Dinozorlara uzanan bir orman tarihi
Malezya’nın tropikal yağmur ormanlarının geçmişinin yaklaşık 130 milyon yıl öncesine uzandığı tahmin ediliyor. Amazon için bu süre yaklaşık 55 milyon yıl. Taman Negara’da ve Gunung Tahan’ın yüksek sırtlarında yaşamın sürekliliği, dinozorların gezegende dolaştığı döneme kadar uzanıyor. Bu ormanlar Yellowstone, Serengeti ve Banff gibi ünlü doğal alanlardan da daha eski.
İçindekiler
- Dinozorlara uzanan bir orman tarihi
- Ormanlar buzul çağlarından nasıl sağ çıktı?
- Orman örtüsünün altında neler yaşıyor?
- Antik ormanlar nerelerde keşfedilebilir?
- Sabah’ta nehir koridorları neden önemli?
- Bilim insanları yerden yüksekte neler öğreniyor?
- Yaban hayatı ve tehditler dinleniyor
- Ağaç kesimi, plantasyonlar ve değişen iklim
- Yalıtılmış parkların ötesinde koruma
- Orman toplulukları ve turizmin değeri
- Ormanlar sınırlarının ötesinde neden önemli?
- Öne Çıkan Noktalar
Malezya’nın ekvatora yakın konumu, bu sürekliliğin korunmasına yardımcı oldu. Devasa buz tabakaları Avrupa ve Kuzey Amerika’daki peyzajları tekrar tekrar aşındırıp ekosistemleri baştan şekillendirirken, Malay Yarımadası ve Borneo sıcak ve yağışlı kaldı. Vadiler, korunaklı yamaçlar ve nehir koridorları; bitki ve hayvanların daha soğuk dönemlerde hayatta kalabildiği nemli ve sıcak mikroalanlar sağladı.
Jeoloji de bu temelin bir başka parçasını oluşturdu. Bölgenin büyük kısmı, kıtasal kabuğun istikrarlı bir platformu olan Sunda Sahanlığı’nda yer alıyor. Jura ve Kretase dönemlerinde şekillenen dağlar, sırtlar ve nehir ağları; farklı yükseltilerde ve topraklarda yaşam alanları oluşturdu. Türler milyonlarca yıl boyunca bu peyzajlarda çeşitlendi.
Güneydoğu Asya’nın birçok yağmur ormanına hâkim olan ağaç familyası dipterokarplar, yüksek taç örtüleri oluşturdu. Bu ağaçların altında ve arasında bitkiler, memeliler, kuşlar, böcekler ve mantarlar arasındaki ilişkiler giderek karmaşıklaştı. Çevresel koşulların uzun süre istikrarlı kalması, bu çeşitliliğin birikmesine olanak sağladı.
Malezya, topraklarının en az yarısını orman olarak koruma taahhüdünü sürdürüyor. Tahminlere göre ülkenin orman örtüsü yaklaşık yüzde 54,58, yani 18,05 milyon hektar. Bu ormanlar mangrovları, turbalı bataklıkları, alçak rakımlı dipterokarp ormanlarını, tepe ormanlarını ve dağ ormanlarını kapsıyor. Ormanların kadim geçmişi, günümüzdeki bir zorlukla yan yana duruyor: ağaç kesimi, plantasyonlar, avcılık ve değişen iklim yaşam alanlarını baskı altına alırken bu alanların bağlantısını korumak.
Ormanlar buzul çağlarından nasıl sağ çıktı?
Son buzul çağı doruk noktasına yaklaşık 21.000 yıl önce ulaştı. Yüksek enlemlerde buz tabakaları genişledi ve deniz seviyesi 100 metreden fazla düştü. Günümüzde Malezya, Borneo, Sumatra ve Asya anakarası, açığa çıkan Sunda Sahanlığı üzerinden kara köprüleriyle birbirine bağlandı.
Genişleyen kara kütlesi tropikal iklimini korudu. Mevsimsel yağışlar sürerken yamaçlarda ve korunaklı havzalarda nemli ormanlar varlığını sürdürdü. Buzullar bu kadar güneye hiç ulaşmadı; uygun yerel koşulların sürdüğü alanlarda yağmur ormanlarının yapısı korundu.
Bilim insanları bu hayatta kalan alanlara sığınak bölge (refüj) diyor. Malezya’da bunlar arasında düzenli su kaynaklarına sahip vadiler, bulutlardan nem alan dağ yamaçları ve nehir kıyısındaki ormanlar bulunuyordu. Türler daha serin ya da kurak koşullarda bu bölgelere sığınabildi, sıcak ve yağışlı koşullar geri döndüğünde yeniden yayıldı.
Ormanların tekrar tekrar daralıp genişlemesi, çeşitlilik gösteren bir yaşam ağı oluşmasına yardımcı oldu. Malaya tapiri, boynuzgagalar, dev çiçekli raflezya ve etçil ibrik bitkileri gibi hayvan ve bitkiler, kadim soyların günümüze ulaşan temsilcileri. Farklı türler alçak rakımlı ormanlarda, tepelerde, dağlarda, turbalı bataklıklarda ve mangrovlarda yaşıyor.
Ormanların uzun geçmişini ve daha yakın dönemdeki koruma çalışmalarını birkaç tarih özetliyor:
- Yaklaşık 130 milyon yıl önce: Malezya’nın kadim yağmur ormanı ekosistemlerinin kökeni için sıkça aktarılan tahmini tarih.
- Yaklaşık 21.000 yıl önce: Son buzul çağı doruk noktasına ulaştı ve Sunda Sahanlığı’ndaki kara bağlantıları açığa çıktı.
- 1938: Taman Negara’da koruma başladı.
- 1973-2015: Analizlere göre Borneo yağmur ormanlarının yaklaşık yarısı yok oldu.
- 2007: Malezya, Endonezya ve Brunei, Borneo’nun Kalbi girişimini başlattı.
Orman örtüsünün altında neler yaşıyor?
Yalnızca Malay Yarımadası’nda 15.000’den fazla çiçekli bitki türü bulunuyor. Olgun bir yağmur ormanının tek bir hektarında 300’e kadar ağaç türü yaşayabiliyor. Malezya Borneosu’nda, sekiz boynuzgaga türü de dahil olmak üzere en az 600 kuş türü bulunuyor. Bu zenginlik, Malezya’yı dünyanın megabiyoçeşitlilik ülkeleri arasına sokuyor.
Dipterokarp ağaçlarının taçları 60 metreye veya daha fazlasına ulaşabiliyor. Orkideler, eğrelti otları ve belirli bir yere özgü bitkiler anlamına gelen çok sayıda endemik bitki, aşağıdaki bitki örtüsü katmanlarında yaşıyor. Farklı katmanlar orman memelileri, kuşlar, amfibiler, böcekler ve mantarlar için farklı koşullar sağlıyor.
Malezya’nın en tanınmış yaban hayatı türleri arasında nesli kritik tehlike altındaki Malaya kaplanı, Asya fili, Borneo orangutanı, hortumlu maymun, cüce fil, güneş ayısı ve Sunda bulutlu leoparı bulunuyor. Bu türlerin hayatta kalması yalnızca ağaçların varlığına bağlı değil. Beslenme ve üreme alanları ile bu alanlar arasındaki geçiş güzergâhları da önem taşıyor.
Boynuzgagalar ve primatlar orman boyunca tohum taşıyor. Yırtıcılar otçul hayvanların popülasyonlarını kontrol altında tutarken böcekler çiçekleri tozlaştırıyor ve besin maddelerini yeniden döngüye sokuyor. Bu ilişkiler, ağaçların taçlarından orman tabanına ve aradaki tüm katmanlara uzanarak çok uzun zaman içinde oluşmuş bir sistem meydana getiriyor.
Antik ormanlar nerelerde keşfedilebilir?
Pahang, Kelantan ve Terengganu eyaletlerine yayılan Taman Negara yaklaşık 4.300 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor. 1938’den bu yana koruma altında olan park, Malezya’nın kadim yağmur ormanlarının öne çıkan örneklerinden biri. Ağaçların arasında yürüyüş yolu, gece safarileri, nehir gezileri ve zorlu yürüyüş parkurları sunuyor. Tahan Dağı’nın zirvesine çıkmak birkaç gün sürüyor.
Ormanlar hakkında derin bilgiye sahip yerli bir topluluk olan Batekler, bu topraklarla kültürel bağlarını sürdürüyor. Ziyaretçiler genellikle koşulların daha kuru olduğu mart-eylül döneminde gezi planlıyor. Diğer etkinlikler arasında mağaraları keşfetmek, Kelah Koruma Alanı’nı nehir yoluyla ziyaret etmek ve rehberler eşliğinde hayvan izlerini ve kuş seslerini tanımayı öğrenmek yer alıyor.
Perak eyaletindeki Belum-Temengor bölgesi, yüzen evlerden ve orman patikalarından yaban hayatı gözlemleme imkânı sunuyor. Malezya’daki 10 boynuzgaga türünün tamamı bu geniş bölgede bulunabiliyor. Johor ve Pahang sınırındaki Endau Rompin Millî Parkı ise engebeli yürüyüş parkurları, şelaleler ve eski alçak rakımlı ormanlara sahip.
Sabah ve Saravak, Malezya Borneosu’ndaki son geniş antik orman alanlarından bazılarını barındırıyor. Danum Vadisi Koruma Alanı, alçak rakımlı yağmur ormanı ekolojisi araştırmalarında başvurulan bir saha. Sıklıkla Sabah’ın Kayıp Dünyası olarak anılan ücra Maliau Havzası, bir amfitiyatro görünümündeki orman ve şelale alanını koruyor.
Sepilok, ziyaretçilere orangutan rehabilitasyonunu görme imkânı sunuyor. Saravak’taki Gunung Mulu Millî Parkı, karstik kuleleri ve akşam saatlerinde havalanan yarasalarıyla tanınıyor. Bu yerler birlikte, nehir koridorları ve alçak arazilerden dağlara ve kireçtaşı oluşumlarına kadar Malezya’nın orman peyzajlarındaki çeşitliliği gözler önüne seriyor.
Sabah’ta nehir koridorları neden önemli?
Sabah’taki Kinabatangan taşkın ovası, hem Önemli Kuş Alanı hem de Önemli Biyoçeşitlilik Alanı statüsünde. Nehir koridorları, filler, hortumlu maymunlar ve orangutanların yaşam alanları arasında hareket etmesini sağlayan güzergâhlar oluşturuyor. Sabah’ta yaklaşık 215 memeli türü bulunuyor; bunların yaklaşık yüzde 40’ının korunmaya ihtiyaç duyduğu değerlendiriliyor.
Orman parçalanması, geniş yaşam alanlarını küçük ve birbirinden kopuk bölgelere ayırıyor. Geniş alanlarda dolaşan hayvanlar beslenme ve üreme alanlarına erişimini yitirebiliyor. Bu nedenle bağlantılı orman şeritleri özellikle değer taşıyor. Koruma projeleri de giderek bu bağlantıları yeniden kurmayı hedefliyor.
Keruak Tür Koridoru ve Keruak Bakir Orman Rezervi, orman parçalarını birbirine bağlamayı amaçlayan girişimler arasında yer alıyor. Genting Tür Koridoru girişimi de dahil olmak üzere, eski plantasyon alanlarındaki restorasyon çalışmaları, tahrip olmuş arazileri yeniden orman geçiş yollarına dönüştürüyor.
Yerel ağaç türleri nehir kıyılarını sağlamlaştırmaya ve erozyonu azaltmaya da yardımcı oluyor. Nehirlere daha az tortu karışması su kalitesini iyileştirebilir ve balıkçılığı destekleyebilir. Balıkçılık, orang sungai yani nehir halkı dahil, yakın çevredeki topluluklar için temel bir protein kaynağı sağlıyor.
HUTAN gibi ortakların katıldığı topluluk temelli ağaçlandırma çalışmaları, Kinabatangan Nehri boyunca orman parçalarını yeniden birbirine bağlıyor. Bu çalışmalar, yaban hayatının korunmasını nehre ve çevresindeki ormanlara bağımlı insanların pratik ihtiyaçlarıyla buluşturuyor.
Bilim insanları yerden yüksekte neler öğreniyor?
Penang Tepesi’nde, California Bilimler Akademisi ve Malezya Bilim Üniversitesi’nden bilim insanlarının da yer aldığı uluslararası bir ekip ormanlar ve akarsular üzerine kapsamlı bir araştırma yürüttü. Çalışma, Malezya’da ağaçların taçlarındaki biyoçeşitliliği incelemeye yönelik ilk kapsamlı girişimi de içeriyordu. Bu araştırma, tropikal yaşamın ne kadar büyük bir bölümünün orman tabanının çok yukarısında bulunduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmacılar ağaç taçlarının farklı katmanlarından örnekler aldı; yaprakları, bitki örneklerinin araştırma amacıyla korunduğu herbaryumlarda arşivledi. Bu örnekler, gelecekteki değişimlerin ölçülebileceği bir başlangıç noktası oluşturuyor.
Yaprak şekli ve yapısını ifade eden yaprak morfolojisi, yaprakların gaz alışverişini sağladığı küçük gözenekler olan stomalarla birlikte incelenebiliyor. Kararlı karbon izotopları da sıcaklık, yağış ve karbondioksit seviyeleri değişirken ağaçların tepkilerini izlemek için kullanılabilecek başka bir ölçüm sağlıyor.
The Habitat’taki ağaç üstü yürüyüş yolları, halka daha önce büyük ölçüde yalnızca bilim insanlarının erişebildiği orman katmanlarını görme olanağı sunuyor. Yerel ortaklar, daha geniş bölgenin UNESCO Biyosfer Rezervi olarak tanınması için de çalışıyor.
Genting Highlands, keşif çalışmalarının halkla buluşmasına başka bir örnek sunuyor. Saha programları, doğa fotoğrafçılığı ve genç korucu etkinlikleri bölgedeki ormanlar hakkında farkındalığı artırıyor. Doğa yürüyüşü parkurları başlı başına cazibe merkezlerine dönüşürken, küçük bir orman bitkisi olan Thismia limkokthayi’nin kayda geçirilmesi keşfedilecek daha çok şey olduğunu gösteriyor.
Thismia limkokthayi nesli kritik tehlike altında olan bir tür ve onu korumak için doku kültürü çalışmaları yürütülüyor. Doku kültürü, bitki materyalinin kontrollü koşullarda yetiştirilmesine olanak tanıyor. Araştırmacılar, yerel gruplar ve özel sektör ortakları arasındaki işbirlikleri, bu tür keşifleri sahadaki koruma çalışmalarıyla buluşturabiliyor.
Yaban hayatı ve tehditler dinleniyor
Biyoakustik, canlıları incelemek için seslerden yararlanıyor. Hava koşullarına dayanıklı kayıt cihazları, şafak vakti gibonların şarkılarını, boynuzgagaların kanat seslerini ve akşam saatlerinde böceklerle kurbağaların çıkardığı sesleri kaydedebiliyor. Kendine özgü sesler, araştırmacıların birçok türü yanlarına gitmeden izlemesine olanak sağlıyor.
Kayıt cihazları, insan kaynaklı rahatsızlığı en aza indirerek geniş alanlarda ve uzun süre çalışabiliyor. Güneş enerjisi ve uzaktan veri aktarımı bu erişimi daha da genişletebiliyor. Sabah’taki SAFE Akustik Projesi, bozulmamış ormanları, ağaç kesilmiş alanları ve plantasyonları karşılaştırmak üzere ses kütüphaneleri oluşturuyor. Penang’daki benzer çalışmalar da zaman içindeki değişimleri belgeliyor.
Yapay zekâ, giderek artan kayıt hacminin sınıflandırılmasına yardımcı olabiliyor. Algoritmalar motorlu testerelerin veya kamyonların sesini tanımayı öğrenerek şüpheli yasa dışı faaliyetlere ilişkin koruculara uyarı gönderebiliyor. Aynı yöntem yaban hayatının seslerindeki değişimleri de tespit edebiliyor.
Fil yaşam alanlarında, akustik ipuçları ve hareket örüntülerinden yararlanan tahmin modelleri, sürüler plantasyonlara yaklaştığında toplulukları uyarabiliyor. Bu uyarılar, hayvanların güvenliğini sağlamaya yardımcı olurken çatışma riskini azaltabiliyor.
Geniş alanlarda yapılan akustik izleme, yangın veya kuraklık sonrasında ortaya çıkan olağandışı sessizlikleri de belirleyebiliyor. Ses kayıtları, koruma ekiplerine koruma ya da restorasyon gereken alanları belirlerken kullanabilecekleri kanıtlar sunuyor.
Ağaç kesimi, plantasyonlar ve değişen iklim
Borneo’da 20. yüzyılın sonlarında orman kaybı hızlandı ve bu eğilim yeni binyılda da sürdü. Analizlere göre 1973-2015 arasında adanın yağmur ormanlarının yaklaşık yarısı yok oldu. Sabah ve Saravak’ta birincil ormanların oranı 2002-2019 arasında yaklaşık yüzde 17,9 düştü.
Ağaç kesimi, ormanların plantasyonlara dönüştürülmesi ve yangınlar başlıca etkenler. Ağaçsız kalan topraklar erozyona açık hâle geliyor, verimliliğini yitiriyor ve nehirlere büyük miktarda tortu taşınıyor. Parçalanma, geniş alanlara ihtiyaç duyan memeli popülasyonlarının varlığını sürdürmekte zorlanabileceği daha küçük yaşam alanları bırakıyor.
Avcılık ve yaban hayatı ticareti, kalan yaşam alanları üzerindeki baskıyı artırıyor. İklim değişikliği de sıcak hava dalgaları ve kuraklıkla yeni riskler doğuruyor; bu koşullar turbalı bataklıkları yangına daha açık hâle getiriyor. Kadim iklim değişimlerinden sağ çıkan ormanlar artık bu baskılarla ve arazi dönüşümüyle de karşı karşıya.
Palmiye yağı hem çevresel sorunların hem de bölge ekonomisinin merkezinde yer alıyor. Malezya ve Endonezya birlikte dünya pazarının yaklaşık yüzde 87’sini karşılıyor. Gıda, ev ürünleri, kozmetik ve biyoyakıt üretiminde kullanılan palmiye yağı önemli ölçüde istihdam sağlıyor ve çok sayıda üreticinin gelirini artırdı.
Plantasyonlar için geniş çaplı arazi dönüşümü de yaşam alanı kaybının ve parçalanmasının başlıca nedenlerinden biri oldu. Araştırmalar, 2000’den bu yana Borneo’da temizlenen ormanların büyük bölümünün yeniden palmiye yağı üretimine ayrıldığını gösteriyor. Bir analize göre 2000-2018 arasında temizlenen ormanların yaklaşık yüzde 39’u plantasyona dönüştü.
Üreticiler ve topluluklar için zorluk, kalan kadim ormanları ayakta tutarken geçim kaynaklarını korumak. Daha önce değiştirilmiş araziler, orman bağlantıları ve yeni alanların temizlenmesine ilişkin kararlar hem yaban hayatını hem de bu peyzajlara bağımlı insanları etkiliyor.
Yalıtılmış parkların ötesinde koruma
Malezya, Endonezya ve Brunei tarafından 2007’de başlatılan Borneo’nun Kalbi girişimi, koruma alanları ve sürdürülebilir orman yönetimi yoluyla geniş ve bozulmamış bir orman bütününü güvence altına almayı amaçlıyor. Girişimin yaklaşımı, yalıtılmış parkları korumaktan bağlantılı peyzajları sürdürmeye doğru daha geniş çaplı bir yönelimi yansıtıyor.
Malezya Borneosu’nda yürütülen araştırmalar, ağaç kesilmiş ormanların da önemli ölçüde koruma değeri taşıdığını gösteriyor. Bakir ormanlarda, ağaç kesilmiş ormanlarda ve palmiye yağı plantasyonlarında yaşayan memelileri karşılaştıran bir araştırma, ağaç kesilmiş alanlarda çok küçük ölçeklerde tür sayısı daha az olsa da alanlar arasında daha fazla çeşitlilik bulunabildiğini ortaya koydu.
Ekologlar, farklı bölgelerde hangi türlerin bulunduğundaki bu değişkenliğe beta çeşitlilik diyor. Memeli toplulukları bakımından farklılık gösteren alanları kapsayan bir peyzaj, her bir alanda daha az tür bulunsa bile geniş bir tür yelpazesini destekleyebilir.
Peyzaj ölçeğinde geniş ve ağaç kesilmiş ormanlar, avcılık kontrol altına alındığı ve yeni arazi dönüşümü durdurulduğu takdirde yaşlı ormanlarla benzer memeli topluluklarını destekleyebilir. Bu geniş ormanları bütün hâlinde korumak, onları plantasyonlara dönüştürmekten çok daha fazla biyoçeşitlilik değeri sunar.
Bu nedenle koridor projeleri, yerel ağaçların dikilmesi ve değiştirilmiş ormanların korunması, millî parkları tamamlıyor. Bu çalışmalar yaşam alanları arasındaki güzergâhları koruyor, nehir kıyılarını sağlamlaştırıyor ve kerestenin çıkarıldığı yerlerde canlı toplulukların varlığını sürdürmesine yardımcı oluyor.
Orman toplulukları ve turizmin değeri
Taman Negara’yla bağlantılı Batekler de dahil olmak üzere Malay Yarımadası’ndaki Orang Asli toplulukları, kuşaklar boyunca ormanlarda yaşamaktan edinilmiş yenilebilir bitkiler, şifalı otlar, yaban hayatının davranışları ve mevsimsel düzenler hakkındaki bilgilerini koruyor. Kararlara katılımları ve geleneksel haklarına saygı gösterilmesi, kalıcı koruma için hayati önem taşıyor.
Endüstriyel ağaç kesimi ve petrol çıkarımı bazı toplulukları yerinden etti, hastalıkların yayılmasına yol açtı ve sağlıkla kültürü tehdit etti. Daha güçlü güvenceler, ortak yönetim ve adil fayda paylaşımı, orman korumasını toplulukların refahıyla buluşturabilir.
Ekoturizm, ormanların ayakta kalmasıyla geçim kaynakları arasında bir başka bağlantı kuruyor. Yerel rehberler yaban hayatı izlerini yorumluyor, nehir gezilerine öncülük ediyor ve ziyaretçilerin Taman Negara, Belum-Temengor, Danum Vadisi ve Maliau Havzası gibi yerleri keşfetmesine yardımcı oluyor. Ziyaretçilerin harcamaları rehberlik, araştırma ve park yönetimi alanlarında istihdam sağlıyor.
Sorumlu seyahat, bu faydaların ormanlar pahasına elde edilmemesine yardımcı oluyor. Yerel rehberleri tercih etmek, işaretli patikalardan ayrılmamak, çöp bırakmamak ve yaban hayatına saygı göstermek ziyaretçilerin etkisini azaltıyor. Böylece ormanlar, gezginleri cezbeden yaşam alanlarını korurken gelir sağlamayı sürdürebiliyor.
Ormanlar sınırlarının ötesinde neden önemli?
Tropikal ormanlar Dünya yüzeyinin yalnızca yaklaşık yüzde 6’sını kaplıyor, ancak bilinen türlerin yarısından fazlasına ev sahipliği yapıyor. Ağaçları büyük miktarda karbon depoluyor, bitkilerin su buharı salması anlamına gelen terleme yoluyla havayı serinletiyor ve geniş bölgelerde yağış oluşumuna katkı sağlıyor.
Malezya’nın ormanlık su havzaları su akışını düzenliyor ve aşağı havzalardaki sel riskini azaltmaya yardımcı oluyor. Kökler yamaçları ve toprağı sağlamlaştırarak şiddetli fırtınalarda heyelan olasılığını düşürüyor. Kıyı şeridindeki mangrovlar dalgaları kırıyor ve tortuyu tutarak toplulukları fırtına kabarmalarına karşı koruyor.
Yağmur ormanları bilimsel araştırmalar ve tıp alanında da olanaklar barındırıyor. Günümüzde kullanılan ilaçların dörtte birinden fazlası, ilk olarak bitkilerde keşfedilen bileşiklere dayanıyor. Buna karşılık tropikal bitki türlerinin yalnızca yaklaşık yüzde 1’i ilaç yapımındaki olası kullanımları açısından incelendi.
Ormanların kaybı bilim, gıda güvenliği ve iklim değişikliğine karşı dayanıklılık fırsatlarını ortadan kaldırıyor. Malezya’nın kadim ekosistemlerini korumak, yaban hayatının yanı sıra temiz suya, sağlam topraklara, balıkçılığa ve ormana dayalı geçim kaynaklarına bağımlı insanları da koruyor. Ormanların değeri tek bir nehir kıyısından küresel iklime kadar uzanıyor.
Öne Çıkan Noktalar
- Malezya’nın tropikal yağmur ormanlarının geçmişinin yaklaşık 130 milyon yıl öncesine uzandığı tahmin ediliyor; Amazon için bu süre yaklaşık 55 milyon yıl.
- Ekvatoral koşullar ve korunaklı sığınak bölgeler, ormanlardaki yaşamın buzul çağlarından sağ çıkmasına yardımcı oldu.
- Ülkenin orman örtüsünün yüzde 54,58, yani yaklaşık 18,05 milyon hektar olduğu tahmin ediliyor. Malezya ayrıca topraklarının en az yarısını orman olarak korumayı taahhüt ediyor.
- Malay Yarımadası’nda 15.000’den fazla çiçekli bitki türü bulunuyor; olgun bir yağmur ormanının bir hektarında 300’e kadar ağaç türü yaşayabiliyor.
- Analizlere göre 1973-2015 arasında Borneo yağmur ormanlarının yaklaşık yarısı yok oldu.
- Sabah’taki koridor restorasyonu yaban hayatının hareketini, nehir kıyılarının istikrarını ve balıkçılığı destekliyor.
- Ağaç taçlarındaki araştırmalar ve akustik izleme, bilim insanlarının biyoçeşitliliği takip etmesine ve tehditleri belirlemesine yardımcı oluyor.
- Avcılık kontrol altına alındığında ve yeni arazi dönüşümü durdurulduğunda, geniş ve ağaç kesilmiş ormanlar koruma açısından yüksek değer taşıyor.
- Yerli toplulukların katılımı, sorumlu turizm ve bağlantılı orman koruma çalışmaları, doğa korumayı yerel geçim kaynaklarıyla buluşturuyor.






