Yüzlerce büyük kertenkele Bangkok'un en işlek yeşil alanlarını paylaşıyor
Bangkok'taki Lumpini Parkı'nda yaklaşık 400 Asya su varanı yaşıyor. Parkta koşucular, tai chi grupları ve açık hava spor aletlerini kullananlar, boyları yaklaşık iki metreye ulaşabilen sürüngenlerle aynı alanı paylaşıyor. Başkent genelindeki 1.600'den fazla khlong, yani kanal, bu hayvanların kent içinde hareket etmesine yardımcı olan göletleri, parkları ve nehir kollarını birbirine bağlıyor.
İçindekiler
- Yüzlerce büyük kertenkele Bangkok'un en işlek yeşil alanlarını paylaşıyor
- Bangkok büyüyen bir popülasyona neden alan sağlıyor?
- Park araştırmaları yiyecek ve sayılar hakkında ne gösteriyor?
- Varanlar günlük yaşamlarını kent hayatına nasıl uyduruyor?
- DNA araştırmaları tabloya ne ekliyor?
- Mahalle sakinleri için riskler nereden kaynaklanıyor?
- Yetkililer yok etmek yerine hedefli yönetimi tercih ediyor
- Ticari üretim yeni bir dizi denetimi beraberinde getiriyor
- Hakaretle anılan bir hayvan turistlerin ilgisini çekiyor
- Parkları ve kanalları paylaşmak için uygulanabilir adımlar
- Özet
15 Eylül 2025 itibarıyla Bangkok, birbiriyle bağlantılı birkaç kararla karşı karşıya: Yaban hayatının yoğun olduğu alanlar nasıl yönetilmeli, insanlarla önlenebilir karşılaşmalar nasıl engellenmeli ve leşleri temizleyen, turistlerin de ilgisini çeken bir hayvan nasıl korunmalı? Tayland, ticari üretime yönelik düzenlemeli bir yol açılmasını onayladı. Yetkili üretim için damızlık hayvanların fiyatı hayvan başına 500 baht olarak belirlenirken her hayvana mikroçip takılması zorunlu kılındı.
Lumpini Parkı durumu gözler önüne seriyor. Gün ağardıktan kısa süre sonra varanlar kanallara giriyor, güneşlenmek için ağaçlara tırmanıyor ve ısınmış beton arayarak yürüyüş yollarını geçiyor. Bazıları küçük bir sörf tahtası boyutunda. Hareketleri sabah egzersizi yapanlarla kesişiyor; böylece Bangkok'un en tanınmış yeşil alanlarından birini ziyaret ederken yaban hayatıyla karşılaşmak sıradan bir deneyime dönüşüyor.
Parkta düzenli olarak koşan bir Bangkok sakini, özellikle patikada hızla ilerleyen daha küçük bir kertenkeleye takılıp düşme riskini anlattı.
Büyükler genellikle sorun çıkarmıyor; çünkü oldukça yavaş hareket ediyorlar ve üstlerinden şöyle bir atlayabiliyorsunuz. Küçüklerse epey hızlı olabiliyor. Birkaç kez neredeyse birine takılıp düşüyordum.
Kentin yaklaşımı; belirli noktalarda hayvanların yakalanmasını, kanalların temizlenmesini ve insanlara mesafelerini korumaları yönünde tavsiyeler verilmesini bir araya getiriyor. Tayland, devletin gözetimindeki bazı hayvanları gelir kaynağına dönüştürmeyi amaçlayan kontrollü bir üretim programına hazırlanırken varanlar koruma altındaki yaban hayvanları olmayı sürdürüyor.
Bangkok büyüyen bir popülasyona neden alan sağlıyor?
Asya su varanı, Komodo ejderinden sonra dünyanın en büyük ikinci kertenkelesi. Yaşam alanı Güneydoğu Asya'ya, ayrıca Hindistan'ın ve güney Çin'in bazı bölgelerine uzanıyor. Bangkok'un geniş su yolları; beslenme, barınma ve yeşil alan parçaları arasında hareket etme imkânı sunarak özellikle elverişli bir kentsel yaşam alanı oluşturuyor.
Kentin tamamına ilişkin kesin bir sayım yok. Popülasyonun en düzenli takip edildiği yer Lumpini Parkı. Buradaki sayı genellikle yaklaşık 400 olarak veriliyor ve yönetim hedefi popülasyonu bu seviyenin altında tutmak. Yaklaşık 57,6 hektarlık park, hayvanları destekleyen sulak alan habitatına ev sahipliği yapıyor.
Bangkok'taki varanların kent ortamında az sayıda yırtıcısı var. Dişiler bir seferde yaklaşık 20 yumurta bırakabiliyor ve yiyeceğin bol olduğu yerlerde yavruların hayatta kalma oranı yüksek. Bu koşullar, hayvanlar yakalanıp götürüldükten sonra popülasyonların neden yeniden arttığını açıklamaya yardımcı oluyor: Hayvanların götürülmesi, geride kalan varanlara ve yavrularına yaşam alanı ve yiyecek bırakıyor.
Yetkililer, kalabalığı, peyzaj alanlarına verilen zararı ve kaza riskini azaltmak için 2016'da Lumpini Parkı'ndan yaklaşık 100 varanı götürdü. Ekipler ip ve yemli tuzaklar kullandı; yakalanan hayvanların çoğu Ratchaburi eyaletindeki devlet üretim ve bakım merkezine gönderildi. Ziyaretçiler varanları her gün görmeye devam ediyor.
Başlıca gelişmeler, daha önceki bir yakalama çalışması ile Eylül 2025 itibarıyla uygulanan yönetim tercihlerini kapsıyor:
- 2016: Yetkililer Lumpini Parkı'ndan yaklaşık 100 su varanını yakalayarak devlet üretim merkezine gönderdi.
- 15 Eylül 2025 itibarıyla: Lumpini'deki popülasyonun yaklaşık 400 olduğu tahmin ediliyordu; yetkililer hedefli yönetim ve halkı bilgilendirme çalışmaları yürütüyordu.
- 15 Eylül 2025 itibarıyla: Tayland sınırlı sayıda ticari üretim lisansını onaylamıştı. Ticaretin, fiyatlandırma kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasının ardından başlaması bekleniyordu.
Park araştırmaları yiyecek ve sayılar hakkında ne gösteriyor?
Lumpini Parkı'nda yapılan saha araştırmalarında, yağışlı ve serin aylardaki yapılandırılmış gözlem oturumlarında yaklaşık 52 ila 55 ayrı varan görüldü. Araştırmada, hektar başına gözlemlenen birey yoğunluğu bir anlık ölçümle yaklaşık 3,9 ila 4,7 olarak da bildirildi. Bu sayılar gözlem sırasında görülebilen hayvanları ifade ediyor; yaklaşık 400'lük tahmin ise gözden uzak olanlar da dâhil olmak üzere parkın popülasyonunu kapsıyor.
Araştırmacılar, leşlerle beslenen ve fırsat buldukça avlanan çok yönlü bir hepçil tanımladı. Pratikte varanlar, kent ortamı değiştikçe bulabildikleri avları yakalayabiliyor veya hayvan kalıntılarını yiyebiliyor. Kanallar, beslenme ve dinlenme alanları arasında korunaklı geçiş yolları sağlıyor.
Kaydedilen beslenme çeşitlilik gösteriyordu. Besinlerin görülme sıklığına göre dağılımı şöyleydi:
- Yılan balığı: yaklaşık yüzde 36.
- Eklembacaklı böcekler: yüzde 28.
- Sazan: yüzde 20.
- Tilapya: yüzde 8.
- Kaplumbağa: yüzde 4.
- Çeşitli hayvan kalıntıları: yüzde 4.
Araştırmada verilen yüzde 36 ve yüzde 20'lik oranlar esas alındığında yılan balığı ve sazan, kaydedilen besinlerin toplam yüzde 56'sını oluşturuyordu. Besin çeşitliliği, parkların ve birbirine bağlı su yollarının neden bu kadar çok varanı besleyebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Balık ölümleri, kuş leşleri ve diğer organik atıklar bu leşçiller için yiyecek sağlıyor. Çürüyen maddeleri tüketen varanlar, haşereleri çekebilecek veya hastalık yayabilecek kalıntıların temizlenmesine yardımcı oluyor. Sıçanları ve diğer küçük hayvanları avlamaları da su yolları ve pazar çevresindeki zararlı hayvan baskısını azaltabiliyor.
Aynı yiyecek kaynağı, insanlar kanalların yanına balık artıkları veya mutfak atıkları bıraktığında bir yönetim sorununa dönüşüyor. Su yollarını temiz tutmak, varanların rolünü kentsel ekosistemde sürdürmesine imkân tanırken leşçilleri patikalara, binalara ve evlere yaklaştıran maddeleri azaltıyor.
Varanlar günlük yaşamlarını kent hayatına nasıl uyduruyor?
Bangkok'taki su varanları günlük rutinlerini insanlarla paylaştıkları ortama uyarlıyor. Kanalların kenarında, çimenliklerde ve patikalarda ilerlemeden önce vücutlarını ısıtmak için güneşleniyorlar. Isıyı yansıtan kaldırımlar da ısınabilecekleri başka bir yer sunuyor.
Kentte yapılan takip çalışmaları, birçok bireyin suya yakın kaldığını gösteriyor. Hareketliliğin yoğun olduğu saatlerde kanal kıyılarının, menfezlerin ve binaların arkasındaki alanların sağladığı örtüden yararlanıyorlar. Trafik ve yaya hareketliliği azaldığında yeniden daha etkin oluyorlar.
Varanlar insanlara görece yakın mesafelerde tolerans gösterebiliyor; ancak çoğu zaman suya veya bitki örtüsünün altına kayarak doğrudan temastan kaçınıyor. Bu tolerans ve temkin birleşimi, Bangkok merkezindeki parklarda, hayvanat bahçelerinde ve kanal kıyılarında yaşamalarını sağlıyor.
Park ziyaretçileri için sonuç, sabit bir izleme noktasından ziyade değişken bir karşılaşma düzeni. Bir varan güneş alan kıyıda görülebilir, ardından insanlar yaklaşınca kanalda gözden kaybolabilir. Suya giden yolunu açık bırakmak, uzaklaşabilmesine imkân tanır.
DNA araştırmaları tabloya ne ekliyor?
Bangkok merkezinin güneyinde, Chao Phraya Nehri içinde yer alan büyük ve yeşil bir yarımada olan Bang Kachao'daki genetik izleme çalışması, yerel Varanus salvator macromaculatus alt türünde yüksek genetik çeşitlilik ve yakın dönemde popülasyon artışına işaret eden bulgular ortaya koydu.
Mitokondriyal ve nükleer DNA'daki örüntüler, bu artışın yeni su kenarları ve besin kaynakları yaratan kentsel değişimlerle bağlantılı olabileceğini gösterdi. Bunlar, soy geçmişini ve popülasyonlar arasındaki ilişkileri incelemek için kullanılan iki tür genetik bilgi. Bulgular, yollar ve binalarla bölünmüş bir kentte varanların nasıl tepki verdiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Dişilerin yayılımına ilişkin bulgular, erkekler küçük yaşam alanlarında kalsa bile kanallardan ve parklardan oluşan parçalı alanlarda hareketin nasıl gerçekleştiğini açıklıyor. Araştırmalar, bazı kentsel bölgelerde popülasyonun genişlediğini ve habitat parçalanmasına karşın genetik çeşitliliğin korunduğunu gösteriyor.
Bu sonuçlar, yaban hayatı yöneticileri açısından hayvanların esaret altında tutulması veya başka yerlere taşınması durumunda önem taşıyor. Taşımadan önce yabani ve esaret altındaki grupların DNA'sını karşılaştırmak, yerel genetik özelliklerin korunmasına, farklı soy hatlarının karışmasının önlenmesine ve zaman içindeki değişimlerin izlenmesine yardımcı oluyor. Bangkok çatışmaları çözmek için zaten esaret altında bakım ve yer değiştirme yöntemlerini kullanıyor; dolayısıyla hayvanların nereye götürüleceğine ilişkin kararların pratik bir koruma boyutu da var.
Mahalle sakinleri için riskler nereden kaynaklanıyor?
Asya su varanları Komodo ejderlerinden çok daha az tehlikeli ve insanlar için tıbbi açıdan önemli bir zehre sahip değil. Isırma olayları nadir görülüyor ve genellikle biri hayvanı köşeye sıkıştırdığında veya yakalamaya çalıştığında yaşanıyor. Tayland Hayvanat Bahçeleri Kurumu'nun verileri, varanların kışkırtılmadıkları sürece insanlar için tehlikeli olmadığını gösteriyor.
Koşucular ve bisikletliler açısından daha yakın tehlike, hayvanı ansızın fark etmek. Hayvandan kaçınmak için ani manevra yapmak veya üzerinden atlamaya çalışmak düşmeye yol açabilir. Küçük varanlar hızla hareket edebilir; büyük bir hayvan ve kuyruğu ise patikanın önemli bir bölümünü kaplayabilir.
Varanların yaşadığı alanların yakınında küçük köpekler ve arka bahçelerde beslenen tavuklar savunmasız kalabilir. Meraklı kertenkeleler bazen zemin kattaki depolara, balık havuzlarına veya kanal kenarındaki mutfaklara giriyor. Kimse zarar görmese bile bu ziyaretler paniğe yol açabiliyor.
Hijyen de bir başka kaygı. Varanlar, birçok sürüngen gibi Salmonella türü bakterileri taşıyabilir. Hayvanları beslemek veya onlara dokunmak riski artırıyor; bu nedenle güvenli bir arada yaşamda mesafeyi korumak ve çevreyi temiz tutmak temel önem taşıyor.
Mahalle sakinleri çöpleri ve evcil hayvan mamalarını güvenli şekilde saklayarak, balık iç organlarını ve mutfak atıklarını su yollarından uzak tutarak karşılaşmaları azaltabilir. Kanal yolları boyunca açık görüş alanları, insanların hayvanları yaklaşmadan önce fark etmesine yardımcı olur. Yaban hayatı çevresinde nasıl davranılması gerektiğini açıklayan basit tabelalar birçok sorunu önleyebilir.
Yetkililer yok etmek yerine hedefli yönetimi tercih ediyor
Bangkok Büyükşehir Belediyesi iki ayaklı bir yaklaşım benimsediğinin sinyalini verdi: Yoğun karşılaşmaların yaşandığı noktalarda sayıları dengelemek ve halka güvenli biçimde bir arada yaşamayı öğretmek. Belediye birimleri, varanların tekrar tekrar sorun çıkardığı yerlerde hedefli yakalama da dâhil olmak üzere, ulusal yaban hayatı yetkilileriyle çeşitli önlemleri görüştü.
Büyük kanallar boyunca yürütülen temizlik çalışmaları, leşçilleri çeken yiyecek atıklarını hedef alıyor. Kamuoyuna yönelik bilgilendirmelerde de insanlara hayvanlarla yakın temastan kaçınmaları, varanlara geçiş önceliği vermeleri ve bir kertenkele eve veya okula tekrar tekrar girdiğinde yardım istemeleri tavsiye ediliyor.
2016'da Lumpini Parkı'nda yapılan operasyon, yakalamanın hem kullanım alanını hem de sınırlarını gösteriyor. Yaklaşık 100 hayvanın götürülmesi park üzerindeki baskıyı azalttı, ancak habitat yüzlerce varanı beslemeyi sürdürdü. Yiyeceğin bol olduğu yerde doğumlar ve yüksek hayatta kalma oranı, sayıların yeniden artmasına yardımcı oldu.
Yetkililer, hayvanları tamamen yok etmek yerine daha ölçülü bir yaklaşımı destekleyen nedenlere işaret ediyor. Varanlar leşleri tüketiyor, sıçanları azaltıyor ve kentin yaban hayatının bir parçasını oluşturuyor. Sağladıkları yararlar; peyzajı koruma, kazaları azaltma ve tekrarlanan izinsiz girişlere müdahale etme ihtiyacıyla birlikte değerlendiriliyor.
Hayvanlar, BE 2562 sayılı Yaban Hayvanlarını Koruma ve Muhafaza Yasası kapsamında koruma altında. İzin olmadan avlamak, ticaretini yapmak, bulundurmak ve zarar vermek yasak. Koruma altındaki yaban hayatına ilişkin kuralları ihlal edenler 10 yıla kadar hapis ve 1 milyon bahta kadar para cezasıyla karşılaşabiliyor.
Ticari üretim yeni bir dizi denetimi beraberinde getiriyor
Tayland Yaban Hayatını Koruma ve Muhafaza Komitesi, kentlerdeki sayıların artmasını ve rahatsızlık şikâyetlerinin sıklaşmasını gerekçe göstererek Asya su varanlarının ticari üretimine sınırlı sayıda lisans verilmesini onayladı. Millî Parklar, Yaban Hayatı ve Bitki Koruma Dairesi, yetkili üretim için damızlık hayvanların fiyatını hayvan başına 500 baht olarak belirledi.
Programa yalnızca devlete ait veya lisanslı yaban hayatı istasyonlarından alınan hayvanlar dâhil edilebilecek. Üreticiler her varana mikroçip takmak, doğum ve devir kayıtlarını tutmak zorunda. Mikroçip her hayvana kendine özgü bir kimlik numarası verirken kayıtlar yetkililerin üreticinin hayvan varlığındaki değişiklikleri takip etmesini sağlıyor.
Bu şartlar, yabani hayvanların yasal yollarla edinilmiş damızlık hayvanlar gibi gösterilmesini önlemeyi amaçlıyor. Program, rahatsızlık şikâyetlerinin ardından yakalanan yüzlerce varana hâlihazırda ev sahipliği yapan Ratchaburi'deki Khao Son Yaban Hayatı Üretim İstasyonu'nda başlayacak.
Bakanlık, ticaretin fiyatlandırma kararı Resmî Gazete'de yayımlandığında başlayacağını açıkladı. Başlangıç için takvim tarihi verilmedi. Çiftliklerden ve tabakhanelerden gelen ilk ilgi yüksek; üretim girişimi, deri talebiyle bağlantılı.
Su varanları, Nesli Tehlike Altındaki Türlerin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme olan CITES'in Ek II listesinde yer alıyor. Bu çerçeve, denetim altında uluslararası ticarete izin veriyor; bu nedenle doğru stok kayıtları ve çiftlik denetimleri program açısından önem taşıyor.
Destekleyenler, düzenlemeye tabi üretimin kırsaldaki üreticilere gelir sağlayabileceğini ve yasa dışı ithalatı azaltabileceğini söylüyor. Eleştirenler ise ticari talebin kaçak avcıları yabani kertenkeleleri yakalamaya teşvik edebileceğinden kaygı duyuyor. Programın yaban hayatını korurken kentlerdeki çatışmaları ne kadar etkili biçimde azaltacağı; mikroçip, envanter kontrolleri ve şeffaf denetimlere bağlı olacak.
Hakaretle anılan bir hayvan turistlerin ilgisini çekiyor
Bangkok'taki varanların yerel kültürdeki yeri sıra dışı. Tay dilindeki hia sözcüğü varan anlamına geliyor ve yaygın bir hakaret olarak da kullanılıyor. Halk inanışlarında hayvan hem tehdit hem de iyi şansla ilişkilendiriliyor.
Lumpini Parkı'nda görevli bakıcı Tawee Somnamee, bazı varanların neden parkta kalması gerektiğini anlatırken bu inançlarla ziyaretçilerin ilgisinin nasıl iç içe geçtiğini dile getirdi.
Bir hia birinin odasına girerse o kişi zengin olur. Yabancıların görebilmesi için birkaç tanesi burada kalmalı.
Bir monitör kertenkelesinin market raflarına tırmandığını gösteren görüntüler de dâhil olmak üzere viral videolar, hayvanlara yönelik algının değişmesine yardımcı oldu. Kent yöneticileri bu ilgiye, Bangkok'un biyoçeşitliliğini kutlamak amacıyla Lumpini Parkı'na büyük boy bir varan heykeli yerleştirerek karşılık verdi.
Bangkok Ejderi lakabı, türe halkın gözünde daha sevimli bir kimlik kazandırdı. Ziyaretçiler artık fıskiyelerin yakınında güneşlenen veya göllerde yüzen varanları izlemek için parklara geliyor. Böylece uzun süre hakaretle anılan bir hayvan, beklenmedik biçimde kentin maskotuna dönüşüyor.
Rehberler ziyaretçilere birkaç metre uzakta durmalarını, varanları beslemekten veya onlara dokunmaktan kaçınmalarını ve fotoğraf çekmek için çevrelerini sarmamalarını tavsiye ediyor. Hayvanların güneşte ısındığı sabahın ilerleyen saatlerinde ana göl kıyıları ve trafiğin azaldığı daha geç saatler, onları gözlemlemek için elverişli oluyor. Hayvanlara alan tanımak, yiyecek atıklarını doğru şekilde atmak ve tabelalardaki yönlendirmelere uymak, yaban hayatı turizminin güvenli kalmasına yardımcı oluyor.
Parkları ve kanalları paylaşmak için uygulanabilir adımlar
Park ziyaretçileri, bir varanın gövdesinin veya kuyruğunun üzerinden atlamaya çalışmak yerine durup geçmesini bekleyerek kaza riskini azaltabilir. Koşucular ve bisikletliler, hayvanların uyarı vermeden ortaya çıkabileceği su kenarındaki kör noktalarda yavaşlamalı.
Ailelerin ve mahalle sakinlerinin istenmeyen karşılaşmaları azaltmak için uygulayabileceği birkaç pratik yöntem var:
- Varanların geçmesine izin verin ve mesafenizi koruyun.
- Onları beslemeyin. Beslemek, hayvanları patikalara ve evlere yaklaşmaya teşvik eder.
- Çöp kutularını kapalı tutun ve kanalların yakınında yere koymayın; balık artıklarını ve evcil hayvan mamalarını güvenli şekilde saklayın.
- Özellikle su yakınında küçük evcil hayvanları ve kümes hayvanlarını gözetim altında tutun.
- Çocuklara patikalarda varanlara dikkat etmeyi öğretin; hayvanları asla kovalamamalarını veya onlara dokunmamalarını söyleyin.
- Binalara tekrar tekrar giren hayvanları bildirin; böylece yerel yetkililer eğitimli ekipleri yönlendirebilir.
- Kıyıların temiz ve görüş alanlarının açık kalmasını sağlayan kanal temizlik çalışmalarını ve park kurallarını destekleyin.
Bangkok'un karşı karşıya olduğu zorluk, karşılaşmaların sorun hâline geldiği noktaları yönetirken yeşil alanlardaki yaban hayatının yararlarını korumak. Hedefli yakalama acil çatışmaları ele alıyor, temiz su yolları hayvanları insanlara yaklaştıran yiyecekleri azaltıyor ve dikkatli davranışlar günlük park ziyaretlerini daha güvenli kılıyor.
Özet
- Lumpini Parkı'nda yaklaşık 400 Asya su varanı yaşıyor. Bangkok'ta 1.600'den fazla kanal bulunuyor; ancak kent genelinde kesin bir varan sayımı yok.
- Yetkililer 2016'da Lumpini'den yaklaşık 100 varanı götürdü. Habitat, yiyecek ve üreme koşullarının elverişli kaldığı yerlerde popülasyon yeniden arttı.
- Varanlar balık, böcek, hayvan kalıntıları ve başka avlarla besleniyor; çürüyen maddelerin temizlenmesine ve sıçanların azalmasına yardımcı oluyor.
- Araştırmalar, kentte esnek bir günlük hareketlilik düzenine, Bang Kachao'da yüksek genetik çeşitliliğe ve bazı bölgelerde yakın dönemde popülasyon artışına işaret eden bulgulara işaret ediyor.
- Isırma olayları nadir ve genellikle hayvan kışkırtıldığında yaşanıyor. Düşmeler, küçük evcil hayvanların karıştığı karşılaşmalar ve bakterilere maruz kalma pratik kaygılar arasında.
- Tayland yasaları varanları koruyor. Yetkisiz faaliyetler 10 yıla kadar hapis ve 1 milyon bahta kadar para cezasıyla sonuçlanabiliyor.
- Onaylanan ticari üretim için yetkili kaynaklardan edinilmiş hayvanlar, mikroçipler ve doğum ile devir kayıtları gerekiyor. Ticaretin başlaması için fiyatlandırma kararının Resmî Gazete'de yayımlanması bekleniyor.
- Bangkok, hedefli yakalama, kanal temizliği ve halkı bilgilendirme çalışmalarını bir arada yürütürken varanlar Bangkok Ejderi olarak popülerlik kazanıyor.






