Malezya’da Elektronik Sigara Atıkları Yangın ve Kirlilik Riskini Artırıyor, Geri Dönüşüm Yetersiz Kalıyor

12 dakikalık okuma
Malezya’da Elektronik Sigara Atıkları Yangın ve Kirlilik Riskini Artırıyor, Geri Dönüşüm Yetersiz Kalıyor

Küçük cihazlar daha büyük bir atık sorununa yol açıyor

Malezya’da atılan elektronik sigaralar, lityum pilleri ve nikotin kalıntılarını çöp kutularına, giderlere ve çöplüklere taşıyarak büyüyen elektronik atık sorununa yangın riskini de ekliyor. Katı Atık Yönetimi ve Kamu Temizliği Kurumunun 25 çöplükte 2023’te yaptığı araştırmada, incelenen atıkların yüzde 1,15’inin tehlikeli evsel atıklardan oluştuğu belirlendi. Bu oran içinde elektronik atıkların payı yüzde 0,83, piller, aerosol kutuları ve benzer ürünlerin payı ise yüzde 0,32 oldu.

İçindekiler
  1. Küçük cihazlar daha büyük bir atık sorununa yol açıyor
  2. Elektronik sigara pili nasıl yangın çıkarabilir?
  3. Sıvı kalıntıları çöp yığınının ötesine taşınabilir
  4. Malezya verileri ne gösteriyor?
  5. Geri dönüşüm işletmeleri elektronik sigaraları neden kabul etmekte zorlanıyor?
  6. Toplama denemeleri üretici sorumluluğuna işaret ediyor
  7. Yasa dışı atık işlemleri başka bir kaygı yaratıyor
  8. Sağlık kontrolleri ile atık kuralları birlikte işlemeli
  9. Haneler, okullar ve mağazalar için pratik adımlar
  10. Öne Çıkanlar

Atılacak cihazların potansiyel miktarı yüksek. Sektör tahminleri ve hükümet verileri, Malezya’da en az 1,4 milyon yetişkinin elektronik sigara kullandığına, bunlara yüz binlerce reşit olmayan kullanıcının da eklendiğine işaret ediyor. Eğitim Bakanlığı, 2024’te okullarda yaklaşık 20 bin öğrencinin elektronik sigara kullandığı vakayı kayda geçirdi.

Kullanılmış elektronik sigaraların çoğu sıradan evsel çöpe atılıyor. Plastik gövdeleri bu cihazları basit, tek kullanımlık ürünler gibi gösterse de içlerinde özel işlem gerektiren piller, devreler ve sıvı kalıntıları bulunuyor. Çöpler bir toplama kamyonunda sıkıştırıldığında ya da çöplüğe gömüldüğünde hasarlı bir pil tutuşabilir. Kalan sıvı sızarak nikotin ve metallerin toprağa ya da suya karışmasına neden olabilir.

11 Eylül 2025 itibarıyla itfaiye yetkilileri, atık uzmanları ve geri dönüşüm işletmeleri bu risklere karşı uyarıda bulunurken bazı perakendeciler toplama uygulamalarını deniyor. Malezya, elektronik sigara satışı ve kullanımına yönelik daha sıkı kısıtlamaları da değerlendiriyor. Bu tartışmaların yanı sıra acil bir pratik sorun da var: Hâlihazırda çöpe atılan cihazların nasıl toplanacağı ve güvenli biçimde işleneceği.

Elektronik sigara pili nasıl yangın çıkarabilir?

Elektronik sigara; lityum iyon pil, devre, metal ya da plastik gövde, ısıtıcı ve sıvı içeren kartuş veya kapsülden oluşan küçük bir elektronik cihazdır. Her parça, atık yönetimi açısından farklı bir sorun yaratır. Cihaz ezildiğinde, delindiğinde ya da aşırı ısıya maruz kaldığında en acil tehlikeyi pil oluşturur.

Lityum iyon hücreler, “termal kaçak” adı verilen bir sürece girebilir. Hasar, iç kısa devreyi tetikleyerek ısı üretir; bu ısı da pilin daha fazla ısınmasına yol açar. Çöp kamyonunda yüklerin hareket etmesi ve sıkıştırma işlemi, pilin parçalarını birbirinden ayrı tutan ayırıcıyı çatlatabilir.

İtfaiye ve Kurtarma Dairesi Genel Müdürü Nor Hisham Mohammad, bu cihazların sıradan çöpe atılmasının tehlikeyi atık toplama sistemine taşıyabileceği uyarısında bulundu.

Sıradan çöp kutularına atılırlarsa çöp kamyonlarında veya çöplüklerde yangına yol açabilirler.

Nor Hisham, hasar gören ya da aşırı ısınan pillerin atık akışı içinde tutuşabileceğini söyledi. Daire, oyuncaklar, taşınabilir şarj cihazları ve ev aletleri gibi küçük hücreler içeren diğer ürünlerde de aynı sorunla karşılaştı.

Reklam

Çöplüklerde yangını besleyen başka unsurlar da bulunuyor. Çürüyen gıdalardan çıkan metan ve oksijen, hasarlı bir pil sıcak gazlar saldıktan sonra yangını körükleyebilir. Bu nedenle evde çöpe atılan bir cihaz, çöpü toplayan, taşıyan veya yöneten kişiler için tehlikeye dönüşebilir.

Sıvı kalıntıları çöp yığınının ötesine taşınabilir

Kullanılmış kartuş ve kapsüllerde hâlâ nikotin ve aroma kimyasalları bulunabilir. Araştırmalar ve düzenleyici kurumlar, bazı elektronik sigara sıvılarında ve cihaz parçalarında uçucu organik bileşikler ile nikel, kalay ve kurşun dâhil ağır metaller tespit etti. Bu maddeler, elektronik sigara çalışmayı bıraktıktan sonra da atık sorunu yaratıyor.

Çöplük sızıntı suyu, atıkların içinden geçerken çeşitli maddeleri bünyesine alan sıvıdır. Elektronik sigara kalıntıları bu sıvıya karıştığında toprağa ve su yollarına taşınabilir. Dünya Sağlık Örgütü, yeni ortaya çıkan elektronik ürünlerin uygunsuz biçimde atılmasının zehirli emisyon ve kalıntıların açığa çıkmasına neden olabileceği uyarısında bulundu.

Çevre ve atık yönetimi uzmanı Theng Lee Chong, kapsüllerin genellikle sıradan plastik ürünlere benzediğini ve bu yüzden özel işlem için yapılan ayrıştırmada gözden kaçtığını söylüyor. Tehlikeli kalıntılar yüzey akışı ya da yeraltı suyu yoluyla taşınırken plastik gövde çevrede kalabiliyor.

Theng, etkilerin besin zincirine kadar uzanabileceği uyarısında bulunuyor. Dolayısıyla sorun, gözle görülen çöplerden ibaret değil: Cihazın gövdesi, pili ve içinde kalan sıvı çevrede farklı yollar izleyebiliyor ve ürün atıldıktan sonra da kirlilik sürüyor.

Malezya verileri ne gösteriyor?

Katı Atık Yönetimi ve Kamu Temizliği Kurumunun 2023’te ülke çapında yaptığı bileşim araştırması, 25 çöplüğü inceledi. Araştırmada elektronik atıkların payı yüzde 0,83, piller, aerosol kutuları ve benzer tehlikeli evsel atıkların payı ise yüzde 0,32 olarak belirlendi. Bu kategorilerin toplam payı yüzde 1,15 oldu.

Malezya’daki çöplerin büyük bölümünü hâlâ gıda atıkları, plastikler, kâğıt, tek kullanımlık bebek bezleri ve bahçe atıkları oluşturuyor. Küçük elektronik ürünler bu karışımda giderek daha fazla yer tutarken, çoğunlukla günlük evsel atıkları işleyen sisteme pil ve başka potansiyel tehlikeli bileşenleri de taşıyor.

Reklam

Malezya’daki kullanım verileri, elektronik sigaraların neden atık yönetiminde dikkate alınması gerektiğini gösteriyor. Sektör tahminleri ve hükümet verilerine göre bu ürünleri en az 1,4 milyon yetişkin kullanıyor; yüz binlerce reşit olmayan kullanıcı da bunlara ekleniyor. Eğitim Bakan Yardımcısı, 2024’te okullarda elektronik sigara kullanan öğrencilerle ilgili yaklaşık 20 bin vaka bildirildiğini açıkladı.

Yüksek kullanım oranı ve ürünlerin sıradan çöp kutularına atılması, her hafta daha fazla cihazın atık sistemine girdiğine işaret ediyor. Çöplük araştırması, tehlikeli evsel atıkların genel miktarını ortaya koyuyor; atılan elektronik sigaraların sayısına ilişkin ülke çapında bir veri paylaşılmadı.

Atık bulguları ve politika tartışmalarının dayandığı tarihler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2023: Ülke çapında 25 çöplükte yapılan araştırmada, incelenen atıkların yüzde 1,15’inin tehlikeli evsel atıklardan oluştuğu ölçüldü.
  • 2024: Malezya, 852 sayılı Kanun olarak bilinen 2024 tarihli Halk Sağlığı İçin Tütün Ürünlerinin Kontrolü Kanunu’nu yürürlüğe koydu. Aynı yıl okullarda elektronik sigara kullanan öğrencilerle ilgili yaklaşık 20 bin vaka kaydedildi.
  • 1 Eylül: Singapur’da daha ağır cezalar yürürlüğe girdi; tekrarlanan ihlallerde 2.000 Singapur dolarına kadar para cezası uygulanıyor.
  • 11 Eylül 2025: Küçük ölçekli toplama denemeleri sürerken Malezya ülke çapında daha kapsamlı kısıtlamaları değerlendiriyordu.
  • 2026: Pahang, perakende satış lisanslarını kaldırmaya yönelmesinin ardından elektronik sigara ürünlerine yönelik tam yasağı aşamalı olarak yürürlüğe koymayı planlıyor.

Geri dönüşüm işletmeleri elektronik sigaraları neden kabul etmekte zorlanıyor?

Elektronik sigaralar geri kazanılabilecek malzemeler içeriyor ancak bunları güvenli biçimde ayırmak için gereken işçilik, çoğu zaman malzemelerin değerini aşıyor. Küçük boyutları, farklı malzemelerin bir arada kullanılması ve sıkı biçimde kapatılmış yapıları, bu ürünlerin geri dönüşümünü zorlaştırıyor.

Bir geri dönüşüm şirketini yöneten J Jayahanan, güçlü yapıştırıcıların sık karşılaşılan bir engel olduğunu söylüyor. Pile ulaşmak için cihazın kasasını kesmek gerekebiliyor. Bu işlem, geri dönüşüm başlamadan önce hücreyi ısıtarak güvenlik riski yaratabiliyor.

Küçük devre kartını, kabloları ve plastik gövdeyi ayırmak da zaman ve emek istiyor. Geri kazanılan malzemenin değerinin düşük olması, işleyicileri maliyet, emek ve güvenli işlem arasında zor bir denge kurmaya mecbur bırakıyor.

ERTH kurucusu Mohamed Tarek, işleyicilerin elektronik sigaraları kabul etmeye pek istekli olmadığını söylüyor. Toplanmış cihazlar bile, güvenli işlem için gereken emeği karşılayacak kadar metal içermedikleri gerekçesiyle tesislerce reddedilebiliyor.

Reklam

ERTH, elektronik sigaraların bertaraf edilmesi için doğrudan yapılan başvuruların da az olduğunu ve cihazların çoğunun evlerden sıradan çöplerle birlikte çıktığını düşünüyor. Tüketiciler hem toplama hem de işleme aşamasında boşlukla karşılaşıyor: Açık yönlendirmeler ve ürünlerin iade edilebileceği görünür noktalar olmadığında en kolay seçenek çoğu zaman evdeki çöp kutusu oluyor.

Bir toplama programının işlemesi için geri getirilen ürünleri kabul etmeye istekli ve bunları işleyebilecek bir tesis bulunması gerekiyor. Mağazaya bir kutu koymak yalnızca ilk adım; güvenli depolama, nakliye ve söküm işlemlerinin de düzenlenmesi ve finanse edilmesi gerekiyor.

Toplama denemeleri üretici sorumluluğuna işaret ediyor

Theng Lee Chong, üretici ve perakendecilerin kullanılmış cihazları geri alması ve bunların işlenme maliyetini karşılaması gerektiğini savunuyor. Mağazalardaki iade sistemi, toplanan ürünlerin usulüne uygun söküm için ruhsatlı tesislere ulaştırılması şartıyla, elektronik sigaraların sıradan çöpe karışmasını önlemeye yardımcı olabilir.

ERTH, bir elektronik sigara markasının binlerce kapsülün toplandığı bir programı daha önce yürüttüğünü belirtiyor. Kapsüller, Çevre Dairesinin yönergeleri doğrultusunda ruhsatlı bir işleme ortağına teslim edildi.

Vape Empire, kullanılmış ürünleri kabul etmek için az sayıda mağazaya özel kutular yerleştirdi. Uluslararası markalar da bazı pazarlarda geri dönüşüm ağlarını denedi. Bu girişimler ülke çapında bir toplama sisteminden ziyade küçük ölçekli denemeler olarak sürüyor.

Geri dönüşüm konularında çalışan sürdürülebilirlik görevlisi S Sri Umeswara, cihazların toplanıp geri dönüştürülmesinin malzemelerin geri kazanılmasını sağlayabileceğini ve yeni kaynaklara bağımlılığı azaltabileceğini söylüyor. Sri Umeswara, kullanılmış ürünlerin işlenmek ve içerdikleri malzemeler geri kazanılmak üzere iade edildiği kapalı döngü sistemi çağrısında bulundu.

Elektronik sigaraların toplanıp geri dönüştürüldüğü kapalı döngü bir sistem, çöplüklere gitmelerini önlemek için gerekli.

Jayahanan, pillerin güvenli biçimde çıkarılabilmesi için kalıcı yapıştırıcılar yerine vida veya perçin kullanılmasını öneriyor. Mohamed Tarek ise markaların geri dönüşüm oranlarını artıracak ürünler tasarlaması ya da toplayıcılar ile işleyicilere gereken işçilik ve güvenlik önlemlerinin maliyetini ödemesi gerektiğini savunuyor.

Uluslararası bazı üreticiler, pili, gövdesi, sensörü, kasası ve ağızlığı elle ayrılabilen tasarımları deniyor. Daha kolay söküm, işleyicilerin şu anda bu cihazlardan kaçınmasının nedenlerinden birini ortadan kaldırabilir.

Reklam

Finlandiya, elektronik atıklar için yaygın bir ücretsiz iade noktaları ağına dayanan bir toplama modeli sunuyor. Perakendeciler ürünleri yasal olarak geri almak zorunda; üreticilerin finanse ettiği sistem ise nakliye ve işleme maliyetlerini karşılıyor. Malezya’da toplama oranı çok daha düşük ve haneler hâlâ kayıt dışı kanallara bağımlı.

Malezya’da daha kapsamlı bir çerçeve, toplama ile işlemeyi birbirine bağlamalı ve maliyet sorumluluğunu açıkça belirlemeli. Öneriler arasında, toplayıcıların işlenmesi zor ürünlerin masraflarını tek başına üstlenmesine yol açmak yerine, daha kolay söküm sağlayan kurallar getirilmesi ve üreticilerin finansman sağlaması da bulunuyor.

Yasa dışı atık işlemleri başka bir kaygı yaratıyor

Malezya’nın elektronik sigara atığı sorunu; elektronik atıklar, tehlikeli maddeler ve yasa dışı geri dönüşümle ilgili daha geniş bir sorunun parçası. Denetim kurumları, onay alınmadan yürütülen geri dönüşüm faaliyetlerine ve kaçak atıklara karşı çalışmaları yoğunlaştırdı.

Son dönemde, tehlikeli maddeleri onaysız biçimde işleyen fabrikalara baskınlar düzenlendi. Mahkemeler de lityum pillerin ve elektronik atıkların uygunsuz biçimde depolanması ve işlenmesi nedeniyle toplamda yaklaşık 490 bin Malezya ringgiti para cezası verdi.

Doğal Kaynaklar ve Çevresel Sürdürülebilirlik Bakanı Nik Nazmi Nik Ahmad, geri dönüşüm oranlarını artırmak ve yasa dışı tesislere karşı harekete geçmek için kurumlar arasında daha güçlü bir koordinasyon gerektiğini kabul etti. Bakanlık, tehlikeli atıkların hareketlerini düzenleyen uluslararası çerçeve Basel Sözleşmesi’ni temel standartlardan biri olarak gösterdi.

Bakanlık, atıkların gelişigüzel dökülmesini önlemek ve çalışanları korumak için denetimlerin sıkılaştırılması gerektiğini belirtiyor. Bu durum, elektronik sigara toplama programlarında cihazların nereye gönderildiğini temel bir mesele hâline getiriyor: Ürünler ruhsatlı işleme tesislerine ulaşmalı ve nasıl işlendiğini gösteren kayıtlar tutulmalı.

Sağlık kontrolleri ile atık kuralları birlikte işlemeli

Malezya’nın 2024 tarihli Halk Sağlığı İçin Tütün Ürünlerinin Kontrolü Kanunu; satışları, ambalajı, etiketlemeyi ve reklamı düzenliyor. 852 sayılı Kanun, ürünlerin reşit olmayanlara satışını, çevrim içi satış kanallarını ve pazarlamasını da kısıtlıyor. Ülke çapında elektronik sigara kullanımını yasaklamıyor ve bazı eyaletlerde perakende satış faaliyetlerine hâlâ izin veriliyor.

Sağlık Bakanı, ülke çapında satış ve kullanım yasağının değerlendirildiğini parlamentoya bildirdi. Herhangi bir değişikliğin, yürürlükteki 852 sayılı Kanun çerçevesiyle birlikte ele alınması gerekecek. Federal düzeyde karar için tarih verilmedi.

Reklam

Pahang, perakende satış lisanslarını kaldırmaya yöneldi ve 2026’ya kadar elektronik sigara ürünlerine yönelik tam yasağı aşamalı olarak yürürlüğe koymayı planlıyor. Singapur’da ise 1 Eylül’de yürürlüğe giren kurallar kapsamında tekrarlanan ihlaller için 2.000 Singapur dolarına kadar para cezası öngören daha ağır yaptırımlar uygulanmaya başladı.

Malezya Tütün Kontrolü Konseyi, politika yapıcıları kamu sağlığını sektör kârının önünde tutmaya çağırıyor. Konsey, sigaraya bağlı hastalıkların sağlık sistemi üzerindeki ağır yüküne dikkat çekiyor; elektronik sigara kaynaklı çöpleri, tek kullanımlık cihazları ve ambalajları da sıkı biçimde denetlenmesi gereken çevre kirleticileri arasında sayıyor.

Konsey, sağlık, çevre ve toplumsal sorumluluğa ilişkin görüşünü şöyle açıkladı:

Kamu politikaları vatandaşların sağlığına, çevresel sürdürülebilirliğe ve uzun vadeli toplumsal sorumluluğa öncelik vermelidir.

Satış ve kullanım kısıtlamaları ürünlere erişimi düzenlerken toplama ve işleme, hâlihazırda kullanımda olan cihazları ele alıyor. Politika tartışmaları sürerken hanelerin, mağazaların ve okulların kullanılmış ya da el konulmuş elektronik sigaraları bertaraf etmek için yöntemlere ihtiyacı var.

Haneler, okullar ve mağazalar için pratik adımlar

Tüketiciler, elektronik sigaraları genel atıklardan ayrı tutarak acil yangın riskini azaltabilir. Pili çıkarılabilen cihazlar, kapalı gövdeli ürünlerden farklı biçimde ele alınmalı; ancak her ikisi için de uygun bir toplama kanalı gerekiyor.

Okullar da cihazlara el koyduklarında bunların bertaraf edilmesinden sorumlu. Perakendeciler iadeyi kolaylaştırabilir; belediyeler ve üreticiler de ürünlerin çöplüklere gitmesi yerine ruhsatlı işleme tesislerine ulaştırılmasına yardımcı olabilir.

  • Tüketiciler: Elektronik sigarayı asla sıradan çöpe atmayın. Pil çıkarılabiliyorsa kutuplarını bantlayın ve cihazı sertifikalı bir elektronik atık toplama noktasına ya da mağazadaki iade kutusuna götürene kadar yanmaz bir kapta saklayın. Pili çıkarılamayan cihazları açmadan, güvenli biçimde muhafaza ederek toplama için hazır tutun.
  • Sıvılar ve kapsüller: Kalan sıvıyı sızdırmaz biçimde kapalı tutun. Kullanılmış kapsülleri kapalı bir torbaya koyup tehlikeli kalıntıların uygun biçimde işlenmesi için elektronik atık toplayıcısına ya da iade kabul eden bir mağazaya verin.
  • Okullar: El konulan cihazları güvenli bir yerde saklayıp etiketleyin, ardından ruhsatlı bir toplayıcıya teslim edin. Öğrencilerin yaşlarına uygun biçimde yangın riskleri ve çevresel zararlar hakkında bilgilendirme yapın.
  • Perakendeciler: Görünür iade kutuları sağlayın ve çalışanlara güvenli bertarafı açıklamaları için eğitim verin. Ruhsatlı toplayıcılarla çalışın ve cihazların işleme sürecindeki takibini gösteren kayıtlar tutulmasını şart koşun.
  • Yerel yönetimler ve kurumlar: Küçük elektronik ürünleri toplama günlerine dâhil edin, iade noktalarının çevrim içi haritalarını yayımlayın ve toplum merkezleriyle mağazalara bilgilendirme tabelaları koyun. Çöp kamyonları ve aktarma istasyonlarındaki pil kaynaklı olayları takip etmek ve azaltmak için itfaiye birimleriyle çalışın.
  • Üreticiler: Pilleri kolayca çıkarılabilen ve güvenle sökülebilen cihazlar tasarlayın. Üretici sorumluluğu programlarıyla toplama ve işleme maliyetlerini karşılayın; toplanan miktarlar ve işleme sonuçlarına ilişkin verileri yayımlayın.

Bu önlemler, itfaiye yetkilileri ve atık uzmanlarının belirlediği iki acil riski ele alıyor: Makinelerde ezilebilecek piller ve uygun biçimde işlenmeden atık sahalarına ulaşan kalıntılar. Toplama programlarının bu sorunu çözebilmesi için güvenli işlem ve ruhsatlı bir teslim noktası gerekiyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Atılan elektronik sigaralardaki lityum iyon piller, çöp kamyonlarında ve çöplüklerde ezildiğinde, delindiğinde veya aşırı ısındığında tutuşabilir.
  • Nikotin kalıntıları ve metaller çöplük sızıntı suyuna karışarak toprağa ve suya taşınabilir.
  • Malezya’da 25 çöplükte 2023’te yapılan araştırmada, tehlikeli evsel atıkların payı yüzde 1,15; elektronik atıkların payı ise yüzde 0,83 olarak belirlendi.
  • Malezya’da en az 1,4 milyon yetişkin elektronik sigara kullanıyor; okullarda 2024’te yaklaşık 20 bin öğrencinin elektronik sigara kullandığı vaka kaydedildi.
  • Yapıştırıcıyla birleştirilen parçalar, pilin zor çıkarılması ve malzeme değerinin düşük olması geri dönüşüm işletmelerini caydırıyor.
  • Küçük ölçekli iade programları yürütülüyor; üreticilerin toplama ve işleme maliyetlerini karşılaması isteniyor.
  • Yasa dışı atık işlemlerine yönelik denetimler kapsamında mahkemeler toplamda yaklaşık 490 bin Malezya ringgiti para cezası verdi.
  • Elektronik sigara satışı ve kullanımına yönelik federal yasak değerlendiriliyor; Pahang ise 2026’ya kadar tam yasağı aşamalı olarak yürürlüğe koymayı planlıyor.
  • Cihazları sıradan çöpe atmamak ve uygun toplama kanallarına yönlendirmek, yangın ve kirlilik risklerini azaltabilir.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir