Bağımsızlığın yıl dönümü kültürel değişimi gözler önüne seriyor
Vietnam Eğitim Bakanlığına göre, 2025’te yalnızca 400 lise öğrencisi mezuniyet sınavlarında Fransızcayı seçti. İngilizceyi seçenlerin sayısı 358 bini, Çinceyi seçenlerin sayısıysa 4 bin 400’ü aştı. Ülke, Fransız sömürge yönetiminden bağımsızlığını ilan edişinin 80. yılını kutlarken bu tercihler, eski yöneticilerinin dilinin günümüzde fırsatlarla ilişkilendirilen dillerin ne kadar gerisine düştüğünü gösteriyor.
İçindekiler
- Bağımsızlığın yıl dönümü kültürel değişimi gözler önüne seriyor
- Fransız yönetiminin değiştirdikleri
- Kökenleri giderek daha az bilinse de binalar ayakta
- Fransız yemekleri uyarlanarak Vietnam mutfağının parçası oldu
- Yazı sistemi sömürge dilinden daha uzun ömürlü oldu
- Çince neden bazı gençlere daha yakın geliyor?
- Bağımsızlık kutlamaları acı bir geçmişi de hatırlatıyor
- Fransa modern bir ortaklık kurmaya çalışıyor
- Vietnam birçok büyük güçle yakın ilişkilerini sürdürüyor
- Öne çıkanlar
2 Eylül’deki yıl dönümü, Ho Chi Minh’in 1945’te Hanoi’deki Ba Dinh Meydanı’nda bağımsızlık ilan ettiği günü hatırlatıyor. Kutlamaların merkezindeki görkemli askerî geçit töreni, yaklaşık bir yüzyıl süren yabancı egemenliğine karşı verilen mücadeleyi ülkenin gündeminin merkezine taşıyor. Meydanın çevresindeki, bugün Vietnam devletine hizmet veren binalarda Fransız mimarisinin etkileri hâlâ görülüyor.
Fransa’nın izleri ekmekte, kahvede, eğitimde ve Vietnamcayı yazmak için kullanılan Latin alfabesinde de sürüyor. Ancak gündelik yaşamın bu tanıdık unsurları gençler için her zaman Fransa’yla açıkça ilişkilendirilmiyor. Bazıları bir binayı beğeniyor ya da bir baget yiyor, ancak bunların ardındaki sömürge tarihini düşünmüyor.
Öte yandan Çin; ticaret, dil eğitimi ve popüler kültür yoluyla daha fazla öne çıkıyor. Yakınlığı, Çin’e uzak Fransa’nın kolayca sağlayamayacağı pratik bir önem kazandırıyor. Vietnam, kendi hareket alanını korumaya çalışırken birçok büyük güçle ilişkilerini sürdürerek bu duruma yanıt veriyor.
Sonuç, geçmişle değişen bir ilişki: Fransız etkileri Vietnam yaşamına işlemeyi sürdürürken gençlerin eğitim ve iş tercihleri, çevrelerindeki ekonomik ve siyasi coğrafyayı giderek daha fazla yansıtıyor.
Fransız yönetiminin değiştirdikleri
Fransa’nın Vietnam’daki sömürgeci yayılma politikası 19. yüzyılın sonlarında hız kazandı ve 1887’de Fransız Hindiçini’nin kurulmasıyla sonuçlandı. Sömürge yönetimi, sonraki altı on yıl boyunca topraklara el koydu, plantasyonlar kurdu ve çoğu zaman yerel topluluklar pahasına doğal kaynakları sömürdü.
Zorla çalıştırma, ağır çalışma koşulları ve baskı, kalıcı izler bıraktı. Tarihçilere göre 1930’lara gelindiğinde Vietnam topraklarının yüzde 80’inden fazlası Fransız sömürgecilerin ve müttefiklerinin kontrolündeydi. Ana dilde eğitime erişim kısıtlıydı ve okuryazarlık oranı düşük kaldı.
Fransa ayrıca demiryolları, telgraf hatları ve elektrik sistemlerinin yanı sıra bulvarlar, köprüler ve kamu binaları inşa etti. Bu gelişmeler, insanların, malların ve bilginin ülke içindeki dolaşımını değiştirdi. Fransa’nın etkisi, Fransa örnek alınarak oluşturulmuş merkezi bir yönetim ve Vietnam toplumunu yeniden şekillendiren yeni yasalarla hükümete ve hukuka da uzandı.
Eğitim de benzer biçimde karmaşık bir rol oynadı. Erişimi kısıtlı olsa da bir kuşağı Fransız dili, edebiyatı ve felsefesiyle tanıştırdı. Bu fikirler, hem sömürge yönetimiyle iş birliğinin hem de yönetime karşı direnişin şekillenmesine yardımcı oldu.
Yıl dönümünün arka planındaki temel tarihler, sömürge yönetiminin kurulmasından bağımsızlık ilanına ve nihayet Fransız yönetiminin yenilgisine uzanan uzun mücadeleyi gösteriyor:
- 1887: Fransa sömürge yönetimini pekiştirirken Fransız Hindiçini kuruldu.
- 1899-1902: Hanoi’de Long Bien Köprüsü inşa edildi ve kentin altyapısının kalıcı bir parçası oldu.
- 2 Eylül 1945: Ho Chi Minh, Ba Dinh Meydanı’nda Vietnam’ın bağımsızlığını ilan etti.
- 1954: Vietnam’ın Dien Bien Phu’daki zaferi Fransız sömürgeciliğine son verdi.
- 2 Eylül 2025: Vietnam, bağımsızlık ilanının 80. yılını kutluyor.
Kökenleri giderek daha az bilinse de binalar ayakta
Hanoi ve Ho Chi Minh şehri, Fransız yönetimini en görünür biçimde hatırlatan yapılardan bazılarına ev sahipliği yapıyor. Ba Dinh Meydanı çevresindeki sarı boyalı cumhurbaşkanlığı sarayı ve dışişleri bakanlığı binası, neoklasik Hanoi Opera Binası ve Ho Chi Minh şehrindeki Notre Dame Katedrali, kentin öne çıkan simgeleri arasında yer alıyor.
Süslü cepheler, kubbeli tavanlar ve zarif balkonlar bölge sakinlerinin ve turistlerin ilgisini çekmeyi sürdürüyor. Ancak bu yapılara duyulan ilgi, onları kimin ve hangi koşullarda inşa ettiğine ilişkin kuşaklar arasındaki bilgi farkıyla birlikte varlığını sürdürüyor.
Hanoi’de yaşayan 30 yaşındaki Nguyen Thi Trang, görünüşü ve ünlüler arasındaki popülerliği nedeniyle dışişleri bakanlığı binasını ziyaret etti. Binanın cazibesini şu sözlerle anlattı:
eşsiz mimari
Trang, binanın Fransız kökenlerinden habersizdi. Deneyimi, sömürge dönemi yapılarının nasıl algılandığındaki değişimi yansıtıyor: Bir ziyaretçi, binanın kökenini bilmeden onu günümüz Hanoi’sinin kent manzarasının bir parçası olarak beğenebiliyor.
Hanoi, Ho Chi Minh şehri ve Dalat’ta eski Fransız villaları ve kamu binaları da restorasyon ve koruma çalışmalarının odağında. Bu projelerin bazılarında Fransız uzmanlığı ve finansmanı hâlâ rol oynuyor. Binaları korumak, yararlı ve değer verilen yapıları yaşatırken hangi koşullarda inşa edildiklerini de kabul etmeyi gerektiriyor.
Fransız yemekleri uyarlanarak Vietnam mutfağının parçası oldu
Banh mi, Fransa’dan gelen bir yiyeceğin nasıl kendine özgü bir Vietnam lezzetine dönüştüğünün en açık örneklerinden biri. Çıtır baget ekmek Fransız ekmeğinden geliyor; iç malzemeleri ve lezzetleriyse yerel damak tadına göre uyarlanmış. Sandviçin kimliği artık bu dönüşüme dayanıyor.
Şekerli yoğunlaştırılmış sütle sert kahve sunan kafeler, Fransız dönemiyle gündelik yaşam arasındaki bir başka bağı oluşturuyor. Fransız yönetimi döneminde tanıtılan kahve kültürü, içeceğin hazırlanma ve tüketilme biçimini yerel tercihler şekillendirirken Vietnam sokak yaşamının tanıdık bir parçası hâline geldi.
Fransız mutfağının etkisi, pirinç unundan yapılan bir tür krep olan banh xeo ve pho çorbası gibi yemeklerde de görülüyor. Bu lezzetlerde yerel malzemelerle Avrupa teknikleri harmanlanmış durumda. Daha geniş çerçevede, benimsenenler yerel koşullara uyarlanıyor; neyin kalıcı olacağına Vietnamlı aşçılar ve müşteriler karar veriyor.
Hanoi’de fırın işleten Nguyen Van Hoan, Vietnam ekmek kültürünün Fransız kökenlerini kabul ediyor. Mutfağın varlığını sürdürmesinin çevresine uyum sağlamasına bağlı olduğunu şöyle açıklıyor:
Fransız mutfağı, Vietnam damak tadına uyum sağlamak zorunda kaldı,
Hoan’ın gözlemi, kökenlerine ilişkin farkındalık azalırken Fransa’nın kültürel izlerinin gündelik alışkanlıklarda neden güçlü kaldığını açıklamaya yardımcı oluyor. Ekmek ve kahve, Vietnamlılar onları kendi yaşamlarına uyarladığı için önemini koruyor.
Yazı sistemi sömürge dilinden daha uzun ömürlü oldu
Vietnamcayı yazmak için kullanılan Latin kökenli alfabe Quoc Ngu, Fransız dönemiyle ilişkilendirilen en kalıcı miraslardan biri. Misyonerler tarafından geliştirilen ve daha sonra Fransızlarca yaygınlaştırılan bu alfabe, Çin karakterlerinin yerini aldı ve okuryazarlığın artmasına yardımcı oldu. Vietnam kimliğinin merkezinde yer almaya devam ediyor.
Chu Quoc ngu olarak da bilinen bu alfabe, yazılı iletişimin ve yönetimin yaygınlaşmasını kolaylaştırdı. Kullanımının sürmesi, sömürge dönemiyle okul eğitiminden devlet işlerine kadar yazılı kamusal yaşamın neredeyse her alanı arasında bir bağ kuruyor.
Fransızca ise farklı bir seyir izledi. 20. yüzyılın büyük bölümünde Vietnam seçkinlerinin diliydi; devlet görevlerine, yükseköğrenime ve uluslararası diplomasiye kapı açıyordu. Bugün öğrencilerin başka dilleri değerlendirmesiyle birlikte Fransızcanın pratik çekiciliği azaldı.
Eğitim Bakanlığının mezuniyet sınavı verilerine göre Çinceyi seçenlerin sayısı Fransızcayı seçenlerin 11 katı: 400’e karşılık 4 bin 400. İngilizceyi seçen 358 bini aşkın öğrenciyle bu sayı Fransızcayı seçenlerin 895 katından fazla. Bu veriler, söz konusu eğitim tercihi bakımından İngilizcenin her iki dilin de çok önünde olduğunu gösteriyor.
Ülke genelinde yaklaşık 63 bin kişi Fransızca kurslarına kayıtlı. Fransızca öğrenenler ve bu dili destekleyen kurumlar varlığını sürdürüyor; ancak Japonca ve Korece dâhil diğer yabancı dillere yönelik ilgi de rekabeti artırıyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un Hanoi’ye yaptığı son ziyarette üniversite öğrencilerinin kendisiyle akıcı Fransızca konuşmasından çok memnun kaldığı bildirildi. Böyle bir akıcılığa giderek daha seyrek rastlanıyor. Fransa Büyükelçiliği kültür programlarını ve dil kurslarını sürdürüyor; yine de Fransızca, bugün Vietnamlıların çoğu için pratik değerinden çok simgesel prestij taşıyor.
Çince neden bazı gençlere daha yakın geliyor?
25 yaşındaki içerik üreticisi Hoang Thu Ha, dil tercihini aşinalık ve coğrafya üzerinden anlattı. İkinci bir yabancı dil olarak Fransızca yerine neden Çinceyi seçeceğini açıklarken şöyle dedi:
Birini seçmem gerekirse, ikinci yabancı dil olarak Fransızca yerine Çinceyi tercih ederim; çünkü daha tanıdık geliyor. Üstelik Çin komşumuz.
Ha’nın görüşü, kişisel bir eğitim tercihini Vietnam’ın büyük bir ekonomik gücün yanı başındaki konumuna bağlıyor. Çin, Vietnam ticaretinde giderek daha fazla önem kazanıyor ve iki ülke arasındaki ticaret hızla büyüyor. Bu nedenle dil becerileri, gençlerin çalışmayı beklediği dünyayla yakından bağlantılı görünebiliyor.
Çin’in etkisi popüler kültüre de uzanıyor. Fransız etkileri kentlere ve yemek kültürüne işlemiş olsa da bu durum bazı genç Vietnamlılara Çin kültürünü Fransız geleneklerinden daha tanıdık ve yakın hissettiriyor.
Bu değişim, dil kurslarının ötesine geçiyor. Vietnam; bölgesel güvenlik kaygılarını, büyük güçler arasındaki rekabeti ve tedarik zincirlerini işler durumda tutma gereğini birlikte gözetiyor. Tedarik zinciri, malzeme ve ürünlerin şirketler ve ülkeler arasında hareket ettiği ağı ifade ediyor. Vietnam’ın ticaret ve yatırım tercihleri, bu ağların ne kadar güvenilir biçimde işleyebileceğiyle bağlantılı.
Dolayısıyla Çin’in artan varlığı hem fırsatlar hem de temkinli olmayı gerektiren nedenler doğuruyor. Ekonomik önemi, Çin’le ilişki kurmayı gerekli kılarken anlaşmazlıklar ve siyasi baskılar Vietnam’ı diğer güçlü ilişkilerini de sürdürmeye yöneltiyor.
Bağımsızlık kutlamaları acı bir geçmişi de hatırlatıyor
Dien Bien Phu, Vietnam’ın ulusal direncine ilişkin anlatının merkezinde yer alıyor. 1954’teki zafer Fransız sömürgeciliğini sona erdirdi ve bağımsızlık yıl dönümünde anılan tarihin önemli bir parçasını oluşturuyor. Özgürlüğün kutlanması, sömürge yönetiminin geride bıraktıklarının nasıl anlatılacağına ilişkin süregelen tartışmayla yan yana duruyor.
Birçok Vietnamlı, Fransız dönemiyle ilişkilendirilen mimari, mutfak ve eğitim katkılarına değer verirken bunlara eşlik eden acı ve sömürünün de farkında. Zorla çalıştırma, topraklara el konulması, baskı ve kültürel silinme, bu tarihin acı veren parçaları olmaya devam ediyor.
Fransızların inşa ettiği altyapı, Vietnam ekonomisinin bağlantılarını güçlendirdi ve birleşik bir ulusun temellerini attı. Ulusal Karayolu 1 ve kuzeyden güneye uzanan demiryolu, ülkenin farklı bölgelerini birbirine bağladı. Bu yapıların önemini koruması, projelere sömürge geçmişlerinin ötesinde de ulusal yaşamda yer veriyor.
Hanoi’de 1899-1902 yılları arasında inşa edilen Long Bien Köprüsü, direncin ve bağlantının simgesi olarak kutlanıyor. Fransa restorasyon projelerine finansman sağladı. Bu da sömürge yönetiminden miras kalan bir yapının günümüzdeki iş birliğinin odağına dönüşebileceğini gösteriyor.
Özür ve tazminat çağrıları sürerken sömürge döneminde ortaya çıkan eşitsizlikler Vietnam toplumunu şekillendirmeye devam ediyor. Tazminat, geçmişte verilen zararı telafi etmeye yönelik çabalar anlamına geliyor. Tartışma; sorumluluk, toplumsal hafıza ve kalkınmanın getirdiği kazanımların nasıl paylaşıldığına ilişkin soruları bir araya getiriyor.
Fransa modern bir ortaklık kurmaya çalışıyor
Fransa, bağımsızlıktan bu yana geçen on yıllarda Vietnam’la ilişkisini yeniden tanımlamak için çalıştı. Büyük ticaret anlaşmalarıyla enerji, altyapı ve teknoloji alanlarındaki iş birliği sayesinde diplomatik ilişkiler ısındı. Fransa, Vietnam’da sağlık, eğitim ve sürdürülebilir kalkınma alanlarında iki ülke arasında doğrudan yardım sağlayan en büyük Avrupalı ikili bağışçı konumunda.
İki bini aşkın Fransız şirketi Vietnam’a ihracat yapıyor. Fransız şirketleri, Güneydoğu Asya ülkelerinden oluşan bölgesel bir kuruluş olan ASEAN içindeki Vietnam’ı stratejik bir pazar olarak görüyor. Son anlaşmalar nükleer enerjiden uydu geliştirmeye kadar farklı alanları kapsıyor.
Macron’un Vietnam’ı da kapsayan son Güneydoğu Asya turu, diplomatik hedefleri Hanoi’de görülen tarihî bağlarla bir araya getirdi. Ziyaret, Çin’in artan etkisini dengelemeye yönelik çabalar da dâhil olmak üzere Fransa’nın Hint ve Pasifik okyanusları genelindeki daha geniş stratejisinin bir parçasıydı.
Fransa, daha büyük ekonomik bağlar kurmaya ve Çin’in altyapı finansmanına alternatifler sunmaya çalışırken kendisini "koşulsuz" iş birliği sunan bir ortak olarak tanıttı. Vietnam için daha fazla potansiyel ortağın varlığı, finansman, teknoloji ve ticari ilişkilerde seçeneklerin artması anlamına geliyor.
Fransız kültür kurumları da dili ve Fransız değerlerini tanıtmaya devam ediyor. Öğrenciler giderek daha fazla İngilizceye, Çinceye ve başka dillere yönelse de bu kurumların çalışmaları, ticaretin ötesine uzanan bağı koruyor.
Fransa’nın hedefleri hem sömürge geçmişinden hem de günümüzdeki uluslararası rekabetten kaynaklanan sınırlarla karşı karşıya. Bazı çevrelerde Fransızcanın prestiji sürüyor ancak dil artık hedeflere ulaşmada varsayılan seçenek değil. Ticaret anlaşmaları ve kültürel aşinalık, diğer ekonomik ilişkilerin sağladığı doğrudan çekicilikle rekabet etmek zorunda.
Vietnam birçok büyük güçle yakın ilişkilerini sürdürüyor
Vietnam’ın yaklaşımı genellikle "bambu diplomasisi" olarak tanımlanıyor: Diğer ülkelerle ilişkilerde esneklik gösterirken kendi tutumunu korumak. Çin’in etkisini yönetirken ABD, Japonya ve Fransa’yla ilişkilerini geliştirdi.
Pekin’in ihtilaflı suların da bulunduğu Güney Çin Denizi’ndeki iddialı tutumu ve ekonomik baskısı, Vietnam’ın ortaklıklarını çeşitlendirme çabasını açıklamaya yardımcı oluyor. Yabancı yatırımları çeşitlendirmek ve birçok ülkeyle ilişkileri güçlendirmek, gerilimler ortaya çıktığında Hanoi’ye daha fazla seçenek sunuyor.
Çin aynı zamanda önemli bir ortak olmaya devam ediyor. Coğrafi yakınlığı ve ekonomik ağırlığı, bu ilişkiyi Vietnam ticareti ve iş dünyasının merkezine yerleştiriyor. Dolayısıyla Vietnam’ın yaklaşımı hem pragmatik hem temkinli: İş birliğini sürdürürken herhangi bir güce bağımlılığı azaltmaya çalışıyor.
Fransa bu stratejide farklı bir yerde duruyor. Tarihî varlığı, mali yardımları ve ticari bağları ona süregelen bir rol kazandırırken ABD, Japonya ve diğer ortaklar Vietnam’ın uluslararası seçeneklerini genişletiyor. Kültürel etki ile diplomatik önem farklı hızlarda değişiyor: Fransa aktif bir ekonomik ortak olmayı sürdürürken Fransızca sınıflarda gerileyebiliyor.
Vietnam’ın hızlı ekonomik büyümesi, genç nüfusu ve stratejik konumu, bu tercihleri Güneydoğu Asya’nın tamamı için önemli kılıyor. Dışa açılan bir toplum, geçmişten gelen etkileri yeniden değerlendiriyor ve yenilerini yerel ihtiyaçları ve hedefleri doğrultusunda benimsiyor.
Restore edilen villalar, Vietnam usulü bagetler, Fransızca programları ve Çince öğrenimine artan ilgi aynı sürecin parçaları. Fransız mirası olduğu gibi bırakılmak yerine yeniden yorumlanıyor; Çin’in genişleyen varlığıysa Vietnam’ın dış dünyayla ilişkilerine yeni bir katman ekliyor.
Öne çıkanlar
- Vietnam, Ho Chi Minh’in 2 Eylül 1945’te Ba Dinh Meydanı’nda bağımsızlığını ilan etmesinin üzerinden geçen 80 yılı kutluyor.
- Fransız etkisi mimaride, yemeklerde, altyapıda ve Latin kökenli Vietnam yazı sisteminde hâlâ görülüyor.
- 2025’te mezuniyet sınavları için Fransızcayı 400 öğrenci, Çinceyi 4 bin 400 öğrenci, İngilizceyi ise 358 bini aşkın öğrenci seçti.
- Ülke genelinde yaklaşık 63 bin kişi Fransızca kurslarına kayıtlı.
- Vietnam için önemli bir bağışçı ve ticari ortak olmayı sürdüren Fransa’dan iki bini aşkın şirket ülkeye ihracat yapıyor.
- Çin’le artan ticaret, kültürel varlığı ve coğrafi yakınlığı, dil tercihlerini ve ekonomik ilişkileri şekillendiriyor.
- Sömürge dönemindeki sömürü, özür ve tazminat çağrıları ile Fransız döneminden kalma binaların korunması, ulusal hafıza tartışmasının parçası olmayı sürdürüyor.
- Vietnam, Çin’le gerekli ancak temkinli ilişkisini sürdürürken Fransa, ABD ve Japonya dâhil ülkelerle ortaklıklarını genişletiyor.






