Çin'in Taslak Etnik Birlik Yasası, İdeolojik Denetimi Ülke İçinde ve Dışında Genişletecek

13 dakikalık okuma
Çin'in Taslak Etnik Birlik Yasası, İdeolojik Denetimi Ülke İçinde ve Dışında Genişletecek

Okul öncesinden yurt dışındaki topluluklara uzanan bir yasa taslağı

Çin'in Etnik Birlik ve İlerlemeyi Teşvik Yasası taslağı, Komünist Parti'nin ulusal kimliğe ilişkin fikirlerini eğitim, din, iş yerleri ve kamusal yaşamın merkezine yerleştirirken hukuki sonuçlarla karşılaşma tehdidini ülke dışındaki kişilere de yöneltecek. 8 Eylül 2025'te Ulusal Halk Kongresi'ne sunulan 62 maddelik tasarı, Genel Sekreter Xi Jinping'in etnik meselelere yaklaşımını ulusal mevzuata dönüştürecek.

İçindekiler
  1. Okul öncesinden yurt dışındaki topluluklara uzanan bir yasa taslağı
  2. 62 madde neleri zorunlu kılacak?
  3. Mandarin, okulun ilk yıllarından itibaren merkezde olacak
  4. Ebeveynlere, işverenlere ve dini kurumlara sorumluluklar yüklenecek
  5. Özerklikten tek bir ulusal kimliğe geçiş
  6. Tibet'te okullar, yerleşimler ve dini yaşam
  7. Sincan ve İç Moğolistan, risklerin boyutunu gösteriyor
  8. Hukuki baskı Çin sınırlarının ötesine uzanacak
  9. Ülkesine dönen bir öğrenci riskleri gözler önüne seriyor
  10. Dijital denetimler önerilen yükümlülükleri pekiştirebilir
  11. Taslak yasalaşmadan önce neler olacak?
  12. Yurt dışındaki tepkiler ve şirketler açısından riskler
  13. Özet

29 Eylül itibarıyla tasarı hâlâ yasa taslağı niteliğinde. Hükümleri sınıflara, tapınaklara, fabrikalara, yerel planlama ofislerine ve çevrimiçi ortamlara kadar uzanıyor. Okul öncesinden itibaren Mandarin öğrenimini zorunlu kılacak, ebeveynleri ve işverenleri siyasi eğitime dahil edecek, ayrıca yetkililere Çin kültürüne ait simgeleri binalarda, kamu tesislerinde ve turistik yerlerde daha görünür kılma talimatı verecek.

Çin'in siyasi sistemi içindeki destekçiler, tasarıyı toplumsal uyumu ve eşit kalkınmayı güçlendirmenin bir yolu olarak tanımlıyor. Metin, ayrılıkçılığı ve aşırıcılığı önlemeye ilişkin hükümet söylemlerinden de yararlanıyor. Hak savunucuları ise tasarının zorla asimilasyonu hızlandıracağı, yani azınlık topluluklarına kendi dilleri ve ulusal kimlikleri pahasına baskın dili ve ulusal kimliği benimsemeleri için baskı yapılacağı uyarısında bulunuyor.

Bu kaygılar; dil eğitimi, dini uygulamaları ve kültürel savunuculuk faaliyetleri hâlihazırda kısıtlamalarla karşı karşıya olan Tibetlileri, Uygurları, diğer Türk Müslüman toplulukları ve Moğolları da kapsıyor. Tasarı, bu politikalara daha geniş bir ulusal çerçeve kazandıracak. Ayrıca yurt dışındaki Çinli topluluklara yönelik çalışmaları teşvik edecek ve ulusal birliği baltalamakla veya etnik bölünmeyi kışkırtmakla suçlanan yurt dışındaki kuruluş ve kişileri hukuki sorumluluk tehdidiyle karşı karşıya bırakacak.

Çin'deki aileler açısından değişiklikler, çocukların öğrendiklerini ve kullandıkları dili etkileyecek. Yurt dışındaki hak savunucuları açısından ise Çin'e dönme, akrabalarla iletişimi sürdürme ve azınlık hakları hakkında araştırma ya da kamusal tartışmalara katılma konusundaki kaygıları artıracak.

Reklam

62 madde neleri zorunlu kılacak?

Taslak; çok sayıda etnik gruptan oluşan Çin'e ilişkin parti vizyonunu eğitim, tarih, kültür, din, turizm, medya ve internete yerleştirmek üzere birleşik bir çerçeve ortaya koyuyor. Yetkililerden, metinde devlet, tarih, ulus, kültür ve din hakkında doğru görüşler olarak tanımlanan anlayış doğrultusunda eğitim ve yönetim çalışmaları yürütmeleri beklenecek.

Çin kültürüne ait simgeler, hükümetin uygulamadaki çalışmalarının bir parçası hâline gelecek. Tasarı, yetkililere bu simgeleri kamu tesislerinde, mimaride ve turistik yerlerde tesis etme ve sergileme talimatı veriyor; yer adlarına ilişkin kurallar da içeriyor. Müzeler, kültürel miras alanları ve okul müfredatları, tek bir Çin ulusu merkezinde şekillenen resmî tarih ve kültür yorumunu yansıtacak.

Yerel planlama da bu hedeflere hizmet edecek. Taslak, ulusal kimlik hedeflerinin kent ve kırsal planlamaya, konutlara, ekonomi politikalarına ve insanların yaşadığı ve çalıştığı yerleri etkileyen programlara dahil edilmesini öngörüyor. Kapsamı gıda ve sınır güvenliğine kadar uzanıyor; böylece sınıf içi eğitimin çok ötesindeki konuları da aynı çerçeveye alıyor.

Sonuçta siyasi mesajlar ile gündelik çevrenin tasarımı arasında bir bağ kurulacak. Okul müfredatı, iş yeri programı, mahalle geliştirme planı ve müze sergisi, aynı ulusal anlatıyı yaymanın araçlarına dönüşebilecek. Yerel kimliklere, devletin birliğini ve parti yönetimini destekledikleri ölçüde bu anlatı içinde yer verilecek.

Mandarin, okulun ilk yıllarından itibaren merkezde olacak

Tasarı uyarınca okul öncesi çocukların Mandarin öğrenmesi zorunlu olacak ve öğrencilerin zorunlu eğitimin sonunda bu dile hâkim olması beklenecek. 1984 tarihli Bölgesel Ulusal Özerklik Yasası da dahil olmak üzere önceki mevzuat, azınlık topluluklarının kendi dillerini kullanma ve geliştirme haklarını resmen koruyordu.

Yeni taslak, bu çerçevede tanımlanan önceki güvenceleri kaldırıyor ve Mandarin'i eğitimin baskın dili konumuna yükseltiyor. Kamuoyu muhalefetine ve protestolara rağmen Tibet, Sincan ve İç Moğolistan'da ana dilde eğitim zaten büyük ölçüde azaltıldı. Ulusal mevzuat bu yönelimi kalıcı hâle getirecek.

Çinli yasa koyucular, Standart Konuşma ve Yazı Dili Olarak Çince Yasası'nda yapılması öngörülen değişiklikleri de inceliyor. Bu değişiklikler kamu hizmetlerinde, eğitimde, uluslararası etkinliklerde ve dijital ortamda Mandarin kullanımını standartlaştırmayı amaçlıyor. Dil mevzuatı ile etnik birlik tasarısı birlikte, daha fazla alanda Mandarin eğitimini varsayılan hâle getirerek azınlık dillerine örgün eğitimde sınırlı yer bırakacak.

Ortak bir dili savunanlar, bunun insanlara fırsatlara erişme ve ulusal ekonomi içinde ilerleme imkânı verdiğini söylüyor. Azınlık toplulukları ise zorla tek tipleştirmenin miras dillerini zayıflattığını ve kültürel ifadeyi azalttığını belirtiyor. Uygulamadaki değişiklik, hem ders olarak öğretilen dili hem de müfredatın geri kalanının öğretildiği dili ilgilendiriyor.

Reklam

Ebeveynlere, işverenlere ve dini kurumlara sorumluluklar yüklenecek

Ebeveynlere ve vasilerine, çocukları Çin Komünist Partisi'ni sevmeye yönlendirmeleri ve etnik birliğe zararlı görülen fikirleri reddetmelerini sağlamaları talimatı verilecek. Böylece siyasi eğitim okullardan evlere taşınacak ve çocukların aldığı mesajlardan yetişkinler sorumlu tutulacak.

Şirketlerden, kamu kurumlarından ve sektör birliklerinden iş yerlerinde aynı ideolojiyi yaymaları beklenecek. Dini kuruluşlar, eğitim ve uygulamalarını resmî siyasi çizgiyle uyumlu hâle getirmeleri için daha fazla baskıyla karşı karşıya kalacak. Tasarının dine ilişkin doğru görüşler talebi, Tibet Budizmi ve İslam'ı devletin öncelikleriyle uyumlu hâle getirmeyi amaçlayan mevcut programlara ağırlık kazandıracak.

Din adamları ve laik kişiler, uygunsuz sayılan öğretiler veya izinsiz toplantılar nedeniyle hâlihazırda yaptırımlarla karşılaşabiliyor. Önerilen çerçeve kapsamında kültürel koruma çalışmaları ve dini uygulamalar, devletin belirlediği dar sınırlar içinde yürütülecek.

Taslak, etnik birliğe zarar veren davranışları da yasaklıyor. Benzer ifadeler geçmişte barışçıl konuşmaları ve kültürel savunuculuk faaliyetlerini suç saymak için kullanıldı. Birliği korumaya yönelik geniş kapsamlı bir yükümlülük, okullarda, şirketlerde, dini kurumlarda ve yerel yönetimlerdeki yetkililere müdahale için ortak bir politika zemini sağlayacak.

Özerklikten tek bir ulusal kimliğe geçiş

Çin, bölgesel etnik özerklik sistemini uzun süredir azınlık topluluklarını tanıyan ve onlara sınırlı ölçüde kültürel ve dilsel alan sağlayan bir düzen olarak sunuyor. Son on yılda bu yaklaşım, özerkliğin önüne birlik ve bütünleşmeyi koyacak şekilde değişti.

Xi'nin yaklaşımı, Çin ulusu topluluğuna dair güçlü bir aidiyet duygusu oluşturulması çağrısı yapan parti sloganına dayanıyor. Taslak yasa, bu siyasi yönelimi sektörler genelinde bağlayıcı kurallara dönüştürerek ulusal kimliği hükümet yönetimine ve gündelik yaşama bağlayacak.

29 Ağustos'ta yapılan Politbüro toplantısında etnik birliği ilerletme ve ulusal kimlik inşası mekanizmalarını iyileştirme konusu ele alındı. Liderler, ideolojik çalışmayı, değişen toplumsal gruplara uyum sağlamayı ve parti yönetiminin etnik meseleler üzerindeki etkisini güçlendirmeyi vurguladı. Bu görüşmeler, taslağın eylül başında sunulmasından önce yapıldı.

29 Eylül itibarıyla açıklanan gelişmeler şöyle:

  • 1984: Bölgesel Ulusal Özerklik Yasası, azınlık dillerinin kullanımını ve geliştirilmesini resmen koruma altına aldı.
  • 2017: Yetkililer Sincan'daki güvenlik kampanyasını yoğunlaştırdı. Çin'in Siber Güvenlik Yasası da bu yılda çıkarıldı.
  • 2020: Eğitim yetkililerinin Moğolca ders kitaplarını değiştirmesi ve temel derslerde Mandarin eğitimini artırmasının ardından İç Moğolistan'da protestolar yayıldı.
  • 29 Ağustos 2025: Politbüro etnik birliği, ulusal kimliği ve parti yönetiminin etnik meseleler üzerindeki etkisinin güçlendirilmesini görüştü.
  • 8 Eylül 2025: Etnik birliğe ilişkin 62 maddelik taslak, Ulusal Halk Kongresi'ne sunuldu.
Reklam

Tibet'te okullar, yerleşimler ve dini yaşam

Tibet, taslakta yansıtılan pek çok politika eğilimini şimdiden gösteriyor. Yetkililer eğitim sistemini öğretim dilinin Mandarin olduğu bir yapıda yeniden düzenledi, dini uygulamalara yönelik denetimi artırdı ve kırsal topluluklara yeni yerleşimlere taşınmaları için baskı yaptı. Hükümet bu önlemleri yoksulluğu azaltma ve modernleşme çalışmaları olarak tanımlıyor.

Toplu yer değiştirmeleri sorgulayan veya dil haklarını savunan Tibetliler, mevcut yasal araçlar kapsamında etnik birliğe zarar vermekle suçlanarak gözaltına alınabiliyor. Önerilen yasa, eğitim, toplumsal yaşam ve kamusal ifadeyi hâlihazırda etkileyen politikalara resmî bir ulusal dayanak sağlayacak.

Devlet Başkanı Xi Jinping, bölgenin yıl dönümü kutlamaları öncesinde Lhasa'yı ziyaretinde vizyonunu ortaya koydu. Resmî açıklamada hedefi birlik ve kalkınma üzerinden tanımlandı:

Xi, birlik içinde, müreffeh, medeni, uyumlu ve güzel, modern sosyalist yeni bir Xizang inşa etmek istediğini söyledi.

Hükümet söyleminde Tibet için giderek daha fazla Xizang adı kullanılıyor ve daha sıkı bütünleşme, refah ve ulusal güce giden bir yol olarak sunuluyor. Bu söyleme, okul sistemlerinin birleştirilmesi ve Mandarin dilinde yazılmış standart müfredatların uygulanması gibi idari değişiklikler eşlik ediyor.

Tibet bölgelerindeki yerel yönetimler, resmî müfredatı izleyen Tibetçe dersler verseler bile topluluklarca finanse edilen okulları kapattı. Ana dilde ders düzenleyen ebeveynler yasaklar ve kapatma emirleriyle karşılaştı. Bu değişiklikler, çocukların Tibetçeyi ayrı bir ders olarak öğrenmek yerine uzun süreli eğitimde kullanabilecekleri alanları daraltıyor.

Sincan ve İç Moğolistan, risklerin boyutunu gösteriyor

Sincan'daki yoğun güvenlik kampanyası 2017'den bu yana yürütülüyor. Devlet denetimi olmadan Kur'an öğrenmek de dahil olmak üzere inancın barışçıl biçimde ifade edilmesi, ideolojik bir meydan okuma olarak değerlendirildi. Hak araştırmacıları, toplu gözaltılar, zorla çalıştırma ve kültürel zulüm yoluyla Uygurlara ve diğer Türk Müslümanlara karşı insanlığa karşı suçlar işlendiği sonucuna vardı.

Birliğe zarar verme ve aşırıcılığı yaymaya ilişkin hukuki ifadeler, gündelik davranışlara verilen cezaları gerekçelendirmek için kullanıldı. Taslak, bu önlemlerin ideolojik gerekçesini güçlendirecek ve eyalet düzenlemelerinin tek bir ulusal şablona uyum sağlamasına yardımcı olacak.

2020'de eğitim yetkililerinin Moğolca ders kitaplarını değiştirip temel derslerde Mandarin eğitimini genişletmesi, İç Moğolistan'da büyük protestolara yol açtı. O tarihten bu yana Moğolca özel ders ayarlamaya çalışan ebeveynler baskı ve kapatmalarla karşılaştı.

Tasarıda tanımlanan eğitim modeli, ana dil öğrenimini büyük ölçüde ikincil bir ders olarak bırakırken okulun temel içeriği Mandarin dilinde sunacak. Bu bölgelerin tümünde değişiklik, gelecek kuşakların okuma, eğitim ve çalışma hayatında hangi dilleri kullanacağını belirlerken kimlik anlayışlarını da tek bir ulusal anlatı etrafında şekillendirecek.

Reklam

Hukuki baskı Çin sınırlarının ötesine uzanacak

Taslakta kullanılan ifadeler uyarınca ulusal birliği baltalayan veya etnik bölünmeyi kışkırtan yurt dışındaki kuruluş ve kişiler hukuki sorumlulukla karşı karşıya kalacak. Tasarı ayrıca yurt dışındaki Çinli topluluklara yönelik çalışmaları teşvik ediyor ve uluslararası akademik araştırmaları ve sivil toplum kuruluşları arasındaki etkileşimi etkilemeyi amaçlıyor.

Çin, iş birliği olmaksızın iç hukukunu başka bir ülkede doğrudan uygulayamaz. Buna rağmen yetkililerin yurt dışındaki kişileri etkileyebilecek araçları var. Bunlar arasında vize reddi, seyahat yasağı, Çin'deki akrabalara baskı ve ülkeye dönen vatandaşlara yöneltilen suçlamalar bulunuyor. Taslak, bu tür baskıları etnik birlik adına düzenleme niyetini ortaya koyuyor.

Hak örgütleri ve diaspora toplulukları bu örüntüyü yıllardır belgeliyor. Sürgündeki Tibetli ve Uygur gruplar, ülkedeki aileleri üzerinde yoğun baskı olduğunu bildiriyor; bu nedenle telefon görüşmeleri bile tehlikeli hâle geliyor. Devletin tercih ettiği çerçeveyi ülke sınırlarının ötesinde yaymak için bilgi operasyonlarından ve yumuşak güçten de yararlanılabiliyor.

Dil politikalarının uluslararası bir boyutu da var. Yetkililer, yabancı kurumları ve şirketleri hassas bölgeler için resmî Çin terminolojisini kullanmaya teşvik etti. Bunlar arasında Tibet için Xizang adının kullanılması da bulunuyor. Konferanslar ve ortak programlar, resmî ifadelere ve çerçeveye ne ölçüde uyduklarına göre giderek daha fazla değerlendiriliyor.

Bu nedenle yabancı akademisyenler ve kuruluşlar, ortaklıklar ve Çin'e erişim üzerinden baskıyla karşılaşabilir; yurt dışındaki Çinli eleştirmenler ise vatandaşlık, seyahat ve aile bağlarıyla ilgili risklerle karşı karşıya kalabilir. Önerilen yasa, bu farklı etki biçimlerini ortak bir ulusal kimlik gündemi içinde bir araya getirecek.

Ülkesine dönen bir öğrenci riskleri gözler önüne seriyor

Fransa'da eğitim gören Tibet hakları savunucusu öğrenci Zhang Yadi, Çin'e döndükten sonra gözaltına alındı ve ulusal birliği baltalamakla bağlantılı suçlamalarla karşı karşıya. Çalışmaları arasında etnik gruplar arasında diyaloğu teşvik eden Çince bir platformun editörlüğünü yapmak da vardı.

Savcılar, bağımsızlık ve birlik hakkında konuşmayı cezalandıran Ceza Kanunu hükümlerini kullandı. Taslak bu suçları yürürlükte bırakırken yerel yetkilileri sınır ötesinde kimlik ve ifade konusunda daha sıkı denetime yönlendiren geniş bir politika çerçevesi ekleyecek.

Human Rights Watch Asya direktör yardımcısı Maya Wang, tasarının vatandaşlar, devlet ve parti ideolojisi arasındaki sınırların belirsizleştiği bir ortamda kontrol sağlamayı amaçladığı uyarısında bulundu. Wang'ın değerlendirmesi, hem Çin içindeki hem de yurt dışındaki ifadeleri kapsıyor:

Wang, etnik birliğe ilişkin taslağın, hükümetin Çin hakkındaki düşünce ve ifadeleri hem ülke içinde hem de dışında kontrol etmeye yönelik açık bir girişimi olduğunu söyledi.

Zhang'ın davası, yurt dışında yürütülen faaliyetlerin kişi ülkesine döndüğünde nasıl önem kazanabileceğini gösteriyor. Diaspora içindeki hak savunucuları açısından taslak, Tibet haklarını tartışma, kültürel platformları sürdürme ve etnik topluluklar arasında iletişim kurma konusundaki mevcut kaygıları artırıyor.

Reklam

Dijital denetimler önerilen yükümlülükleri pekiştirebilir

2017 tarihli Siber Güvenlik Yasası'nda incelenen değişiklikler, veri akışları, platformların işleyişi ve çevrimiçi ifadeler üzerindeki denetimi güçlendirecek. Algoritmalar ve içerik denetimine ilişkin mevcut kurallarla birlikte, yetkililere birliğe zarar verdiği öne sürülen davranışları izleme, sınıflandırma ve cezalandırma konusunda geniş yetki veriyor.

Azınlık bölgelerinde yaşayanlar hâlihazırda kontrol noktaları, yüz tanıma sistemleri, telefon incelemeleri ve kapsamlı veri toplama uygulamalarıyla karşılaşıyor. Etnik birlik taslağındaki ideolojik gereklilikler, yerel yetkililer ve teknoloji şirketleri için ek gözetim görevleri doğurarak mevcut izleme araçlarını yeni siyasi sorumluluklarla ilişkilendirebilir.

Okullar, uygulama için olası yollardan birini sunuyor. Öğretmenlerden Mandarin ses tanıma ve eğitim uygulamalarını kullanmaları istenebilir; ebeveynlerden de okul platformları üzerinden evde kurallara uyduklarını göstermeleri talep edilebilir. Yasa, dil kullanımı, yurtseverlik eğitimi ve ideolojik uyum ölçümlerinin izlenip ödüllendirilmesi gerektiğine işaret edecek.

Teknoloji tedarik zincirleri de incelemeyle karşı karşıya. Washington'daki yasa koyucular, ABD'den sağlanan bileşen ve yazılımların Çin'in gözetim ağlarının bazı bölümlerini çalıştırmaya yardımcı olduğu yönündeki haberlerin ardından şirketleri denetimleri sıkılaştırmaya çağırdı. Hem sivil hem güvenlik amaçlarıyla kullanılabilen teknolojilere yönelik daha sıkı ihracat incelemeleri, Çin kamu güvenliği kurumlarını alternatif bulmaya veya tedarik süreçlerini değiştirmeye zorlayabilir.

Tibet ve Sincan'da yaşayanlar için acil kaygı, yeni kuralların mevcut sistemlerle ne kadar hızlı birleştirilerek okula devam, ibadet ve çevrimiçi sohbet gruplarının incelenebileceği. Siyasi bir gereklilik, kurumların her gün kullandığı platformlara yerleştirildiğinde rutin bir idari denetime dönüşebilir.

Taslak yasalaşmadan önce neler olacak?

Ulusal Halk Kongresi Daimi Komitesi yasa taslaklarını birden fazla okumadan geçirerek inceliyor. Açık tartışma yerine genellikle kurum içi istişareleri yansıtan değişiklikler yapılmasına rağmen, zaman zaman çevrimiçi olarak kamuoyu görüşü isteniyor.

Üst düzey liderler yönü belirledikten sonra Çin'deki yasama süreci hızla ilerleyebiliyor. Bazı önemli yasalar taslaktan kabule birkaç ay içinde geçerken, uygulama ayrıntıları kurumlar arasında müzakere edildiği için bazıları daha uzun sürüyor. Etnik birlik tasarısı için bir kabul tarihi açıklanmadı.

Taslağın geniş kapsamı ve ulusal kimliğe verilen siyasi öncelik, yasanın kabul edilme olasılığını oldukça yükseltiyor. Yasa kabul edildikten sonra bakanlıklar ve eyalet hükümetleri ayrıntılı düzenlemeler ve çalışma planları yayımlayacak; mahkemeler ve savcılar da kuralları parti yönlendirmeleri doğrultusunda uygulamak üzere eğitim alacak.

Yerel yetkililerin daha sonra uyumu nasıl ölçeceklerine ilişkin talimatlara ihtiyacı olacak. Bu tür talimatlar genellikle kotalar, kampanyalar ve teftiş turları biçiminde veriliyor; ulusal sloganlar okullar, tapınaklar, şirketler ve mahalle komiteleri için pratik gerekliliklere dönüşüyor. Geniş kapsamlı sorumlulukların gündelik yönetime nasıl aktarılacağını ayrıntılar belirleyecek.

Reklam

Yurt dışındaki tepkiler ve şirketler açısından riskler

Hak örgütleri, hükümetlere Pekin'i tasarıyı geri çekmeye veya değiştirmeye, azınlık topluluklarına ve onların destekçilerine yönelik zulmü durdurmaya çağırma talebinde bulundu. Olası önlemler arasında, gözetim bileşenleri ve yazılımlarının hak ihlallerine karışan kurumlara ulaşmasını engellemek için ihracat kontrollerini sıkılaştırmak yer alıyor.

Üniversiteler, hassas konuları araştıran akademisyenler, öğrenciler ve çevirmenler için akademik değişim programlarına koruyucu önlemler ekleyebilir. Kültür programları, Tibetçe, Uygurca ve Moğolca edebiyatı ile ders materyallerini diaspora topluluklarında destekleyerek Çin dışında dil eğitimine alan açabilir.

Ev sahibi ülkeler eğitim ve çalışma için güvenli yollar sunabilir, sivil toplum kuruluşlarının finansmanına yönelik kısıtlamaları hafifletebilir ve ihlallerin belgelenmesi için teknik destek sağlayabilir. Tibet ve Sincan'a yönelik diplomatik ziyaretlerde engelsiz erişim talep edilebilir. Ağır ihlallerden sorumlu yetkililere ve kuruluşlara yönelik eşgüdümlü yaptırımlar, bu eylemlerin maliyetini artırabilir.

Sağlık, afet müdahalesi ve iklim alanlarındaki iş birliği de bu önlemlerle birlikte sürdürülebilir. Yerel yetkililerle kurulan çalışma ilişkileri çoğu zaman uzak bölgelerdeki insanlara erişimi etkiliyor. Bu nedenle hükümetler haklar konusunda anlaşmazlığa düşse bile bu ilişkiler önem taşıyor.

Çin'de faaliyet gösteren veya Çin'le iş yapan şirketler de yeni risklerle karşı karşıya kalacak. Uyum denetimlerinde çalışan eğitimlerinin, okul ortaklıklarının veya sponsorlukların şirket standartlarıyla çelişecek biçimde ideolojiyi yaymak için kullanılıp kullanılmadığı incelenmek zorunda kalacak.

Şirketlerin Sincan veya Tibet bölgelerinden geçen tedarik zincirlerindeki insan hakları risklerini, işe alım uygulamaları ve fabrikalardaki dil kuralları da dahil olmak üzere değerlendirmesi gerekecek. Yatırımcılar ise gözetim, veri ve eğitimle bağlantılı faaliyetlerin hukuki ve itibari riskleri gereğince hesaba katıp katmadığına karar vermek zorunda kalacak. Tasarı, bu ticari kaygıları Çin'in ulusal kimlik politikalarına daha sıkı bağlayacak.

Özet

  • Çin, Etnik Birlik ve İlerlemeyi Teşvik Yasası'nın 62 maddelik taslağını 8 Eylül 2025'te sundu. Taslak 29 Eylül itibarıyla hâlâ öneri aşamasındaydı.
  • Taslak, parti ideolojisini eğitim, din, iş yerleri, kamusal alanlar, planlama ve çevrimiçi faaliyetlere yerleştirecek.
  • Mandarin eğitimi okul öncesinde başlayacak; zorunlu eğitimin sonunda bu dile hâkim olunması beklenecek ve azınlık dillerindeki eğitime daha az yer kalacak.
  • Ebeveynler, işverenler ve dini kuruluşlar, parti tarafından onaylanan görüşleri yaymak ve etnik birliği korumakla yükümlü olacak.
  • Tibet, Sincan ve İç Moğolistan'daki mevcut kısıtlamalar; dilin, dini uygulamaların ve kültürel savunuculuğun hâlihazırda nasıl etkilendiğini gösteriyor.
  • Tasarı, birliği baltalamakla veya etnik bölünmeyi kışkırtmakla suçlanan yurt dışındaki kişiler ve kuruluşlar için hukuki sonuç tehdidi içeriyor.
  • Zhang Yadi'nin Fransa'dan döndükten sonra gözaltına alınması, faaliyetleri sınırları aşan hak savunucularının karşı karşıya olduğu riskleri gösteriyor.
  • Dil yasasında yapılacak değişiklikler, siber güvenlik düzenlemeleri ve mevcut gözetim sistemleri önerilen çerçeveyi pekiştirebilir.
  • Yasa için kabul tarihi açıklanmadı. Kabulün ardından düzenlemeler ve yerel uygulama planları hazırlanacak.
  • Uluslararası alanda olası tepkiler arasında gözetim teknolojilerinin ihracatına kontroller, akademisyenler ve öğrenciler için korumalar, hedefli yaptırımlar ve diaspora dillerine ve kültürlerine destek bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir