Ticaret ve diplomasi Pekin'e avantaj sağlarken Çin, Güneydoğu Asya'da ABD'yi az farkla geride bıraktı

11 dakikalık okuma
Ticaret ve diplomasi Pekin'e avantaj sağlarken Çin, Güneydoğu Asya'da ABD'yi az farkla geride bıraktı

İki güçlü ortak arasında yalnızca bir puan fark var

Lowy Enstitüsü'nün Güneydoğu Asya Etki Endeksi'nde Çin, 65'e 64 puanla ABD'nin önünde. Ticaret, yatırım ve diplomasiye büyük ölçüde dayanan bu bölgesel üstünlük oldukça dar. Pekin, Güneydoğu Asya'daki 11 ülkenin altısında en etkili dış ortak konumunda: Kamboçya, Endonezya, Malezya, Myanmar, Tayland ve Vietnam.

İçindekiler
  1. İki güçlü ortak arasında yalnızca bir puan fark var
  2. Endeks nüfuzu nasıl haritalandırıyor?
  3. Çin'in üstünlüğünü ticaret ve yatırım besliyor
  4. Altyapı vaatleri hayata geçirme sorunlarıyla karşılaşıyor
  5. Pekin diplomatik ilişkileri canlı tutuyor
  6. ABD tarifeleri ekonomik ilişkileri zorluyor
  7. Savunma, ABD'nin güçlü yanı olmayı sürdürüyor
  8. Kültür, eğitim ve diğer ortaklar seçenekleri artırıyor
  9. Anakara ülkeleriyle bağlar Çin'e özellikle derin bir nüfuz sağlıyor
  10. Vietnam, Filipinler ve Singapur farklı ihtiyaçları dengeliyor
  11. Büyümeyi ve seçenekleri birlikte sürdürmek
  12. Bilinmesi Gerekenler

Filipinler ve Singapur'da ABD önde. Diğer ülkelerde ilişkiler daha karmaşık bir görünüm sergiliyor. Bu tablo, Güneydoğu Asya hükümetlerinin tek bir güçlü müttefik seçmek yerine ekonomik ve güvenlik bağlarını birden fazla ortak arasında dağıttığını gösteriyor.

Endeks; ekonomik ilişkileri, savunma ağlarını, diplomatik etkiyi, kültürel etkiyi ve bölgesel angajmanı ölçüyor. Çin'in bu alanlardaki üstünlüğüne karşın ABD'nin, özellikle savunma işbirliğinde ve denizcilik yönü ağır basan Güneydoğu Asya ülkeleriyle ilişkilerinde önemli güçlü yanları bulunuyor.

Bölge genelindeki hükümetler için pratik zorluk; yatırım çekmek, ihracat yapmak ve güvenliği sağlarken Pekin ile Washington arasındaki rekabetin günlük öncelikleri aksatmasına izin vermemek. Çin'in geniş ticari erişimi ona kayda değer bir nüfuz sağlarken ABD, birçok ülkenin değer vermeyi sürdürdüğü bir güvenlik ortağı olmayı koruyor.

Endeks nüfuzu nasıl haritalandırıyor?

Lowy Enstitüsü'nün Güneydoğu Asya Etki Endeksi, 10 dış ortağın bölgedeki 11 ülkeyle ilişkilerini karşılaştırıyor. Puanlar; ticaret ve yatırım akışları, lider ziyaretleri, büyükelçilikler, eğitim ve güvenlik işbirliği dahil onlarca göstergeye dayanıyor.

Endeks, hükümetlerin kararlarını şekillendirebilecek ilişkileri haritalandırmayı ve ülkelerin hangi ortaklara ne ölçüde bağımlı olduğunu belirlemeyi amaçlıyor. Bir ülkenin Çin'le yakın ticari bağları olabilirken askerî eğitim için ABD'ye dayanması veya altyapı alanında Japonya'yla çalışması mümkün.

Lowy Enstitüsü'nde araştırma direktör yardımcısı ve raporun yazarlarından Susannah Patton, Pekin'in üstünlüğünün diğer güçlere nasıl alan bıraktığını şöyle açıkladı:

Çin'i nüfuz bakımından hegemon olarak tanımlamıyoruz. Nüfuzun tüm boyutlarında Güneydoğu Asya'nın önde gelen ortağı değil.

Reklam

Güneydoğu Asya ülkeleri topluca, herhangi bir tek dış güçten daha fazla birbirleri için önem taşıyor. Ticaret, sınır ötesi göç ve kültürel etkileşim, komşu toplumları dış ortakların taklit edemeyeceği biçimlerde birbirine bağlıyor. Bu bağlar, bazı sektörler Çin'e büyük ölçüde bağımlı olsa da bölgenin neden geniş bir ilişki yelpazesini sürdürdüğünü açıklamaya yardımcı oluyor.

Çin'in üstünlüğünü ticaret ve yatırım besliyor

Çin, bölge ihracatının yaklaşık yüzde 20'sini alıyor ve ithalatının yaklaşık yüzde 26'sını karşılıyor. ABD'nin bölge ihracatındaki payı ise yaklaşık yüzde 16. Dolayısıyla Çin'in ihracat pazarındaki payı yaklaşık dört puan daha yüksek; bu da Güneydoğu Asya'daki şirketlere Çinli alıcılara erişimi sürdürmeleri için güçlü bir neden veriyor.

Çin'in özel sektör yatırımları da bölge ekonomisinde daha büyük bir yer tutmaya başladı. 2015-2024 dönemindeki yeni proje yatırımlarının yaklaşık yüzde 21'i Çin kaynaklıydı. Japonya'nın en büyük paya sahip olduğu önceki dönemde bu oran yüzde 13'tü. Bu, sekiz puanlık bir artış anlamına geliyor.

Çinli şirketler elektronik, elektrikli araç ve yenilenebilir enerji tedarik zincirlerinde yerleşik bir konumda. Ayrıca Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'ne (ASEAN) üye ekonomilerde gelirler arttıkça hizmet ve tüketici işletmelerine de yöneliyorlar. Sanayi bileşenleri üretiminden hanelere mal ve hizmet satmaya kadar uzanan bir rol üstleniyorlar.

Ekonomik ve politikadaki değişimler birkaç döneme yayılıyor:

  • 2015 öncesi dönem: Yeni proje yatırımlarının yaklaşık yüzde 13'ü Çin kaynaklıydı; en büyük pay Japonya'ya aitti.
  • 2015-2024: Çin'in payı yaklaşık yüzde 21'e ulaştı.
  • 2025, 25 Eylül'e kadar: ABD tarifeleri, kalkınma yardımlarındaki kesintiler ve sıkılaştırılan öğrenci vizesi politikaları Washington'ın bölge ilişkilerini karmaşıklaştırdı.

Turizm ve eğitim de tabloya başka bir boyut katıyor. Çinli ziyaretçiler Tayland, Kamboçya ve Vietnam için yeniden önemli bir gelir kaynağı olurken Çin üniversiteleri ve şirketleri bölgesel ortaklarla eğitim ve araştırma alanlarında çalışıyor.

Bu ekonomik çekim, Güneydoğu Asya anakarasında özellikle güçlü hissediliyor. Coğrafi yakınlık ve altyapı bağlantıları, ticaret ve yatırım ilişkilerinin hızla başka ortaklarla ikame edilmesini zorlaştırıyor. Buna rağmen hükümetler, tek bir pazara bağımlılığı azaltırken teknolojiye ve daha yüksek standartlara erişmek amacıyla Japonya, Güney Kore, Hindistan, Avustralya ve Avrupa'yla tedarik zinciri bağlantıları kurmaya çalışıyor.

Reklam

Altyapı vaatleri hayata geçirme sorunlarıyla karşılaşıyor

Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi, ülkenin Güneydoğu Asya'nın önde gelen altyapı finansörü olmasına yardımcı oldu. Ancak Lowy'nin bölgedeki büyük projelere dair anlık değerlendirmesine göre, vaat edilen 50 milyar doların üzerindeki finansman henüz sağlanmadı. Birçok proje iptal edildi, küçültüldü veya durma noktasına geldi; en büyük projelerin yalnızca yaklaşık üçte biri tamamlandı.

Aşırı büyük hedefler, ortak ülkelerdeki siyasi istikrarsızlık ve yerel topluluklara yeterince danışılmaması bu sorunlara katkıda bulundu. Küresel ölçekte kömürden daha temiz enerjiye yöneliş de planlanan bazı enerji santrallerinin inşaat başlayamadan atıl kalmasına yol açtı.

Çinli finansörler ve şirketler, finansman çekmeye yetecek gelir elde etme olasılığı daha yüksek olan küçük projelere yönelerek uyum sağlıyor. Para taahhüdünde bulunmadan önce risk yönetimini ve incelemeleri iyileştiriyor, çevresel ve sosyal standartlara daha fazla önem veriyorlar.

Yeni krediler yavaşlasa da Çin'in bölgenin en büyük altyapı geliştirme sağlayıcısı olmayı sürdürmesi bekleniyor. Ülkenin mevcut taahhütleri kapsamlı ve devlet destekli finansmanı özel yatırımcıların parasıyla bir araya getirebiliyor.

Güneydoğu Asya hükümetleri projelerin zamanında, bütçe dahilinde ve yerel halkın desteğiyle tamamlanmasını istiyor. Çin finansmanını Japonya'nın, çok taraflı kalkınma bankalarının ve özel yatırımcıların teklifleriyle dengelemek; ulaşım bağlantıları, enerji arzı ve diğer altyapı yatırımlarına karar verirken onlara daha fazla seçenek sunuyor.

Pekin diplomatik ilişkileri canlı tutuyor

Çinli liderler ve dışişleri bakanları, geniş bir büyükelçilik ve konsolosluk ağıyla desteklenen sık ziyaretler gerçekleştiriyor. Pekin'in biri hariç tüm Güneydoğu Asya ülkeleriyle stratejik ortaklığı bulunuyor; bu da üst düzey siyasi temasları düzenli biçimde yürütmek için bir çerçeve sağlıyor.

Resmî ziyaretler ve çalışma görüşmeleri, ticari ilişkilerin siyasi nüfuza dönüşmesine yardımcı oluyor. Çin, ortak ülkelerdeki seçimler hükümetleri değiştirse de temasların düzenli sürmesini sağlamaya çalışıyor.

Ekonomik bağlar ve diplomasi birbirini güçlendiriyor: Yatırım, yetkililere görüşmek için gerekçe sunarken düzenli siyasi temas da ticaret ve iş ilişkilerinin sürmesine yardımcı oluyor. Endeks, bölge genelindeki bu geniş kapsamlı ilişkilere özellikle ağırlık veriyor.

Reklam

ABD tarifeleri ekonomik ilişkileri zorluyor

Washington'ın 2025'te aldığı ticaret ve yardım kararları, ülkenin konumunu karmaşıklaştırdı. Yıl içinde uygulamaya konan tarifeler, ihracata büyük ölçüde bağımlı ekonomileri etkiledi; bazı ülkeler değişikliklerin ardından bile yüksek oranlarla karşı karşıya kalmayı sürdürdü. Tarife, ithal mallara uygulanan bir vergi olduğundan bir pazara erişim maliyetini artırıyor.

Kalkınma yardımlarındaki kesintiler ve sıkılaştırılan öğrenci vizesi politikaları da uzun süredir devam eden yardım ve eğitim bağlarına değer veren bazı bölgesel paydaşlar için ABD'nin cazibesini azalttı. Bu politikalar birlikte değerlendirildiğinde, Washington'ın Çin'in ekonomik angajmanının ölçeğine yetişmesi zorlaşıyor.

Patton, ABD'nin tarife politikasının Washington'ın itibarına zarar verdiğini söyledi. Ortakların pazarlara ve tedarik zincirlerine davet edilmek yerine ticaret engelleriyle cezalandırıldıklarını hissetmeleri hâlinde nüfuzu sürdürmenin zorlaşacağını savundu:

Önemli ölçüde tarife uygulamak, ABD'nin bölgedeki nüfuzu açısından olumlu değil.

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Kuala Lumpur'da bölgedeki muhataplarına Washington'ın yeni anlaşmalar için çalıştığını söyledi. Bazıları duyurulmuş veya tamamlanmaya yaklaşmış olan, tarifelere ilişkin müzakereler ilerliyordu. Greer, beklenen takvimi şöyle anlattı:

ABD, önümüzdeki aylarda Güneydoğu Asya'daki daha fazla ülkeyle ticaret anlaşmalarını sonuçlandırmayı bekliyor.

25 Eylül itibarıyla bu takvim, belirli tamamlanma tarihleri olmaksızın yalnızca önümüzdeki ayları kapsıyordu. Görüşmeler, Washington'a ticaret politikalarının yarattığı baskının bir kısmını giderme fırsatı sunuyordu.

Savunma, ABD'nin güçlü yanı olmayı sürdürüyor

ABD, Güneydoğu Asya'daki birçok ülkenin tercih ettiği savunma ortağı olmayı sürdürüyor. Filipinler ve Tayland'la resmî ittifakları, Singapur'la kapsamlı erişim anlaşmaları ve bölge genelinde yoğun askerî tatbikat ve liman ziyareti programları bulunuyor.

Askerî eğitim, güvenlik yardımı ve ülkelerin denizdeki faaliyetleri izlemesine yardımcı olan programlar, siyasi ilişkiler gerilse bile bu bağları desteklemeyi sürdürüyor. Deniz güvenliğinden endişe duyan hükümetler için bu işbirliği, ticaret ve yatırımın ötesinde imkânlar sağlıyor.

Reklam

Çin'in güvenlik alanındaki varlığı daha sınırlı. Ülke, bölgede ABD ve Rusya'nın ardından gelen, giderek büyüyen bir silah tedarikçisi ve Güneydoğu Asya anakarasındaki bazı ülkelerle işbirliğini derinleştirdi. Güney Çin Denizi'ndeki gerilimlerin güvensizliği artırdığı denizcilik yönü ağır basan Güneydoğu Asya'da erişimi çok daha sınırlı.

Pekin ortak tatbikatları ve askerî görüşmeleri genişletmeye çalışıyor ancak ağı Washington'ınkine kıyasla sınırlı kalıyor. Bölgedeki birçok hükümet, iki güçle de temaslarını sürdürürken ikisinden birinin sert tepki göstermesine yol açabilecek kararlardan kaçınıyor.

Kültür, eğitim ve diğer ortaklar seçenekleri artırıyor

Turist ve öğrenci akışları, zaman içinde tanışıklık ve ilişkiler oluşturarak Çin'e avantaj sağlıyor. Çin dili, mutfağı ve iş kültürü Güneydoğu Asya genelinde zaten yerleşik durumda; bu da ülkenin varlığına resmî görüşmelerin veya yatırım projelerinin ötesinde bir boyut katıyor.

ABD, eğlence, medya, yükseköğretim ve insanları doğrudan bir araya getiren değişim programlarında güçlü bir üstünlüğe sahip. Bu deneyimler, insanların ülkeye ilişkin görüşlerini yaşamları boyunca şekillendirebiliyor. Güney Kore'nin popüler kültürü ve Japon medyası da geniş kitlelere ulaşıyor; böylece kültürel etki birçok ülke arasında paylaşılıyor.

Japonya, göreli ekonomik ağırlığındaki düşüşe rağmen önemli bir orta ölçekli güç olmayı sürdürüyor. Tokyo; sürekli kalkınma finansmanını ve kaliteli altyapı projelerini, sınırlı ancak büyüyen bir güvenlik rolü ve istikrarlı diplomatik varlıkla birleştiriyor.

Avustralya, Malezya ve Endonezya'ya yönelik temasları ve deniz güvenliğiyle kolluk kuvvetleri alanındaki derinleşen işbirliği dahil, savunma ve diplomasi angajmanını artırdı. Buna karşın iş ve kültür bağları, politikaya gösterilen ilginin gerisinde kalıyor.

Güney Kore imalat ve teknoloji yatırımlarını artırırken kültürel ihracatı da ticaretin ötesinde erişimini genişletiyor. Hindistan'ın angajmanı önemli ancak istikrarsız; ticaret, ulaşım bağlantıları ve güvenlik işbirliği alanlarında büyüme fırsatları var.

Güneydoğu Asya hükümetleri altyapı, tedarik zincirleri ve eğitim alanlarında alternatifleri memnuniyetle karşılıyor. Bu ortaklardan gelen finansman, teknoloji, eğitim ve standartlar, pazarlık konumlarını güçlendirip tek bir ülkeye bağımlılığı yönetmelerine yardımcı olabilir. Amaç, Çin'le ilişkilerin yanı sıra bu bağları da sürdürmek.

Reklam

Anakara ülkeleriyle bağlar Çin'e özellikle derin bir nüfuz sağlıyor

Kamboçya, Laos ve Myanmar, endeksin ekonomik ve diplomatik ölçümlerinde Çin lehine özellikle büyük farklar sergiliyor. Çin'le ticaret, turizm, inşaat ve siyasi partiler arasındaki ilişkiler, çözülmesi zor, düzenli temas kalıpları oluşturdu.

Bu bağlar ekonomik faydalar sağlarken potansiyel baskı noktaları da yaratıyor. Kamu borcu ve durma noktasına gelen projeler hükümet bütçelerini zorlayabilir; turizmin, emtia satışlarının veya altyapı finansmanının yoğunlaşması da talep değiştiğinde ya da inşaat durduğunda ülkeleri kırılgan hâle getiriyor.

Endonezya, bir hükümetin Çin'le yakın ekonomik bağları daha geniş bir ortak yelpazesiyle nasıl birleştirebileceğini gösteriyor. Çin, Cakarta'nın en büyük ticaret ortağı ve nikel işleme, demiryolu ve imalat alanlarında önemli bir yatırımcı. Endonezya ayrıca Japonya'yla altyapı alanında çalışıyor, ABD ve Avustralya'dan yatırım çekmeye çalışıyor ve birçok ülkeyle savunma ilişkilerini sürdürüyor.

Malezya ve Tayland da benzer bir yaklaşım izliyor. Çin'le ticaret güçlü; her iki hükümet de çeşitli ekonomik ve güvenlik ortaklarıyla ilişkilerini geliştiriyor. Tayland'ın ABD'yle resmî ittifakı, Çin'le kapsamlı ilişkilerinin yanında sürüyor.

Vietnam, Filipinler ve Singapur farklı ihtiyaçları dengeliyor

Vietnam'ın konumu özellikle hassas. Çin'le ticareti derin ve Çin yatırımları imalat tedarik zincirlerinin bir parçasını oluşturuyor. Hanoi, ABD'yle savunma ve ileri teknoloji işbirliğini de geliştirdi; Japonya, Hindistan ve Avrupa'yla ortaklıklar kurdu.

Filipinler, Güneydoğu Asya'da ABD'nin güvenlik alanındaki üstünlüğünün en açık örneği. İttifak taahhütleri ve Çin'le son dönemde yaşanan deniz çatışmaları bu ilişkiyi şekillendiriyor. Filipinler'in konumu, Pekin'in anakaranın büyük bölümünde sahip olduğu ekonomik ve diplomatik avantajlarla tezat oluşturuyor.

Singapur, Çin ve diğer ülkelerle ekonomik ve diplomatik ilişkilerini genişletirken ABD için kritik bir güvenlik ortağı olmayı sürdürüyor. Ülkenin yaklaşımı, güvenlik alanındaki erişimin ve ticari ilişkilerin aynı anda farklı ortakları öne çıkarabileceğini gösteriyor.

Güneydoğu Asya hükümetleri genel olarak bu esnekliği sağlamaya çalışıyor. Endeksin ölçtüğü tüm kategorilerde dış ortaklardan hiçbiri tek başına herhangi bir ülkeye bütünüyle hâkim değil; yine de belirli sektörler Çin'e önemli ölçüde bağımlı olabiliyor.

Reklam

Büyümeyi ve seçenekleri birlikte sürdürmek

Bölge hükümetleri, Çin'in sunduğu ekonomik kazanımları ABD ve diğer ortaklarla kurulan güvenlik ilişkileriyle dengeliyor. Ekonomik veya siyasi şoklar yaşandığında seçeneklerini korumak için Japonya, Avustralya, Hindistan ve Güney Kore'yle bağlarını da derinleştiriyorlar.

Enerji politikası da yatırım kararlarını değiştiriyor. Planlanan kömür santrallerinden vazgeçilmesi ve daha temiz enerjiye yönelinmesi, hangi projelerin hayata geçeceğini ve hükümetlerin nereden sermaye arayacağını etkiliyor. Tedarik zincirlerini çeşitlendirme, şeffaflığı artırma ve çevresel güvenceleri güçlendirme çabaları da büyüme ve istikrarı sağlama yönündeki aynı çabanın parçası.

Çin'in bir puanlık üstünlüğü, güçlü yanların eşit dağılmadığı yakın bir rekabeti yansıtıyor. Pekin daha geniş bir ekonomik erişime ve istikrarlı bir diplomatik varlığa sahip. Washington'ın geniş savunma ağları ile kalıcı eğitim ve kültür bağları bulunuyor. Güneydoğu Asya ülkeleri kendi önceliklerini izlemek için her iki ilişkiyi de komşularıyla ve diğer dış güçlerle bağlarının yanı sıra kullanmayı sürdürüyor.

Bilinmesi Gerekenler

  • Lowy Enstitüsü'nün Güneydoğu Asya Etki Endeksi'nde Çin 100 üzerinden 65 puan alarak 64 puandaki ABD'nin önünde yer alıyor.
  • Pekin, Kamboçya, Endonezya, Malezya, Myanmar, Tayland ve Vietnam'da dış ortaklar arasında önde. Washington ise Filipinler ve Singapur'da avantajlı.
  • Çin, bölge ihracatının yaklaşık yüzde 20'sini alıyor ve ithalatının yaklaşık yüzde 26'sını karşılıyor. ABD'nin ihracattaki payı yaklaşık yüzde 16.
  • Çin'in yeni proje yatırımlarındaki payı, önceki dönemdeki yaklaşık yüzde 13 düzeyinden 2015-2024 döneminde yüzde 21'e yükseldi.
  • Büyük altyapı projeleri için vaat edilen 50 milyar doların üzerindeki finansman sağlanmadı; en büyük projelerin yalnızca yaklaşık üçte biri tamamlandı.
  • ABD tarifeleri, yardım kesintileri ve sıkılaştırılan öğrenci vizesi politikaları ekonomik ilişkileri zorladı. Önümüzdeki aylarda yeni ticaret anlaşmalarının yapılması bekleniyor.
  • ABD kapsamlı savunma bağlarını koruyor. Japonya, Avustralya, Güney Kore ve Hindistan da ekonomik, diplomatik, güvenlik ve kültür alanlarında ek bağlantılar sağlıyor.
  • Güneydoğu Asya ülkeleri topluca herhangi bir tek dış güçten daha fazla birbirleri için önem taşıyor ve ortaklıklarını çeşitlendirmeyi sürdürüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir