Qilian Dağları'ndaki Yaban Hayatı Kurtarma Merkezinde İyileşmek Yeniden Doğaya Dönmek Demek

11 dakikalık okuma
Professional wildlife atlas decodes biodiversity of China's Qilian ...

Özgürlüğe kavuşmaları hedefiyle 200'den fazla hayvan tedavi edildi

Qilian Dağları Milli Parkı'ndaki Yaban Hayatı Rehabilitasyon ve Üretim İstasyonu, Ağustos 2022'de tam kapasiteyle çalışmaya başlamasından bu yana 36 türden 200'den fazla hayvana bakım sağladı. 2024 sonlarında 40'tan fazlası doğal yaşam alanlarına dönerken 50'den fazlası gözlem altında iyileşmeyi sürdürüyordu. Her salım aynı soruyu gündeme getiriyor: Hayvan, insan yardımı olmadan yeniden hayatta kalabilir mi?

İçindekiler
  1. Özgürlüğe kavuşmaları hedefiyle 200'den fazla hayvan tedavi edildi
  2. Farklı hastalar için tasarlanmış küçük bir tesis
  3. Evcilleştirmeden beslemek
  4. Salım öncesi alıştırma, sonrasında takip
  5. Bir dağ kedisinin yaralanma sonrası doğaya dönüşü
  6. Qinghai'deki bakım ağı kapsamında daha önce yapılan kurtarma çalışmaları
  7. Ekipman yardımcı oluyor, ancak alan ve uzmanlık hâlâ sınırlı
  8. Dağlar ve çevresinde yaşayan insanlar
  9. Esaret altındaki bir kedinin ölümü, yaşam alanları tartışmasını alevlendirdi
  10. Öne Çıkanlar

Qinghai-Tibet Platosu'nun kuzeydoğu ucundaki istasyon, Çin'de bir milli parkın içinde bulunan tek yaban hayatı kurtarma tesisi. Hastaları arasında kar leoparları, nadir görülen küçük kediler ve kara boyunlu turna gibi kuşlar var. Çalışanların yaraları iyileştirip hayvanların gücünü yeniden kazanmasını sağlarken, kafes dışında ihtiyaç duyacakları içgüdüleri de koruması gerekiyor.

2023 Temmuz'unda zooloji ve saha biyolojisi eğitiminin ardından istasyona katılan zoolog Ma Cunxin, günlük çalışmaları yönetiyor. Küçük ekibinde veterinerlik ya da yaban hayatı bilimi alanında eğitim almış teknisyenler yer alıyor. Sabahlar, farklı türler için özenle ölçülen öğünlerle başlıyor. Yırtıcı kuşların ve küçük etçillerin hepsinin beslenmesi gerektiğinde bu iş saatler alabiliyor. Öğleden sonraları kafeslerin temizliği, tedavi odasının dezenfeksiyonu ve pansumanların yenilenmesiyle geçiyor.

Ma, bu rutinde bulduğu huzuru şöyle anlattı:

Benim için hayvanları beslemek ve kafesleri temizlemek günün en huzurlu anları. Bu yalnızlığın tadını çıkarıyorum.

Çalışmalar; dik vadilerin, ani hava değişikliklerinin ve uzun yolculukların kurtarma çalışmalarını geciktirebildiği bir bölgede yürütülüyor. Ameliyathane, tedavi alanı ve laboratuvar sayesinde çalışanlar istasyonda sıvı tedavisi ve görüntüleme de dahil olmak üzere bakım sağlayabiliyor. Hızlı müdahale ve uygun tedavi, yaralı bir yaban hayvanının hayatta kalıp kalmayacağını belirleyebiliyor.

Reklam

Farklı hastalar için tasarlanmış küçük bir tesis

İstasyon 1.153,59 metrekarelik bir alana yayılıyor; etçiller, otçullar, hepçiller ve kuşlar için ayrı bölümleri bulunuyor. Açıklanan azami kapasitesi aynı anda 43 hayvan. 2024 sonlarında gözlem altında iyileşen 50'den fazla hayvana ilişkin rakamlarda bu hayvanların nerede barındırıldığı konusunda daha ayrıntılı bilgi verilmiyor.

İstasyon ilk haftalarında kanatları yaralı bir akbaba ve bir baykuşla birlikte bitkin düşmüş bir Tibet yaban eşeğini kabul etti. İhtiyaçları farklı olsa da koruma alanında tedaviye erişebilmek hepsine yarar sağladı.

Merkezin veteriner hekimi Ying Hengqing, konumun neden önemli olduğunu şöyle açıkladı:

Bu merkez sayesinde parkta yardıma ihtiyaç duyan hayvanlara daha hızlı müdahale edebiliyoruz.

Daha kısa nakil süresi, stresi ve vücut sıcaklığının tehlikeli ölçüde düşmesiyle ortaya çıkan şok ya da hipotermi gibi komplikasyon risklerini azaltabiliyor. Hastaların ileride salınacakları yaşam alanlarına yakın tutulması, tedaviyle yiyecek, barınak ve güvenlik bulmaları gereken yerler arasındaki bağı da koruyor.

Çalışanlar, hayvan gelir gelmez yaralarını kaydediyor, yaşamsal bulgularını dengeliyor ve türüne, yaşına ve mizacına uygun bir iyileşme planı hazırlıyor. İlk aşama olan triyaj, en acil sorunları belirlemek, hayvanın hayatta kalmasını desteklemek ve enfeksiyonu önlemek anlamına geliyor. Sonraki aşamalarda ise güç ve bağımsızlık yeniden kazandırılıyor.

Evcilleştirmeden beslemek

Ma'nın ekibi basit bir ilkeyi izliyor: Evcilleştirmeden beslemek. Bakım verenler hayvanlara dokunmayı ve insan seslerine maruz kalmalarını en aza indiriyor, görsel teması azaltmak için paravanlardan yararlanıyor. Alışma, hayvanın insanlara alışıp onlardan korkmamaya başlamasıyla ortaya çıkıyor. Bu durum, salım sonrasındaki yaşama daha az hazırlıklı olmasına yol açabiliyor.

İyileşme oranları farklılık gösteriyor. Ma'ya göre yaralı yırtıcı kuşların yaklaşık onda yedisi hayatta kalıyor. Hızlı müdahale, uygun tünekler ve kanat gücünü yeniden kazanabilecekleri alanlar bunda etkili. Mavi koyun yavruları ve kızıl geyik yavruları dahil genç toynaklıların çoğu da susuzluk ve enfeksiyon riskleri tedavi edildikten sonra iyi iyileşiyor.

Reklam

Yetişkin geyiklerin bakımı daha zor. Kapalı alanlara karşı son derece hassaslar; stres iyileşmeyi yavaşlatabiliyor ya da kendilerine zarar vermelerine yol açabiliyor. Bu nedenle çalışanlar müdahaleyi yalnızca zorunlu işlemlerle sınırlıyor, iştahı, duruşu ve yürüyüşü uzaktan gözlemleyerek değerlendiriyor.

Geyiklerde, uzun süre kovalanma ya da kapalı tutulmanın yarattığı stresle bağlantılı bir kas bozukluğu olan yakalama miyopatisi de gelişebiliyor. Yırtıcı kuşlar ise başka risklerle karşı karşıya: Uygun olmayan tünekler ya da aceleyle yapılan müdahaleler, uçabilmeleri için gerekli uçuş tüylerine zarar verebiliyor. Sakin hareket etmek, gürültüyü azaltmak ve sakinleştirici ilaçları yalnızca hayati durumlarda kullanmak bu tehlikeleri azaltıyor. Saha nakli ve triyaj dakika dakika planlanıyor.

Salım öncesi alıştırma, sonrasında takip

İstasyon, eğitim alanı olarak kullanılmak üzere yaklaşık 400 mu, yani 26,67 hektar dağ çayırını ayırdı. Yırtıcılar burada avlanma pratiği yaparken otçullar tehlikeyi fark edip kaçma becerilerini yeniden kazanıyor. Tıbbi iyileşmenin ardından hayvanlar, yiyecek bulma ve hayatta kalma gerekliliklerine hazırlanıyor.

Çalışanlar salım zamanını elverişli koşullara göre belirliyor; çoğunlukla yiyeceğin bol, havanın ılıman olduğu dönemleri seçiyor. Su ve örtü bulunan, yerleşimlerden uzak alanları tercih ediyor ve salım sonrasında hayvanda sorun belirtisi görülmesi hâlinde hızla müdahale etmeye hazırlanıyorlar.

Kamera tuzakları ve uygun durumlarda GPS ya da VHF vericileri, ekiplerin hayvanları salım sonrasında izlemesine yardımcı oluyor. Bu cihazlar araştırmacıların hayvana yakın durmadan hareketlerini takip etmesini sağlıyor. 2023'te takip verileri, platodaki küçük etçiller için önemli bir av hayvanı olan çöl tavşanlarının günlük dolaşım alanları ve barınak tercihleri hakkında çalışanlara daha fazla bilgi sundu.

Ma, salımın hem bir başarı hem de daha öngörülemez bir dönemin başlangıcı olduğunu şöyle anlattı:

Kurtardığımız yaban hayvanlarını doğaya salmak, kurtarma çalışmalarımızın başarısını gösteriyor; ancak doğada hayatta kalıp kalamayacaklarına ilişkin yeni belirsizliklerle de karşılaşacağımız anlamına geliyor.

Her vaka istasyonun bilgi birikimine katkı sağlıyor. Hayvanların nasıl beslendiği, kapalı alana nasıl tepki verdiği ve salım sonrasında nasıl hareket ettiği konusundaki bilgiler, sonraki tedavi planlarına yön verebiliyor ve kafeslerdeki çalışmaları dağlardaki gözlemlere bağlıyor.

Reklam

Bir dağ kedisinin yaralanma sonrası doğaya dönüşü

Kışın gerçekleştirilen kurtarma çalışmalarından biri, elektrik kesintisinin yaşandığı sakin bir gecede bir Çin dağ kedisinin Menyuan ilçesinde bir çiftçinin tavuk kümesine girmesiyle başladı. Hayvanı kovmaya çalışan sahibi onu yaraladı. Yerel yetkililer, hayvanın istasyona yaklaşık 100 kilometre taşınmasına yardımcı oldu.

Çin çöl kedisi olarak da bilinen Çin dağ kedisi yalnızca Çin'de yaşıyor. Kurtarılan hayvan, tedavi ve dikkatli bir alıştırma süreci için iki ay merkezde kaldıktan sonra uygun bir yaşam alanına salındı ve çevreye iyi uyum sağladı.

Beslenme tercihleri, iyileşme planını şekillendirdi. Bakım verenler, bu türün kesilmiş et yerine kürklü, bütün av hayvanlarını belirgin biçimde tercih ettiğini gözlemledi. Ekip, avlanma tepkilerini yeniden geliştirmeye yardımcı olmak için pelet yem ve bütün av benzeri yemler kullandı.

Kurtarma vakası, hayvanın tanınmasının bir kişinin tepkisini nasıl değiştirebildiğini de gösterdi. Köylü, kümesindeki hayvanın koruma altındaki bir tür olduğunu fark edince tutumunu değiştirdi. Bu vaka, topluluklardan gelen ihbarlarla yaban hayatı bakımını buluşturan bağın güçlendiğini gösteren örneklerden biri oldu.

Qinghai'deki bakım ağı kapsamında daha önce yapılan kurtarma çalışmaları

Qinghai'deki kurtarma çalışmalarında anlatılan diğer vakalar, parktaki istasyon tam kapasiteyle çalışmaya başlamadan önce yaşandı. 2021 sonlarında Huang Rong adlı genç bir Çin dağ kedisi, parmağı ağır biçimde yaralanmış olarak merkeze getirildi. Parmağı ameliyatla alındı; salınmadan önce aylar süren bir alıştırma döneminden geçti ve sonunda parkın içindeki bir vadiye bırakıldı.

Qinghai Yaban Hayatı Kurtarma ve Üretim Merkezi Müdür Yardımcısı Qi Xinzhang, Huang Rong'un ayrılışını şöyle anlattı:

Kafesin kapısı açılınca çok hızlı koştu. Bu da yeterince iyileştiğini ve hâlâ rahatça koşabildiğini doğruladı.

Mart 2021'de Lingzhe olarak bilinen bir kar leoparı, bir köy evinin penceresini kırmasının ardından yaralı bulundu. Merkezde kalsiyum eksikliği tedavi edildi, kedi hastalıklarına ilişkin riskler izlendi ve hayvan uydu tasması takılarak salındı. Hareketlerine ilişkin veriler, kar leoparlarının parktaki yüksek rakımlı vadileri nasıl kullandığı konusunda nadir bilgiler sağladı.

Öne çıkan tarihler, çalışmaların gelişimini gösteriyor:

  • Mart 2021: Lingzhe yaralı bulundu; uydu tasması takılarak salınmadan önce tedavi edildi.
  • 2021 sonları: Huang Rong parmağı yaralı olarak merkeze getirildi; ameliyat ve alıştırma sürecinin ardından salındı.
  • Ağustos 2022: Parkın Yaban Hayatı Rehabilitasyon ve Üretim İstasyonu tam kapasiteyle çalışmaya başladı.
  • Temmuz 2023: Ma Cunxin istasyona katıldı.
  • 2023 boyunca: Takip verileri, çöl tavşanlarının hareketleri ve barınak tercihleri hakkında bilgiler sağladı.
  • 2024 sonlarına doğru: 40'tan fazla hayvan salınmış, 50'den fazlası gözlem altında kalmıştı.
  • Mart 2025: Esaret altındaki bir Pallas kedisinin ölümü, müdahale ve yaşam alanlarının korunmasına ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi.

İstasyondaki bölmelerde dinlenen kurtarılmış bharalların, diğer adıyla mavi koyunların görüntüleri uluslararası ilgi gördü. Ekip, bunun sonucunda gelen desteğin ve incelemenin uygulamalarını geliştirmelerine yardımcı olduğunu söylüyor.

Reklam

Ekipman yardımcı oluyor, ancak alan ve uzmanlık hâlâ sınırlı

Ameliyathane kemik onarımı ve yara tedavisi gibi işlemlere imkân sağlıyor. Tedavi alanında sıvı tedavisi ve görüntüleme yapılırken laboratuvarda kan kimyası ve parazit testleri yürütülüyor. Bu tesisler, çalışanların her hastayı başka bir yere nakletmeden hastalıkları araştırmasına ve yaraları tedavi etmesine olanak tanıyor.

Koruma statüsü çok yüksek olan ya da sağlık durumu istikrarsız hayvanlar, günün her saati yakından izlenebilmeleri için en sessiz ve en iyi aydınlatılmış alanlara alınıyor. Çalışanlar tünekleri kanat açıklığına göre ayarlıyor, kolayca ürken türlerde görsel uyaranları azaltmak için göz kapatıcılar kullanıyor.

Alan sıkıntısı sürüyor. Çalışanlar, büyük yırtıcı kuşlar ve kar leoparları için kafes ve barındırma alanlarının yetersiz olduğunu bildiriyor. Talebin arttığı dönemlerde geçici bölmelerden yararlanılıyor, ancak bunlar yoğun aylarda esnekliği azaltıyor.

Ma daha fazla teknik destek ve eğitim çağrısında da bulundu. İstasyonun, hem hayvanları sahada yakalamanın risklerini hem de anestezinin uzmanlık gerektiren kullanımını bilen yaban hayatı veteriner hekimlerine ve teknisyenlere ihtiyacı var. Yaban hayvanları evcil hayvanlardan farklı tepki veriyor; bu nedenle tür bilgisi günlük tıbbi bakımın bir parçası.

Dağlar ve çevresinde yaşayan insanlar

Qilian Dağları, Qinghai ve Gansu eyaletlerinden geçiyor. Buzullar, dağ çayırları ve çöl bozkırlarının dik havzalarda buluştuğu bölge, Batı Çin için önemli bir ekolojik kalkan oluşturuyor. Park; kar leoparlarına, Çin dağ kedilerine, Pallas kedilerine, beyaz dudaklı geyiklere, mavi koyunlara ve kara boyunlu turnalara ev sahipliği yapıyor.

Bu türler besin ve yaşam alanları üzerinden birbirine bağlı. Mavi koyun gibi av hayvanları toparlandığında, onlara bağımlı yırtıcılar da daha istikrarlı hâle gelebiliyor ve böylece daha geniş besin ağındaki dengenin korunmasına katkı sağlanıyor.

Parkın içindeki bir kurtarma istasyonu, korucuları, araştırmacıları ve veteriner hekimleri korudukları hayvanlarla aynı sahada buluşturuyor. Bildirilen bir yaralanmayla tedavi arasındaki süreyi kısaltıyor ve salınan hayvanların aşina oldukları yaşam alanlarında kalmasına yardımcı oluyor. Bu ortam, eğitim çalışmalarının bilim, geleneksel hayvancılık bilgisi ve park yönetimini buluşturmasına da imkân sağlıyor.

Uzun süredir çobanlık yapan Tashi Tsering, otlaklarını istasyona kiraladı ve şimdi burada hayvan bakıcısı olarak çalışıyor. Göç düzenleri ve hava işaretlerine ilişkin bilgisi, yeni çalışanların yerel koşulları anlamasına yardımcı oluyor; böylece topluluklarla bilim ekipleri arasında köprü kuruyor.

Reklam

Ziyaretçiler hayvanları uzaktan gözlemliyor; bir baykuşun kanadının iyileşmesinin neden aylar alabileceğini ya da genç bir toynaklının araçlardan korkmayı nasıl öğrendiğini anlatan vaka öykülerini okuyor. İstasyon, iyileşme sürecinin pratik gerekliliklerini bu bireysel öykülerle açıklıyor.

Bir gezi sırasında Ma, bu eğitimin ziyaretin ötesine nasıl yayılabileceğini şöyle anlattı:

Bir kişi bir aileyi etkileyebilir; daha fazla aile de bütün toplumu etkiler.

Yakındaki çiftçiler ve çobanlar, şüpheli yaban hayatı vakalarını giderek daha sık bildiriyor ve güvenli biçimde yapabildiklerinde yaralı hayvanları istasyona getiriyor. Katılımları kurtarma çalışmalarını tesisin dışına taşıyor; hayvanlarla karşılaşan kişileri, onları tedavi edebilecek donanıma sahip olanlarla buluşturuyor.

Esaret altındaki bir kedinin ölümü, yaşam alanları tartışmasını alevlendirdi

Mart 2025'te Sun Shangxiang adlı bir Pallas kedisi, Qinghai merkezinde esaret altındayken geçirdiği mide-bağırsak rahatsızlığı sonucu öldü. Kedi, Çin sosyal medyasında iyi tanınıyordu. Ölümü, ne zaman müdahale edilmesi gerektiği ve bir hayvana bakım sağlamayla onu esaret altında tutmanın risklerinin nasıl dengeleneceği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Pallas kedilerinin bağışıklıklarının zayıf ve mizaçlarının ürkek olması, bu türü bakımını zorlaştırıyor. Sun Shangxiang vakası, bu güçlükleri kamuoyunun gündemine taşıdı ve hayvanların kurtarma tesislerinin dışında ihtiyaç duyduğu koşullara dikkat çekti.

World Animal Protection'dan bilim insanı Sun Quanhui, doğal yaşam alanlarının korunmasına öncelik verilmesi çağrısında bulundu:

Pallas kedisinin hayatta kalmasını sağlamanın en iyi yolu doğal yaşam alanlarını korumak ve ekosistemlerine insan müdahalesini en aza indirmektir.

Koruma grupları, Pallas kedilerinin ve başka türlerin yaşadığı Qilian sıradağlarının Zhangye tarafında rüzgâr çiftlikleri inşa edilmesine ilişkin kaygılarını da dile getirdi. Türbinler ve erişim yolları yaşam alanlarını daha küçük parçalara bölebiliyor ve av miktarını azaltabiliyor; bu da hayvanları tıbbi müdahalenin erişemediği ölçekte baskı altında bırakıyor.

Çin Bilimler Akademisi Kuzeybatı Ekoloji ve Kaynaklar Enstitüsü'nden doçent Liu Jiliang, inşaat alanlarının belirlenmesine yön verecek daha iyi bilgiler toplanması ve zararı azaltacak önlemler alınması çağrısında bulundu:

Rüzgâr çiftliklerinin inşası, yaban hayatı üzerindeki etkisini araştırma kapasitemizden daha hızlı ilerliyor.

Proje geliştiricileri ve düzenleyici kurumlar tarafından finanse edilen izleme çalışmaları, önemli yaban hayatı koridorlarından kaçınan yerleşim planları ve inşaat sonrasında bitki örtüsünün yeniden kazandırılması, enerji geliştirme çalışmalarını yaban hayatının korunmasıyla bağdaştırmanın yolları. Temel mesele, hayvanların hareket edip beslenebileceği ve üreyebileceği yeterince geniş ve bağlantılı yaşam alanlarına sahip olup olmayacağı.

Reklam

Qilian istasyonu, trafik, hayvanlarla yaşanan çatışmalar, fırtınalar ya da hastalıklardan etkilenen yaban hayatı için bir güvence sağlıyor. Tedavi yaralı bir hayvanı kurtarabilir; ancak kaç hayvanın en başta kurtarılmaya ihtiyaç duyacağını, yaşam alanlarının korunması, toplulukların ihbarları ve istasyon dışındaki dikkatli planlama belirlemeye yardımcı oluyor.

Öne Çıkanlar

  • Qilian istasyonu Ağustos 2022'de tam kapasiteyle çalışmaya başladı ve Çin'de bir milli parkın içinde bulunan tek yaban hayatı kurtarma tesisi.
  • 36 türden 200'den fazla hayvanı tedavi etti. 2024 sonlarında 40'tan fazlası salınmış, 50'den fazlası gözlem altında iyileşiyordu.
  • 1.153,59 metrekarelik tesisin açıklanan kapasitesi 43 hayvan; farklı hayvan grupları için ayrı alanları bulunuyor.
  • Ma Cunxin'in ekibi insanlarla teması sınırlıyor, her hayvana özel bakım planları hazırlıyor ve salım öncesi eğitim için yaklaşık 400 mu dağ çayırını kullanıyor.
  • Ma'ya göre yaralı yırtıcı kuşların yaklaşık onda yedisi hayatta kalıyor. Genç toynaklılar genellikle iyi iyileşirken yetişkin geyikler strese karşı daha hassas.
  • Büyük yırtıcı kuşlar ve kar leoparları için alan yetersizliği ile eğitimli çalışan ve teknik destek ihtiyacı çalışmaları kısıtlıyor.
  • Toplumun katılımı kurtarma çalışmalarını desteklerken Sun Shangxiang'ın ölümü ve rüzgâr çiftliklerine ilişkin kaygılar yaşam alanlarının korunmasına yeniden dikkat çekti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir