Çin'in kuzeydoğusunda formasyon provası yangınla sona erdi
Salı öğleden sonra Jilin eyaletindeki Changchun hava gösterisinin provası sırasında iki Xpeng AeroHT uçan otomobili havada çarpıştı. Araçlardan biri iniş yaptıktan sonra alev aldı. Diğer araçta yangın çıkmadı ve yere döndü.
İçindekiler
- Çin'in kuzeydoğusunda formasyon provası yangınla sona erdi
- Uçuş sırasında ne oldu?
- Soruşturmada incelenecekler
- Formasyon uçuşu neden hassas koordinasyon gerektiriyor?
- Xpeng AeroHT ne satmaya çalışıyor?
- Çin'in alçak irtifa havacılığını büyütme hedefi
- Yolcu taşıyan hava araçlarının kanıtlaması gerekenler
- Eğitim ve kentlerin üzerindeki hava sahasını paylaşmak
- Hava gösterisi öncesinde ticari baskı
- Bilinmesi gerekenler
Çinli elektrikli araç üreticisi Xpeng'in havacılık birimi Xpeng AeroHT, formasyon uçuşu sırasında araçların birbirine fazla yaklaştığını belirtti. İlk nedenin yetersiz mesafe olduğunu kaydeden şirket, iç soruşturma başlattı. Bir şirket çalışanı pilotlardan birinin hafif yaralandığını söylerken üretici, olay yerindeki herkesin güvende olduğunu bildirdi.
Acil durum ekipleri alevleri söndürdü; yerel yetkililer alanın bir bölümünü kordon altına alarak çevreyi boşalttı. Çin'deki sosyal medya platformlarında paylaşılan görüntülerde, çimenlik bir alandan yükselen koyu duman ve hasarlı hava aracının çevresindeki itfaiye araçları görüldü.
Gösteri, Çin'in kuzeydoğusunda hafta sonuna doğru açılması planlanan hava gösterisi öncesinde yeni bir kişisel hava aracı sınıfını tanıtmayı amaçlıyordu. Ancak çarpışma, şirketin en dikkat çekici gösterilerinden biri olarak planlanan etkinlikte güvenlik prosedürlerini gündemin merkezine taşıdı.
Olay, Xpeng AeroHT'nin ticari planları açısından da hassas bir döneme denk geldi. Şirket, yaklaşık 2 milyon yuan, yani 280.000 ila 300.000 dolar civarında bir fiyatı ve gerekli onayların alınması ve üretime hazır olunması koşuluyla modüler uçan araç sisteminin teslimatlarına 2026'da başlamayı gündeme getirmişti. Potansiyel alıcılar açısından öncelikli soru, şirketin çarpışmayı nasıl açıklayacağı ve gösteri prosedürlerini nasıl değiştireceği.
Uçuş sırasında ne oldu?
İlk açıklamalara göre çarpışma, iki hava aracının katıldığı bir formasyon talimi sırasında yaşandı. Araçlar birbirine sürttü. Xpeng AeroHT, araçlardan birinin gövdesindeki hasarın inişin ardından yangına yol açtığını belirtti.
Şirket, acil durum ekiplerinin hızla müdahale ettiğini ve alanın dakikalar içinde güvenlik altına alındığını bildirdi. Üreticiye göre yetkililer müdahaleyi tamamladı. Şirketin aktardığı olay sıralamasına göre temas havada yaşandı, yangın ise yerde çıktı.
Xpeng AeroHT, yazılı açıklamasında olay yerindekilerin durumuna ve sonraki adıma değindi:
Olay yerindeki herkes güvende. Soruşturma sürüyor.
Şirketin personelin durumuna ilişkin genel açıklaması, bir pilotun hafif yaralandığını belirten çalışanın beyanıyla birlikte geldi. 17 Eylül 2025 itibarıyla soruşturmanın nihai bulguları veya bunların ne zaman açıklanacağı duyurulmamıştı.
Başlıca gelişmeler ve planlanan tarihler şöyleydi:
- Salı öğleden sonra: Changchun hava gösterisi provasında iki hava aracı çarpıştı.
- İnişin ardından: Hasarlı araçlardan biri alev aldı; acil durum ekipleri yangını söndürdü ve yetkililer alanı güvenlik altına aldı.
- Hafta sonuna doğru: Changchun hava gösterisinin açılması planlanıyordu.
- 2026: Xpeng AeroHT, gerekli onayların alınması ve üretime hazır olunması koşuluyla modüler sisteminin teslimatlarına başlamayı planlıyordu.
Soruşturmada incelenecekler
Soruşturmacılar, uçuş kayıtları, telsiz konuşmaları, izleyici videoları ve araç içi telemetri verilerinden yararlanarak uçuşu yeniden canlandıracak. Telemetri, hava aracının uçuş sırasındaki davranışını gösteren; sensörler ve sistemler tarafından toplanan verilerdir.
Modern elektrikli hava aracı prototipleri test sırasında yüksek miktarda veri aktarabilir. İncelenecek ölçümler arasında rotor hızı, batarya durumu, ivme ve GPS kayıtları bulunuyor. Bu veriler birlikte ele alındığında, her bir aracın nerede olduğu ve çarpışma öncesinde hareketinin nasıl değiştiği belirlenebilir.
Soruşturmada ayrıca formasyon uçuşu brifingi, hava araçları arasındaki mesafe, rüzgâr koşulları ve araçlar birbirine yaklaşırken otomatik denge sistemlerinin devreye girip girmediği incelenecek. Bu ayrıntılar, insan faktörlerinin, teknik sorunların veya her ikisinin birden etkili olup olmadığını değerlendirmeye yardımcı olacak.
Xpeng AeroHT'nin ilk açıklaması, araçlar arasındaki mesafeye odaklanıyor. Daha kapsamlı soruşturmanın, hava araçlarını birbirine fazla yaklaştıran olaylar zincirini ve hasarın iniş sonrasında nasıl yangına dönüştüğünü ortaya çıkarması gerekecek.
Formasyon uçuşu neden hassas koordinasyon gerektiriyor?
Formasyon uçuşunda hava araçları, normalde uçacaklarından daha yakın mesafede hareket eder. Hız, irtifa veya yöndeki küçük bir değişiklik bile aradaki mesafeyi hızla azaltabilir. Alçaktan ve başka bir hava aracının yakınında uçarken pilotların tepki vermek için çok az zamanı kalır.
Dönen pervanelerin oluşturduğu hava akımı ve bir hava aracının yarattığı türbülans da diğerini etkileyebilir. Pilotlar bu riskleri görevleri önceden belirleyerek, kesin mesafeler üzerinde anlaşarak ve görsel referansları sürekli takip ederek yönetir.
Provalarda manevralar birkaç kez tekrarlanabilir. Her deneme öncesinde ortak bir plan yapılması, zamanlamaya dikkat edilmesi ve uçuş boyunca koordinasyonun korunması gerekir. Changchun'daki talim de tam olarak bu tür yakın formasyon uçuşlarını içeriyordu.
Çarpışma, Xpeng AeroHT'nin gösteri kurallarını gözden geçirmesine, hava araçları arasındaki mesafeyi artırmasına ve formasyon uçuşları için ek eğitim vermesine yol açabilir. Yerel düzenleyiciler de gösteri başlamadan önce halka açık uçuşları daha sıkı denetleyebilir.
Xpeng AeroHT ne satmaya çalışıyor?
Xpeng'in hava ulaşımına odaklanan iştiraki Xpeng AeroHT, kendisini Asya'nın en büyük uçan otomobil geliştiricisi olarak tanımlıyor. Yıllardır bu teknolojiyi tanıtan şirket, kamuoyunun aşinalığını artırmayı amaçlayan ve Çin'in çeşitli kentlerinde düzenlenen gösteri uçuşlarına da imza attı.
Hava araçları, genellikle eVTOL kısaltmasıyla anılan elektrikli dikey kalkış ve iniş araçları. Birden fazla elektrikli rotor sayesinde geleneksel bir piste ihtiyaç duymadan belirlenmiş bir alandan havalanıp iniş yapabiliyorlar. Kent içi yolculuklar da dahil olmak üzere, alçak irtifada kısa mesafeler için tasarlanıyorlar.
Tasarımına bağlı olarak bu araçlar bir pilot tarafından uçurulabiliyor veya farklı düzeylerde otomasyonla çalışabiliyor. Otomasyon, bazı uçuş görevlerinin hava aracı sistemleri tarafından yerine getirilmesi anlamına geliyor. Sistemlerle insan operatör arasındaki görev paylaşımı ise değişebiliyor.
Xpeng AeroHT iki ana konsept tanıttı. Bunlardan biri iki koltuklu, bağımsız bir elektrikli hava aracı. Diğeri ise kara aracını ayrı bir hava modülüyle birleştiren Land Aircraft Carrier adlı modüler sistem.
Kara aracı, uçan modülü depolamak, şarj etmek ve taşımak üzere tasarlandı. Bu düzenlemede kara aracı ürünün bir parçası olarak görev yapıyor ve hava aracını uçuşa uygun bir noktaya götürüyor.
Xpeng, ocak ayı itibarıyla uçan araç serisi için yaklaşık 3.000 sipariş aldığını açıklamıştı. Yaklaşık 2 milyon yuanlık önerilen fiyat, ilk modelleri pahalı lüks otomobillerle aynı seviyeye yerleştiriyor. 2026 teslimat planı hem düzenleyici onaylara hem de şirketin sistemi üretmeye hazır olmasına bağlı.
Şirket ayrıca uçuş merkezlerinden oluşan bir ağ kurmayı da gündeme getirdi. Bu merkezlerin eğitim ve gözetimli uçuş olanaklarının yanı sıra özel kalkış ve iniş alanları ile kontrollü hava sahası sunması planlanıyor.
Çin'in alçak irtifa havacılığını büyütme hedefi
Pekin yönetimi, alçak irtifa ekonomisini öncelikli alanlardan biri haline getirdi. Yaklaşık 3.000 metrenin altındaki faaliyetleri kapsayan bu alan; kargo teslimatları ve tıbbi malzeme taşımacılığından hava turlarına ve kısa kent içi yolculuklara kadar uzanıyor.
Çin'de 2.000'den fazla drone üreticisi ve insansız hava aracı işleten 20.000'den fazla şirket bulunuyor. Bazı kentlerde rutin teslimatlar ve acil durum desteği için dronların kullanıldığı pilot programlar hâlihazırda yürütülüyor.
Çin'in sivil havacılık düzenleyicisi, iç pazarın 2025'e kadar 206 milyar dolara yaklaşacağını, 2035'e kadar ise yaklaşık 482 milyar dolara ulaşacağını öngördü. İleri tarih için yapılan tahminin önceki rakamın iki katından fazla olması, geniş bir havacılık faaliyetleri grubunda beklenen büyümenin boyutunu gösteriyor.
Xpeng AeroHT dahil üreticiler; turizm, lojistik, tarım ve afet yardımı için hava araçları sunmayı hedefliyor. Yolcu taşıyan araçlar bu daha geniş hedefin bir parçası; eşya taşıyan veya kamu hizmetlerine destek veren araçlar da bu kapsama giriyor.
Changchun hava gösterisi, bu hizmetleri kamuoyuna tanıtma ve yakın gelecekte ticarileşebileceklerini gösterme çabasının bir parçası. Başarılı bir gösteri, insanların alışık olmadığı bir aracı anlamalarına yardımcı olabilir. Salı günkü çarpışma ise dikkati operasyonel güvenliğe çevirdi.
Yolcu taşıyan hava araçlarının kanıtlaması gerekenler
Elektrikli hava araçları daha sessiz uçuş ve daha düşük bakım ihtiyacı vadediyor. Ancak düzenli yolcu taşımacılığına geçmeden önce üreticilerin değişken hava koşullarında, kalabalık kent hava sahalarında ve tekrarlanan günlük kullanımlarda güvenilir performans göstermesi gerekiyor.
Yerleşik havacılık onay süreçleri kapsamlı testler ve ayrıntılı bakım programları gerektiriyor. Elektrikli hava araçlarında düzenleyiciler; batarya performansı, motorlar ve kontrol sistemleri için yedekleme düzenekleri ile uçuş kontrol yazılımının dayanıklılığı hakkında kanıt talep edecek.
Yedeklilik olarak adlandırılan düzenekler, bir parça arızalandığında diğer bileşenlerin temel görevleri sürdürmesini sağlar. Uçuş kontrol yazılımı hava aracının hareketlerini yönetmeye yardımcı olur; bu nedenle yazılımın güvenilirliği de güvenlik değerlendirmesinin temel unsurlarından biridir.
Yolcu taşımacılığı için uçuşa elverişlilik sertifikası almak karmaşık bir süreç. Uçuşa elverişlilik, hava aracının uçuş için belirlenen güvenlik gerekliliklerini karşılaması demek. ABD ve Avrupa'daki kurumlar eVTOL araçlarına özel onay süreçleri oluştururken Çin de kendi çerçevesini geliştiriyor.
Herhangi bir ülkede verilecek ilk ticari onayların güzergâhları, irtifaları ve hava koşullarını sınırlandırması muhtemel. Bu sınırlar, hizmetler başlarken hava araçlarının nerede ve ne zaman çalışabileceğini belirleyecek.
Changchun'daki çarpışma, sektörün gelişiminin erken aşamalarında gösteriler, eğitim ve güvenilirlikle ilgili pratik sorulara aciliyet kazandırdı. Soruşturma, şirkete olayı ayrıntılı biçimde açıklaması için yeni bir fırsat sunacak.
Eğitim ve kentlerin üzerindeki hava sahasını paylaşmak
Kent hava sahasında hâlihazırda helikopterler, sağlık uçuşları ve dronlar bulunuyor. Yeni yolcu hava araçlarının eklenmesi, güvenilir trafik yönetimi, uçuş izni prosedürleri ve hava araçları arasında mesafenin korunmasına yönelik katı kurallar gerektiriyor.
Coğrafi çitleme de bu hava sahasını yönetmek için kullanılan araçlardan biri. Dijital bir sınırdan yararlanarak hava aracının onaylı bir bölgede kalmasına veya kısıtlı bir alandan uzak durmasına yardımcı oluyor. Bu kontroller, uçuş izni ve diğer hava araçlarıyla koordinasyonu düzenleyen prosedürleri tamamlıyor.
Uçuşun büyük bölümü otomatik olsa bile eğitim gerekli. Operatörler ve güvenlik pilotları, normal uçuşlar ve beklenmedik durumlarda görevlerini yerine getirebilmek için açık prosedürlere, düzenli kontrollere ve tutarlı standartlara ihtiyaç duyuyor.
Xpeng AeroHT'nin planladığı uçuş merkezleri, satış hedeflerini kontrollü faaliyet alanları ve eğitim ihtiyacıyla ilişkilendiriyor. Özel alanlar, daha yaygın kullanıma geçilmeden önce kullanıcılara eğitim alma ve gözetimli uçuş deneyimi yaşama olanağı sunabilir.
Changchun provasında test pilotları, zorlu bir gösteri manevrası gerçekleştirdi. Günlük uçuşların güvenliği de özellikle farklı türde hava araçları aynı alanı paylaşırken disiplinli mesafe ve koordinasyona bağlı olacak.
Hava gösterisi öncesinde ticari baskı
Xpeng'in havacılık hedefleri, Çin'in elektrikli ulaşım sektöründeki yoğun rekabet dönemine denk geliyor. Şirket, önemli bir elektrikli araç üreticisi olmasının yanı sıra Avrupa'ya açıldı ve uçan araçları ulaşımın yeni ufku olarak tanıttı.
Hava aracı olayı, Xpeng P7 Plus sedan modellerinin direksiyon arızası nedeniyle yakın zamanda geri çağrılmasının ardından yaşandı. Potansiyel uçan araç alıcıları ve yatırımcılar güvenlik önlemleri, geliştirme aşamaları ve halka açık uçuş programında olası değişikliklerle ilgili açıklamaları takip edecek.
Bildirilene göre kaza alanı temizlendikten sonra Changchun etkinliği için hazırlıklar sürdü. Hava gösterisinin hafta sonuna doğru açılması planı değişmedi; Xpeng AeroHT ise soruşturmanın devam ettiğini bildirdi.
Şirketin kısa vadeli görevleri net: iki hava aracının nasıl temas ettiğini belirlemek, inişin ardından çıkan yangını değerlendirmek ve halka açık gösterilerde uygulanan prosedürleri gözden geçirmek. Şirketin daha uzun vadeli ticari takvimi ise 2026'da planlanan teslimatlardan önce gerekli onayların alınmasına ve üretime hazır olunmasına bağlı.
Bilinmesi gerekenler
- Salı öğleden sonra Jilin eyaletindeki Changchun hava gösterisinin provasında iki Xpeng AeroHT hava aracı çarpıştı.
- Hava araçlarından biri inişin ardından alev aldı; diğeri yangın çıkmadan iniş yaptı.
- Şirket, personelin güvende olduğunu bildirdi. Bir çalışan ise pilotlardan birinin hafif yaralandığını söyledi.
- Xpeng AeroHT ilk neden olarak yetersiz mesafeyi gösterdi ve iç soruşturma başlattı.
- Acil durum ekipleri yangını söndürdü, yetkililer olay yerini güvenlik altına aldı.
- Şirket yaklaşık 2 milyon yuanlık fiyatı gündeme getirdi ve ocak ayı itibarıyla yaklaşık 3.000 sipariş aldığını bildirdi.
- Modüler Land Aircraft Carrier sisteminin teslimatlarının gerekli onaylara ve üretime hazır olunmasına bağlı olarak 2026'da başlaması planlandı.
- Ticari yolcu taşımacılığı için sertifikasyon, eğitim ve hava sahası koordinasyonu temel gereklilikler olmayı sürdürüyor.






