Milyarlarca dolarlık taahhütler, kömürden çıkış için farklı yollar
Endonezya, 97 milyar doları aşan maliyetle bir enerji dönüşümüyle karşı karşıya. Çin yenilenebilir enerji ve imalat alanlarında büyük yatırımlar sunarken ABD, sıvılaştırılmış doğal gazı ve sanayi tedarik zincirlerine daha sıkı kurallar getirilmesini öne çıkarıyor. Dünyanın en büyük kömür ihracatçısı olan Endonezya'nın tercihleri, elektrik fiyatlarını, hava kalitesini ve sanayi büyümesini onlarca yıl etkileyecek.
İçindekiler
- Milyarlarca dolarlık taahhütler, kömürden çıkış için farklı yollar
- Farklı taahhütler nasıl ortaya çıktı?
- 20 milyar dolarlık ortaklıktan geriye ne kaldı?
- Washington neden LNG'yi öne çıkarıyor?
- Çin'in yatırımları madenlerden otomobillere uzanıyor
- Batarya tedarik zincirinin ardındaki kömür
- Gümrük tarifeleri ve nikel, pazarlara erişimi zorlaştırıyor
- İç politikalarla denetimi korumak
- Yatırımcılar neden finansman vaatlerinden fazlasına ihtiyaç duyuyor?
- Pekin ve Washington dışındaki bölgesel bağlantılar ve ortaklar
- 2030'a kadar ilerleme ne anlama gelir?
- Öne Çıkanlar
Çinli şirketler, 2023'te Endonezya'nın devlete ait elektrik şirketi PLN ile 54 milyar doları aşan anlaşmalar imzaladı. Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun 2024'te Pekin'e yaptığı ziyaret, 10 milyar dolarlık yeni taahhütler getirdi. Bu rakamların toplamı 64 milyar doları aşıyor ve 2022'de bir grup zengin ülkeyle üzerinde uzlaşılan Adil Enerji Dönüşümü Ortaklığı (JETP) kapsamında taahhüt edilen 20 milyar doların üç katından fazla.
Ortaklık kapsamında fonların aktarılması yavaş ilerledi. 24 Eylül 2025 itibarıyla taahhüt edilen finansmanın yaklaşık 1,2 milyar doları, yani yaklaşık yüzde 6'sı, aktarılmıştı. ABD, mart ayında ortaklıktan resmen çekilerek Endonezya'nın kömüre bağımlılığını azaltmasına yardımcı olmayı amaçlayan programın siyasi ivmesini zayıflattı.
Jakarta, daha geniş kapsamlı ticaret ve gümrük tarifesi müzakerelerinin parçası olarak ABD'den LNG ithalatını yaklaşık 10 milyar dolar artırmayı da planlıyor. Çin ise nikel madenciliğinden batarya, elektrikli araç ve güneş enerjisi ekipmanlarına uzanan bir alanda varlığını güçlendiriyor.
Nüfusu ve sanayisi büyüdükçe Endonezya'nın elektrik talebi de artıyor. Kömürün gayrisafi yurt içi hasılanın, yani ekonominin ürettiği toplam değerin, tahminen yüzde 3,6'sını oluşturduğu ülkede güneş ve rüzgârın toplam enerji içindeki payı yaklaşık yüzde 0,24. Karşılaştırmalı oranlar Filipinler'de yaklaşık yüzde 3,8, Vietnam'da ise yüzde 13.
Santraller ve diğer enerji altyapıları, beş yıllık bir siyasi dönemden çok daha uzun süre çalışabilir. Bugün alınan kararlar, Endonezya'nın fosil yakıta bağımlı ekipmanları artırıp artırmayacağını ya da yenilenebilir enerji ve depolamaya daha hızlı yönelip yönelmeyeceğini belirleyecek. Bu kararlar, diğer gelişmekte olan ülkelerin izleyebileceği tedarikçileri ve enerji kurallarını da şekillendirecek.
Farklı taahhütler nasıl ortaya çıktı?
Endonezya'nın Batılı hükümetlerle ve Çinli şirketlerle müzakereleri birkaç yıla yayıldı. Taahhütler, elektrik sisteminin dönüşümünü finanse etmekten fabrika kurmaya ve yakıt satın almaya kadar farklı alanları kapsıyor.
- Endonezya, 2022'de bir grup zengin ülkeyle 20 milyar dolarlık Adil Enerji Dönüşümü Ortaklığı üzerinde uzlaştı.
- Çinli şirketler, 2023'te PLN ile 54 milyar doları aşan anlaşmalar imzaladı.
- Prabowo'nun 2024'te Pekin'e yaptığı ziyaret, 10 milyar dolarlık yeni taahhütler getirdi.
- Yine 2024'te Çinli bir mühendislik şirketi, 100 megavat kapasiteli bir güneş enerjisi santralini temel atma aşamasından işletmeye yaklaşık yedi ayda geçirdi.
- ABD, mart 2025'te JETP'den resmen çekildi.
- 24 Eylül 2025'e kadar ortaklığın taahhüt ettiği finansmanın yaklaşık 1,2 milyar doları aktarılmıştı. Bu sırada Endonezya, ABD'den yaklaşık 10 milyar dolarlık ek LNG ithalatı planlıyordu.
Çin'in cazibesi, yatırımlarının ölçeğine ve projeleri hayata geçirme hızına dayanıyor. Tek bir görev süresi içinde somut sonuçlar elde etmek isteyen Endonezyalı liderler için hızla tamamlanan bir fabrika ya da santral, hem ekonomik hem siyasi değer taşıyor.
ABD'nin yaklaşımı, enerji ticaretini Çin teknolojisine bağımlılığı azaltma hedefiyle birleştiriyor. Dünyanın en büyük petrol ve gaz üreticisi olan ABD, Endonezya'yı daha fazla LNG almaya teşvik ederken daha yüksek çevre ve çalışma standartlarını karşılayan kritik minerallere ve tedarik zincirlerine erişim sağlamaya çalışıyor.
Jakarta'nın görevi, bu farklı teklifleri güvenilir elektriğe, ülkede yaratılan istihdama ve politika belirleme özgürlüğünün artmasına dönüştürmek. Büyük anlaşmalar önemli olsa da pratik değerleri, tamamlanan projelere, finansman koşullarına ve iş ile üretimin ne kadarının Endonezya'da kaldığına bağlı.
20 milyar dolarlık ortaklıktan geriye ne kaldı?
JETP, Endonezya'nın tüm enerji dönüşümünü finanse edecek bir kaynak olarak değil, başlangıç platformu olarak tasarlandı. Hibe, daha elverişli koşullarla sunulan kredi ve daha fazla yatırım çekmeyi amaçlayan garantileri bir araya getiriyor. Garanti, borçlunun üzerinde anlaşılan yükümlülüğü yerine getirememesi durumunda destek sağlayarak kredi verenin riskini azaltmaya yardımcı oluyor.
İlk taahhüdün yaklaşık 2 milyar dolarlık kısmı ABD'ye aitti. ABD'nin çekilmesine rağmen bu tutarın yaklaşık yarısı kredi garantileri yoluyla hâlâ kullanılabilir durumda. Ortaklık, kömür kullanımını azaltan, şebekeyi iyileştiren ve ABD ile Avrupa dışından finansörleri projelere çeken çalışmaları koordine etmeyi sürdürebilir.
İlk beklentileri karşılamak zor oldu ve artık dikkat, kredi verenlerin ve yatırımcıların finanse edebileceği somut projelere yöneliyor. Öncelikler arasında en çok kirliliğe yol açan kömür ünitelerinin erken kapatılması, daha fazla güneş ve rüzgâr enerjisinin sisteme bağlanabilmesi için iletim hatlarının iyileştirilmesi ve daha açık fiyatlandırma ve satın alma kurallarıyla büyük güneş enerjisi santralleri ile çatı kurulumlarının hızlandırılması yer alıyor.
Ortaklık, Endonezya'nın Körfez ülkelerinden yeni ortaklarla ilişkiler geliştirmesine yardımcı olarak bir koordinasyon merkezi işlevi de gördü. Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'la yapılan anlaşmalar, geri ödeme süreleri daha uzun ve maliyetleri daha düşük sermayeye erişim olanağı sunuyor.
Endonezya, izin süreçlerindeki gecikmeleri giderip sözleşme koşullarını iyileştirerek bu platformu daha işlevsel hâle getirebilir. Bu değişiklikler, özel yatırımcıların kamu finansmanının yanına kendi kaynaklarını da koymasını kolaylaştırır. İlk taahhüdün yalnızca yaklaşık yüzde 6'sı aktarılmışken finansman vaatlerini inşaata dönüştürmek temel zorluklardan biri olmayı sürdürüyor.
Washington neden LNG'yi öne çıkarıyor?
Endonezya'nın ABD'den LNG ithalatını yaklaşık 10 milyar dolar artırma planı, gümrük tarifeleri ve ticarete ilişkin daha geniş görüşmelerin bir parçası. LNG, gemilerle taşınabilmesi için sıvılaştırılan, ardından kullanım amacıyla yeniden gaza dönüştürülen doğal gazdır.
Destekleyenler gazı kömür ile daha temiz bir elektrik sistemi arasında geçiş yakıtı olarak görüyor. Gaz, kömürden elektrik üretiminin bir bölümünün yerini alabilir, yerel hava kirliliğini azaltabilir ve güneş panelleri ile rüzgâr türbinlerinin daha az üretim yaptığı zamanlarda elektrik sağlayabilir. Bu esnek arz, şebekenin istikrarını korumaya yardımcı olabilir.
Yeni LNG terminalleri, boru hatları ve gaz santralleri de çoğu zaman uzun yıllara yayılan satın alma taahhütleriyle birlikte büyük harcamalar gerektiriyor. Gaz yine de sera gazı salımına yol açıyor. Uluslararası gaz fiyatları keskin biçimde yükselirse Endonezya daha yüksek elektrik ve yakıt faturalarıyla karşılaşabilir.
Daha ucuz güneş ve rüzgâr enerjisi ile depolama da başka bir risk yaratıyor: Gaz için kurulan altyapı, öngörülen kullanım ömrü sona ermeden rekabet gücünü yitirebilir. Endonezya, esnek enerji arzının kısa vadeli faydasını yeni bir fosil yakıt sistemini onlarca yıl sürdürmenin maliyetiyle karşılaştırmalı.
Washington'ın sanayi stratejisi de bu enerji teklifine bağlı. ABD, yüksek standartları karşılayan ortaklarla kritik mineraller ve temiz teknoloji tedarik zincirleri kurmak istiyor. Çinli şirketlerin Endonezya'da madencilik ve işlemede hâlihazırda baskın olduğu alanlarda işbirliği daha karmaşık hâle geliyor.
Çin'in yatırımları madenlerden otomobillere uzanıyor
Çin'in yaklaşımı, yenilenebilir enerjiyi imalatla birleştiriyor. Güneş panelleri ve diğer ekipmanlar onlarca yıl elektrik üretebilir; fabrikalar ise Endonezya'nın nikelini ve diğer minerallerini batarya ve otomobil gibi katma değeri daha yüksek ürünlere dönüştürebilir. İşçi eğitimi ve hızlı inşaat da bu yaklaşımın cazibesini artırıyor.
Büyük bir batarya üreticisi olan CATL, madencilik, işleme ve batarya üretimini entegre eden 6 milyar dolarlık bir tedarik zinciri girişimi yürütüyor. BYD, yıllık 150 bin otomobil kapasiteli ve tahminen 18 bin kişiye istihdam sağlayacak, 1 milyar dolarlık bir elektrikli araç fabrikası inşa ediyor.
BTR New Material Group batarya malzemelerine 478 milyon dolar yatırım yapıyor. Güneş enerjisi üreticisi LONGi ise yıllık yaklaşık 1,6 gigavat üretim kapasiteli bir fabrika kuruyor. Bu projeler, Çin'in rolünü bitmiş ekipman tedarikinin ötesine taşıyarak üretimi Endonezya'ya getiriyor.
2024'te yaklaşık yedi ayda tamamlanan güneş enerjisi santrali, Çinli şirketlerin sunabildiği teslimat hızını gösteriyor. Çin'in üretim ve tedarik alanındaki geniş kapasitesi çoğu zaman daha düşük fiyatlar ve daha kısa takvimler anlamına geliyor. Bu da Çin'in yaklaşımını görünür ilerleme arayan bir hükümet için cazip kılıyor.
Yüksek sermaye gerektiren hızlı projeler bazı ödünleşmeleri de beraberinde getiriyor. Çin yatırımlarında işçi hakları ve yerel çevreye yönelik korumalar çoğu zaman daha sınırlıyken Batılı yatırımcılar daha güçlü güvenceler sunuyor. İzabe tesislerinde elektrik için özel kömür santralleri kullanıldığında sanayi parkları yeni bir kömür bağımlılığı da yaratabiliyor.
Endonezya'nın yerli içerik kuralları, bu yatırımların bir bölümünü yerli tedarikçilere ve becerilere yönlendirebilir. Endonezya'da üretilen bileşenler, işçi eğitimi ve kamuya açık kirlilik verileri için net hedefler, hızlı inşaatın kalıcı ekonomik kazanımlara dönüşmesine yardımcı olur. Yakındaki toplulukların da fayda görebilmesi için sanayi parklarındaki çevre standartları ulusal mevzuata uygun olmalı.
Batarya tedarik zincirinin ardındaki kömür
Endonezya'daki nikel madenlerinin ve izabe tesislerinin çoğu, kendilerine özel kömür santralleriyle çalışıyor. Daha geniş elektrik şebekesine hizmet etmekten ziyade belirli bir sanayi işletmesine elektrik sağlayan bu tesislere, özel amaçlı enerji üniteleri deniyor. Şebekeye sayacın arkasından bağlanan bu üniteler, yüksek miktarda enerji tüketen işleme tesislerine doğrudan ve güvenilir elektrik sağlıyor.
Endonezya, kömürlü elektrik kapasitesi bakımından dünyada üçüncü sırada ve daha fazla santral de planlama aşamasında. Yakın dönemde eklenen yaklaşık 1,9 gigavatlık kapasite, büyük ölçüde izabe tesisi kompleksleriyle bağlantılıydı. Bu kapasitenin yaklaşık yüzde 80'i mineral işleme tesislerinin özel elektrik talebini karşılıyor.
2024'te yayımlanan bir araştırma, izabe tesisleri ve kömür santrallerinden kaynaklanan kirliliğin Endonezya ekonomisine 2025'te yaklaşık 2,6 milyar dolara mal olacağını, bu tutarın 2030'da 3,4 milyar dolara çıkacağını ve binlerce erken ölüme yol açacağını tahmin etti. Öngörülen artış, beş yılda 800 milyon dolar.
Bu maliyetleri topluluklar ve halk sağlığı bütçeleri üstleniyor; oysa maliyetler şirketlerin bilançolarında görünmüyor. Kömür elektriği, bataryalarda kullanılan malzemelerin üretimini desteklerken madenlerin, izabe tesislerinin ve santrallerin yakınında yaşayanları kirliliğe maruz bırakabiliyor.
Kredi verenler ve müşteriler emisyon şartlarını sıkılaştırdıkça yeni kömür yatırımları da finansal risk yaratıyor. Atıl varlık, öngörülen kullanım ömrü sona ermeden ekonomik değerini yitiren bir santral ya da başka bir yatırımdır.
Depolamayla desteklenen yenilenebilir elektrik sözleşmeleri, üretimi korurken sanayi kümelerinin kömürden uzaklaşmaya başlamasını sağlayabilir. Bataryalar ve şebekenin esnek çalışmasını sağlayan hizmetler, yenilenebilir üretim değiştikçe arzı dengelemeye yardımcı olur. İzabe tesislerinin geliştirilmesini bu tür düzenlemelerle birlikte planlamak, Endonezya'nın büyüyen mineral sanayisine bağlı kirliliği azaltabilir.
Gümrük tarifeleri ve nikel, pazarlara erişimi zorlaştırıyor
Endonezya'nın nikel rafinaj kapasitesinin tahminen dörtte üçünü Çinli şirketler kontrol ediyor. Bu yoğunlaşma, özellikle teşviklere erişimin malzemelerin kaynağına ve mülkiyetine bağlı olduğu pazarlara satış yapmayı hedefleyen Jakarta açısından önem taşıyor.
ABD'nin elektrikli araç vergi kredilerine ilişkin kuralları, müttefik kaynaklardan gelen ve daha yüksek çevre ve çalışma standartlarını karşılayan tedarik zincirlerinden sağlanan malzemeleri destekliyor. Washington, Çin'in Endonezya'daki rafinaj faaliyetlerine katılımıyla ve bunun ABD teşviklerine erişimi nasıl etkilediğiyle ilgili endişelerini dile getirdi.
Daha sıkı standartlara ve farklı mülkiyet yapılarına sahip özel yatırım bölgeleri, görüşülen seçeneklerden biri. Bu bölgeler, Endonezya'ya yatırım çekmek ve daha talepkâr şartlar arayan alıcılara satış yapmak için başka bir yol sunabilir.
Endonezya, yeni ABD gümrük tarifelerinden muafiyet almaya da çalışıyor. Müzakerelerde ABD'den enerji ve tarım ürünleri alımlarının artırılması gibi olası ödünleşmeler ele alınıyor. Bu nedenle planlanan LNG ithalatı yalnızca elektrikle ilgili bir karar değil, pazarlara erişimi korumaya yönelik daha geniş bir çabanın parçası.
Jakarta, daha iyi finansman, teknoloji transferi ve müşterilere erişim için hem Washington hem de Pekin nezdinde baskı kurabilir. Denge hassas: Endonezya, ABD ve diğer pazarlardaki ekonomik fırsatlarını korurken Çin'den de yatırım istiyor.
İç politikalarla denetimi korumak
Endonezya, sıklıkla “bin dost, sıfır düşman” diye tanımlanan bir yaklaşımla uzun süredir tek bir gücün safında yer almaktan kaçınıyor. Bu yaklaşımın enerjiye uygulanması, yerli sanayi hedeflerini izlerken farklı yatırım kaynaklarına açık kalmak anlamına geliyor.
Hükümet, şirketleri Endonezya'da işleme tesisleri kurmaya teşvik etmek için ham nikel cevheri ihracatını yasakladı. Aşağı yönlü işleme olarak bilinen bu politika, ham bir mineralin işlenmiş malzemeye ya da bitmiş ürüne dönüşmesiyle ortaya çıkan değerin daha büyük bölümünü ülkede tutmayı amaçlıyor. Yerli içerik kuralları ve ticaret anlaşmaları da aynı hedefi destekliyor.
Özellikle güneş ve rüzgâr kaynaklarının güçlü olduğu bölgelerde şebeke iyileştirmeleri acil öncelik taşıyor. İletim projelerinin şeffaf bir planının yayımlanması, yatırımcıların yeni üretim kapasitesinin nereye ve gerekli hatlar ne zaman hazır olduğunda bağlanabileceğini anlamasına yardımcı olur.
Büyük güneş enerjisi santralleri, rüzgâr projeleri ve depolama için rekabetçi ihaleler, tedarikçilerin sözleşmeler için yarışmasını sağlar. Açık elektrik fiyatları, standart sözleşme koşulları ve öngörülebilir izin süreçleri belirsizliği azaltabilir. Çatı tipi güneş enerjisi için de işleyen satın alma kuralları ve elektriğe ödenecek tarifeler gerekiyor.
Sanayi parklarında buna paralel bir çaba yürütülmeli: Özel amaçlı kömür santrallerinin yerini depolama ve esnek şebeke hizmetleriyle desteklenen yenilenebilir enerji satın alma sözleşmeleri almalı. Daha sıkı kirlilik standartları, sürekli izleme ve kamuya açık bilgilendirme, toplulukların çevre koşullarını daha iyi anlamasını sağlar.
Kömür bölgelerinde çalışanların yeni sektörlere geçmesine ve insana yakışır işler bulmasına yardımcı olacak programlara ihtiyaç var. JETP ve Yeni Kalkınma Bankası kaynakları dâhil kamu finansmanı, kömür santrallerinin erken kapatılmasını, şebekenin modernizasyonunu ve uzak adalarda dağıtık enerjiyi destekleyebilir. Dağıtık enerji, elektriği kullananlara daha yakın konumlandırılmış küçük üretim sistemleri anlamına geliyor.
Yatırımcılar neden finansman vaatlerinden fazlasına ihtiyaç duyuyor?
PLN'nin elektrik satın alma anlaşmalarını yerine getirme kapasitesi, yatırımcıları çekmede belirleyici olacak. Yatırımcılar ayrıca sözleşmelere uyulup uyulmadığını, düzenleyicilerin bağımsız hareket edip edemediğini ve hükümet kurallarının öngörülebilir olup olmadığını izliyor.
Arazi, çevresel etki değerlendirmeleri ve yerli içerik için net şartlar proje gecikmelerini azaltabilir. Bağlantı takvimlerinin, yenilenebilir kaynakların niteliğine ilişkin bilgilerin ve kısıntı verilerinin yayımlanması yatırımcıların riskleri hesaplamasına yardımcı olur. Kısıntı, elektrik sisteminin üretimin tümünü kabul edememesi ya da kullanamaması nedeniyle bir üreticinin üretimi azaltmak zorunda kalmasıdır.
Endonezya, uluslararası tedarikçilere açık kalmayı sürdürürken güneş modülleri, bataryalar ve şebeke ekipmanları için yerli üretim hedefleri de belirleyebilir. Her iki kanalı da açık tutmak, kurulumlar yaygınlaştıkça ekipman kıtlığını ve ani fiyat artışlarını önlemeye yardımcı olur.
Bu nedenle finansman, inşaat hızı ve sanayi politikası birlikte işlerlik kazanmalı. Endonezyalı tedarikçiler ve çalışanlar katılabildiğinde bir fabrika ülkede daha fazla değer yaratır; yenilenebilir enerji projesi ise elektriğini şebeke müşterilere ulaştırabildiğinde işe yarar.
Pekin ve Washington dışındaki bölgesel bağlantılar ve ortaklar
Güneydoğu Asya, enerji piyasalarının en hızlı büyüdüğü bölgelerden biri ve yenilenebilir üretim ile şebekelere yatırım çekiyor. Endonezya'nın tercihleri, farklı kaynaklara ve talep düzenlerine sahip bölgeler arasında elektrik aktarılmasına yönelik bölgesel çabaların içinde yer alıyor.
Çin, Güneydoğu Asya anakarasındaki fazla hidroelektrik enerjiyi taşıyan bağlantılar da dâhil olmak üzere büyük elektrik bağlantılarına finansman sağladı. Avustralya ise Endonezya ve Singapur'a güneş enerjisi göndermesi önerilen bir bağlantı dâhil, bölgeye temiz elektrik ihraç etmeyi amaçlayan projelere destek veriyor.
Bölgesel elektrik ticareti ve daha güçlü şebeke planlaması, bu projelerin maliyetleri düşürmesine ve arz değişimlerini dengelemesine yardımcı olabilir. Sistemlerin birbirine bağlanması, ülkelerin mevcut üretimi taleple eşleştirmek için daha fazla seçeneğe sahip olmasını sağlar.
Endonezya ayrıca Japonya, Güney Kore, Hindistan, Avrupa Birliği ve Körfez ülkeleriyle ticaret ve finans bağlarını derinleştiriyor. BRICS grubuna katılması, bazı geleneksel kredi kuruluşlarına kıyasla daha esnek koşullarda yeşil altyapıyı destekleyebilecek Yeni Kalkınma Bankası'na erişim sağlıyor.
ABD ile ilişkiler güvenlik, yatırım ve dijital ticaret açısından önemini koruyor. Jakarta, Pekin'le karmaşık ilişkilerini yönetirken denizlerde uluslararası hukuka bağlılığını da teyit etmeyi sürdürüyor. Birden fazla ortakla çalışmak, herhangi bir para ya da teknoloji kaynağına bağımlılığı azaltıyor.
2030'a kadar ilerleme ne anlama gelir?
Başarılı bir dönüşüm, 2030'a gelindiğinde daha temiz, daha güvenilir ve işletme maliyeti daha düşük elektrikte görülecek. Güneş, rüzgâr ve depolama küçük bir başlangıç düzeyinden büyüyecek; güneş ve rüzgârın toplam elektrik üretimindeki payı birkaç puana ulaşacak.
En çok kirliliğe yol açan kömür üniteleri erken kapatılacak ya da daha seyrek çalışacak. Sanayi parkları yeni özel amaçlı kömür santralleri eklemek yerine giderek daha fazla yenilenebilir enerji satın alma sözleşmelerinden yararlanacak. Yeni iletim hatları, bağlantı kurallarının açık olduğu bir sistemde güneş ve rüzgâr kaynakları güçlü bölgeleri şebekeye bağlayacak.
Endonezya'da en az birkaç büyük batarya fabrikası ve bir ya da daha fazla elektrikli araç fabrikası tam kapasiteye yakın çalışacak; yerli üretim bileşenlerin payı artacak. Sürekli kirlilik izlemesi ve daha sıkı standartlar, izabe tesisleri ile kömür santrallerinin çevresindeki sağlık maliyetlerini azaltmaya yardımcı olacak.
Bunlar tamamlanmış sonuçlar değil, başarı ölçütleridir. Enerji dönüşümünün tamamlanması için kesin bir takvim açıklanmadı. Endonezya'nın ilerlemesi, finansmanın uygulanabilir projelere ulaşmasına, düzenlemelerin öngörülebilirlik sağlamasına ve yatırımların ulusal hedeflere ulaşırken çalışanları ve toplulukları korumasına bağlı olacak.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, enerji dönüşümünün 97 milyar dolardan fazlaya mal olacağını tahmin ediyor.
- Çin'in 2023 ve 2024'teki anlaşma ve taahhütleri 64 milyar doları aşarken JETP'nin taahhüdü 20 milyar dolardı.
- 24 Eylül 2025'e kadar JETP finansmanının yaklaşık 1,2 milyar doları, yani yaklaşık yüzde 6'sı aktarılmıştı.
- ABD, mart ayında ortaklıktan çekildi. ABD'nin 2 milyar dolarlık katkısının yaklaşık yarısı kredi garantileri yoluyla hâlâ kullanılabilir durumda.
- Endonezya, daha geniş kapsamlı ticaret müzakereleri çerçevesinde ABD'den yaklaşık 10 milyar dolarlık ek LNG ithalatı planlıyor.
- CATL, BYD, BTR New Material Group ve LONGi, Endonezya'nın batarya, araç ve güneş enerjisi ekipmanı üretim kapasitesini genişletiyor.
- Endonezya'nın nikel rafinaj kapasitesinin yaklaşık dörtte üçünü Çinli şirketler kontrol ediyor.
- İzabe tesisleri ve kömür santrallerinden kaynaklanan kirliliğin 2025'te 2,6 milyar dolara, 2030'da ise 3,4 milyar dolara mal olacağı tahmin ediliyor.
- Endonezyalıların farklı tekliflerden ne kadar yararlanacağını; şebeke yatırımları, daha açık sözleşmeler, çalışanlara destek ve daha güçlü çevre korumaları belirleyecek.






