Zafer yıl dönümü Tayvan üzerine bir anlaşmazlığa dönüştü
Japonya'nın 80 yıl önceki teslimiyeti, Pekin ile Taipei arasında yeni bir gerilim noktasına dönüştü. Çin'in 3 Eylül'deki anma törenleri, II. Dünya Savaşı'nın sona ermesini Tayvan üzerindeki iddiasına bağladı. Tayvan hükümeti bu anlatıya karşı çıktı, kamu görevlilerinin törenlere katılımını kısıtladı ve Pekin'i Çin Cumhuriyeti döneminde kazanılan zaferi sahiplenmekle suçladı.
İçindekiler
- Zafer yıl dönümü Tayvan üzerine bir anlaşmazlığa dönüştü
- Pekin ortak bir ulusal zafer anlatısı sunuyor
- Taipei geçit törenine karşı çıkıyor ve katılımı sınırlıyor
- İç savaş yeniden başlamadan önce Japonya'ya karşı iki ordu savaştı
- Birbiriyle yarışan anlatıların ardındaki tarihler
- Kahire ve Potsdam bildirileri ne diyordu?
- Barış antlaşmaları neden hâlâ tartışmalı?
- Ders kitapları Tayvan'da değişen kimliği yansıtıyor
- Tayvan kendi tarihinin öznesi olarak
- Askerî gösteri kamuoyundaki kaygılarla buluşuyor
- Güvenlik konusundaki tutumlar birbirinden uzak
- Öne Çıkanlar
Yıl dönümü tartışması, Tayvan Boğazı'nın iki yakasındaki siyaseti hâlâ şekillendiren birkaç tarihi bir araya getiriyor: Japonya'nın 1945'te teslim olması, Çin Cumhuriyeti'nin aynı yıl ekim ayında Tayvan'da yönetimi devralması ve komünistlerin 1949'da ana karada zafer kazanması. Pekin bu olayları ulusal birlik anlatısı içinde sunuyor. Taipei ise savaş sırasında farklı bir hükümetin oynadığı rolü ve Tayvan halkının geleceğine karar verme hakkını vurguluyor.
Çin'in 3 Eylül programında askerî geçit töreni ve Pekin'in Japon Saldırganlığına Karşı Direniş Savaşı olarak adlandırdığı savaşın sona ermesini anan törenler yer aldı. Törenlerde savaş dönemindeki fedakârlıklar anılırken, Çin Komünist Partisi'nin çatışmaya ve Çin'in savaş sonrasında kurulan uluslararası düzendeki yerine ilişkin anlatısı da pekiştirildi.
Tayvan, 1895'ten 1945'e kadar 50 yıl boyunca Japon sömürgesiydi. Pekin, bu yönetimin sona ermesini Tayvan'ın Çin'e dönüşü olarak tanımlıyor ve bu sonucun bugün de kabul edilmesi gerektiğini savunuyor. Tayvan'daki iktidar partisi Demokratik İlerleme Partisi (DPP) ise savaşı, bugün ana karayı yöneten Çin Halk Cumhuriyeti'nin değil, Kuomintang liderliğindeki Çin Cumhuriyeti hükümetinin yürüttüğünü ve kazandığını söylüyor.
Birbiriyle yarışan bu anlatılar törenlerin ötesine geçiyor. Egemenliğe, yani bir bölgeyi yönetme hakkının kimde olduğuna ilişkin tartışmaların yanı sıra kimlik, askerî güvenlik ve Tayvan'ın geçmişini tanımlarken kullanılan dili de etkiliyor.
Pekin ortak bir ulusal zafer anlatısı sunuyor
Çin Devlet Konseyi Tayvan İşleri Ofisi, anma törenlerini Tayvanlılar da dâhil olmak üzere toplumun her kesimine açık ulusal etkinlikler olarak tanımladı. Ofis sözcüsü Zhu Fenglian, DPP'yi, Japonya'ya karşı direnişte Komünist Partinin oynadığı ve kritik olduğunu söylediği rolü küçümsemekle eleştirdi.
Zhu, Japonya'ya karşı kazanılan zaferi Tayvan'ın sömürge yönetiminin ardından Çin'e dönüşüne bağladı. Pekin'in bakış açısına göre yıl dönümü ortak Çin tarihini ilgilendirdiği için Tayvanlılar da törenlerde yer almalı.
Eski Kuomintang yetkililerine ve Tayvanlı gazilere gönderilen davetler iki amaca hizmet etti. Çin Cumhuriyeti ordusunun savaştaki yerini kabul ederken, Pekin'in bir bütün olarak Çin ulusu adına konuşma iddiasını da destekledi. Taipei'den katılım, 2015'te 70. yıl dönümü için düzenlenen benzer geçit töreninde sınırlı kalmıştı. Bu yılki yıl dönümü, siyasi gerilimin ve kamuoyunun ilgisinin arttığı bir döneme denk geldi.
Çinli yetkililer törenleri, savaşın sona ermesini şekillendiren anlaşmalara da bağladı. Müttefik liderlerin Tayvan'ın Çin'e dönmesi gerektiği konusunda anlaştıklarının kanıtı olarak 1943 tarihli Kahire Bildirisi'ne ve 1945 tarihli Potsdam Bildirisi'ne atıfta bulundular.
Çin Savunma Bakanlığı sözcüsü Jiang Bin, yıl dönümünden önce Pekin'de düzenlenen basın toplantısında yaptığı açıklamada bu tarihi Pekin'in güncel politikasıyla ilişkilendirdi:
Tayvan'ın Çin'e dönmesi, II. Dünya Savaşı'nın zaferle sonuçlanmasının ve savaş sonrası uluslararası düzenin ayrılmaz bir parçasıdır... Çin'in yeniden birleşmesi yönündeki eğilim durdurulamaz.
Çin medyası ve akademik yorumlar da II. Dünya Savaşı'nı, Çin'i kısmen yabancı egemenliği altında bırakan düzenlemelerin sona erdiği ve ülkenin uluslararası alanda yeni bir rol üstlenmeye başladığı dönem olarak sundu. Bu anlatı, savaş dönemindeki fedakârlıklara duyulan gururu ülkenin bugünkü hedefleriyle ilişkilendiriyor.
Taipei geçit törenine karşı çıkıyor ve katılımı sınırlıyor
Tayvan Ana Kara İşleri Konseyi, kamu görevlilerinin 3 Eylül geçit törenine ve bağlantılı etkinliklere katılmak üzere ana karaya gitmesini yasakladı. Konsey vatandaşlara katılmamalarını tavsiye etti ve organizatörlerle iş birliğinin yasal yaptırımlara yol açabileceği uyarısında bulundu.
Tayvanlı yetkililer, Pekin'in savaş tarihini adaya baskı yapmak ve başka bir hükümetin kazandığı zaferi sahiplenmek için kullandığını savundu. DPP, Çin uçak ve gemilerinin Tayvan çevresinde neredeyse her gün faaliyet gösterdiği bir dönemde silahların sergilenmesine de itiraz etti.
DPP'nin Çin İşleri Departmanı, yıl dönümünün saldırganlığa karşı çıkma ve barışa bağlılık yönünde bir çağrı olması gerektiğini söyledi. Askerî gösteriyi şu sözlerle kınadı:
İkinci Dünya Savaşı, insanlığa saldırganlığa karşı çıkma ve barışı savunma derslerini vermeliydi. Ancak Pekin bunun yerine bugün komşularını sindirmek için kullandığı asker ve silahları sergilemeyi seçti... Militarizm uç noktaya taşındı.
Tayvan Savunma Bakanı Wellington Koo, tarih tartışmasını mecliste ele aldı. Çin Cumhuriyeti'nin Japonya'nın teslimiyetini kabul ettiğini ve savaşın büyük bölümünü Çin cephesinde yürüttüğünü söyledi:
Direniş savaşını Çin Halk Cumhuriyeti değil, Çin Cumhuriyeti yönetti ve kazandı; bunda hiçbir kuşku yok.
Tayvan, 2025'in başlarında II. Dünya Savaşı'na ilişkin açıklamaları nedeniyle hem Rusya'yı hem de Çin'i eleştirmişti. Ana Kara İşleri Konseyi, Çin komünist güçlerinin "Japonya'ya karşı savaşta kayda değer bir katkı sunmadığını" ve bunun yerine çatışmayı kendi güçlerini artırmak için kullandığını söyledi.
Devlet Başkanı Lai Ching-te tartışmayı Tayvan'ın bugünkü statüsüne bağladı. Pekin'in kışkırtıcı bulduğu bir konuşmada egemenliğin Tayvan halkına ait olduğunu ve adanın Çin Halk Cumhuriyeti'nin parçası olmadığını söyledi:
Tayvan elbette bir ülkedir ve Çin'in onu talep etmek için hukuki ya da tarihî bir hakkı yoktur.
İç savaş yeniden başlamadan önce Japonya'ya karşı iki ordu savaştı
Savaş dönemi kayıtlarında hem Milliyetçilerin hem de Komünistlerin direnişi yer alıyor. Yıllar süren iç çatışmanın ardından Kuomintang ile Çin Komünist Partisi, 1937'de Japonya'ya karşı ikinci birleşik cepheyi kurdu.
Milliyetçi Ulusal Devrimci Ordu, büyük konvansiyonel muharebelere katıldı ve ağır kayıplar verdi. Komünist güçler Japon hatlarının gerisinde genişledi ve büyük çaplı muharebelerle aynı yöntemi izlemek yerine daha küçük, daha dolaylı saldırılara dayanan gerilla savaşını benimsedi. Japonya'nın yenilgisinin ardından iş birliği bozuldu ve iç savaş yeniden başladı.
Japonya, Müttefiklerin teslimiyet koşullarını imzalamasından bir hafta sonra, 9 Eylül 1945'te Nanjing'de Çin Cumhuriyeti ordusuna resmen teslim oldu. 25 Ekim'de Tayvan'da düzenlenen ayrı bir törenle adadaki Japon kuvvetleri teslimiyet koşullarını kabul etti ve adanın yönetimi Çin Cumhuriyeti'ne geçti.
Birçok Tayvanlı, yeni gelen yönetimin sunduğundan daha iyi bir yönetim bekliyordu. Sert yönetimlerine duyulan tepki, 1947'de 28 Şubat Olayı'yla patlak veren gerilime katkıda bulundu ve kuşaklar boyunca siyaseti etkiledi.
Komünistler 1949'da ana karadaki iç savaşı kazandı. Çin Cumhuriyeti hükümeti de aynı yıl Taipei'ye taşındı. Bu olaylar, iki hükümetin savaş dönemine ait kayıtlardan farklı sonuçlar çıkarmasına yol açtı.
Tayvan'daki birçok kişiye göre Çin Cumhuriyeti'nin hem Çin'de hem de Tayvan'da Japonya'nın teslimiyetini kabul etmesi, savaş dönemindeki başarıyı bu hükümete atfetmeyi gerektiriyor. Pekin ise savaşı, hangi partinin iktidarda olduğuna bakmaksızın Çin ulusunun yaşadığı bir deneyim olarak görüyor ve Japon işgalinin ardından Tayvan'ın geri alınmasını boğazın iki yakasındaki Çin halkının başardığını savunuyor.
Birbiriyle yarışan anlatıların ardındaki tarihler
Anlaşmazlık, yarım yüzyılı aşan bir döneme yayılan olaylara dayanıyor. Sıralama önemli; çünkü savaş zamanı bildirileri, teslimiyet törenleri, hükümet değişiklikleri ve barış anlaşmalarının her biri çözümün farklı yönlerini ele aldı.
- 1895: Tayvan Japon sömürge yönetimine girdi.
- 1937: Kuomintang ile Çin Komünist Partisi, Japonya'ya karşı ikinci birleşik cepheyi kurdu.
- 1943: Kahire Bildirisi, Tayvan ve Peskador Adaları da dâhil olmak üzere Japonya'nın Çin'den aldığı toprakların Çin Cumhuriyeti'ne iade edileceğini belirtti.
- Temmuz 1945: Potsdam Bildirisi, Japonya'nın teslim olmasını ve Kahire koşullarının uygulanmasını istedi.
- Ağustos 1945: Japonya Potsdam koşullarını kabul etti ve teslim olduğunu duyurdu.
- 9 Eylül 1945: Japonya, Nanjing'de Çin Cumhuriyeti ordusuna resmen teslim oldu.
- 25 Ekim 1945: Tayvan'daki teslimiyet töreni, Çin Cumhuriyeti'nin yönetimi devralmasını resmileştirdi.
- 1947: 28 Şubat Olayı, yeni yönetime ilişkin ayrılıkları derinleştirdi.
- 1949: Komünistler ana karada zafer kazandı ve Çin Cumhuriyeti hükümeti Taipei'ye taşındı.
- 1951 ve 1952: San Francisco Barış Antlaşması ile Taipei Antlaşması, Japonya'nın Tayvan üzerindeki haklarından vazgeçmesini ele aldı.
- 1971: Çin'in Birleşmiş Milletler'deki koltuğu Çin Cumhuriyeti'nden Çin Halk Cumhuriyeti'ne geçti.
- 3 Eylül 2025: Pekin'deki yıl dönümü törenleri, savaş zaferini Tayvan konusundaki güncel tutumuna bağladı.
Taipei ile Pekin bu dönüm noktalarına farklı ağırlık veriyor. Tartışma hem 1945'te yaşananlarla hem de o dönemde alınan kararların bugün boğazın iki yakasında yaşayan hükümetler ve halklarla nasıl ilişkilendirileceğiyle ilgili.
Kahire ve Potsdam bildirileri ne diyordu?
Kahire Bildirisi, 1943'te ABD, Birleşik Krallık ve Çin Cumhuriyeti liderlerinin yayımladığı bir bildiriydi. Formoza ve Peskador Adaları da dâhil olmak üzere Japonya'nın Çin'den aldığı toprakların Çin Cumhuriyeti'ne iade edileceğini belirtiyordu. Formoza, belgede Tayvan için kullanılan addı.
Temmuz 1945 tarihli Potsdam Bildirisi, Japonya'nın teslim olmasını istedi ve Kahire koşullarının yerine getirileceğini belirtti. Japonya bu koşulları ağustosta kabul etti.
Pekin, bu bildirilerin ardından Japonya'nın teslim olmasının, II. Dünya Savaşı sonrasındaki düzenlemenin parçası olarak Tayvan'ın Çin'e dönüşünü kesinleştirdiğini savunuyor. Tayvan üzerindeki egemenliğini Müttefiklerin anlaşmalarına ve teslimiyet belgelerine dayandırıyor.
Tayvan hükümeti de Kahire ve Potsdam bildirilerine atıfta bulunuyor, ancak Kahire Bildirisi'nde Çin Cumhuriyeti'nin adının geçtiğini vurguluyor. Savaştan sonra Tayvan'ı bu hükümet yönetti ve hâlen adada fiilî kontrolü elinde bulunduruyor.
Dolayısıyla anlaşmazlık, birbiriyle bağlantılı iki konuyu içeriyor: Müttefik liderlerin öngördüğü toprak düzenlemeleri ve bu düzenlemelerle bağlantılı yetkiyi hangi hükümetin talep edebileceği. Pekin, kendisini savaş dönemindeki Çin Cumhuriyeti'nin halefi olarak tanımlıyor. Taipei ise Çin Cumhuriyeti'nin Tayvan'da varlığını sürdürdüğüne işaret ediyor.
Barış antlaşmaları neden hâlâ tartışmalı?
Japonya ile 48 Müttefik ülke, 1951'de San Francisco Barış Antlaşması'nı imzaladı. Japonya Tayvan ve Peskador Adaları üzerindeki egemenlik hakkından vazgeçti, ancak antlaşmada bu toprakların kime devredileceği belirtilmedi. Ne Çin Cumhuriyeti ne de Çin Halk Cumhuriyeti antlaşmaya katıldı.
Japonya ile Çin Cumhuriyeti daha sonra, yaygın olarak Taipei Antlaşması diye anılan 1952 tarihli kendi Barış Antlaşması'nı imzaladı. Antlaşma, Japonya'nın Tayvan üzerindeki haklarından vazgeçmesini tanıdı ve iki hükümet arasındaki pratik konuları düzenledi.
Pekin iddiasını, daha önceki Müttefik bildirilerine ve teslimiyet belgelerine, ayrıca savaşı yürüten hükümetin halefi olduğu savına dayandırıyor. Washington'ın hukuki ifadeleri ise çoğu zaman San Francisco Antlaşması çerçevesine atıfta bulunuyor. Bu farklı yorumlar, savaşın ardından yetki ve toprak haklarının nasıl oluştuğuna ilişkin daha geniş bir anlaşmazlığı yansıtıyor.
Çin'in Birleşmiş Milletler'deki koltuğu 1971'de Çin Cumhuriyeti'nden Çin Halk Cumhuriyeti'ne geçti. Bunun sonucunda Çin'i BM'de Pekin temsil etmeye başladı; hükümetler ise Tayvan'ın statüsüne ilişkin farklı tutumlar almaya devam etti.
Tayvan'ın resmî tarih kronolojisi, Çin Halk Cumhuriyeti'nin ada üzerinde hiçbir zaman egemenlik kurmadığını vurguluyor. Çin Cumhuriyeti'nin 1945'ten beri Tayvan'ı yönettiğini ve ayrı bir demokratik sistem geliştirdiğini belirtiyor. Pekin bu ayrılığı reddediyor ve boğazın iki yakasının tek bir Çin'e ait olduğunu savunuyor.
İki taraf arasındaki hukuki anlaşmazlık çözüme kavuşmuş değil. Savaş dönemi bildirileri, sonraki antlaşmalar ve Tayvan'daki yönetimin fiilî durumu, tarafların savlarında farklı yerlere sahip. Bu da aynı yıl dönümünün neden birbiriyle bağdaşmayan siyasi mesajlara yol açtığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Ders kitapları Tayvan'da değişen kimliği yansıtıyor
Tayvan'daki sınıflar da tarih tartışmasının bir başka alanı oldu. Onlarca yıl süren sıkıyönetim döneminde ders kitapları Çin'i merkeze alan bir tarih anlatısı sundu ve Tayvan'ın kendine özgü geçmişine daha az yer verdi.
1980'lerin sonu ve 1990'larda demokratikleşmeyle birlikte adanın farklı yönetimler altındaki deneyimine ve nüfusunun çeşitliliğine daha fazla ağırlık veren öğretim materyalleri hazırlandı. Değişiklikler tartışmalara yol açtı. Öğrenciler 2015'te Eğitim Bakanlığının ders kitaplarının dilini yeniden Çin merkezli bir anlatıya yaklaştırma girişimini protesto etti. Protestolar değişikliklerin geri alınmasına katkıda bulundu.
Tayvan nüfusunda yüzyıllar önce Fujian ve Guangdong'dan gelen ailelerin yanı sıra 1949'dan sonra Çin Cumhuriyeti hükümetiyle gelenler, köklü Pasifik geçmişine sahip Yerli topluluklar ve büyük bir Hakka topluluğu yer alıyor. Bu farklı geçmişler, vatandaşların adanın Çin'le ilişkisini nasıl anladığını şekillendiriyor.
Anıtlar, müzeler ve geçiş dönemi adaleti süreci, 28 Şubat Olayı'na ve ardından gelen Beyaz Terör dönemine kamuoyunun daha fazla dikkat göstermesini sağladı. Geçiş dönemi adaleti, önceki hükümetler döneminde işlenen ihlallerin ele alınmasını içeriyor. Birçok Tayvanlı için farklı siyasi görüşlerin yarışabildiği demokrasi ve çoğulculuk deneyimi artık kimliğin merkezinde yer alıyor.
Dildeki değişim de bunu yansıtıyor. Pekin, Çin topraklarının devamlılığını vurgulayan Direniş Savaşı'nda zafer ve Tayvan'ın geri alınması gibi ifadeleri tercih ediyor. Taipei'de bağımsızlığa yakın duran siyasetçiler ise Tayvan'ın Pekin merkezli bir hükümete döndüğü izleniminden kaçınarak 1945'i giderek daha fazla Japon yönetiminin sona ermesi olarak tanımlıyor.
Toprakların geri verilmesi anlamına gelen retrocession terimi bazı müzelerde ve anma törenlerinde hâlâ kullanılıyor. Japon yönetiminin sona ermesi ifadesi gündelik konuşmada daha yaygın ve daha az siyasi varsayım içeriyor. Her iki taraf da yıl dönümü döneminde kendi anlatısını yaymak için müzelerden, sergilerden, medyadan ve müttefiklerine gönderdiği davetlerden yararlandı.
Tayvan kendi tarihinin öznesi olarak
Tayvan'ın geçmişine daha geniş yer veren yorumlar, Çin hükümetlerinin yönetim dönemlerinin yanı sıra Avrupalı ve Japon sömürgecilere de dikkat çekiyor. Bu yaklaşımın temel savı, Tayvan halkının daha geniş bir Çin anlatısının içindeki bir toprak parçası olarak değil, kendi tarihini şekillendiren bir özne olarak görülmesi gerektiği.
Bu yaklaşımı savunanlar, Çin Komünist Partisinin Tayvan'ı hiçbir zaman yönetmediğine, Qing Hanedanı yönetiminin adanın tamamına yayılmadığına ve Tayvan halkının yüzyıllar boyunca dış egemenliğe direndiğine dikkat çekiyor.
Bu görüşler, Çin ana karasıyla kültürel bağları kabul ederken kültürün günümüzdeki egemenliği belirleyen unsur olmasını reddediyor. Bazı savaş dönemi olaylarında uzlaşmanın, bu olayların bugün ne anlama geldiği konusunda keskin görüş ayrılıklarıyla bir arada bulunabilmesini açıklamaya yardımcı oluyor.
Pekin'in anlatısı ulusal birliği merkeze alıyor. Tayvan'daki daha çeşitli tarih tartışmaları ise sömürge deneyimine, Çin Cumhuriyeti yönetiminin adaya geldikten sonra uyguladığı baskılara ve daha sonra demokratik yönetimin gelişmesine daha fazla yer veriyor. Yıl dönümü, bu farklılıkları aynı kamuoyu tartışmasında bir araya getirdi.
Askerî gösteri kamuoyundaki kaygılarla buluşuyor
Çin'in askerî geçit törenleri Tayvan'da geniş kitlelerin ilgisini çekti; büyük Tayvanlı yayın organları geçmişte törenleri canlı yayımladı. İzleyiciler farklı tepkiler verdi: Bazıları Çin'in askerî teçhizatındaki gelişmeleri beğenirken, bazıları gösteriyi Tayvan'a baskı yapmak ve savaş dönemindeki zaferi sahiplenmek amacıyla düzenlenmiş olarak görüyor.
DPP'nin eleştirisi, geçit törenindeki silahlarla Halk Kurtuluş Ordusu'nun ada çevresindeki faaliyetleri arasındaki bağlantıya dayanıyordu. Gösteri, nisan ayındaki savaş oyunları da dâhil olmak üzere Çin'in birkaç tur askerî tatbikat düzenlediği bir yıla denk geldi.
Akademisyenler, Çin ile Rusya'nın büyük geçit törenlerini ölüleri anmak, faşizmin yenilgisindeki rollerini vurgulamak ve güncel dış politika hedeflerini desteklemek için kullandığı daha geniş bir örüntüye dikkat çekti. Pekin'in savaş dönemi belgelerine ve birleşik Çin ulusuna yaptığı atıflar, süregelen egemenlik anlaşmazlıklarına ilişkin uluslararası görüşleri şekillendirme çabasının parçası.
Olası bir gelecek çatışmayı konu alan popüler bir internet dizisi de 2025'te Tayvan'da ilgi gördü. Dizinin aldığı tepkiler, yıl dönümü törenlerine eşlik eden siyasi tartışmaların yanı sıra savaş kaygısını ve savunmaya yönelik pratik ilgiyi yansıtıyordu.
Tayvan Savunma Bakanlığı, Çin uçaklarının adanın hava savunma tanımlama bölgesine yaklaştığı uçuşları ve sık sık görülen deniz faaliyetlerini her gün rapor ediyor. Hava savunma tanımlama bölgesi, güvenlik amacıyla yaklaşan uçakların tespit edilmesinin hedeflendiği bir alan.
Güvenlik konusundaki tutumlar birbirinden uzak
Pekin, Tayvan çevresindeki askerî faaliyetleri iç meseleler olarak tanımlıyor. Bir basın toplantısında Tayvan İşleri Ofisi Sözcüsü Zhu Fenglian'a bu faaliyetlerin işgal hazırlığı olup olmadığı soruldu. Zhu, sorudaki varsayımı reddetti:
Tayvan Çin'in bir parçasıdır; söz konusu olan bir işgal değildir.
Tayvanlı liderler, geleceğe yalnızca adanın vatandaşlarının karar verebileceğini söylüyor. İnsanların yaşamını şekillendiren somut kurumlar olarak Çin Cumhuriyeti'nin demokratik hükümetine, ordusuna, para birimine ve yasalarına işaret ediyorlar.
Çoğu ülke Tayvan'ı ayrı bir devlet olarak tanımıyor, ancak birçoğu farklı adlar altında ilişkilerini sürdürüyor. Pek çok ülke, boğazın iki yakasında güç kullanılmasının bölgeyi istikrarsızlaştıracağı uyarısında da bulunuyor.
Pekin, 1945'te tanımladığı ulusal birliği Tayvan üzerindeki güncel iddiasına bağlamaya çalışıyor. Taipei ise Çin Cumhuriyeti'nin savaş dönemindeki rolünü, 1949'dan bu yana süren fiilî özyönetimi ve Tayvan halkının tercihlerini vurguluyor. Anma törenleri, uzlaşma sağlamadan bu karşıt tutumları daha görünür hâle getirdi.
Öne Çıkanlar
- Çin'in 3 Eylül'deki anma törenleri, Japonya karşısındaki zaferi Tayvan'ın 1945'te Çin'e dönüşünün bugünkü Çin egemenliğini doğruladığı iddiasına bağladı.
- Tayvan kamu görevlilerinin törenlere katılmasını yasakladı ve Japonya'ya karşı savaş çabasına Çin Cumhuriyeti'nin liderlik ettiğini savundu.
- Milliyetçi ve Komünist güçler, iç savaş yeniden başlamadan önce Japonya'ya farklı savaş yöntemleriyle direndi.
- Japonya, 9 Eylül 1945'te Nanjing'de Çin Cumhuriyeti ordusuna teslim oldu. Tayvan'daki teslimiyet töreni 25 Ekim'de yapıldı.
- Kahire ve Potsdam bildirileri ile sonraki barış antlaşmaları, birbiriyle yarışan hukuki ve siyasi savların merkezinde yer alıyor.
- Tayvan'da ders kitaplarının değişmesi, demokrasi deneyimi ve nüfusun çeşitliliği, yıl dönümünün nasıl anlaşıldığını şekillendiriyor.
- Çin'in Tayvan çevresindeki askerî faaliyetleri, savaş dönemine ilişkin hafıza tartışmasına doğrudan bir güvenlik boyutu katıyor.


![[Photos] From Taiwan to South Korea: Remembering WWII without spectacle](/media/uploads/2025/09/7227-3185395778.webp)



