Sınır Çitleri Dağ Yaban Hayatını Tehdit Ediyor
Çin ve Tacikistan, sınır çitlerinin Marco Polo koyunlarının yaşam alanını böldüğü Pamirler'de yaban hayvanlarının hareketini sürdürmesini sağlamak için çalışıyor. Araştırmacılar 4.000 metrenin üzerindeki rakımlarda incelemeler yürütüyor. Mart 2022'de kurulan ve Ekim 2024'te genişletilen ortak laboratuvar; hayvan araştırmalarını, bitki koleksiyonlarını, öğrenci eğitimini ve göç yollarının korunmasına yönelik hükümetlere sunulan tavsiyeleri bir araya getiriyor.
İçindekiler
- Sınır Çitleri Dağ Yaban Hayatını Tehdit Ediyor
- Laboratuvardan Bölgesel Ortaklığa
- Pamirler Neden Birbirine Bağlı Koruma Alanlarına İhtiyaç Duyuyor?
- Bilim İnsanları Dağ Yamaçlarında Neleri Kaydediyor?
- Çitler Marco Polo Koyunlarının Yaşam Alanını Nasıl Bölüyor?
- Bitki Kayıtları Hayvanların Nerelerde Yaşayabileceğini Anlamaya Yardımcı Oluyor
- Saha Çalışmaları Dayanıklılık ve Güvene Bağlı
- Pamir Koridorlarından Aral Gölü'ne
- Yerel Koruma Çalışmaları Nasıl Destekleniyor?
- Genetik, Koyunlar ve Etçiller İçin Yeni Araçlar Sunuyor
- Ortak Bilimden Ortak Yönetime
- Öne Çıkanlar
Sorunun boyutu, koyunların hareketlerini inceleyen 2024 tarihli bir araştırmada görülüyor. Araştırmacılar, ulusal sınırları aşan beş güzergâhın da aralarında bulunduğu onlarca ekolojik koridor belirledi. En kısıtlayıcı çit senaryosuna göre kurulan model, sınır boyunca yalnızca 25 geçişe elverişli nokta saptadı. En az kısıtlayıcı senaryoda ise 997 doğal ya da olası geçiş noktası belirlendi.
Bu rakamlar, modellenen geçiş olanaklarını gösteriyor. Koruma yöneticilerinin önündeki pratik görev, çitlerde yapılacak değişikliklerle sürülerin yeniden birbirine bağlanabileceği, hayvanların beslenme alanlarına ulaşarak diğer popülasyonlarla karışabileceği noktaları belirlemek.
Çinli ve Tacik bilim insanları, bu dağ hayvanlarının yaşamını sürdürmesini sağlayan koşulları anlamak için gerekli bilgileri de topluyor. Yaban hayatı gözlemlerini kaydediyor, çobanlarla görüşüyor, dışkı örneklerini inceliyor ve yüksek platodaki besin ağlarını destekleyen bitkileri koruma altına alıyorlar. Çok dilli bir veri tabanı, 2026'ya kadar bir milyon bitki örneğini dijital ortama aktarmayı ve 2030'a kadar Kuşak ve Yol ortağı ülkelere yayılmayı hedefliyor.
Çin Bilimler Akademisi Sincan Ekoloji ve Coğrafya Enstitüsü araştırmacısı Yang Weikang, yaban hayatı araştırmalarının gerektirdiği sabrı şöyle anlattı:
"Marco Polo koyunları için uygun yaşam alanlarına rastladığımızda durup gözlem yapıyoruz. Bazen yalnızca birkaçını, bazen de onlarcasını görüyoruz. Her gözlem araştırmamız için değerli," dedi Çin Bilimler Akademisi araştırmacısı Yang Weikang.
Laboratuvardan Bölgesel Ortaklığa
Biyolojik Kaynakların Korunması ve Kullanımı Ortak Laboratuvarı, işbirliğini Mart 2022'de resmen faaliyete geçirdi. Ortaklar o tarihten bu yana üç ayda bir düzenlenen saha gezileri, teknik bilgi alışverişleri, lisansüstü öğrenci eğitimleri ve Orta Asya genelindeki bilim insanlarını içeren projeler yürüttü.
Ekim 2024'te ortaklık, Çin-Tacikistan Kuşak ve Yol Biyoçeşitliliğin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Ortak Laboratuvarı'na dönüştü. Genişletilen platformun daha kapsamlı bir misyonu, daha fazla ortağı ve kurak bölgelerden gelen bilgileri bir araya getirme kapasitesi var. Çalışmalara katılan bilim insanları, park yöneticileri ile yerel yönetimlerin kullanabileceği yeni ortak araştırmalar, öğrenci değişimleri ve paylaşılan platformlar bekliyor.
Öne çıkan gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- Mart 2022: Çin ve Tacikistan, Biyolojik Kaynakların Korunması ve Kullanımı Ortak Laboratuvarı'nı kurdu.
- Ağustos 2024: Çinli bilim insanları, Aral Gölü'nün kurumuş yatağını incelemek üzere Özbekistan'da kapsamlı bir araştırma gezisi başlattı.
- Ekim 2024: İşbirliği, Çin-Tacikistan Kuşak ve Yol Biyoçeşitliliğin Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Ortak Laboratuvarı'na dönüştürüldü.
- 2026: Bitki veri tabanı projesi, bir milyon örneği dijital ortama aktarmayı hedefliyor.
- 2030: Projenin Kuşak ve Yol ortağı ülkelere yayılması planlanıyor.
Kırgızistan, Özbekistan ve Kazakistan'daki kurumlarla kurulan ortaklıklar, çalışmaları tek bir vadinin ya da türün ötesine taşıyor. Ortak amaç, buzulların, rüzgârın ve hayvan göçlerinin biçimlendirdiği bölgede saha gözlemlerini, yaban hayatı koridorlarını ve toplulukları birbirine bağlamak.
Pamirler Neden Birbirine Bağlı Koruma Alanlarına İhtiyaç Duyuyor?
Pamir yaylaları, Asya'nın büyük dağ sistemlerinden birkaçını birbirine bağlıyor. Karla kaplı dağ kütlelerinin eteklerinde geniş vadiler uzanıyor. Kutup bölgeleri dışındaki dünyanın en büyük buzullarından bazıları, uzak ovalara doğru akan nehirleri besliyor.
Yüksek rakımlarda yazın ortalama sıcaklıklar 10 santigrat derecenin altında kalıyor. Yıllık yağış az ve sürekli esen rüzgârlar yastık bitkilerini, sazları ve bodur çalıları destekliyor. Bu soğuk çöl, ince havaya ve kısa büyüme dönemlerine uyum sağlamış türlere ev sahipliği yapıyor.
Kar leoparları ve boz ayılar dağlarda dolaşıyor. Dağ keçileri, markhorlar ve yaban koyunları, bölgenin simge hayvanı olan Marco Polo alt türü argali koyunu da dahil olmak üzere alpin çayırlarında ve bozkırlarda otluyor. Geniş yay biçimindeki boynuzları seyahat yazılarında övgüyle anılıyor; uzun göçleri Pamirler'in farklı kesimlerini birbirine bağlıyor.
Koruma grupları, Pamir Alpin Çölü ve Tundrası'nı biyolojik bölgelerin kesiştiği, farklı habitat ve türlerin ulusal sınırları aştığı bir alan olarak tanımlıyor. Bölgenin yalnızca sınırlı bir kısmı koruma altında. Koruma uzmanları, hayvan hareketliliğini sürdürmek ve gözlemleri eşgüdüm içinde yürütmek için uzun süredir sınır ötesi işbirliği çağrısı yapıyor. One Earth's Pamir ekolojik bölgesi genel bakışı, platonun Çin ve Tacikistan taraflarındaki koruma alanlarını içeriyor.
Bilim İnsanları Dağ Yamaçlarında Neleri Kaydediyor?
Laboratuvarın saha ekipleri dürbünlü teleskoplar ve veri formlarıyla küçük gruplar hâlinde yolculuk ediyor. Türleri, koordinatları, rakımı, hayvan sayılarını ve hava durumunu kaydederek resmî bilginin sınırlı olduğu yerlerde kayıtlar oluşturuyorlar.
Çobanlar, yaban hayvanlarının nerelerde görüldüğüne ve ne zaman hareket ettiğine ilişkin gözlemlerini paylaşıyor. Bu bilgiler, araştırmacıların ziyaretler arasındaki dönemlerde hayvanların dağılımını ve mevsimsel hareketlerini haritalamasına yardımcı oluyor. XIEG olarak bilinen Sincan Ekoloji ve Coğrafya Enstitüsü araştırmacısı Wang Muyang, saha çalışmasının işleyişini şöyle anlattı:
"Yaklaşık üç ayda bir, genellikle 10 günden uzun süren saha gezilerine çıkıyoruz. Araştırmalar sırasında türleri, rakımı ve hayvan sayılarını kaydediyor, ayrıca yerel yaban hayatının dağılımını öğrenmek için çobanlarla görüşüyoruz," dedi XIEG'den Wang Muyang.
Hayvan dışkıları, araştırmacıların gözden uzak yaban hayvanlarını yakalamasını gerektirmeden başka bir bilgi kaynağı sağlıyor. Beslenme ve genetik analizler; otlayan hayvanların hangi bitkilere bağımlı olduğunu, yırtıcıların nerelerde dolaştığını ve mevsimlik otlaklardaki değişimlerin hareketleri nasıl etkileyebileceğini ortaya çıkarabiliyor. Yang, örneklerin koruma çalışmalarına nasıl yön verdiğini şöyle açıkladı:
"Dışkı örnekleri sayesinde beslenme içeriğini inceleyip hayvanların hangi bitkileri tercih ettiğini belirleyebiliyoruz. Bu, nesli tehlike altındaki türler için hedefe yönelik koruma önlemleri tasarlamamıza yardımcı oluyor," dedi Yang.
Botanikçi Li Wenjun ve çalışma arkadaşları yıl boyunca tohumlar ve bitki örnekleri topluyor, koordinatları ve habitatı kaydediyor. Örnekleri bozulmalarını önlemek için toplandıkları gün kurutarak yüksek platonun besin ağlarını destekleyen bitki örtüsüne ilişkin güvenilir kayıtlar oluşturuyorlar.
Li, toplanan malzemenin miktarını ve onu korumanın aciliyetini şöyle anlattı:
Uzaktan bakınca dilenciye, yakından bakınca bilim insanına benziyoruz. Çok sayıda örnek topladığımız için yanımızda örme plastik çantalar taşıyoruz," dedi Li Wenjun. "Yaprakları aynı gün işlemezsek soluyorlar.
Çitler Marco Polo Koyunlarının Yaşam Alanını Nasıl Bölüyor?
Ortak laboratuvarın araştırmaları, Marco Polo koyunları için uygun yaşam alanlarının giderek daha fazla parçalandığını gösteriyor. Genellikle güvenlik amacıyla kurulan sınır çitleri, sürülerin daha önce geçtiği sırtlar ve geçitlerdeki hareketi engelliyor.
Yang, yaşam alanlarının birbirinden ayrılmasının koyunları daha küçük bölgelere ittiği ve genetik alışverişi, yani farklı sürülerden hayvanların çiftleşmesiyle gerçekleşen karışımı azalttığı uyarısında bulundu. Bu yalıtılmışlığın popülasyonların küçülmesine, hayatta kalan kuzu sayısının azalmasına ve zamanla bazı yerel popülasyonların yok olmasına yol açtığını belirtti.
Yang, araştırmacıların sınır altyapısında değişiklik yapılmasını önerdiğini söyledi:
"Yaşam alanlarının parçalanması popülasyonların küçülmesine yol açıyor. Sınır çitlerinin, sınır ötesi göç koridorlarının açık kalmasını sağlayacak biçimde değiştirilmesini önerdik," dedi Yang.
2024 tarihli araştırmada koridorları belirlemek için tür dağılımı modelleri ve en düşük maliyetli güzergâh analizleri kullanıldı. Bu yöntemler, uygun habitatların nerede bulunduğunu ve hayvanların en az engelle karşılaşacağı güzergâhları tahmin ediyor. Marco Polo koyunları araştırması, yoğun çit uygulamasının olası geçiş noktalarını keskin biçimde azalttığını ortaya koyuyor ve ülkeler arasında uzanan, önemli darboğazlarda geçişe elverişli alanlar içeren bir koruma parkları ağı öneriyor.
Uygulanabilecek pratik değişiklikler arasında, bilinen güzergâhların yakınındaki çit bölümlerini yeniden tasarlamak, kuzuların geçebilmesi için alt telleri yükseltmek ve doğal geçiş noktaları olarak çitsiz bırakılan sarp arazileri korumak yer alıyor. Eşgüdümlü devriyeler, hayvanların dar geçitlerde toplandığı yerlerde kaçak avcılığı azaltabilir.
Önerilen Pamir Barış Parkı, aynı yaklaşımı daha geniş bir haritada hayata geçiriyor. Koruma uzmanlarının uzun süredir gündeminde olan park, Çin, Tacikistan, Afganistan, Kırgızistan ve Pakistan'ı kapsayan sınır ötesi yaban hayatı hareketlerini tanımayı amaçlıyor. Ortak laboratuvarın Tacikistan hükümetine sunduğu tavsiye notlarında, çitlerin daha geçirgen hâle getirilmesinin Marco Polo koyunu sürülerine hemen fayda sağlayabileceği belirli alanlar gösteriliyor.
Araştırmacıların bundan sonraki görevi, bu bulguları mühendislik değişikliklerine ve ortak yönetime dönüştürmek. Burada anlatılan önerilerde çit düzenlemelerinin uygulanması için bir tarih belirtilmiyor.
Bitki Kayıtları Hayvanların Nerelerde Yaşayabileceğini Anlamaya Yardımcı Oluyor
Ortak laboratuvar, Çince, Rusça ve İngilizce kayıtlar içeren bir Orta Asya bitki çeşitliliği veri tabanı ile araştırmacılara açık bir portal kuruyor. 2026'ya kadar bir milyon örneği dijital ortama aktarma hedefi, saklanan koleksiyonların aranmasını ve karşılaştırılmasını kolaylaştıracak.
Etiketlenmiş bir örnek, belirli bir yerde belirli bir zamanda neyin yetiştiğini kayda geçiriyor. Bu nedenle onlarca yıl boyunca biriktirilen koleksiyonlar iklim kaydı işlevi görebiliyor ve bilim insanlarının bitkilerin dağılımındaki değişimleri izlemesine yardımcı oluyor. Veri tabanının 2030'a kadar Kuşak ve Yol ortağı ülkelere genişletilmesi, bu coğrafi kayıtların kapsamını artıracak.
Sincan Ekoloji ve Coğrafya Enstitüsü Müdürü Zhang Yuanming, kurak bölgelerden alınan biyolojik kaynakları içeren eşlikçi bir gen bankasını anlattı. Bu bankada sıcağa ve kuraklığa uyum sağlamış bitkilerin genetik materyali korunacak. Zhang, dijital koleksiyonların çalışmalara nasıl katkı sunabileceğini şöyle açıkladı:
"Herbaryumlarda saklanan bitki örneklerini dijital olarak yöneterek iklim değişikliği sırasında bitki gelişimindeki eğilimleri büyük veri analiziyle ortaya çıkarabiliriz. Kurak bölgelerdeki yaşam için bir Nuh'un Gemisi gibi, kurak bölgelere yönelik bir biyolojik kaynak bankası kuruyoruz," dedi enstitü müdürü Zhang Yuanming.
Marco Polo koyunları, dağ keçileri ve markhorlar için bitki kayıtları, besin kaynaklarının nerelerde varlığını sürdüreceğini anlamaya yardımcı oluyor. Orta Asya'daki bitkiler ve toynaklılar arasındaki etkileşimler üzerine yapılan araştırmalar, iklim değişirken bu toynaklı hayvanların nerelerde yaşayabileceğini belirlemede bitki varlığının önemli bir gösterge olduğunu ortaya koyuyor.
Bitkilerle hayvanlar arasındaki ilişkileri hesaba katan modeller, otlakları göz ardı eden modellere kıyasla uygun yaşam alanlarına ilişkin daha isabetli ve daha az karamsar tahminler üretiyor. Koruma alanları, uygun iklim koşullarının sürdüğü yerler sağlayabiliyor; ancak mevcut yaşam alanlarının yarısından azı bu alanların içinde kalıyor. Herbaryum kayıtlarını, bitki örtüsü araştırmalarını ve hayvan hareketlerini bir araya getirmek, planlamacıların yeni koruma alanlarını belirlemesine ve otlatmayı en etkili olacağı yerlerde düzenlemesine yardımcı olabilir.
Saha Çalışmaları Dayanıklılık ve Güvene Bağlı
4.000 metrenin üzerinde çalışan araştırmacılar sert rüzgârlarla, ince havayla ve uzun bekleyişlerle karşılaşıyor. Bazen kurumuş gübre üzerinde, koyun ağıllarında uyuyorlar; bu hem sıcaklık sağlıyor hem de rahatlamalarını sağlayacak biçimde böcek barındırmıyor.
İletişim Çince, Rusça ve Tacikçe arasında değişiyor. Dağ koşullarında elde taşınan çeviri cihazları gecikmeli çalışabiliyor; bu da zaten sabır gerektiren çalışmayı zorlaştırıyor. Sürünün sonunda kar çizgisinin yakınında ortaya çıkmasından önce, günlerce tek bir hayvan görülmeden geçebiliyor.
Wang Muyang, saatlerce boş yamaçları taradıktan sonra yaban hayvanlarının görünmesiyle değişen ruh hâlini şöyle anlattı:
"Bir hayvan görmeden günler geçebiliyor. Sonra birden bir sürü beliriyor; sanki yeni bir dünya keşfetmiş gibi hissediyorsunuz," dedi Wang Muyang.
Hava soğuduğunda ve çizmeler kurumadığında paylaşılan yemekler de küçük bir teselli oluyor. Ekip üyesi Chen Chen, saha çalışmalarında en sevdiği yemeği anlattı:
"Sahada acı soslu naan ekmeğinin üstüne yok," dedi Chen Chen.
Bu rutinler, güvenilir kayıtlar için gereken düzenli ziyaretlerin sürdürülmesine yardımcı oluyor. İşbirliği, çobanlarla ve farklı diller ve kurumlar arasında çalışan meslektaşlarla kurulan ilişkilere de dayanıyor.
Pamir Koridorlarından Aral Gölü'ne
Çinli bilim insanları, dünyanın en çarpıcı çevre krizlerinden biri olan Aral Gölü'nün kurumuş yatağını incelemek üzere Ağustos 2024'te Özbekistan'da kapsamlı bir araştırma gezisi başlattı. Ekip, restorasyon ve kalkınma yol haritası hazırlamak için biyoçeşitliliği, toprakları, hidrolojiyi ve topoğrafyayı inceliyor.
Hidroloji, suyun nasıl hareket ettiğini ve depolandığını inceler; topoğrafya ise arazinin şeklini tanımlar. Toprak ve yaban hayatı araştırmalarıyla birlikte bu ölçümler, eski gölün çevresinde yaşayan topluluklara yönelik planlamaya rehberlik edebilir.
Bu araştırma gezisi, laboratuvarın bölgesel ortaklıklarını farklı bir çevre sorunuyla buluşturuyor. Pamirler'de öncelik, yaban hayatı yaşam alanlarının bağlantısını korumak. Aral Gölü çevresindeki çalışmalar ise zarar görmüş bir arazinin iyileştirilmesine ve yakındaki topluluklar için kalkınma planlamasına odaklanıyor.
Bölgesel araştırma gezileri, bilim ekiplerinin buzulların değişiminden Aral Gölü havzasındaki toz fırtınalarına kadar iklim baskısı altındaki toplulukların planlama çalışmalarına nasıl yardımcı olabileceğini de sınayacak. Daha kapsamlı laboratuvar platformu, kurak bölgelerden elde edilen bilgilerin Çin, Tacikistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Kazakistan'daki kurumlar arasında paylaşılmasını sağlıyor.
Yerel Koruma Çalışmaları Nasıl Destekleniyor?
Tacikistan'daki topluluk koruma alanları, turizmin sınırlı ve kamu bütçelerinin kısıtlı olduğu yerlerde yaban hayatını korumak için başka bir yöntem sunuyor. Pamirler'deki bazı ilçelerde markhor, dağ keçisi, urial ve Marco Polo koyunlarının kotalarla sınırlandırılmış avlanması; koruculara, kliniklere, çitlere ve köy kurumlarına gelir sağlıyor.
Bu uygulama tartışmalı. Tacikistan'daki bazı programlar, topluluk kurallarının uygulandığı ve avlanma kotalarının sınırlı tutulduğu alanlarda av hayvanı popülasyonlarının ve kar leoparlarının varlığının arttığını bildiriyor. Sağlanan maddi teşvik, yaban hayatı popülasyonlarını sağlıklı tutmak için bölge sakinlerine doğrudan bir gerekçe sunuyor.
Koruma uygulayıcıları ve gazetecilerin aktardığı bilgiler, 2000'lerin ortasında kurulan koruma alanlarında Buhara markhorlarının sayısında belirgin artış olduğunu gösteriyor. Tek bir markhor avlama izni için alınan ücretin 100.000 sterlini aşabildiği, başka iş olanaklarının sınırlı olduğu bölgelerde bu gelirin bir kısmının doğrudan köy kurumlarına aktarıldığı bildiriliyor.
Bu bölgelerde yapılan kar leoparı araştırmalarında zaman içinde daha fazla hayvan kaydedildi. Bu eğilim, yaban avı kaynaklarının iyileşmesi ve kaçak avcılığın azalmasıyla ilişkilendiriliyor. Tacikistan'daki bir topluluk koruma alanına ilişkin haber, programların işleyişini anlatıyor ve Tacik biyologlarla koruma alanı yöneticilerinin görüşlerine yer veriyor.
Bu düzenlemelerin sürdürülebilir kalması için sıkı denetim gerekiyor; ayrıca her yerde uygulanmaları mümkün değil. Pamirler açısından pratik mesele, yerel halkın koruma çalışmalarını desteklemeye yetecek kadar fayda sağlayıp sağlamadığı. Laboratuvarın çobanlarla iletişimi ve tazminata ya da hayvan kayıplarını önleyecek önlemlere dayanak oluşturabilecek bilgilere odaklanması da aynı ihtiyaca yanıt veriyor.
Genetik, Koyunlar ve Etçiller İçin Yeni Araçlar Sunuyor
Orta ve Doğu Asya'nın en büyük yaban koyunu olan argali; avlanma, hastalıklar ve yaşam alanı kaybıyla bağlantılı olarak sayıca azalıyor. Yeni araştırmalarda Tibet alt türüne ait, kromozom düzeyinde düzenlenmiş, kapsamlı ve yüksek doğrulukta bir genom elde edildi.
Bilim insanları, protein üretimine ilişkin talimatları içeren 21.000'den fazla gen belirledi ve dizileri 28 psödo-kromozoma, yani kromozomları temsil edecek biçimde bir araya getirilmiş dizilere haritaladı. Birkaç alt türden popülasyonların yeniden dizilenmesi; sınıflandırmalarını netleştirmek, korunması gereken farklı grupları belirlemek ve uluslararası sınırların ötesinde genetik sağlıklarını izlemek için bir referans sağlıyor.
Tibet kurtları olarak da bilinen Himalaya kurtları üzerine yapılan araştırmalar, bu kurtların evrim tarihinde diğer boz kurtlardan çok daha önce ayrıştığını gösteriyor. İnce havada oksijeni işlemelerine yardımcı olan uyum özellikleri taşıyorlar. Çin, Nepal, Tacikistan ve Kırgızistan'da kar leoparı araştırmaları yürüten ekipler, bu kurtların nerelerde yaşadığını ve yaşam alanlarının kar leoparlarıyla nasıl örtüştüğünü belirlemeye yardımcı olan dışkı örnekleri sağladı.
Bu soyların anlaşılması, nadir genetik çeşitliliğin ve insanların geçim kaynaklarının kesiştiği yerlerde koruma çalışmalarına yön verebilir. Qinghai-Tibet Platosu'nun bazı bölgelerinde ve Tacik Pamirleri'nde daha sık görülmelerine rağmen kar leoparları, Kırmızı Liste'de hâlâ hassas tür olarak sınıflandırılıyor.
Madencilik yolları uzak vadileri insan erişimine daha açık hâle getirebilir; aşırı otlatma ise yaban avı kaynaklarını azaltır. Yırtıcıların girmesini önleyen ağılları, caydırıcı ışıkları ve hayvan kayıplarına yönelik tazminatı bir araya getiren programların yararlı olduğu kanıtlandı. Laboratuvarın veri paylaşımı ve topluluklarla iletişimi, bu tür çalışmaların dil ve sınır engellerinin ötesine taşınmasına zemin sağlıyor.
Ortak Bilimden Ortak Yönetime
Çin-Tacikistan laboratuvarındaki bilim insanları, bir sonraki temel adımın pratik uygulamalar olduğunu belirtiyor. Koridor araştırmaları, çitlerin geçişe elverişli hâle getirilmesinin Marco Polo koyunlarına en çok fayda sağlayacağı noktaları gösteriyor. Daha kapsamlı bitki veri tabanları, planlamacıların otlakları göç güzergâhlarıyla karşılaştırmasına, yeni koruma alanları belirlemesine ve otlatmayı düzenlemesine yardımcı olabilir.
Tacikistan Ulusal Bilimler Akademisi üyesi ve laboratuvarın Tacikistanlı direktörü Abdusattor Samadovich Saidov, ulusal programların birlikte çalışmasının neden gerekli olduğunu şöyle açıkladı:
"Biyoçeşitliliğin korunması küresel bir sorun; hiçbir ülke bunun üstesinden tek başına gelemez. Özellikle göçmen kuşlar ve memeliler gibi türlerin ulusal sınırları aştığı Orta Asya benzeri bölgelerde sınır ötesi işbirliği hayati önem taşıyor," dedi Saidov.
Zhang da bilimi, farklı diller konuşan ve farklı kurumlarda çalışan insanları birbirine bağlayan bir unsur olarak tanımladı. Ona göre ortak biyoçeşitlilik araştırmaları; pratik koridor tasarımı ve restorasyon planlarıyla bir araya geldiğinde ekolojik güvenliği koruyabilir ve dağ topluluklarının gündelik yaşamını iyileştirebilir.
Ortaklığın değeri, bu görevleri bir araya getirmesinde yatıyor: hayvanları gözlemlemek, bitkileri korumak, yerel geçim kaynaklarını anlamak ve hükümetlere kullanabilecekleri bilgileri sunmak. Göç yollarını açık tutmak için bu ortak bilginin sahada değişime dönüşmesi gerekecek.
Öne Çıkanlar
- Çin ve Tacikistan, ortak biyoçeşitlilik laboratuvarını Mart 2022'de kurdu ve Ekim 2024'te Kuşak ve Yol platformuna dönüştürdü.
- Üç ayda bir düzenlenen saha gezileri genellikle 10 günden uzun sürüyor; yaban hayatı sayımlarını, çobanlarla görüşmeleri, dışkı analizlerini ve bitki toplamayı bir araya getiriyor.
- 2024 tarihli bir koyun koridoru araştırması, ulusal sınırları aşan beş güzergâh belirledi. Modellemede geçiş noktalarının sayısı, en az kısıtlayıcı çit senaryosundaki 997'den en kısıtlayıcı senaryoda 25'e düştü.
- Araştırmacılar, Marco Polo koyunlarının yaşam alanlarını yeniden birbirine bağlamak için hedefli çit değişiklikleri ve eşgüdümlü koruma öneriyor.
- Çince, Rusça ve İngilizce bir veri tabanı, 2026'ya kadar bir milyon bitki örneğini dijital ortama aktarmayı ve 2030'a kadar ortak ülkelere yayılmayı hedefliyor.
- Bölgesel çalışmalar arasında, kurumuş Aral Gölü yatağı çevresindeki restorasyon ve kalkınma çalışmalarına yön vermek üzere Ağustos 2024'te Özbekistan'da başlatılan araştırma gezisi de yer alıyor.
- Tacikistan'daki topluluk koruma alanları, yerel hizmetleri ve yaban hayatının korunmasını finanse etmek için kotalarla sınırlandırılmış avcılıktan elde edilen geliri kullanıyor; bunun için sıkı denetim gerekiyor.
- Argali genomu araştırmaları, Himalaya kurtları çalışmaları ve hayvan kayıplarını önlemeye yönelik önlemler, dağ yaban hayatını korumak için yeni araçlar sunuyor.






