Büyük enerji hedefleri kırılgan bir dağ silsilesiyle karşı karşıya
Hindistan’ın ulusal proje havuzunda toplam kapasitesi 58.000 megavatı aşan 98 hidroelektrik projesi bulunuyor; Merkezi Elektrik Kurumu’na göre bunların 36’sı inşa hâlinde. Çoğu Himalayalar’da planlanan bu projeler, çöken yamaçların, zeminin oturduğu kentlerin ve birkaç tesisi birden etkisi altına alan sellerin istikrarsız arazilerde inşaat yapmanın risklerini ortaya koyduğu bir bölgede yer alıyor.
İçindekiler
- Büyük enerji hedefleri kırılgan bir dağ silsilesiyle karşı karşıya
- Planlamacılar dağ nehirlerini neden tercih ediyor?
- Nehir yönlendirmeleri bir vadiyi nasıl değiştiriyor?
- Arızalar bir projeden diğerine neden yayılabiliyor?
- South Lhonak Gölü’nde ne yaşandı?
- Joshimath ve Zoji La inşaat baskısını gözler önüne seriyor
- Topluluklar ne kazanıyor, ne kaybediyor?
- Mahkemeler kalkınmanın maliyetlerini ele alıyor
- Stratejik rekabet Brahmaputra’ya ulaşıyor
- Enerji planlaması riskleri nasıl azaltabilir?
- Değişen tehlikelere hazırlanın, faydaları paylaşın
- Öne çıkan noktalar
Hindistan’ın enerji eyaleti olarak anılan Uttarakhand, hem cazibeyi hem tehlikeyi gözler önüne seriyor. Dik yamaçları ve hızlı akan nehirleri verimli elektrik üretimine imkân tanıyor. Yüksek Tehri Barajı bu vaadi temsil ediyor. Başka yerlerdeyse genç, çatlaklarla dolu ve hâlâ yükselen dağlara tüneller, otoyollar ve enerji projeleri açılıyor.
İki felaket, riskin boyutunu gösteriyor. 2021’in başlarında Uttarakhand’da yaşanan çığ ve buzul gölü taşkını iki hidroelektrik projesini kullanılamaz hâle getirdi, 200’den fazla işçi ve bölge sakininin ölümüne yol açtı. Ekim 2023’te Sikkim’de bir buzul gölü taştı; su ve enkaz Teesta Vadisi’nden aşağı akarak hidroelektrik santrallerini ve köprüleri yıktı.
Himalayalar’daki çeşitli kutsal mekânlara açılan kapı niteliğindeki Joshimath’ta ise daha yavaş gelişen bir kriz yaşandı. Zeminin çökmesi, 800’den fazla evde yaşayan aileleri yerlerinden etti; yollar ve tapınaklar çatladı. Bölge sakinleri, yerel gruplar ve bilim insanları, hasarı yakındaki bir hidroelektrik projesi için yapılan tünel açma ve patlatma çalışmaları da dâhil olmak üzere yoğun inşaat faaliyetleriyle ilişkilendirdi. Kamu kurumları nedenler konusunda görüş ayrılığı yaşıyor.
Hindistan’ın enerji planları bu vadiler üzerindeki baskıyı sürdürüyor. Ülke, 2030’a kadar 500 gigavat yenilenebilir enerji kapasitesine ulaşmayı hedefliyor; hidroelektriğin rüzgâr ve güneş enerjisinden sağlanan elektriği dengelemesi bekleniyor. Stratejik ulaşım projeleri de dağlarda ek talep yaratıyor. Zoji La Tüneli’nin, Keşmir Vadisi ile Ladakh Platosu arasında askerî trafiğin ve sivil ihtiyaçlara yönelik ikmalin yıl boyunca sürmesini sağlaması amaçlanıyor.
Bu projelerin yanı başında yaşayan topluluklar için hesap, elektrik ya da ulaşımın ötesine uzanıyor. Evlerin sağlamlığını, sulama ve içme suyuna erişimi, nehir ekosistemlerinin devamlılığını ve sel geldiğinde kaçabilme olanağını da kapsıyor.
Planlamacılar dağ nehirlerini neden tercih ediyor?
Hidroelektrik, Hindistan’ın kurulu elektrik kapasitesinin yaklaşık yüzde 14’ünü sağlıyor. Santraller üretimlerini hızla artırıp azaltabildiğinden elektrik şebekelerinin güneş panelleri ve rüzgâr türbinlerinden gelen değişken arzı yönetmesine yardımcı oluyor. Hindistan yenilenebilir enerji üretimini büyütürken bu esneklik, hidroelektriği cazip kılıyor.
Dağ nehirlerinin fiziksel açıdan önemli bir avantajı var: yüksekten düşüş. Hidroelektrik santralleri düşen suyun enerjisini elektriğe dönüştürüyor; düşüş mesafesi arttıkça her litre sudan daha fazla güç üretilebiliyor. Himalayalar’daki havzalar bu yüksek düşüşleri kar, buz ve muson yağmurlarıyla beslenen nehirlerle birleştiriyor. Rezervuarlar ve su yönlendirme sistemleri, suyu türbinlere taşıyor.
2019’dan bu yana büyük ölçekli hidroelektrik, belirli teşvikler kapsamında yenilenebilir enerji olarak sınıflandırılıyor. Politika desteği, çoğu zaman aynı nehir boyunca sıralanmış birden fazla projeden oluşan önerilerin sürdürülmesine yardımcı oldu. Her tesisin kendine özgü tasarımı ve izinleri olabiliyor; ancak tesisler vadinin yollarını, yamaçlarını ve suyunu paylaşıyor, ayrıca sele karşı aynı risklere maruz kalıyor.
Himachal Pradesh’in hidroelektrik kapasitesi hâlihazırda 10.000 megavatı aşmış durumda ve eyalet bunu artırmayı planlıyor; ancak eyaletin neredeyse tamamı heyelan riski taşıyor. Ülke genelindeki 58.000 megavatı aşan proje havuzu, 58 gigavattan fazla kapasiteye karşılık geliyor. Projelerin dar dağ vadilerinde yoğunlaşması, inşaat ve nehir yönlendirme faaliyetlerinin birikimli etkilerini özellikle önemli kılıyor.
Nehir yönlendirmeleri bir vadiyi nasıl değiştiriyor?
Himalayalar’daki pek çok projede, nehir akışını sürdürme esasına dayanan tasarımlar kullanılıyor. Bu tasarımlar büyük rezervuarları önlüyor ve çoğu zaman çevreye düşük etkili olarak tanımlanıyor. Ancak yine de nehrin suyunun büyük bölümünü kilometrelerce uzanan tünellere yönlendirebiliyor; suyu santral binasının yakınında nehre geri verirken uzun kesimlerde akışı çok azaltabiliyor.
Büyük bir rezervuarı olmayan bir proje bile erişim yollarına, tünel ağızlarına, santral binalarına ve iletim hatları koridorlarına ihtiyaç duyuyor. Patlatma, kazı, yol açma ve kazılan kaya ile toprağın dökülmesi yamaçları bozabiliyor. Köylüler, tünel çalışmalarının başlamasının ardından evlerde çatlaklar oluştuğunu, kaynakların yön değiştirdiğini ve tarlalarda sulama suyunun azaldığını sık sık bildiriyor.
Batı Himalayalar’ı inceleyen bilim insanları, hidroelektrik yönlendirmelerinin üstünde ve altında kalan nehir kesimlerini karşılaştırdı. Akışı kesilmiş ya da suyu azalmış kesimlerde nehir kıyısı bitki örtüsünün tür çeşitliliğinin ve yoğunluğunun daha düşük olduğunu buldular. Suyun nehre geri verildiği yerlerdeyse bitki örtüsü daha dayanıklı yapılar gösterdi. Bulgular, ekolojik yaşamı ve diğer kullanımları desteklemek üzere nehirde bırakılan su miktarı olan çevresel akışların önemini vurguluyor.
Barajlar ve yönlendirmeler, akışların zamanlamasını ve sıcaklığını, ayrıca tortu taşınımını da değiştiriyor. Bu değişiklikler aşağı havzadaki bitkileri, hayvanları ve insanları etkiliyor. Tünel açma çalışmalarının ardından yeri değişen ya da kuruyan kaynaklar, hanelerin ve çiftliklerin kullandığı su kaynaklarını ortadan kaldırabiliyor.
Uttarakhand’daki Bhilangana havzasında çiftçiler, tünellerden su taşınırken eskiden dolup taşan kanalların uzun mesafeler boyunca ince bir akıntıya dönüştüğünü anlattı. Yaşlı bir çiftçi kaybı doğrudan şöyle ifade etti:
Hidroelektrik projesi bütün suyu aldı.
Nehir suyu ayrıca ritüeller, yakma törenleri ve dinî buluşmalar için de kullanılıyor. İşletmeciler törenler için zaman zaman su bıraksa da bu salımların suyun az olduğu aylarda yetersiz kalması mümkün. Kuruyan nehir yatakları balık popülasyonlarının, küçük balıkçılık faaliyetlerinin ve su değirmenlerinin çöküşüne yol açabiliyor. Çevresel akışları düzenleyen kurallar, aşağı havzada yaşanan koşullarla her zaman örtüşmüyor.
Arızalar bir projeden diğerine neden yayılabiliyor?
Himalayalar, Dünya’nın en genç dağ silsileleri arasında yer alıyor. Çatlaklarla dolu kaya tabakaları hâlâ yükseliyor; depremler, heyelanlar ve ani seller sık görülüyor. Yoğun inşaat ve patlatma çalışmaları, zaten istikrarsız olan yamaçlarda arıza olasılığını artırabiliyor.
Rezervuarlar yamaçlara ek yük bindirebilir ve faylar üzerindeki gerilimi değiştirebilir. Şiddetli muson yağışları gevşek enkazı suya doyurur. İklimin ısınması erimeyi ve kısa sürede yağan şiddetli yağmurları artırarak hem doğal tehlikelere hem de inşaat faaliyetlerine zaten maruz kalan arazi üzerindeki baskıyı büyütüyor.
Nepal’deki 2015 depreminden sonra heyelanlar ve tortu, dik vadilerdeki birçok hidroelektrik sahasına zarar verdi. Bölgede saha çalışması yapan Potsdam Üniversitesi jeoloğu Wolfgang Schwanghart, gördüğü tesisleri şöyle anlattı:
Oldukça tehlikeli görünüyorlardı.
Tehlike bir barajın çok yukarısında başlayabilir. Geri çekilen buzullar, moren adı verilen gevşek kaya ve enkaz bariyerlerinin arkasında göller bırakır. Düşen bir kaya ya da buz kütlesi, bariyeri aşan bir dalga oluşturup yıkıcı bir taşkına yol açabilir.
Santraller art arda, nehir boyunca sıralandığında yukarı havzadaki bir barajın yıkılması suyu ve enkazı bütün tesis zincirine gönderebilir. İşletmecilerin müdahale etmek için çok az zamanı olabilir. Selleri kontrol etmek üzere tasarlanan projelere bile tasarımda öngörülenden daha büyük ani su girişleri ulaşabilir.
South Lhonak Gölü’nde ne yaşandı?
3 Ekim 2023’te Sikkim’deki South Lhonak Gölü’ne yaklaşık 14,7 milyon metreküp donmuş moren malzemesi kaydı. Çarpmanın etkisiyle onlarca metre yüksekliğinde bir dalga oluştu; moren bariyeri aşıldı ve yaklaşık 50 milyon metreküp su serbest kaldı.
Taşkın Teesta Vadisi’nden aşağı ilerleyerek köprüleri yıktı, yamaçları aşındırdı ve en az beş hidroelektrik santralini kullanılamaz hâle getirdi. Birkaç ülkeden araştırmacılar uydu görüntülerini ve sismik kayıtları kullanarak olayların sırasını yeniden oluşturdu. Ayrıca aşağı havzaya taşınan yaklaşık 270 milyon metreküp tortudan oluşan devasa bir yığılmayı haritalandırdılar.
Olayların yeniden oluşturulmasında kullanılan rakamlara göre bu tortu hacmi, gölden salınan suyun hacminin yaklaşık 5,4 katıydı. Bu karşılaştırma, felaketin ilk göl taşkınının ötesine ne kadar malzeme taşıdığını gösteriyor. Aşağı havzadaki altyapı hem hızla akan suyla hem de devasa bir enkaz yüküyle karşı karşıya kaldı.
En az 55 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda kişinin kayıp olduğu bildirildi. Felaket, dağların yüksek kesimlerindeki bir arızayı yerleşim bulunan bir nehir vadisindeki yıkıma bağlayarak uzaktaki tehlikelerin yollara, köprülere ve santrallere nasıl ulaşabileceğini gösterdi.
Göller büyüdükçe, buz ve kayalar istikrarsızlaştıkça, permafrost eridikçe ve aşırı yağışlar şiddetlendikçe iklimin ısınması bu olaylar zincirini daha da tehlikeli hâle getiriyor. Gölleri izlemek, erken uyarı ağları kurmak ve acil durum müdahalesini koordine etmek kayıpları azaltabilir. En yüksek riskli koridorlara yerleştirilen projeler yine de tekrarlanan tehlikelerle karşı karşıya kalacak.
Joshimath ve Zoji La inşaat baskısını gözler önüne seriyor
Joshimath, 2023’ün başlarında evlerde ve sokaklarda derin çatlaklar oluşmasıyla ülke çapında alarma yol açtı. Uydu görüntüleri, kentin bazı kesimlerinde zeminin hızla çöktüğünü gösterdi. Bölge sakinleri, yakındaki hidroelektrik çalışmalarıyla bağlantılı tünel açma ve patlatma faaliyetlerinin yanı sıra otoyollar için yamaçların kesilmesini de işaret etti.
Aileler tahliye ve evlerinin geleceğine dair belirsizlikle karşı karşıyayken yetkililer nedenleri tartıştı. 800’den fazla evde, yollarda ve tapınaklarda meydana gelen hasar, kutsal mekânlara açılan bir kentte inşaatı ve zeminin sağlamlığını gündelik yaşamın konusu hâline getirdi.
Daha kuzeydeki Zoji La koridoru, Ladakh’a uzanan stratejik bir yaşam hattı işlevi görüyor. Asya’nın en uzun tünellerinden biri olarak tanıtılan yeni tünelin, savunma ihtiyaçları ve sivil ikmal için yıl boyunca erişim sağlaması amaçlanıyor. Tünelin inşası, kar yağışına açık dar bir koridorda yoğun patlatma ve derin kazı gerektiriyor.
Bölge sakinleri ve yaban hayatı, genç ve çatlaklarla dolu bu dağlık arazide bir arada yaşıyor ve gürültüye, titreşime ve toza karşı hassas. Yerel halk, inşaatın Trans Himalaya manzarasındaki hassas jeolojiyi ve yaban hayatını rahatsız ettiği uyarısında bulunuyor.
Tünel, çevresinde neler yaşanabileceğini de değiştiriyor. Ulaşım kolaylaştığında artan trafik, daha fazla inşaatı ve yamaçların kesilmesini teşvik edebilir. Dağların taşıma kapasitesi, yani ciddi hasara yol açmadan ne kadar gelişmeyi kaldırabileceği, bu tür zincirleme etkilerde nadiren hesaba katılıyor.
Topluluklar ne kazanıyor, ne kaybediyor?
Hidroelektrik şirketleri yeni yolları, tazminatları ve yerel kalkınma fonlarını öne çıkarıyor. Yollara erişimin iyileşmesi köyleri pazarlara ve acil durum hizmetlerine bağlayabiliyor. Bazı haneler arazileri için ödeme alıyor, inşaat da istihdam yaratıyor.
Kalıcı istihdam olanakları daha sınırlı. İletim hatları, elektriğin büyük bölümünü barajların yanı başındaki mezralara değil ulusal şebekeye taşıyor. Öte yandan sulama kaybı, yeri değişen kaynaklar, çatlayan evler ve heyelanlar, tazminatın uzun süre karşılamadığı kalıcı maliyetler yaratabiliyor.
Proje geliştiricileri de mali belirsizlikle karşılaşıyor. Beklenmedik jeolojik koşullar, protestolar ve hava koşullarından kaynaklanan gecikmeler projeleri yıllarca aksatabiliyor. Ekipmanların uzun ve zorlu güzergâhlardan taşınması gerekiyor; onarımlar, yamaçların sağlamlaştırılması ve sigorta masrafları da ilk maliyet hesabını zayıflatabiliyor.
Nehir akışları başka bir sorun yaratıyor. Bazı havzalarda santraller muson dışında kapasitenin çok küçük bir bölümüyle çalışırken, yağışlı aylarda hasara yol açabilecek koşullarla karşılaşıyor. Bu nedenle bir proje, bir mevsimde üretim için yeterli su bulamazken başka bir mevsimde yıkıcı miktarda suyla mücadele edebiliyor.
Mahkemeler kalkınmanın maliyetlerini ele alıyor
Hindistan mahkemeleri, enerji kalkınması ile Himalayalar’ın güvenliği arasındaki dengeyi kurmanın yollarını on yıldır değerlendiriyor. 2013 Kedarnath sellerinden sonra mahkemenin atadığı bir uzman heyeti, hidroelektrik projelerinin felaketin etkilerini ağırlaştırdığı sonucuna vardı ve planlanan bazı projelerin iptal edilmesini tavsiye etti.
Daha sonraki komiteler ve bakanlıklar bu bulguları tekrar tekrar ele aldı ve zaman zaman birbiriyle çelişen görüşlere vardı. Projeler durdurulup ardından yeniden başlatıldı; vadiler uzun süre belirsizlik içinde kaldı.
Yüksek Mahkeme 2025’te Himachal Pradesh’teki ekolojik hasarla ilgili bir davayı dinledi ve Himalaya bölgesinin varoluşsal bir krizle karşı karşıya olduğunu belirtti. Yargıçlar, tehlikeleri felakete dönüştüren insan faaliyetlerinin rolüne dikkat çekti:
Sürekli heyelanlardan, binaların çökmesinden ve yolların zemine gömülmesinden doğa değil, insanlar sorumludur.
Mahkeme eyaletten iklim planları, afet finansmanı ve hidroelektrik projeleriyle yolların durumu hakkında ayrıntılı bilgi istedi. İnceleme, tartışmayı hızla büyüyen dağ kentlerinde imar, orman örtüsü ve taşıma kapasitesi konularına da genişletti.
Başlıca gelişmeler on yılı aşkın bir döneme yayılıyor:
- 2013: Kedarnath sellerinin ardından mahkemenin atadığı uzman heyeti, hidroelektrik projelerinin felaketin etkilerini ağırlaştırdığı sonucuna vardı.
- 2015: Nepal depremi, birçok hidroelektrik sahasında heyelanlara ve tortu kaynaklı hasara yol açtı.
- 2019: Hindistan’da büyük ölçekli hidroelektrik, belirli teşvikler kapsamında yenilenebilir enerji statüsü kazandı.
- 2021’in başları: Uttarakhand’da yaşanan çığ ve buzul gölü taşkını iki hidroelektrik projesini kullanılamaz hâle getirdi ve 200’den fazla kişinin ölümüne yol açtı.
- 2023’ün başları: Joshimath’taki çatlaklar ve zemin çökmesi ülke çapında alarma yol açtı.
- 3 Ekim 2023: South Lhonak Gölü felaketi, yıkıcı bir taşkını Teesta Vadisi’nden aşağı gönderdi.
- 2025: Yüksek Mahkeme, Himachal Pradesh’ten iklim eylemleri, afet finansmanı, hidroelektrik ve yollar hakkında bilgi istedi.
Stratejik rekabet Brahmaputra’ya ulaşıyor
Çin, Hindistan’ın yukarısında, Büyük Kıvrım’da, Yarlung Tsangpo’nun aşağı kesimlerinde devasa bir projeye onay verdi. Plan, Üç Boğaz Barajı’nınkinden birkaç kat daha fazla elektrik üretimini öngörüyor. Hindistan da Brahmaputra’nın ana kolu olan Siang üzerinde büyük bir proje yapmayı görüştü.
Gergin bir sınır bölgesinde barajlar, enerji ihtiyaçlarının yanı sıra stratejik hedeflere de hizmet ediyor. Sağlam veri paylaşımı ve ortak izleme olmadan güvensizlik, zorlu arazilerde hızla inşaat yapma baskısını artırabilir.
Nehirleri bu ölçekte mühendislik çalışmalarıyla değiştirmek tortu akışlarını değiştirebilir, aşağı havzadaki ekosistemleri bozabilir ve deprem tehlikesine maruz kalmayı artırabilir. Ayrıca üç ülkeyi aşan bir nehir havzasına rekabeti taşıyabilir.
Şeffaf hidrolojik veriler, erken sel uyarıları ve havzanın tamamını kapsayan planlama, ortak risklerin yönetilmesine yardımcı olur. Bir başka seçenek de hassas dağ geçitlerine daha fazla beton eklemek yerine, temiz enerji büyümesinin daha büyük bölümünü Dekkan Platosu’ndaki güneş ve rüzgâr yatırımları gibi riske maruziyeti daha düşük alanlara yönlendirmek.
Enerji planlaması riskleri nasıl azaltabilir?
Daha güvenli bir yaklaşım, bütün inşaatları bir gecede durdurmak yerine projeleri istikrarsız jeolojiye, aşırı hava koşullarına ve yerel ihtiyaçlara göre belirlemek olur. Yoğun heyelanların, aktif fayların ya da çok sayıda buzul gölünün bulunduğu koridorlarda inşaatı yasaklayan sıkı bölgeler, tehlikeye atılan insan ve tesis sayısını azaltır.
Değerlendirmelerde her barajı ayrı ayrı ele almak yerine nehir boyunca sıralanan projelerin toplam etkileri incelenmeli. Çevresel su salımları mevsimsel ekolojik ihtiyaçları yansıtmalı ve açık verilerle izlenmeli. Kazılan malzeme, yalıtımlı ve mühendislik standartlarına uygun döküm sahalarına taşınmalı; bağımsız denetimler yapılmalı ve döküm kuralları daha sıkı uygulanmalı.
Tüneller ve yamaçlar, inşaat sırasında ve sonrasında kapsamlı jeoteknik izlemeye tabi tutulmalı. Bu izleme, kayaların ve zeminin nasıl davrandığını takip ederek büyük inşaat çalışmalarının çevresindeki hareketleri ve değişen koşulları belirlemeye yardımcı oluyor.
Elektrik planlamacıları yeni kapasite artışlarının daha büyük bölümünü ovalardaki güneş enerjisi tesislerine, kentlerdeki çatı tipi güneş panellerine ve uygun bölgelerdeki rüzgâr enerjisine yönlendirebilir. Elektrik şebekesine hizmet eden bataryalar ve hassas su toplama havzalarının dışında kurulacak pompalı depolama tesisleri dengeleme gücü sağlayabilir. Pompalı depolama, elektriğe ihtiyaç duyulduğunda türbinlerden geçirilerek yeniden kullanılmak üzere suyun daha yüksek bir noktaya pompalanmasıdır.
Mevcut küçük hidroelektrik santralleri balık geçitleri, tortunun yapılardan geçmesini sağlayan sistemler ve daha iyi akış yönetimiyle geliştirilebilir. Bu değişiklikler, hassas vadilerde yeni su yönlendirmeleri yapmaya alternatif sunuyor.
Değişen tehlikelere hazırlanın, faydaları paylaşın
Proje tasarımlarında, deprem senaryolarının yanı sıra taşkın tahminleri için ayrıntılı iklim öngörüleri de kullanılmalı. Yalnızca geçmiş koşullara göre plan yapmak, yağış, erime ve dağların istikrarı değişirken altyapıyı tehlikeye açık bırakıyor.
Risk altındaki vadilerde bulut patlamaları ve buzul gölü taşkınlarına yönelik sirenleri, otomatik kapıları ve açık tahliye haritalarını içeren erken uyarı sistemleri kurulmalı. Tehlikeli göller ve eriyen permafrost sürekli izlenmeli. Mevcut rezervuarlar için, arıza durumlarında su seviyesini düşürme ve güvenli işletim prosedürleri hazırlanmalı; bu prosedürler ilçeler arasında ortak tatbikatlarla desteklenmeli.
Yerel toplulukların kararlarda daha fazla söz sahibi olması da gerekiyor. Özgür, önceden ve bilgilendirilmiş rıza ilkesi, büyük çalışmalar başlamadan önce insanlara söz hakkı verir ve proje ile riskleri hakkında bilgiye erişim sağlar. Elektrik tarifelerine dâhil edilecek fayda paylaşımı, yukarı havzadaki topluluklara düzenli gelir sağlayabilir.
İstihdam, inşaatın ötesine geçerek izleme, bakım ve ekolojik restorasyon çalışmalarını da kapsamalı. Himalaya nehirleri hem gündelik geçim kaynaklarını hem de kutsal uygulamaları desteklediğinden, kültürel ihtiyaçlar da planlamaya dâhil edilmeli.
25 Eylül 2025 itibarıyla bazı konular hâlâ açıklığa kavuşmuş değil: Kamu kurumları Joshimath’taki zemin çökmesinin nedenleri konusunda görüş ayrılığı yaşıyor; ayrıca burada bir sonraki duruşma ya da görüşülen Siang projesine ilişkin kararlar için tarih belirtilmiyor. Vadilerde yaşayanlar için pratik öncelikler şimdiden açık: sağlam evler, güvenilir su, daha güvenli kaçış güzergâhları ve kendisini ayakta tutan dağları hesaba katan enerji kalkınması.
Öne çıkan noktalar
- Merkezi Elektrik Kurumu’nun listesinde, ulusal proje havuzunda toplam kapasitesi 58.000 megavatı aşan 98 hidroelektrik projesi yer alıyor; bunların 36’sı inşa hâlinde.
- Hidroelektrik, Hindistan’ın kurulu elektrik kapasitesinin yaklaşık yüzde 14’ünü sağlıyor ve rüzgâr ile güneş enerjisi üretimini dengelemeye yardımcı oluyor.
- Uttarakhand’da 2021’de yaşanan felakette 200’den fazla kişi hayatını kaybetti ve iki hidroelektrik projesi kullanılamaz hâle geldi.
- Ekim 2023’teki South Lhonak taşkınında en az 55 kişi hayatını kaybetti ve en az beş hidroelektrik santrali yıkıldı.
- Joshimath’taki zemin çökmesi, 800’den fazla evde yaşayan aileleri yerlerinden etti; inşaat baskısı Zoji La koridorunu da etkiliyor.
- Nehir yönlendirmeleri bitki örtüsüne, balıkçılığa, sulamaya, hanelerin su kaynaklarına ve kültürel uygulamalara zarar verebilir.
- Yüksek Mahkeme, Himachal Pradesh’in iklim planları, afet finansmanı, hidroelektrik projeleri ve yollarıyla ilgili ayrıntılar istedi.
- Çin’in onayladığı Yarlung Tsangpo projesi ve Hindistan’ın Siang üzerindeki proje görüşmeleri, ortak nehir yönetimine stratejik baskı ekliyor.
- Daha güvenli planlama; nehir havzalarının tamamını değerlendirmeyi, çevresel akışları korumayı, erken uyarı sistemlerini geliştirmeyi ve enerji artışının daha az riskli bölgelere yönlendirilmesini kapsıyor.






