Langkawi toplantısında finansman ve bölgesel eylem öne çıktı
Kamboçya, yükselen sıcaklıklar, ekosistem kaybı ve plastik kirliliğinin geçim kaynakları üzerindeki etkilerini sınırlamak için daha güçlü bölgesel işbirliğine ihtiyaç olduğunu belirterek ASEAN’a, Brezilya’da düzenlenecek COP30 öncesinde iklim finansmanı ve uygun fiyatlı yeşil teknoloji konusunda tek sesle konuşma çağrısı yaptı.
İçindekiler
- Langkawi toplantısında finansman ve bölgesel eylem öne çıktı
- Çevresel tahribat neden ekonomik bir soruna dönüşüyor?
- Kamboçya, 2050 hedefini ülke içindeki denetimlerle ilişkilendiriyor
- Plastik taahhütleri, ağaçlar ve yerel geçim kaynakları
- Orman yangınlarına karşı işbirliği, önleme ile iyileşmeyi buluşturuyor
- Finansman modeli 3,7 milyar dolarlık yatırımı hedefliyor
- Teknoloji ve bölgesel kurumlar uygulamayı destekliyor
- Okyanusların korunması ulusal adımları küresel kurallarla buluşturuyor
- Vizyon 2045 çevre ve ekonomi kararlarını buluşturuyor
- Geçmiş toplantılardan sonraki kararlara
- Öne Çıkanlar
Çevre Bakanı Eang Sophalleth bu mesajı Malezya’nın Langkawi kentinde düzenlenen 18. ASEAN Çevre Bakanları Toplantısı’nda verdi. Biyoçeşitlilik programları ve deniz çöplerinin kontrolünde kaydedilen ilerlemeyi memnuniyetle karşılayan Sophalleth, çevresel baskılar artarken hükümetleri daha cesur adımlar atmaya ve daha yakın eşgüdüm sağlamaya çağırdı.
Kamboçya görüşmeye somut ulusal taahhütlerle katıldı: 2050’ye kadar karbon nötrlüğü, nüfusunun üçte ikisinin plastik kullanımını azaltma sözü vermesi ve her yıl iki milyondan fazla fidan dikilmesini sağlayan bir kampanya. Hükümet ayrıca atık su denetimlerinin sıkılaştırılmasına, orman yangını görülen noktaların azalmasına ve önemli kent merkezlerinde hava kalitesinin iyi olmasına dikkat çekti.
Liderlerin mayıs ayında kabul ettiği ASEAN Topluluğu Vizyonu 2045, bölgesel çabalara siyasi bir çerçeve sunuyor. Vizyon, çevrenin korunmasını ekonomik kalkınma, siyasi istikrar ve toplumsal ilerlemeyle ilişkilendiren; insan odaklı, dirençli ve yenilikçi bir topluluk hedefliyor.
Kamboçya için yakın vadeli diplomatik görev, bu hedefleri COP30 için ortak bir tutuma dönüştürmek. Uygulamaya dönük görev ise daha kapsamlı: ülkelerin taahhütlerini yerine getirebilmesi ve toplulukların sel, yangın ve diğer çevresel tehditlere daha iyi dayanabilmesi için finansman, teknoloji ve idari destek sağlamak.
Kamboçya Çevre Bakanı Sophalleth, kaynaklara erişimin ASEAN’ın müzakere tutumu açısından merkezi önemde olduğunu söyledi:
Kamboçya, iklim finansmanına adil erişimin ve uygun fiyatlı yeşil teknolojinin ASEAN’ın COP30 mesajının merkezinde yer alması gerektiğine inanıyor. Öngörülebilir kaynaklar olmadan hiçbir üye ülke taahhütlerini bütünüyle yerine getiremez. ASEAN müzakerelerde güçlü ve tek bir sesle konuşmalı.
Çevresel tahribat neden ekonomik bir soruna dönüşüyor?
Güneydoğu Asya’nın imalat ve ticaretteki rolü, iklim kaynaklı aksaklıkları doğrudan etkilenen yerlerin çok ötesinde bir mesele hâline getiriyor. Bölge, Doğu Asya’yı Hint Okyanusu çevresindeki ve daha uzaktaki pazarlarla birbirine bağlıyor; işleyen limanlara, yollara, fabrikalara, elektrik şebekelerine ve iletişim sistemlerine dayanıyor.
Tayfunlar ve seller bu bağlantıların her birine zarar verebilir. Su altında kalan bir fabrika parça üretimini durdurabilir; hasar gören bir yol malların limana ulaşmasını engelleyebilir; elektrik kesintileri ise fiziksel hasar almamış işletmelerin faaliyetlerini aksatabilir. Geciken sevkiyatlar, bölge dışındaki müşterileri ve tedarikçileri de etkiler.
Son dönemde bölgede yaşanan tayfun ve seller üzerine yapılan araştırmalar, bu zincirleme etkileri ortaya koyuyor. Bir araştırmaya göre 1987-2016 döneminde tayfunlarla bağlantılı kayıplar yaklaşık 32 milyar dolara ulaştı. Daha yakın tarihteki fırtınalar da afete açık ekonomileri büyüme tahminlerini tekrar tekrar düşürmeye zorladı.
Mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeler özellikle baskı altında. ASEAN’daki işletmelerin ezici çoğunluğunu ve istihdamın büyük bölümünü bu işletmeler oluşturuyor. Tarım işletmelerinin ve kıyı bölgelerindeki işletmelerin çoğu dar bütçelerle ve sınırlı sigorta güvencesiyle çalışıyor; bu nedenle bir hasat kaybını ya da haftalarca iş yapamamayı telafi edecek imkânları kısıtlı.
Aynı anda zarar gören binlerce küçük tedarikçi, çok daha geniş çaplı bir ekonomik kesintiye yol açabilir. Bu nedenle Kamboçya’nın eşgüdümlü planlama çağrısı çevre bakanlıklarının ötesine uzanıyor: ortak altyapı standartları ve bölgesel finansman araçları, işletmeleri ve dayandıkları hizmetleri korumaya yardımcı olabilir.
Plastik atıklar, duman ve yaban hayatı da ulusal sınırları aşıyor. Nehirler ve akıntılar çöpleri taşıyor, orman yangınları dumanı komşu ülkelere yayıyor ve göçmen türler birden fazla ülkenin yetki alanındaki yaşam alanlarına bağımlı. Paylaşılan bilgi, uyumlu yasalar ve ortak denetim, hükümetlere tek başına ulusal eylemle çözülemeyecek sorunları ele alma imkânı veriyor.
Kamboçya, 2050 hedefini ülke içindeki denetimlerle ilişkilendiriyor
Kamboçya’nın politika paketi; Döngüsel Çevre Stratejisi’ni, güncellenmiş Kamboçya İklim Değişikliği Stratejik Çerçevesi’ni, Karbon Nötrlüğüne Yönelik Uzun Vadeli Strateji’yi ve NDC 3.0 olarak bilinen en son Ulusal Katkı Beyanı’nı kapsıyor. Hükümet bu stratejilerin tümünü 2050’ye kadar karbon nötrlüğü hedefine katkı sağlayan adımlar olarak sunuyor.
Karbon nötrlüğü, bir ülkenin ürettiği salımlarla ortadan kaldırdığı ya da emdiği karbon miktarını dengelemesi anlamına gelir. Ulusal Katkı Beyanı, bir ülkenin iklim taahhütlerini ortaya koyar. Kamboçya’nın stratejik çerçevesi, salımları azaltma çalışmalarını iklim koşullarına uyumla ilişkilendiriyor; uyum, insanların ve altyapının iklim koşullarıyla başa çıkmasına yardımcı olan önlemleri ifade ediyor.
Döngüsel Çevre Stratejisi, atıkları azaltmaya ve kaynakları daha verimli kullanmaya odaklanıyor. İklim çerçevesi, uyum ve salım azaltım çalışmalarında bakanlıklar arasında eşgüdüm sağlarken çevre denetimleri de atık su arıtma sistemleri kurup işletmek gibi somut gereklilikleri şirketlere getiriyor.
Yetkililer, kamusal su kaynaklarını yakından izlediklerini ve denetimleri artırdıklarını söylüyor. İşletmelerin suyu deşarj etmeden önce arıtmasını zorunlu kılmak, çevre düzenlemelerini toplulukların kullandığı nehirlerin ve diğer su kaynaklarının durumuyla ilişkilendiriyor.
Hükümet yetkilileri daha sıkı denetimleri ve halkın katılımını da hava kalitesindeki iyileşmenin nedenleri arasında gösteriyor. Uyduyla izlenen yangın noktalarının azaldığını bildiren yetkililer, bu değişimi arazi ve orman yangınlarını önleme çabalarının işe yaradığının göstergesi olarak değerlendiriyor.
Ulusal yaklaşım, düzenlemeleri toplulukların faaliyetleriyle bir araya getiriyor. Kamboçya, çevresel direncin ve kapsayıcı büyümenin hem ulusal stratejilerinin hem de bölgesel ortaklarla işbirliğinin merkezinde olduğunu belirtiyor. Langkawi’de verilen mesaj, bu deneyimlerin ASEAN’ın daha geniş kapsamlı çabalarına katkı sunabileceğiydi.
Plastik taahhütleri, ağaçlar ve yerel geçim kaynakları
Kamboçya nüfusunun üçte ikisi, reddet, azalt, yeniden kullan ve geri dönüştür anlamına gelen 4R ilkesini teşvik eden ülke çapındaki bir kampanya kapsamında plastik tüketimini azaltma sözü verdi. Yetkililer, kampanyanın tek kullanımlık ürün ithalatında belirgin bir azalma sağladığını söylüyor.
Bu dört eylem, tüketimin farklı aşamalarını hedefliyor. Gereksiz bir ürünü reddetmek atık oluşumunu en baştan önlüyor; azaltmak daha az kullanmak anlamına geliyor; yeniden kullanım bir ürünü kullanmaya devam etmeyi, geri dönüşüm ise kullanımdan sonra malzemenin yeniden kazanılmasını sağlıyor. Kamboçya’nın kampanyası, hanelerin katılımını işletmelere yönelik düzenlemelerle birlikte ele alıyor.
Atık su arıtma zorunlulukları ve plastik kullanımını azaltma çabaları, kirliliği nehirlere ve denize ulaşmadan karada önleyerek ASEAN’ın Deniz Çöpleriyle Mücadele Bölgesel Eylem Planı’nı destekliyor. Bu kazanımları korumak komşu ülkelerle işbirliğini de gerektiriyor; çünkü su yolları kirliliği sınırların ötesine taşıyor.
Kamboçya’nın Ulusal Ağaç Dikme Kampanyası her yıl iki milyondan fazla fidan dikiyor. Topluluk ormanı programları ve ağaçlandırma çalışmaları, su havzalarını korumayı ve toprağı sağlamlaştırmayı amaçlıyor; böylece doğanın korunması yakın yerleşimlere sağlanan somut faydalarla ilişkilendiriliyor.
Hükümet, çevrenin korunmasını yerel gelirle birleştiren yeşil turizm destinasyonlarını da teşvik ediyor. Yaklaşım, toplulukların doğaya dayalı işletmelerin sahibi ve yöneticisi olmasını hedefliyor. Böylece sakinler, geçim kaynaklarını destekleyen alanları korumak için doğrudan bir pay sahibi oluyor.
Orman yangınlarına karşı işbirliği, önleme ile iyileşmeyi buluşturuyor
Kamboçya, 2024’ün sonlarında Mekong-Kore Orman Yangınları Sempozyumu’na ev sahipliği yaparak ASEAN yetkililerini, Kore Cumhuriyeti temsilcilerini ve uluslararası kuruluşları bir araya getirdi. Katılımcılar önleme ve müdahale stratejilerini, eğitim yöntemlerini ve toplulukları merkeze alan yaklaşımları paylaştı.
Görüşmelerde daha güçlü politika çerçeveleri, sahada daha fazla eğitim ve geleneksel bilginin daha fazla dikkate alınması öne çıktı. Bu öncelikler, ulusal makamların aldığı kararlarla ormanların yakınında yaşayan ve çalışan insanların deneyimini buluşturuyor.
Sempozyum, yangınlara karşı direnci güçlendirmeyi ve orman topluluklarındaki küçük işletmelerin afetlerin ardından daha hızlı toparlanmasına yardımcı olmayı amaçlayan beş yıllık bir projeye katkı sağladı. Proje, yangın yönetimini yerel işletmelerin gelir elde etmeye yeniden başlayabilmesiyle ilişkilendiriyor.
Daha az yangın çıkması ve yangınlara daha hızlı müdahale edilmesi halk sağlığı açısından da önem taşıyor. Kamboçya, kurak mevsimde daha açık bir gökyüzünü korumayı ve Güneydoğu Asya’nın bazı bölgelerini etkileyen sınır ötesi duman olaylarını sınırlamayı hedefliyor. Duman yangının başladığı ülkeden çok daha uzağa taşınabildiği için bölgesel duman işbirliği önemini koruyor.
Finansman modeli 3,7 milyar dolarlık yatırımı hedefliyor
ASEAN ülkelerinin temiz elektrik, ulaşımın iyileştirilmesi, iklim etkilerine daha dayanıklı tarım ve kıyılar ile daha iyi atık yönetimi için öngörülebilir finansmana ihtiyacı var. Sophalleth’e göre ülkelerin ekonomileri ve kapasiteleri farklı olsa da ortak ihtiyaçlar, paylaşılan bir müzakere mesajının temelini oluşturmalı.
Yeşil İklim Fonu’nun yeşil finansman olanağı sayfası, bölgesel yatırımları destekleyen mevcut mekanizmalardan biri olan ASEAN Katalitik Yeşil Finansman Olanağı’nı tanıtıyor. Bu mekanizma temiz enerji, sürdürülebilir ulaşım, dirençli altyapı ve yeşil kent projeleri için kamu ve özel sektör sermayesini bir araya getiriyor.
Finansman olanağı, en az 20 alt projeye yaklaşık 3,7 milyar dolar kaynak sağlamayı ve tahminen 119 milyon ton salımı önlemeyi hedefliyor. Kamboçya, Endonezya, Laos, Malezya ve Filipinler katılımcı ülkeler arasında yer alıyor.
Yeşil İklim Fonu’nun 300 milyon dolarlık taahhüdünün, diğer finansörlerden birkaç milyar dolar daha çekmesi amaçlanıyor. Karma finansman olarak bilinen bu yaklaşımda projelerin ihtiyaç duyduğu kaynağa ulaşmasını kolaylaştırmak için kamu ya da kalkınma finansmanı, özel sektör yatırımlarıyla birlikte kullanılıyor.
Bu rakamlar, finansman olanağının hedeflerini gösteriyor. Proje havuzu, finansmanın elektrik sistemleri, ulaşım ağları ve iklim baskılarına dayanacak şekilde tasarlanmış altyapı gibi somut varlıklara ne hızla dönüştüğünü ortaya koyacak.
Teknoloji ve bölgesel kurumlar uygulamayı destekliyor
Uygun fiyatlı teknoloji, Kamboçya’nın iklim finansmanı mesajının diğer temel unsurunu oluşturuyor. Elektrik şebekelerinin üretimi değişkenlik gösteren yenilenebilir enerji kaynaklarını sisteme katabilmesi, ulaşım sistemlerinin sıkışıklığı azaltması, veri platformlarının ise salımları ve iklim risklerine maruziyeti izlemesi gerekiyor.
Ortak satın alma, ortak teknik standartlar ve bölgesel eğitim programları maliyetleri düşürüp benimsenmeyi hızlandırabilir. Yeşil teknolojiye yönelik daha bütünleşmiş bir pazar, ülkelerin uyumlu sistemler kurmasını ve işletmesini kolaylaştırabilir.
ASEAN’ın 2045 vizyonu, yenilik politikasını ve dijital bütünleşmeyi sürdürülebilirlikle ilişkilendiriyor. Ulusal sınırların ötesinde temiz enerjinin yaygınlaşmasını kolaylaştırmayı amaçlayan elektrik şebekesi çalışmaları da bu gündemin bir parçası.
Brunei’de bulunan ASEAN İklim Değişikliği Merkezi, araştırma ve politika eşgüdümü için bir platform sunuyor. Blok, bunun yanı sıra karadan ve orman yangınlarından kaynaklanan dumanın sağlık ve ekonomi üzerindeki maliyetlerini ele almak üzere sınır ötesi duman konusunda çalışmalarını sürdürüyor.
ASEAN Çevre Üst Düzey Yetkilileri 36. Toplantısı’nda üye ülkeler, Kuala Lumpur’da Japonya, Kore Cumhuriyeti ve Avrupa Birliği’nden ortaklarla üç tematik diyalog gerçekleştirdi. Görüşmeler, ASEAN Çevre ve İklim Stratejik Programı kapsamındaki projelerin uyumlaştırılmasına yardımcı oldu.
Çalışmalar arasında Deniz Plastik Atıkları Bölgesel Bilgi Merkezi ve bir iklim değişikliği eylem planı da yer aldı. Malezyalı yetkililer, ortakların katkı sunabileceği alanlar olarak kapasite geliştirme, teknik işbirliği ve bilgi paylaşımını öne çıkardı.
ASEAN’ın diyalog ve tarafsızlık yaklaşımı, büyük güçler anlaşmazlığa düştüğünde de işbirliğine alan açabilir. Bölge liderleri, bu diplomatik yaklaşımın kararsızlığa değil, barış ve sürdürülebilirliğe hizmet etmesi gerektiğini vurguladı. Çevre politikası açısından somut sonuç, hava kalitesini, kıyıları ve kentlerin direncini iyileştiren ortak standartlar ve projeler olabilir.
Okyanusların korunması ulusal adımları küresel kurallarla buluşturuyor
Kamboçya, Ulusal Yetki Alanı Dışındaki Biyoçeşitlilik Anlaşması’nı, yaygın olarak BBNJ Anlaşması veya Açık Denizler Anlaşması adıyla bilinen metni onaylama sürecinde olduğunu söylüyor. Anlaşma, ulusal suların ötesindeki alanlarda deniz yaşamını korumaya yönelik kurallar getiriyor.
Anlaşma; korumayı, çevresel etki değerlendirmelerini ve denizel genetik kaynaklardan elde edilen faydaların paylaşımını kapsıyor. Çevresel etki değerlendirmeleri planlanan faaliyetlerin doğayı nasıl etkileyebileceğini inceliyor; fayda paylaşımı ise denizel genetik materyalin kullanımından doğan kazanımların nasıl dağıtılacağıyla ilgili.
Güneydoğu Asya, zengin deniz ekosistemlerine ve önemli deniz taşımacılığı güzergâhlarına ev sahipliği yapıyor. Daha güçlü bir uluslararası çerçeve; balıkçılık, mercan resiflerinin dayanıklılığı ve yetki sınırlarını aşan göçmen türler açısından önem taşıyor.
Anlaşmanın onaylanması, Kamboçya’yı okyanus yönetimine yönelik daha geniş destekle buluşturacak; plastik kirliliğini azaltma ve atık su arıtımını iyileştirmeye yönelik ülke içi çabalarını da tamamlayacak. Uluslararası işbirliğiyle desteklenen daha güçlü ulusal denetimler, ortaklar arasındaki güveni artırabilir ve teknik yardım ile koruma yatırımlarının önünü açabilir.
Filipinler’de bulunan ASEAN Biyoçeşitlilik Merkezi de işbirliği için başka bir kanal sunuyor. Merkez, koruma alanları ve türlerin iyileştirilmesi konusunda bilim, eğitim ve eşgüdüm merkezi olarak hizmet veriyor.
Kamboçya merkez ve komşu ülkelerle izleme, veri toplama, topluluk katılımı, göçmen türler ve doğanın korunmasını yerel istihdamla ilişkilendiren programlar üzerinde çalışıyor. Bölgesel ağlar etkili uygulamaların yaygınlaştırılmasını sağlayabilir ve sınır ötesi denetim standartlarının uyumlaştırılmasına yardımcı olabilir.
Ormanlar, sulak alanlar ve mangrovlar biyoçeşitlilik politikasını iklim eylemiyle doğrudan buluşturuyor. Bu alanlar karbon depoluyor, sel riskini azaltıyor ve turizm ile balıkçılığı destekliyor. Dolayısıyla korunmaları, yerel gelir kaynaklarının sürdürülmesine yardımcı olurken çevresel hedeflere de hizmet edebilir.
Vizyon 2045 çevre ve ekonomi kararlarını buluşturuyor
ASEAN liderleri, mayıs ayında düzenlenen zirvede Kuala Lumpur Deklarasyonu’yla ASEAN Topluluğu Vizyonu 2045’i kabul etti. Çerçeve; barış ve istikrarı kurumsallaştırmayı, dijital ekonominin bütünleşmesini hızlandırmayı, sınır ötesi ödemeleri genişletmeyi ve büyümeyi sürdürülebilirlik temelinde şekillendirmeyi hedefliyor.
İlişkili ASEAN 2045 Vizyonu özeti, siyasi güvenlik ve sosyokültürel hedeflerin yanı sıra fırsatlara kapsayıcı erişimi de içeren dört geniş sütunu açıklıyor. İklim eylemi ve yeşil teknoloji desteği, daha geniş gündemin tümüne yayılıyor.
Daha tutarlı politikalar, ortak standartlar ve daha güçlü uygulama mekanizmaları bu taahhütleri somutlaştırabilir. Kamboçya bu yönelimi destekliyor ve çevresel direnci kapsayıcı büyümeyle ayrı politika başlıkları değil, birbiriyle bağlantılı öncelikler olarak sunuyor.
Ülkeler büyümeyi sürdürürken salımları ne hızla azaltabileceklerini ekonomik bütünleşme de belirleyecek. Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık pazarları genişletirken, eleştirmenler birçok ticaret anlaşmasının bağlayıcı çevre standartlarından yoksun olduğuna dikkat çekiyor.
Düşünce kuruluşlarında ve iş dünyası forumlarında gündeme gelen öneriler arasında karbon fiyatlandırması konusunda daha fazla işbirliği ve temiz elektrik ile altyapıyı finanse etmek için bölgesel yeşil tahviller bulunuyor. Karbon fiyatlandırması salımlara maliyet getiriyor; yeşil tahviller ise çevre projeleri için kaynak sağlıyor. Bu öneriler ortak kurallara ve paylaşılan yatırımlara yöneliyor; Kamboçya’nın Langkawi’de savunduğu yaklaşımla da örtüşüyor.
Buna rağmen ülkeler sürece farklı koşullardan başlıyor. Bazıları hâlâ büyük ölçüde kömüre bağımlıyken bazıları rüzgâr, güneş ve elektrik depolama kapasitesini hızla artırıyor. Birkaç ülkede hızla büyüyen kentler de enerji ve atık hizmetlerine yönelik acil talebi artırıyor.
Ülkelerin kendi içindeki ve ülkeler arasındaki adalet, dönüşümün hızını ve tasarımını etkileyecek. Öngörülebilir finansman ve uygun fiyatlı teknoloji, hükümetlerin salımları azaltma hedeflerini kalkınma ihtiyaçları ve toplulukları koruma maliyetiyle dengelemesi gerektiği için merkezi önem taşıyor.
Geçmiş toplantılardan sonraki kararlara
Kamboçya’nın birlik çağrısı, bir dizi bölgesel ve ulusal girişimin ardından geldi. Başlıca dönüm noktaları, somut işbirliğini bakanların bugün kullandığı siyasi çerçeveyle buluşturuyor:
- 2024 sonu: Kamboçya, yangınlara karşı direnç ve küçük işletmelerin afet sonrası toparlanmasına yönelik beş yıllık bir projeye katkı sunan Mekong-Kore Orman Yangınları Sempozyumu’na ev sahipliği yaptı.
- Mayıs 2025: ASEAN liderleri Kuala Lumpur Deklarasyonu’yla ASEAN Topluluğu Vizyonu 2045’i kabul etti.
- 7 Eylül 2025’e kadar: Kamboçya, Brezilya’daki COP30 öncesinde daha güçlü eşgüdüm çağrısı yapmak üzere Langkawi’deki 18. ASEAN Çevre Bakanları Toplantısı’ndan yararlandı.
- 2050: Kamboçya’nın karbon nötrlüğü için belirlediği hedef yıl.
Bakanların, adil finansman ve teknoloji erişimine ilişkin ifadeler de dâhil olmak üzere ASEAN’ın COP30 ortak açıklamasına son şeklini vermesi bekleniyor. Kamboçya, BBNJ Anlaşması’nı onaylama sürecini tamamlama tarihi açıklamadı.
Uygulama, siyasi uzlaşmanın yanı sıra idari kapasite de gerektirecek. Küçük idari birimler proje hazırlama, satın alma süreçlerini yönetme ve sonuçları izleme konusunda desteğe ihtiyaç duyabilir. Orman yangını girişimi de dâhil olmak üzere bölgesel eğitim ve deneyim paylaşımı, bu ihtiyaçları karşılamanın yollarını sunuyor.
Aynı nehir havzasını ya da tedarik zincirini paylaşan ülkeler de ortak sorunlar üzerinde daha küçük gruplar hâlinde çalışabilir ve başarılı önlemleri daha sonra ASEAN geneline yayabilir. Çevre ve İklim Stratejik Programı eşgüdümlü raporlama için bir platform sunarken ulusal kurumlar da denetimi desteklemek üzere hava kalitesi ve salım izlemeyi geliştirebilir.
Bilgiye erişimin kamuya açık olması güven oluşturabilir ve yatırım planlayan şirketlere daha fazla güvence sağlayabilir. Zaman içinde daha güçlü bilgi ve daha öngörülebilir politikalar, temiz enerji projelerinin finansman maliyetlerini düşürebilir.
COP30 öncesinde ilerleme; ortak açıklama, bölgesel elektrik şebekesi çalışmaları, yeni temiz enerji projeleri ve yeşil finansman olanağının proje havuzuyla ölçülebilir. Hava koşulları değişirken deniz çöplerine yönelik önlemler ve mevsimsel yangınları önleme çabaları da uygulamada sınanacak. Kamboçya’nın anlaşmayı onaylama süreci, ulusal adımların daha geniş çevre taahhütleriyle nasıl bağ kurduğunu gösteren başka bir ölçüt sunuyor.
Öne Çıkanlar
- Kamboçya, Brezilya’daki COP30 öncesinde Langkawi’de düzenlenen 18. çevre bakanları toplantısında ASEAN’a daha güçlü birlik çağrısı yaptı.
- Bakan Eang Sophalleth, öngörülebilir iklim finansmanına adil erişim ve uygun fiyatlı yeşil teknoloji istedi.
- Kamboçya, NDC 3.0’ın da aralarında bulunduğu ulusal iklim ve çevre stratejileriyle 2050’ye kadar karbon nötrlüğünü hedefliyor.
- Yetkililer, nüfusun üçte ikisinin plastik kullanımını azaltma sözü verdiğini, her yıl iki milyondan fazla fidan dikildiğini, yangın noktalarının azaldığını ve kirlilik denetimlerinin sıkılaştırıldığını bildiriyor.
- ASEAN Katalitik Yeşil Finansman Olanağı, en az 20 alt projeye yaklaşık 3,7 milyar dolar kaynak sağlamayı ve tahminen 119 milyon ton salımı önlemeyi hedefliyor.
- Kamboçya, BBNJ Açık Denizler Anlaşması’nı onaylama yolunda ilerliyor.
- ASEAN Topluluğu Vizyonu 2045, sürdürülebilirliği ekonomik, dijital, siyasi ve toplumsal işbirliğiyle ilişkilendiriyor.
- Önümüzdeki dönemin somut sınavları arasında COP30 açıklaması, temiz enerji yatırımları, deniz çöplerinin kontrolü, yangınların önlenmesi ve ulusal düzeyde uygulama yer alıyor.






