Merkezinde Çin teknolojisinin bulunduğu bir ABD mülkiyet anlaşması
Washington ile Pekin arasında önerilen anlaşma, TikTok’un 170 milyon Amerikalı kullanıcıya açık kalmasını sağlarken ABD’deki işlerini Amerikalı yatırımcıların başını çektiği bir gruba devredecek. TikTok’un Pekin merkezli sahibi ByteDance, uygulamaya güç veren öneri algoritmasının mülkiyetini elinde tutacak ve bu teknolojiyi yeni ABD şirketine lisanslayacak.
İçindekiler
- Merkezinde Çin teknolojisinin bulunduğu bir ABD mülkiyet anlaşması
- ABD’deki işleri kim sahiplenecek ve denetleyecek?
- ABD’li kullanıcıların verileri nasıl ayrıştırılacak?
- ByteDance algoritmayı neden lisanslayacak?
- Akıştaki değişiklikleri kim denetleyecek?
- Çin neyi elinde tutacak?
- Washington ne kazanacak?
- Yasa temel sınamalardan biri olmaya devam ediyor
- Müzakerelerin seyrini belirleyen tarihler
- Kullanıcılar ve içerik üreticileri neyle karşılaşabilir?
- Yazılım ve ticaret üzerine daha geniş bir uzlaşma
- Öne çıkan noktalar
20 Eylül 2025 itibarıyla iki ülkenin üst düzey yetkilileri bir çerçeve üzerinde anlaşmıştı. Anlaşmayı kesinleştirmek ya da yeniden şekillendirmek üzere Başkanlar Donald Trump ile Xi Jinping’in görüşmesi bekleniyordu. Plan, zorlu bir anlaşmazlığı çözmeyi amaçlıyor: Washington, ulusal güvenlik tehdidi olarak gördüğü platformun Amerikan kontrolünde olmasını isterken Pekin, değerli Çin teknolojisini korumak istiyor.
2024’te çıkarılan bir ABD yasası, ByteDance’in TikTok’un Amerika’daki işlerini elden çıkarmasını, aksi hâlde uygulamanın yasaklanmasını öngörüyor. Yüksek Mahkeme yasayı onadı. Yönetim, düzenleme için müzakere süresini birkaç kez uzattı. Mevcut son tarih aralık ayında; bu da uygulamanın kapatılmasını önleyecek bir düzenleme üzerinde anlaşılması için daha fazla zaman bırakıyor.
Trump cuma günü gazetecilere imza sürecinin yakında başlayabileceğini söyledi. Başkan, anlaşmanın tamamlanacağına ilişkin güvenini dile getirdi:
Anlaşmayı sonuçlandırmayı dört gözle bekliyoruz,
Trump ayrıca ABD’nin uygulama üzerinde:
çok sıkı bir denetimi olacağını
söyledi.
Çerçeve, içerik üreticilerinin, küçük işletmelerin ve siyasi kampanyaların kullandığı hizmetin devam etmesini sağlayacak. Temel sınama, Amerikan mülkiyetinin, verilerin ülkede saklanmasının ve hükümet denetiminin; akışı belirleyen teknoloji ByteDance’in mülkiyetinde kalırken ABD’nin güvenlik gerekliliklerini karşılayıp karşılayamayacağı.
ABD’deki işleri kim sahiplenecek ve denetleyecek?
TikTok’u ABD’de yeni bir şirket işletecek ve hisselerin çoğunluğu Amerikalı yatırımcıların elinde olacak. Müzakerelere yakın kaynakların aktardığı yapıda, yasaya uyum için ByteDance’in payı beşte birin, yani yüzde 20’nin altına düşürülecek.
Yatırımcı grubu için adı geçenler arasında Oracle ve birkaç büyük girişim sermayesi şirketi bulunuyor. Çin dışındaki mevcut ByteDance yatırımcıları da mülkiyet düzenlemesinde ABD tarafında sayılacak.
Şirkete, çoğunluğu ABD vatandaşı olan bir yönetim kurulu nezaret edecek ve ABD hükümeti bir yönetim kurulu üyesi belirleyecek. Önerilen yapı, Amerikan hizmetinin sorumluluğunu ABD denetimine tabi kişi ve şirketlere vermeyi amaçlıyor.
ByteDance, önemli bir azınlık payını ve marka üzerindeki kontrolünü koruyacak. Amerikan operasyonunun mülkiyeti ve yönetimi değişse de kullanıcılar tanıdık TikTok adı, görünümü ve işleyişiyle karşılaşmaya devam edecek.
Mülkiyet, düzenlemenin yalnızca bir parçası. Algoritma, teknik belgeler ve muhtemelen sürecek teknik destek hizmetin işletilmesinde belirleyici olmaya devam edeceğinden, önerilen şirketin ByteDance ile işleyen bir ilişki kurması da gerekecek.
ABD’li kullanıcıların verileri nasıl ayrıştırılacak?
Plana göre ABD’li kullanıcıların tüm verileri ülkedeki altyapıda saklanacak. Oracle, şüpheli faaliyetleri ve olağan dışı erişimleri tespit etmeyi amaçlayan güvenlik önlemleriyle bu bilgileri barındırmayı ve izlemeyi sürdürecek.
Çinli yetkililer, ABD’li kullanıcı verileri ve içerik güvenliği için emanet edilen bir işletim modelinden söz etti. Bu yaklaşım, mülkiyet değişikliğinin yanı sıra Amerikan hizmeti ile Çin’deki mühendislik kaynakları arasında teknik bir ayrıştırmaya işaret ediyor.
Denetimler, erişim kontrolleri ve ayrıntılı kayıtlar bu ayrıştırmayı destekleyecek. Şirketten, ABD hizmeti için ayrı geliştirme ve güvenlik ekipleri kurması; bilgilere kimin, ne zaman ve neden eriştiğini gösteren kayıtları tutması beklenecek.
Bu kayıtlar önemli; çünkü soruşturmacıların işlemleri belirli kişilere ve kararlara kadar izleyebilmesi gerekiyor. Açık bir sorumluluk zinciri, sistemde kimin değişiklik yaptığını, kimden onay aldığını ve herhangi birinin bilgilere izinsiz erişip erişmediğini belirlemeye yardımcı olabilir.
Önerilen güvenlik önlemleri kapsamında Çin’deki mühendislerin Amerikan bilgilerine erişmesi engellenecek. Önlemlerin uygulamadaki gücü; rutin bakım ve acil teknik sorunlar da dâhil olmak üzere şirket içindeki erişim izinlerinin, izlemenin ve kuralların uygulanmasının nasıl işlediğine bağlı olacak.
ByteDance algoritmayı neden lisanslayacak?
TikTok’un öneri algoritması, kullanıcıların akışında hangi videoların görüneceğine karar veriyor. İzleme süresi, kaydırmalar, yorumlar, paylaşımlar ve binlerce küçük etkileşimden öğreniyor; ardından bu sinyalleri kişinin sırada ne izleme olasılığının yüksek olduğunu tahmin etmek için kullanıyor.
Sistemin cazibesi, algoritmanın müzakerelerin en zor başlığı olmasını açıklamaya yardımcı oluyor. Diğer şirketler benzer bir deneyim sunmayı denedi; ancak TikTok akışı, izleyicinin dikkatini neyin çekeceğini tahmin etmede olağanüstü etkili olmayı sürdürüyor.
Çin, gelişmiş öneri teknolojilerinin ve yapay zekânın ihracatını kısıtlıyor. Bu kurallar, TikTok’un temel kodunun doğrudan satışını engellediği için lisans, önerilen uzlaşma yolu hâline geldi.
Lisans, ByteDance mülkiyeti elinde tutarken Amerikan şirketine teknolojiyi kullanma konusunda yasal izin verecek. ByteDance’in güncellemeler, belgeler ve destek konularında da muhtemelen rolü olacak. Kod, modeller veya eğitim yöntemlerinin paylaşılması Pekin’de hükümet incelemesine tabi tutulacak.
Basitçe söylemek gerekirse Amerikan şirketi, TikTok akışının arkasındaki motoru tümüyle satın almak yerine onu kullanma izni için ödeme yapacak. ABD’deki işlerin mülkiyeti ile en değerli teknolojisinin mülkiyeti farklı şirketlerde olacak.
ABD’deki mühendisler, Pekin’e bağımlılığı azaltmak için sıralama sisteminin bazı bölümlerini yeniden kurabilir. Uygulamanın olası bir ABD sürümünün, daha sınırlı bir yazılım altyapısıyla çalışacağı da belirtildi. Bu, temel yazılım bileşenlerinin daha dar bir kümesi anlamına geliyor.
Bu yaklaşım Çin’deki hassas teknolojiyi koruyabilir. Öte yandan, lisans kapsamı dışında kalan bileşenleri Amerikan mühendislik ekibinin değiştirmesini gerektirebilir; bu da geçiş sırasında iyileştirmeleri yavaşlatabilir veya deneyimin daha az kusursuz olmasına yol açabilir.
Akıştaki değişiklikleri kim denetleyecek?
Bir öneri sistemi, koduna ve model ağırlıklarına yerleştirilmiş tercihlerle kullanıcıların karşısına çıkan içerikleri etkileyebilir. Model ağırlıkları, sistemin eğitim sırasında öğrendiği ve bilgileri nasıl sıralayacağını belirlemeye yardımcı olan ayarlardır.
Bu tercihler; yeni videolarla tanıdık ilgi alanları arasındaki dengeyi, sınırda kalan içeriklerin nasıl ele alınacağını ve sistemin hükümet taleplerine nasıl yanıt vereceğini etkiler. Kullanıcı verilerinin ABD’de tutulması güvenlik kaygılarından birini ele alırken, sıralama sistemi üzerindeki kontrol için de ayrı güvenlik önlemleri gerekir.
Yazılım güncellemeleri Çin’de hazırlanacaksa, Amerikan işletmecilerin bunları yayımlanmadan önce inceleyebilmesi gerekir. Güvenlik incelemeleri, tekrarlanabilir derlemeler ve yerel bir onay süreci yardımcı olabilir. Tekrarlanabilir derlemeler, denetçilerin incelenen koddan üretilen yazılımın kullanıma sunulması planlanan sürümle eşleştiğini kontrol etmesini sağlar.
Güncellemeyi durdurabilen veya reddedebilen bir ABD ekibi, değişiklikleri kullanıcılara ulaşmadan önce denetlemek için somut bir imkâna sahip olur. İşleyen bir inceleme süreci olmadan, yazılı denetim şartlarının sistemin işleyişine etkisi sınırlı kalabilir.
Çerçevede operasyonel açıdan bazı ayrıntılar henüz netleşmedi: güncellemeleri kimin denetleyeceği; modellerin nerede eğitilip ayarlanacağı; Amerikan eğitim verilerinin ülke dışına çıkıp çıkmayacağı; ABD’li mühendislerin kaynak koda, model ağırlıklarına ve belgelere ne ölçüde erişeceği. Mühendislik desteği, acil düzeltmeler, gelir paylaşımı, içerik denetimi ve öneri politikalarına ilişkin şartlar da yeni şirketin bağımsızlığını şekillendirecek. Anlaşmanın tamamlanması için tarih verilmedi; ByteDance dâhil şirketlerin onayları da hâlâ gerekliydi.
Çin neyi elinde tutacak?
Çin, algoritmanın mülkiyetini korurken ByteDance’in onu bir Amerikan şirketine lisanslayarak gelir elde etmeyi sürdürmesine izin verecek. Pekin, düzenlemeyi Çin şartlarına göre gelişmiş teknoloji ihracatı ve değerli bir ulusal şampiyonun korunması olarak sunabilir.
ByteDance’in elinde tutacağı pay ve marka üzerindeki kontrolü, şirketi TikTok’un Amerikan işleriyle bağlantılı tutacak. Mülkiyet, veri düzenlemeleri ve yönetim ABD’ye daha fazla bağlansa da hizmet kullanıcılar için tanıdık kalabilir.
Müzakerelere yakın bir ABD’li danışman, anlaşmanın temel unsurunu açık sözlerle şöyle anlattı:
Bunca şeyin ardından algoritma Çin’de kalıyor.
Çinli yetkililer sonucu, iç hukukla uyumlu bir ticari anlaşma olarak sunabilir. Washington ve Pekin’in aynı zamanda gümrük tarifeleri, ihracat kısıtlamaları ve liderlerin görüşmeleri üzerine müzakere yürüttüğü sırada bu siyasi çerçeve önem taşıyor.
Bu yapı, diğer Çinli şirketlere hassas denizaşırı pazarlarda kalmaları için olası bir yol da sunabilir: değerli teknolojiyi lisanslarken yerel mülkiyet ve operasyonlarda değişiklikleri kabul etmek. Bunun işe yarayıp yaramayacağı, TikTok düzenlemesinin ABD’nin yasal ve güvenlik gerekliliklerini karşılamasına bağlı olacak.
Washington ne kazanacak?
ABD, Amerikalı kullanıcıların verileri üzerinde yerel denetim, hesap verebilirliğe tabi bir yönetim kurulu ve denetimlerle kuralların uygulanması için daha açık bir yasal yapı elde edecek. TikTok’u erişilebilir tutmak, milyonlarca seçmenin ve işletmenin kullandığı bir uygulamayı kaldırmanın siyasi maliyetlerinden de kaçınmayı sağlayacak.
Müzakerelerde kilit rol oynayan Hazine Bakanı Scott Bessent, yönetimin ABD’nin güvenlik taleplerini karşılayıp ticari işleme de imkân veren bir anlaşma aradığını söyledi:
TikTok'a ve Çinliler için adil, ABD'nin ulusal güvenlik kaygılarına da bütünüyle saygı gösteren bir anlaşmanın yapılmasını sağlamaya odaklandık. Ulaştığımız anlaşma da bu.
Oracle’ın devam eden rolü, olağan dışı erişimler için hem veri barındırma hem de izleme sağlayacak. Hükümetin belirleyeceği bir yönetim kurulu üyesi, Amerikan şirketinin denetimi için ek bir kanal oluşturacak.
Lisans düzenlemesi, ulusal güvenlik yetkililerinin ileride kaldırılmasını isteyebileceği bileşenlerin yerine yenilerini koymaları veya bunları baştan oluşturmaları için ABD’li işletmecilere zaman kazandırabilir. Aşamalı bir teknik geçiş, mühendisler hassas görülen alanlarda çalışırken hizmetin sürmesini sağlayabilir.
Soruşturmacılar ve düzenleyiciler açısından daha açık bir sorumluluk, somut bir kazanım olur. Veri erişimi ve yazılım değişikliklerine ilişkin kayıtlar, hangi kişi ya da ekibin hangi kararı aldığını ve hangi yetkiyle hareket ettiğini belirlemeyi kolaylaştırabilir.
Yasa temel sınamalardan biri olmaya devam ediyor
2024 tarihli elden çıkarma yasası ve yasayı onayan Yüksek Mahkeme kararı, anlaşmazlığın hukuki temelini oluşturmayı sürdürüyor. Yönetimin son tarihi tekrar tekrar uzatması müzakerelere alan açtı; ancak milletvekilleri ByteDance teknolojisine bağımlılığın sürmesinin yasanın gerekliliklerine uyup uymadığını sorguluyor.
Çin Komünist Partisi’ne ilişkin Temsilciler Meclisi komitesinin başkanı John Moolenaar, önerilen lisansın Çin’in etkisini sürdürmesine imkân verebilecek bir kanal bırakabileceği uyarısında bulundu:
Bildirilen lisans anlaşmasının, yeni TikTok’un ByteDance algoritmasına sürekli bağımlılığını içerebileceğinden ve bunun Çin Komünist Partisi’nin kontrolünü ya da etkisini sürdürmesine olanak sağlayabileceğinden kaygı duyuyorum.
Düzenleyiciler, yabancı bir hasmın Amerikalıların büyük bir kesimine ulaşan platformu hâlâ kontrol edip edemeyeceğini inceleyecek. Çoğunluk hisselerinin Amerikalıların elinde olması, algoritma ve lisans ilişkisi üzerinden elde tutulan fiilî yetkilerle birlikte değerlendirilecek.
Düzenlemenin ABD’nin ulusal güvenlik yetkilileri tarafından incelenmesi ve tamamlanmadan önce ek şartlara bağlanması muhtemel. Milletvekilleri yasanın gereklerinin karşılanmadığı sonucuna varırsa Kongre çerçeveyi engellemeye ya da daha kapsamlı değişiklikler talep etmeye çalışabilir.
Eyalet başsavcıları da ayrı teknik sistemlerdeki veri işleme ve içerik denetimine ilişkin tüketicinin korunması konularını inceleyebilir. Kullanıcılar ve işletmeler açısından hukuki inceleme, önerilen yapının TikTok’un faaliyetlerini sürdürmesi için kalıcı bir temel sağlayıp sağlamadığını belirleyecek.
Müzakerelerin seyrini belirleyen tarihler
TikTok anlaşmazlığı, yasama ve mahkeme kararından müzakere edilen bir çerçeveye uzandı. Sürenin tekrar tekrar uzatılması, iki hükümet mülkiyet, teknoloji ve güvenlik şartları üzerinde çalışırken ticari bir çözüm olasılığını gündemde tuttu.
- 2024: Kongre, ByteDance’in TikTok’un ABD’deki işlerini elden çıkarmasını, aksi hâlde uygulamanın yasaklanmasını öngören yasayı kabul etti.
- 20 Eylül 2025’ten önce: Yüksek Mahkeme yasayı onadı ve yönetim son tarihi birkaç kez uzattı.
- 20 Eylül tarihli haberden önceki cuma: Trump gazetecilere imza sürecinin yakında başlayabileceğini söyledi.
- 20 Eylül 2025 itibarıyla: ABD ve Çin’in üst düzey yetkilileri bir çerçeve üzerinde anlaşmıştı; Trump ile Xi’nin anlaşmayı görüşmesi bekleniyordu.
- Aralık: Uzatılan mevcut sürenin dolmasıyla elden çıkarma ya da kapatma meselesi yeniden gündeme gelecek.
Başkanlar daha sonra Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesinde, yani Apec’te de görüşebilir. TikTok anlaşması, gümrük tarifeleri, ihracat kontrolleri ve pazara erişime ilişkin daha geniş müzakereler öncesinde gerilimi azaltabilir.
Kullanıcılar ve içerik üreticileri neyle karşılaşabilir?
Düzenleme hayata geçerse Amerikalı kullanıcılar ilk etapta çok az değişiklik fark edebilir. Tanıdık arayüz ve içerik üreticisi toplulukları varlığını sürdürür; böylece işletmeler ve kampanya ekipleri kitlelere ulaşmak için yerleşik bir kanalı kullanmaya devam edebilir.
Amerikan hizmeti daha dar bir yazılım altyapısıyla çalışırsa veya lisans kapsamı dışındaki bileşenlerin değiştirilmesi gerekirse zaman içinde farklılıklar ortaya çıkabilir. ABD’li mühendisler sistemleri yeniden kurarken ya da yerel verilerle modelleri eğitirken geçiş döneminde akış daha az hızlı tepki veriyor gibi hissedilebilir.
İçerik keşfi de değişebilir. Amerikan eğitim verileri ve Amerikan içerik politikalarıyla şekillenen bir akış, yerli içerik üreticilerine daha fazla yer verebilir. Reklam sistemleri, daha izole bir bilgi havuzunda izleyicilerin ilgi alanlarını öğrendikçe ayarlanabilir.
Güncellemelerin yavaşlaması performans sorunlarına veya ürün değişikliklerinin gecikmesine yol açabilir. Özellikle Amerikan uygulaması küresel hizmetten farklılaşmaya başlarsa acil yamalar ve rutin hata düzeltmeleri, teknik ayrım boyunca güvenilir işbirliği gerektirecek.
İçerik denetimi de uygulamada önem taşıyan bir başka konu olacak. ABD hizmetinden sorumlu şirketin; içerik kuralları, yurttaşlık bütünlüğü ve öneri politikaları üzerinde yetkiye ve bu kararları hayata geçirecek teknik kapasiteye sahip olması gerekecek.
Yazılım ve ticaret üzerine daha geniş bir uzlaşma
Önerilen TikTok düzenlemesi, birbirinden farklı üç kontrol alanını bir araya getiriyor: şirketin mülkiyeti, kullanıcı verilerinin muhafazası ve teknolojinin mülkiyeti. Washington ilk ikisi üzerinde daha fazla yetki kazanırken ByteDance lisans yoluyla temel kodun mülkiyetini elinde tutacak.
Bu düzenleme; Çin’in bulut hizmetleri, çevrimiçi ticaret platformları veya öneri sistemleriyle ilgili gelecekteki müzakereleri etkileyebilir. Diğer hükümetler de yurt dışında faaliyet gösteren Amerikan şirketlerinden benzer şartlar talep edebilir.
Lisans, Amerikalı işletmeciyle ByteDance arasında süregelen bir ticari ilişki kuracak. Ödeme şartları tarafların ne kadar pazarlık gücü elinde tutacağını etkileyebilir; güncellemeler, denetim hakları veya mevzuata uyum konusundaki anlaşmazlıklar diplomatik görüşmelerin gündemine girebilir.
Dolayısıyla Trump ile Xi, yalnızca popüler bir uygulamanın erişilebilirliğini görüşmeyecek. Başarılı bir anlaşma, kullanıcıların erişimini korurken zorlu bir teknoloji anlaşmazlığının yönetilebileceğini gösterebilir. Lisans konusundaki anlaşmazlıklar ise zaten karmaşık olan ticari ilişkiye yeni bir gerilim noktası ekleyebilir.
TikTok kullanan 170 milyon Amerikalı için yakın vadeli amaç daha basit: ABD’nin güvenlik taleplerini karşılayan bir düzenleme kapsamında uygulamanın çalışmasını sürdürmek. Mülkiyet çerçevesi önerilen yapıyı ortaya koyuyor; bu yapının nasıl işleyeceğini ise hukuki şartlar ve teknik kontroller belirleyecek.
Öne çıkan noktalar
- ABD ve Çinli yetkililer, TikTok’un Amerikan mülkiyet yapısı altında faaliyetlerini sürdürmesini sağlayacak bir çerçeve üzerinde anlaştı.
- ByteDance, ABD şirketinde yüzde 20’nin altında pay sahibi olacak; algoritmanın mülkiyetini koruyup bunu Amerikan işletmeciye lisanslayacak.
- Oracle, ABD’li kullanıcıların verilerini Amerikan altyapısında barındırmayı ve izlemeyi sürdürecek.
- Çoğunluğu ABD vatandaşı olan yönetim kurulunda, hükümetin belirleyeceği bir üye bulunacak.
- 2024 tarihli elden çıkarma yasası yürürlükte; uzatılan mevcut sürenin sonu aralık ayında.
- Milletvekilleri, ByteDance algoritmasına bağımlılığın sürmesinin Çin’in kontrolüne ya da etkisine olanak verip vermeyeceğini sorguladı.
- Güncellemelerin onaylanması, eğitim yerleri, koda erişim, destek ve lisans ödemeleri şirketin uygulamadaki bağımsızlığını şekillendirecek.
- Kullanıcılar ilk etapta çok az değişiklik görebilir; Amerikan hizmeti zamanla ayrı geliştikçe farklılıklar ortaya çıkabilir.
- Trump ile Xi’nin çerçeveyi görüşmesi bekleniyor; şirket onayları ve muhtemel ABD güvenlik incelemesi ise henüz tamamlanmadı.






