Bhutan'da pirinç üretimi; küçülen tarım alanları, iş gücü açığı ve iklim baskısıyla karşı karşıya

12 dakikalık okuma
Bhutan'da pirinç üretimi; küçülen tarım alanları, iş gücü açığı ve iklim baskısıyla karşı karşıya

Hasattaki küçük artış, derinleşen baskıyı gizliyor

Bhutan, 2024'te 41.537,28 metrik ton çeltik hasat etti; ancak ülke ihtiyacı olan pirincin yalnızca yüzde 45'ini üretiyor. Pirinç, günlük beslenmeyle alınan enerjinin yüzde 53'ünü sağlıyor. Aradaki büyük açık, çoğunlukla Hindistan'dan yapılan ithalatla kapatılıyor. Bu rakamların ardında daha az çiftçinin ürün yetiştirmesi, ekili alanların daralması ve güvenilir su kaynaklarının azalması nedeniyle hasatları korumanın giderek zorlaşması yatıyor.

İçindekiler
  1. Hasattaki küçük artış, derinleşen baskıyı gizliyor
  2. Daha az üretici, daha küçük alanlar
  3. İş gücü açığı teras tarlalara da yansıyor
  4. Yaban hayatının baskınları gece nöbeti gerektiriyor
  5. Ekimin yapılıp yapılamayacağını su belirliyor
  6. Değişen iklim kurak dönemleri ve selleri beraberinde getiriyor
  7. 1995'teki pirinç yanıklığı salgınından çıkarılan ders
  8. Toprak besinleri ve kaliteli tohum birlikte önem taşıyor
  9. Organik tarım hedeflerinin üretim açısından bedelleri var
  10. Ekimden depolamaya pratik destek
  11. Her ilçenin ihtiyacı farklı
  12. Bilinmesi gerekenler

Son Entegre Tarım ve Hayvancılık Sayımı'na göre sulanan çeltik tarlalarından 41.352,28 ton, yüksek kesimlerdeki çeltik tarlalarından ise 185 ton ürün elde edildi. Sulanan alanlardaki üretim 2023'e kıyasla yüzde 1,94 artarken yüksek kesimlerdeki üretim yüzde 23 düştü. Aynı dönemde toplam tahıl üretimi yüzde 4,92 arttı; ancak pirinç ekim alanlarının ve tarımla uğraşan nüfusun daralması, gıda güvenliği planlamacılarını kaygılandırmayı sürdürüyor.

Çeltik, deniz seviyesinden yaklaşık 200 metre yükseklikteki tropikal ovalardan 2.700 metreye yakın rakımdaki ılıman teraslara kadar uzanan, olağanüstü geniş bir koşul yelpazesinde 20 dzongkhağın, yani ilçenin tamamında yetiştiriliyor. 2024'te 8.027,35 ton üretimle başı çeken Punakha, Bhutan'ın pirinç ambarı konumunu korudu. Pemagatshel'de ise yalnızca 47 ton üretildi.

Çiftçiler Bajo Maap 1 ve 2, Bajo Kaap 1 ve 2, Yusi Ray Maap ve Yusi Ray Kaap gibi modern Bhutan çeşitlerini yetiştiriyor. Pirincin büyük bölümü, onu üreten haneler tarafından tüketiliyor veya yakın pazarlarda satılıyor. Bu nedenle tarlaların verimli kalması hem ulusal gıda arzı hem de çiftçi ailelerin günlük öğünleri ve gelirleri açısından önem taşıyor.

Daha az üretici, daha küçük alanlar

Sulanan çeltik tarlalarında üretim yapan çiftçilerin sayısı 2021'deki 23.620'den 2024'te 20.920'ye geriledi. Yüksek kesimlerdeki üreticiler arasındaki düşüş daha sert oldu: Sayıları 2020'de 1.907 iken 2024'te 825'e indi. Bu değişim, belirli bir yılın hasadı iyileşse bile pirinç üretimini sürdüren kişi sayısının istikrarlı biçimde azaldığını gösteriyor.

Reklam

Uluslararası Mısır ve Buğday Geliştirme Merkezi (CIMMYT), tohum sistemlerinin güçlendirilmesine ilişkin değerlendirmesinde daha genel bir daralmaya dikkat çekiyor. 2016 ile 2021 arasında Bhutan'da pirinç ekim alanı yarıdan fazla küçülürken mısır ekim alanındaki düşüş daha da büyük oldu. Kentlerin genişlemesi, kırsaldan göç ve iklim baskıları bu değişimde rol oynayan etkenler arasındaydı.

Öne çıkan dönüm noktaları, farklı dönemlerde arazi, iş gücü ve üretimin nasıl değiştiğini gösteriyor:

  • 1995: Pirinç yanıklığı salgını, orta ve yüksek rakımlı çeşitli bölgelerde geleneksel çeşitleri ağır biçimde etkiledi.
  • 2016-2021: Pirinç ekim alanı yarıdan fazla daraldı; mısır ekim alanındaki düşüş daha da büyük oldu.
  • 2020-2024: Yüksek kesimlerde çeltik yetiştiren çiftçilerin sayısı 1.907'den 825'e geriledi.
  • 2021-2024: Sulanan çeltik tarlalarında üretim yapan çiftçilerin sayısı 23.620'den 20.920'ye düştü.
  • 2024: Çeltik üretimi 41.537,28 tona ulaştı; sulanan alanlardaki üretim 2023'e kıyasla artarken yüksek kesimlerdeki üretim geriledi.

Bhutan'ın tahılları arasında pirinç, kültürel ve beslenme açısından en büyük ağırlığı taşıyor. Arazi ve üretici tabanının küçülmesi, özellikle hanelerin iş gücü, su veya girdi alacak para sıkıntısı çektiği yerlerde üretimi sürdürmeyi daha da zorlaştırıyor.

İş gücü açığı teras tarlalara da yansıyor

Bhutanlı gençler kentlere göç ediyor, çiftçilerin yaşı ilerliyor ve kırsal hanelerde tarım işlerinde çalışabilecek kişi sayısı azalıyor. Pirinç; şaşırtma, yabani ot temizliği ve hasat için yoğun iş gücü gerektiriyor. Bir zamanlar geniş aileler arasında paylaşılan işler artık daha az kişinin omuzlarında; işçi tutmak ise daha yüksek ücretler gerektiriyor.

Kentlerin büyümesi ve geçim kaynaklarının değişmesi, ekilebilir parselleri de azalttı veya daha küçük parçalara böldü. Dağınık tarlaların sulanması ve yönetimi daha fazla emek istiyor. Haneler, tek ve kesintisiz bir alanda işlerini tamamlamak yerine işçileri ve ekipmanları birkaç parsel arasında taşımak zorunda kalabiliyor.

Küçük makineler iş yükünü azaltabilir; ancak dik teraslar ve parçalı araziler büyük ekipmanların kullanımını kısıtlıyor. Ayrıca birçok köyde makine hizmeti sunan işletmeler veya operatörler bulunmuyor. Birkaç hanenin aynı kısa dönemde ekim veya hasat yapması gerektiğinde, doğru zamanda makineye erişmek önem kazanıyor.

Reklam

Teraslara uygun küçük çapa makineleri, fide dikim makineleri ve biçerdöverler pratik seçenekler arasında. Çiftçilerin yoğun dönemlerde ekipman kiralayabilmesini sağlayacak hizmetlerin örgütlenmesi, her hanenin kendi makinesini satın alması gerekmeksizin makineleşmeyi daha erişilebilir kılabilir.

Yaban hayatının baskınları gece nöbeti gerektiriyor

Filler ve yaban domuzları bir gecede bir sezonluk emeği yok edebiliyor. İnsanlarla yaban hayatı arasındaki çatışma, güney ve doğudaki bazı ilçelerde daha da şiddetlendi. Bu durum, hanelerin pirinç yetiştirmeyi sürdürüp sürdüremeyeceklerini yeniden düşünmelerine yol açan etkenlerden biri.

Çiftçiler ekinlerini korumak için gece nöbeti tutuyor, korkutucu düzenekler ve çitler kullanıyor. Bu önlemleri sürdürmek maliyetli veya yorucu olabiliyor. Tazminat başvurularının sonuçlanması da zaman alabiliyor; bu sırada haneler, gelecek sezon ne kadar yatırım yapacaklarına karar vermeye çalışırken kayıpları üstlenmek zorunda kalıyor.

Tekrarlanan baskınlar bazı aileleri çeltik tarlalarını terk etmeye veya yaban hayvanlarının daha az ilgisini çeken ürünlere yönelmeye itiyor. Toplulukların ortak kullandığı elektrikli ve güneş enerjili çitler, dönüşümlü gece nöbetleri ve daha hızlı tazminat süreçleri önerilen çözümler arasında. Amaç pratik: Çiftçilerin üstlenmek zorunda kaldığı zaman yükünü ve belirsizliği azaltırken ürünü korumak.

Ekimin yapılıp yapılamayacağını su belirliyor

Çeltik tarlalarının gelişimin kritik evrelerinde düzenli suya ihtiyacı olduğundan, güvenilir sulama başlıca kısıtlardan biri. Sulanan bir tarla kısa süreli bir kurak dönemi atlatıp yine de iyi ürün verebilir. Su belirsiz olduğunda çiftçiler ekim alanını küçültebilir veya şaşırtmayı geciktirebilir; bu da ürünün verim potansiyelini düşürür.

Birçok teras, suyu yer çekimiyle yokuş aşağı taşıyan ve kısıtlı akışı çok sayıda parsel arasında paylaştıran kanallara bağlı. Sızdıran toprak kanallar, tıkalı su girişleri ve fırtınalarda zarar gören su yönlendirme yapıları su dağıtımını kesintiye uğratıyor. Kanallar ve su girişleri sık sık onarım veya modernizasyon gerektirirken iklim değişiklikleri nehir akışlarını daha az güvenilir hâle getiriyor.

Muson mevsiminden önce yapılacak onarımlar, kanalların öncelikli bölümlerinin kaplanması ve küçük su depolama havuzları, şaşırtma döneminde tarlalara su ulaşmasına yardımcı olabilir. Daha iyi su dağıtımı, su girişine yakın çiftçilerle kanalın aşağı kesimindekiler arasındaki anlaşmazlıkları da azaltabilir. Havza restorasyonu, kanal bakımı ve tarlalarda suyun daha verimli kullanılması birlikte ele alınmalı.

Reklam

Su arzının kısıtlı olduğu yerlerde alternatif ıslatma ve kurutma yöntemi de bir seçenek sunuyor. Çiftçiler tarlayı sürekli su altında tutmak yerine suyun belirli bir seviyeye kadar çekilmesine izin verip ardından yeniden suluyor. Dikkatle uygulandığında bu yöntem, verimi korurken su kullanımını azaltabilir. Bunun için tarlaların düzgün tesviyesi, bakımlı setler, hassas zamanlama, yerel uygulama örnekleri ve yayım desteği gerekiyor.

Arazinin elverdiği yerlerde küçük pompalar ve borular kurak dönemleri atlatmaya yardımcı olabilir; ancak elektrik ve yakıt maliyetleri kullanımlarını sınırlıyor. Su yatırımlarının depolama, taşıma ve değirmencilikle de bağlantılı olması gerekiyor: Hasat sonrası sistemlerin yetersizliği kayıpları artırıyor ve çiftçilerin bir sonraki ürüne yatırım yapma isteğini azaltabiliyor.

Değişen iklim kurak dönemleri ve selleri beraberinde getiriyor

Beş ilçeyi kapsayan bir araştırmada, 1901'e kadar uzanan uzun dönemli kayıtlarda belirgin bir ısınma eğilimi ve genel bir yağış düşüşü saptandı. Araştırma ayrıca kuraklık, ani seller, fırtınalar ve dolu tehlikesine maruz kalmanın arttığını belirledi. Modeller, bu eğilimlerin sürmesi hâlinde önümüzdeki on yılda çeltik ve mısır üretiminin düşmeye devam edeceğini öngörüyor.

Araştırmacılar iklime duyarlı tarım ve iklime duyarlı köyler öneriyor. Bu yaklaşımlar, çiftçilerin değişen koşullara göre kararlarını uyarlamasına yardımcı olan toprak ve su koruma önlemleriyle iklim bilgilerine erişim gibi uygulamaları bir araya getiriyor.

Punatshangchu ve Wangchu nehir havzalarına ilişkin araştırmalar, şiddetli yağışların yol açabileceği zarara dikkat çekiyor. Havzalardaki taşkın projeksiyonlarına göre yüzyılın sonlarına doğru yıllık yağış miktarı yaklaşık yüzde 60, aşırı yağış olayları yüzde 32'den fazla, taşkınların kapladığı alan ise yüzde 60 ila 90 artabilir. Öngörülen taşkın derinliği ve hacmi yüzde 60'a kadar yükselebilir.

Aynı modelleme, tarımsal zararın iki ila altı katına çıkabileceğini, kayıpların parasal değerindeki artışın ise çok daha büyük olabileceğini öngörüyor. Bunlar kesin sonuçlar değil, projeksiyonlar. Ancak nehir vadilerinin tabanında yoğunlaşan çeltik tarlalarının ne kadar açıkta kaldığını gösteriyor: Muson mevsiminde şiddetlenen yağışlar ve alışılmış mevsimin dışındaki fırtınalar tarlaları su altında bırakabilir, toprağı aşındırabilir ve kanalları tıkayan toprak kaymalarını tetikleyebilir.

Bu nedenle çiftçiler hem yetersiz su hem de ani su fazlası baskısıyla karşı karşıya. Sulamanın sürmesi için kurak dönemlerde su kaynaklarını güvence altına alırken su girişlerini, kanalları ve tarlaları yıkıcı akışlara karşı korumak gerekiyor.

Reklam

1995'teki pirinç yanıklığı salgınından çıkarılan ders

Bhutan'da 1995'te yaşanan pirinç yanıklığı salgını, hava koşullarıyla hastalığın birleşerek bir hasadı nasıl mahvedebileceğini gösteriyor. Pyricularia grisea adlı mantarın yol açtığı hastalık, orta ve yüksek rakımlı çeşitli bölgelerde geleneksel çeşitleri vurdu. Bilimsel incelemeler, hastalığın yayılması için olağanüstü elverişli hava koşullarının oluştuğunu ve en ağır etkilenen tarlalarda kayıpların ürünün neredeyse tamamına ulaştığını ortaya koydu.

Pirinç yanıklığı araştırması, hastalık yönetimi açısından dersler içeriyor. Serin ve nemli havanın kardeşlenme ve başak oluşum dönemleriyle çakıştığı zamanlarda yanıklık tehlike oluşturmayı sürdürüyor. Tarlaları düzenli kontrol etmek, toleranslı veya dayanıklı çeşitler kullanmak, gübrelemeyi dengeli yapmak ve suyu dikkatle yönetmek riski azaltabilir.

Yabani otlar da besin maddeleri ve nem için pirinçle rekabet ediyor. Sıcak ve kurak dönemlerde ya da şiddetli yağışların ardından böcek zararlıları artabiliyor; iklim değişkenliği de salgınlara elverişli dönemleri uzatabiliyor. Entegre zararlı yönetimi; kayıpları maliyetleri ciddi biçimde artırmadan sınırlamak için zararlıların izlenmesi ve kontrol edilmesine yönelik yöntemleri, zamanında danışmanlık ve girdi erişimiyle birleştiriyor.

Hastalıklara ve iklim baskısına dayanıklı pirinç geliştirmek, yanıklık ve diğer tehditleri izlemek, sezon boyunca yayım ziyaretlerini sürdürmek öncelik taşıyor. Çiftçilerin, sorun hâlâ yönetilebilirken destek alması; zarar tamamen oluştuktan sonra bilgilendirilmesinden daha önemli.

Toprak besinleri ve kaliteli tohum birlikte önem taşıyor

Bhutanlı çiftçiler toprak verimliliğini korumak için uzun zamandır ahır gübresi, bitki artıkları ve orman döküntülerinden yararlanıyor. Kimyasal gübrelere erişim eşit değil ve birçok ilçede azot eksikliği verimi sınırlıyor. Bulunabildiği yerlerde organik maddeleri dikkatle yönetilen mineral gübrelerle dengelemek, pirincin gelişimindeki kritik evrelerde besin arzını iyileştirebilir.

Azot ve fosfor özellikle önem taşıyor. Gübre uygulamalarının zamanlamasına ve sezona nasıl bölüştürüleceğine ilişkin tavsiyeler, hem verimi hem de girdilerin etkin kullanımını artırabilir. FAO'nun verim açığı rehberi, çiftliklerdeki hasadı potansiyel düzeyine yaklaştırmaya yönelik çalışmalara bağlam sunuyor.

Biyokömür de değerlendirilen seçeneklerden biri. Bu malzeme, bitki artıklarının az oksijenli ortamda ısıtılmasıyla elde edilen, karbon bakımından zengin bir ürün. Bhutan'da ve komşu bölgelerde yapılan denemelerde, uygun miktarlarda uygulandığında toprağın sağlığında iyileşme ve çeşitli ürünlerde verim artışı görüldü.

Reklam

Değirmenlerden çıkan pirinç kabukları, çeltik alanlarında biyokömür üretiminde kullanılabilir. Ancak erişim ve farkındalık yetersizliği yaygınlaşmasını sınırlıyor; aşırı uygulama da zararlı sonuçlara yol açabiliyor. Daha geniş kullanım öncesinde çiftçi eğitimi, dikkatli yönergeler ve uygun miktarların denendiği çalışmalar gerekiyor. Biyokömüre ilişkin arka plan yazısı bu yaklaşımı anlatıyor.

Kaliteli tohum da güçlü ürün gelişimi ve hastalıklara dayanıklılık açısından aynı derecede önemli. Bhutan, Bajo ve Yusi çeşitlerini piyasaya sürdü ve yaygınlaştırdı; ancak özellikle uzak topluluklarda tohum arzı sınırlı kalabiliyor. Tohum sertifikasyonu ve ilçe tarım merkezleriyle bağlantılarla desteklenen yerel tohum çoğaltma grupları, çiftçilerin eskiyen tohum stoklarını daha düzenli yenilemesine yardımcı olabilir.

Ekili alanlar daraldıkça tohum ve toprak yönetimini iyileştirmek daha da önem kazanıyor. Çiftçilerin, tarlalarına uygun yerel çeşitlere ve şaşırtma sıklığı, yabani ot kontrolü ve sulama zamanlaması gibi konularda uygulamalı örnekler içeren tavsiyelere ihtiyacı var. Mobil hizmetler üzerinden iletilecek hava durumu ve zararlı uyarıları, zamanında karar alınmasını destekleyebilir.

Organik tarım hedeflerinin üretim açısından bedelleri var

Çevrenin korunması Bhutan'ın ulusal kimliğinin merkezinde yer alıyor ve ülke tarımın tamamen organik üretime geçmesini değerlendirdi. Humboldt Üniversitesi Berlin öncülüğünde yapılan bir araştırma, bunun olası sonuçlarını inceleyerek tam dönüşümün tarımsal üretimi yaklaşık yüzde 15 azaltabileceğini tahmin etti.

Geleneksel yöntemlerle üretim yapan çiftçiler, özellikle pirinç ve patateste, verimlerinin yaklaşık dörtte birini kaybedebilir. Araştırma, hızlı bir geçişin gıda ithalatına bağımlılığı artırabileceği ve gıda öz yeterliliğini yükseltme hedefini zorlayabileceği uyarısında bulundu.

Politika o tarihten bu yana kademeli ve hedefli bir yaklaşıma yöneldi. Organik programın değerlendirmesine göre ekilebilir arazilerin yüzde 6'sı kayıtlı, yüzde 3'ü ise yerel organik güvence sistemi kapsamında sertifikalı. Üretime ilişkin tahminler, gıda arzı açısından dönüşümün hız ve yer seçiminin neden önemli olduğunu açıklıyor.

Tarım, Bhutan'ın 2022'deki gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 14,7'sini oluşturdu. Sektör, hasadı ve çiftçi gelirlerini koruma ihtiyacını çevresel hedeflerle dengelemeye çalışırken demografik ve iklimsel değişimlere de yanıt vermek zorunda.

Ekimden depolamaya pratik destek

İklime duyarlı tarıma ilişkin bir değerlendirme, Bhutan'ın birbiriyle bağlantılı bir dizi önlemle verimliliğini ve dayanıklılığını artırabileceğini savunuyor. Bu önlemler arasında mümkün olan yerlerde tarım arazilerini birleştirmek, küçük teraslara uygun makineler kullanmak, yeni çeşitler üzerinde araştırma yapmak, su yönetimini iyileştirmek ve hasat ile depolama koşullarını güçlendirmek bulunuyor.

Reklam

Kadınların ve gençlerin becerilerini geliştiren programlar da bu yaklaşımın bir parçası. Lojistiğin, pazara erişimin ve hasat sonrası ürün işleme koşullarının iyileştirilmesi, çiftçilerin ürettiklerinin daha büyük bölümünü korumasına ve alıcılara daha iyi durumda ulaştırmasına yardımcı olabilir.

Tarlanın ötesinde ortaya çıkan maliyet ve riskleri azaltmaya yönelik bazı pratik önlemler şöyle:

  • Miktar ve kalite kayıplarını azaltmak için kurutma, depolama ve yerel değirmencilik olanaklarını iyileştirmek, işleme merkezlerini faaliyete geçirmek ve her ürüne uygun işleme kılavuzları kullanmak.
  • Hanelerin ekim kararlarını aldığı dönemde yatırım yapabilmesi için girdilere ve su altyapısına yönelik mevsimlik kredi sağlamak.
  • Sel veya kuraklık sonrasında hızlı ödeme yapacak, hava durumu ölçümlerine dayalı sigortaları pilot olarak uygulamak.
  • Temel çeltik alanlarının verimliliğini korurken gelir ve riskleri çeşitlendirmek için çok katmanlı ürün sistemlerinde sebze, baklagil ve meyve yetiştiriciliğini teşvik etmek.
  • Yeni uygulamaların yetiştirme sezonu boyunca desteklenmesi için araştırma, tohum üretimi ve yayım hizmetlerine birlikte kaynak ayırmak.

Bu öneriler, sulama onarımlarını, yaban hayatına karşı önlemleri, kaliteli tohumu ve dengeli toprak beslenmesini tamamlıyor. Yararlı olabilmeleri için yerel arazi koşullarına ve çiftlik yapısına uyarlanmaları, çiftçilerin erişebileceği yayım desteğiyle güçlendirilmeleri gerekiyor.

Her ilçenin ihtiyacı farklı

Punakha'nın geniş vadi tabanları, tarihî sulama yapıları ve pazarlara erişimi var. Bu koşullar, pirinç üretiminde neden ilk sırada yer aldığını açıklamaya yardımcı oluyor. Dik yamaçlara ve düzensiz su kaynaklarına sahip ilçeler farklı koşullarla karşı karşıya; birçok hane de kendi şartlarına daha uygun tahıl ve sebzelere yönelmiş durumda.

Yüksek kesimlerde çeltik yetiştiren çiftçilerin sayısının dört yılda 1.907'den 825'e düşmesi, marjinal tarlaların pirinç üretiminden ne kadar hızlı çıktığını gösteriyor. Ürün değiştirmek hane için makul bir karar olabilir; ancak iklim kaynaklı şokların ithalatı da sekteye uğratabileceği bir dönemde bu, ülkenin pirinç üretim kapasitesini azaltıyor.

Pirinç üretiminin yoğun olduğu bölgelerde güvenilir su, hastalık yönetimi, iyileştirilmiş tohum ve uygun makinelere kesintisiz erişim gerekiyor. Yüksek kesimlerde pirinç en elverişli küçük alanlarda yetiştirilmeye devam edebilir; diğer ürünler ise hane üretimi ve gelirinde daha büyük pay alabilir.

CARLEP gibi programlar, pazarlara bağlı çeşitlendirilmiş tarımın gelirleri artırabileceğini ve riskleri yönetmeye yardımcı olabileceğini gösterdi. Her ilçeye tek bir model uymaz. Uygulanabilir hedef; verimli çeltik tarlalarını üretimde tutmak, çiftçileri önlenebilir kayıplardan korumak ve hanelere gıda güvenliğini destekleyen gerçekçi seçenekler sunmak.

Bilinmesi gerekenler

  • Pirinç, Bhutan'da günlük beslenmeyle alınan enerjinin yüzde 53'ünü sağlıyor; ancak ülke içindeki çiftlikler talebin yalnızca yüzde 45'ini karşılıyor. İthalatın büyük bölümü Hindistan'dan geliyor.
  • 2024'te toplam çeltik hasadı 41.537,28 ton oldu. Sulanan alanlardaki üretim yüzde 1,94 artarken yüksek kesimlerdeki üretim yüzde 23 düştü.
  • Sulanan çeltik tarlalarında üretim yapan çiftçilerin sayısı 2021'deki 23.620'den 2024'te 20.920'ye indi. Yüksek kesimlerdeki üretici sayısı ise 2020'de 1.907 iken 825'e düştü.
  • Punakha 2024'te 8.027,35 ton, Pemagatshel ise 47 ton üretim yaptı.
  • İş gücü açığı, parçalı araziler, yaban hayatı baskınları, güvenilir olmayan sulama, hastalıklar ve topraktaki besin eksiklikleri çiftlikler üzerindeki baskıyı artırıyor.
  • İklim araştırmaları, önemli nehir havzalarında ürünler üzerindeki baskının süreceğini ve sel zararlarının artacağını öngörüyor.
  • Araştırmalar, tarımın tamamen organik üretime geçirilmesinin üretimi yaklaşık yüzde 15 azaltabileceğini tahmin ediyor; bu da kademeli bir yaklaşımı destekliyor.
  • Öncelikler arasında sulama onarımları, yaban hayatına karşı koruma, kaliteli tohum, dengeli beslenme, uygun makineler, daha iyi depolama ve çiftçilere kesintisiz destek yer alıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir