Putrajaya, yapay zekâ şehirleri için başlangıç noktası oluyor
Malezya, akıllı şehir hedeflerinin merkezine yapay zekâyı yerleştiriyor. Putrajaya’da başlatılan ilk projeler arasında şehrin dijital ikizi, tehlike oluşturma ihtimali bulunan ağaçların izlenmesi ve şehir verilerini sunan etkileşimli bir avatar yer alıyor. Dijital Bakanlığı ile Malezya Dijital Ekonomi Kurumu (MDEC) tarafından yürütülen Yapay Zekâ Şehirleri Girişimi, ülke genelinde yaygınlaştırılmadan önce kentsel yönetimi ve yaşam kalitesini iyileştirmeyi amaçlıyor.
İçindekiler
- Putrajaya, yapay zekâ şehirleri için başlangıç noktası oluyor
- Yapay zekâ gündelik şehir hizmetlerine ne katıyor?
- Putrajaya girişimini üç proje şekillendiriyor
- Kuala Lumpur kameraları, trafiği ve acil durum hizmetlerini bir araya getiriyor
- Hong Kong ve Shenzhen’in gösterdikleri
- Ekonomik hedef belediye meclislerinin ötesine uzanıyor
- Küçük işletmeler ve beceriler, benimseme açığını ortaya koyuyor
- Gizlilik ve hesap verebilirlik yönetişim tartışmasını şekillendiriyor
- Kamu güveni bölgesel gündemin parçası oluyor
- Dönüm noktaları ve sonraki aşama
- Öne Çıkanlar
Ekonomik hedef, belediye hizmetlerinin çok ötesine uzanıyor. Dijital Bakanı Gobind Singh Deo, yapay zekânın benimsenmesinin Malezya’da verimliliği 113,4 milyar ABD dolarına kadar artırabileceğini söylüyor. Ülke aynı zamanda nitelikli çalışan açığı, işletmeler arasında eşitsiz benimseme düzeyi, önemli altyapı gereksinimleri ve otomatik kararların nasıl denetlenmesi gerektiğine ilişkin çözüme kavuşmamış sorular gibi pratik kısıtlarla karşı karşıya.
22 Ağustos 2025 itibarıyla Malezya’nın yaklaşımı ulusal kurumları, yerel yönetimleri, teknoloji şirketlerini ve üniversiteleri bir araya getiriyor. Kuala Lumpur, Cyberjaya, Iskandar Malaysia, Penang, Melaka, Putrajaya ve Johor Bahru’da akıllı park, akıllı trafik yönetimi, yenilenebilir enerji ve dijital altyapı iyileştirmelerini kapsayan projeler başlatıldı.
Sakinler için vaat açık: park yeri aramakla daha az zaman kaybetmek, acil durumlara daha hızlı müdahale, daha kullanışlı kamu hizmetleri ve yaşadıkları yerler hakkında daha iyi bilgi. Kuala Lumpur’da bir sabah, çoktan demlenmiş bir kopi-o, tren istasyonuna ayarlanmış bir yolculuk ve şemsiye gerekeceğini haber veren bir dijital asistanla başlayabilir. Bu, hedefin bir tasviri olmaya devam ederken şehir yönetimi projeleri daha acil odağı oluşturuyor.
Yapay zekâ gündelik şehir hizmetlerine ne katıyor?
Yapay zekâ; dili anlama, görüntüleri tanıma, problem çözme ve verilerden öğrenme gibi genellikle insan zekâsıyla ilişkilendirilen görevleri yerine getiren bilgisayar sistemlerini ifade eder. Geleneksel yazılımlardan farklı olarak yapay zekâ uyum sağlayabilir, örüntüleri belirleyebilir ve tahminleri hızlı ve doğru biçimde yapabilir.
Malezyalılar yapay zekâyla alışveriş platformlarındaki öneriler, olası dolandırıcılıkları tespit eden banka sistemleri ve yolculuk rezervasyonu hizmetlerinde değişen ücretler aracılığıyla şimdiden karşılaşıyor. Akıllı şehir programları bu yetenekleri kamu altyapısı ve hizmetlerine taşıyor. Akıllı şehir, kentsel sistemlerin işleyişini ve insanların şehirdeki deneyimini iyileştirmek için dijital teknoloji ve verilerden yararlanır.
Trafik yönetimi buna bir örnek. Yapay zekâ değişen yol koşullarını analiz ederek yoğunluğu tahmin edebilir ve yetkililerin trafik gelişirken müdahale etmesine yardımcı olabilir. Diğer kullanım alanları arasında enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını azaltmak, daha kişiselleştirilmiş kamu hizmetleri ve sağlık hizmetleri sunmak, gözetim ve acil durum müdahalesini desteklemek, kamu katılımı ve daha şeffaf yönetim için dijital kanallar oluşturmak bulunuyor.
Malezya, yapay zekânın ulaşım, sağlık hizmetleri ve şehir yönetimini desteklediği Hong Kong ve Shenzhen’den dersler çıkarıyor. Ülkenin kendi dönüşümü de hız kazanıyor. Amaç, yapay zekâyı münferit birimlerin kullandığı yalıtık bir teknoloji olmaktan çıkarıp günlük şehir yaşamının güvenilir bir parçası hâline getirmek.
Putrajaya girişimini üç proje şekillendiriyor
Malezya’nın idari başkenti Putrajaya, Yapay Zekâ Şehirleri Girişimi projelerinin ilk uygulama yeri. Program, kentsel yönetimde yapay zekânın benimsenmesini hızlandırmayı, sakinlerin yaşamını iyileştirmeyi ve Malezya’nın ASEAN’da dijital lider konumunu güçlendirmeyi hedefliyor.
Dijital ikiz, girişimin temel araçlarından biri. Bir yerin sanal kopyası olan bu model, yetkililerin koşulları anlamasına ve müdahaleleri planlamasına yardımcı olmak için şehirle ilgili bilgileri kullanıyor. Putrajaya’da kentsel planlama, trafik yönetimi ve afet müdahalesi öngörülen kullanım alanları arasında.
Akıllı ağaç envanteri ve risk izleme projesi, ağaç profilleri oluşturmak ve kamu güvenliğine yönelik riskleri tahmin etmek için yapay zekâdan yararlanacak. Dijital avatar ise şehir verilerine ve güncel analizlere erişim için etkileşimli bir yol sunarak hem planlamayı hem de sakinlerle iletişimi destekleyecek.
Belediye meclisleri, çözüm sağlayıcılar, MDEC, Digital Nasional Berhad (DNB) ve Ulusal Yapay Zekâ Ofisi (NAIO) çalışmalara katılıyor. Kamu kurumları, özel şirketler ve akademik kuruluşlar da daha geniş işbirliğinin parçası. Üniversiteler ve sektör ortakları Nesnelerin İnterneti, veri analitiği ve sürdürülebilir teknolojiler üzerine araştırmalar yürütüyor. Nesnelerin İnterneti, sensörler gibi fiziksel cihazların bilgi toplayıp paylaşabilmesini sağlar.
MDEC Üst Yöneticisi Anuar Fariz Fadzil, yapay zekâ şehirlerini ülkenin daha geniş dijital hedeflerinin temeli olarak nitelendiriyor:
Yapay Zekâ Şehirleri, bu dönüşümün temel taşı olacak; kapsayıcı, rekabetçi ve sürdürülebilir büyümeyi teşvik etmek üzere dijital politikayı, yeniliği ve kamu hizmetini bir araya getirerek Malezya’nın ‘Yapay Zekâ Ülkesi’ olma vizyonunun temelini atacak.
Kuala Lumpur kameraları, trafiği ve acil durum hizmetlerini bir araya getiriyor
Kuala Lumpur Belediye Sarayı’nın (DBKL) yönettiği Kuala Lumpur Komuta ve Kontrol Merkezi (KLCCC), kentsel koşulların izlenmesi ve yönetilmesi için hâlihazırda merkezi bir nokta sağlıyor. Merkez, 5.000’den fazla CCTV kamerasından, trafik sensörlerinden ve acil durum hizmetlerinden gelen bilgileri birleştiriyor.
Yapay zekâ analizi, merkezin trafik sıkışıklığını tahmin etmesine, acil durum müdahalelerini iyileştirmesine ve karbon emisyonlarını hesaplamasına yardımcı oluyor. Bu bilgi akışlarının bir araya getirilmesi, yetkililere aksi takdirde ayrı sistemler üzerinden ele alınabilecek durumlara ilişkin ortak bir görünüm sunuyor.
Kuala Lumpur ve Putrajaya, güncel bilgileri kullanarak şehirlerin dijital kopyalarını oluşturan dijital ikizleri de pilot olarak uyguluyor. Modeller, planlama ve afet yönetiminin yanı sıra altyapı bakımını da destekliyor. Yapay zekâ destekli sel uyarıları ve tahmine dayalı analizler; yetkililerin çevresel tehditlere daha hızlı yanıt vermesine, maliyetleri düşürmesine ve kamu güvenliğini artırmasına yardımcı olması amaçlanan uygulamalar arasında.
Diğer kentsel uygulamalar sakinleri daha doğrudan ilgilendiriyor. ParkEasy, sürücüleri boş park yerlerine yönlendirmek için yapay zekâ kullanarak trafik sıkışıklığını ve emisyonları azaltmaya yardımcı oluyor. Uyarlanabilir sokak aydınlatması, enerji tasarrufu sağlamak ve güvenliği artırmak üzere ışıkların çalışma biçimini ayarlıyor. Devlet sohbet botları ve dijital platformlar ruhsat başvurularını, vergi beyanını ve kamu geri bildirimlerini kolaylaştırıyor.
Sağlık projeleri arasında erken hastalık teşhisine yardımcı olan bir yapay zekâ aracı DR. MATA’nın yanı sıra klinik verimliliğini artırmak için bulutta barındırılan yönetim sistemleri yer alıyor. Malezya’nın akıllı şehir çerçeveleri ve kılavuzları, tüm bu uygulamalarda gizlilik, güvenlik ve birlikte çalışabilirlik konularını ele alıyor. Birlikte çalışabilirlik, farklı sistemlerin bilgi alışverişinde bulunup bu bilgileri kullanabilmesi anlamına geliyor. Açıklanan hedef; sürdürülebilir, kapsayıcı ve aksaklıklara dayanıklı şehirler kurmak.
Hong Kong ve Shenzhen’in gösterdikleri
Hong Kong’un Mass Transit Railway’i (MTR), yolcu akışını yönetmek ve tren sıklığını ayarlamak için sensörler ve yapay zekâ algoritmaları kullanıyor; böylece peronlarda aşırı kalabalık oluşmasının önüne geçmeye yardımcı oluyor. Buradaki pratik bağlantı, ağda kaç kişinin hareket ettiğini tespit etmek ve operasyonları buna göre değiştirmek.
Hong Kong’daki hastaneler, doktorların daha karmaşık vakaları incelemesinden önce röntgenleri taramak için yapay zekâ kullanıyor. Devlet sohbet botları, vergi ve ruhsat başvurularını birden fazla dilde yanıtlıyor. Bu örnekler, aynı genel teknolojinin ulaşım işletmecilerine, sağlık çalışanlarına ve kamu idaresiyle işi olan kişilere nasıl hizmet edebildiğini gösteriyor.
Huawei ile geliştirilen Shenzhen trafik kontrol sistemi, geleneksel sistemlerden 40 kat daha fazla veriyi işliyor. Sahte araç plakalarını ve trafik ihlallerini gerçekleştiği sırada tespit ediyor. Malezya açısından bu örnek, kameralar, sensörler ve diğer cihazlar birbirine bağlandığında şehir sistemlerinin ne büyüklükte bir bilgi akışını yönetmesi gerekebileceğini gösteriyor.
Malezya’nın planları bu şehirlerden çeşitli dersler çıkarıyor: entegre komuta merkezleri, planlama ve afet yönetimi için dijital kopyalar, kamu hizmetleri için otomatik çeviri ve sohbet botları, ayrıca hükümet, sektör ve üniversiteler arasında işbirliği. Etik denetim, erişilebilirlik ve kamu güveni de bu yaklaşımın parçaları. Malezya, sakinlerin ihtiyaçlarını merkezde tutarken başka bölgelere yayılabilecek ve bölge için örnek oluşturabilecek projeler istiyor.
Ekonomik hedef belediye meclislerinin ötesine uzanıyor
Gobind’in 113,4 milyar ABD dolarına kadar ulaşabileceğini belirttiği verimlilik artışı tahmini, yapay zekâyı daha geniş bir ekonomik stratejinin parçası hâline getiriyor. 2030’a ilişkin bir öngörü, imalat, tarım, sağlık ve finans alanlarında değişim beklenirken, yapay zekânın Malezya’nın üretim kapasitesine 115 milyar ABD dolarından fazla katkı sağlayabileceğini ortaya koyuyor. Üretim kapasitesi, bir ekonominin ne kadar üretim yapabileceği anlamına geliyor.
Rakan Tani gibi tarım platformları, çiftçilerin verimliliğini ve finansal istikrarını artırmak için şimdiden kullanılıyor. Finansta yapay zekâ, dolandırıcılığı tespit etmeyi ve risk yönetimini destekleyerek işlemlerin daha güvenli ve verimli olmasına katkıda bulunuyor.
2024’te kullanıma açılan Ulusal Dolandırıcılık Portalı, mali dolandırıcılıkla mücadelede yapay zekâdan yararlanıyor ve yanıt süreleriyle kayıpları azalttı. Portalın rolü, ulusal yapay zekâ gündemini haneleri doğrudan ilgilendiren acil bir konuyla birleştiriyor: para risk altındayken yetkililerin ve finans kuruluşlarının ne kadar hızlı harekete geçebildiği.
Yapay zekâ, 5G ve bulut bilişimin başlıca itici güçler arasında olduğu Malezya dijital ekonomisinin 2025’te ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) yüzde 25,5’ine ulaşması bekleniyor. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Hükümet, vergi teşvikleri, gelişmiş altyapı ve Dijital Serbest Ticaret Bölgesi (DFTZ) aracılığıyla yabancı teknoloji yatırımlarını çekmeye çalışıyor.
Smart City Expo Kuala Lumpur 2025 ile ASEAN AI Malaysia Zirvesi’nin uluslararası uzmanları, politika yapıcıları ve sektör liderlerini bir araya getirmesi bekleniyor. Her iki etkinlik de Malezya’nın kaydettiği ilerlemeyi tanıtma, bölgesel işbirliğini teşvik etme ve dijital gelişime yön verme çabalarının parçası.
Küçük işletmeler ve beceriler, benimseme açığını ortaya koyuyor
Malezya’daki mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin (MSME) yalnızca yüzde 13’ü yapay zekâyı benimsedi; oysa bu işletmeler iş dünyasının yüzde 97’sini oluşturuyor. Rakamlar, ulusal projeler ve büyük şehir sistemleri ilerlerken ekonominin ne kadar büyük bir bölümünün yapay zekâ kullanımının dışında kaldığını gösteriyor.
Yapay zekâ uzmanlarına olan talep arzı aşıyor. Malezya, Microsoft’un AIForMYFuture programı, üniversite işbirlikleri ve dijital okuryazarlık kampanyaları aracılığıyla eğitime yatırım yapıyor. Bu çalışmalar hem uzman çalışan ihtiyacını hem de toplumun dijital hizmetleri anlama ve kullanma kapasitesini hedefliyor.
Altyapı da önemli bir gereksinim. Yapay zekâ hizmetlerinin genişletilmesi veri merkezlerine, bulut bilişime ve 5G ağlarına yatırım yapılmasına bağlı. Şehir projelerinin ayrıca bilgi toplayan, altyapıyı işleten ve hizmet sunan kuruluşlar arasında işbirliğine ihtiyacı var.
Malezya, çoğunlukla Çin, Tayvan ve ABD’den ithal edilen yapay zekâ çiplerine bağımlı. İhracat kısıtlamaları ve gümrük vergileri tedariki aksatıp benimsemeyi yavaşlatabilir. Hükümet, yerel çip tasarımı ve montaj kapasitesine yatırım yaparken tedarikçi çeşitliliğini artırmaya çalışıyor.
Dolayısıyla zorluk, yalnızca yazılım satın almaktan ibaret değil. Malezya’nın planları; kamu kurumlarıyla işletmeleri birbirine bağlama çalışmalarıyla birlikte eğitimi, iletişim ağlarını, bilgi işlem tesislerini ve donanım tedarikini kapsıyor. Bir sonraki aşama, faydaları büyük şehir merkezlerinin ötesine taşımayı ve dijital uçurumu daraltmayı da hedefliyor.
Gizlilik ve hesap verebilirlik yönetişim tartışmasını şekillendiriyor
Malezya’da şu anda yapay zekâyı özel olarak düzenleyen bir mevzuat bulunmuyor; ancak hükümet yönetişim ve etik kılavuzları yayımladı. Otomatik kararlar, fikrî mülkiyet ve algoritmalardaki önyargı gibi konuları kapsayan daha geniş bir hukuki çerçeve geliştiriliyor. Algoritma, bilgisayarın kullandığı bir talimatlar dizisi; önyargı ise sonuçların insanlara adaletsiz biçimde muamele etmesine yol açabiliyor.
Bilim, Teknoloji ve Yenilik Bakanlığı’nın Yapay Zekâ Yönetişimi ve Etiği Ulusal Kılavuzları yedi temel ilke ortaya koyuyor: adalet, güvenilirlik, gizlilik, kapsayıcılık, şeffaflık, hesap verebilirlik ve insan yararını gözetme.
Şehir sistemleri büyük miktarda kişisel bilgiyi işlerken bu ilkeler özellikle önem kazanıyor. Gizlilik, söz konusu bilgilerin nasıl ele alındığıyla ilgili. Şeffaflık ve hesap verebilirlik ise insanların sistemlerin nasıl çalıştığını anlayıp anlayamadığını ve kararlarından kimin sorumlu olduğunu ele alıyor.
Hükümet, özellikle kararların otomatik biçimde alındığı durumlarda şeffaflık ve hesap verebilirlikteki eksikleri gidermek amacıyla Profil Oluşturma ve Karar Alma Kılavuzları geliştiriyor. Yapay zekâ tarafından üretilen içeriğin mülkiyetini ve korunmasını açıklığa kavuşturmak için fikrî mülkiyet mevzuatı da gözden geçiriliyor.
Aralık 2024’te kurulan NAIO, yapay zekâ politikalarını, düzenlemeleri ve sektörle işbirliğini koordine ediyor. Yakında yayımlanacak 2026–2030 Yapay Zekâ Teknolojisi Eylem Planı, sorumlu benimseme ve yeniliğe yön verecek. Akıllı şehirlerin gelişiminde bir sonraki aşamanın, yapay zekânın kullanımını genişletirken insanlar üzerindeki etkisinin denetlenmesini de gözetmesi amaçlanıyor.
Kamu güveni bölgesel gündemin parçası oluyor
Kamuoyunu bilinçlendirme kampanyaları, Malezyalılara deepfake ve dolandırıcılık gibi riskleri anlatıyor. Deepfake’ler, bir kişiyi gerçekte söylemediği bir şeyi söylerken ya da yapmadığı bir şeyi yaparken gösterebilen yapay görüntü, ses veya videolardır. Hükümet, şehirlerde yapay zekânın geniş ölçekte benimsenmesi için kamu güvenini gerekli görüyor.
Dijital Bakanı Gobind Singh Deo, 2025 Dünya Yapay Zekâ Konferansı’nda ortak eylem ihtiyacına dikkat çekti:
Yapay zekânın şekillendirdiği bu çağda işbirliği hayati önem taşıyor. Dijital dünyanın iyilik için bir güç olarak kalması ancak ortak kararlılık, yenilik ve teyakkuzla mümkün.
Malezya, 2025’te ASEAN dönem başkanlığı sırasında yapay zekâ güvenliğiyle ilgili bölgesel çalışmalara da öncülük ediyor. Güneydoğu Asya genelinde iyi uygulamaları, ortak araştırmaları ve yapay zekânın sorumlu kullanımını teşvik etmek üzere ASEAN Yapay Zekâ Güvenliği Ağı’nı hayata geçiriyor.
Ulusal ve bölgesel çalışmalar ortak bir pratik kaygıyı paylaşıyor: daha fazla karar ve etkileşim otomatik sistemleri içerirken kamu hizmetleri erişilebilir ve güvenilir kalmalı. Malezya’nın stratejisi, teknoloji geliştirmenin yanı sıra hükümet, şirketler, üniversiteler ve sakinler arasındaki işbirliğine de önem veriyor.
Dönüm noktaları ve sonraki aşama
Malezya’nın yapay zekâ şehirleri programı, politika ve teknoloji alanındaki gelişmelerin bir parçası. Başlıca tarihler, 2024’te başlatılan girişimlerden 2026–2030 dönemini kapsayan eylem planına uzanıyor:
- 2024: Ulusal Dolandırıcılık Portalı, mali dolandırıcılıkla mücadele için yapay zekâ kullanarak faaliyete geçiyor.
- Aralık 2024: Politikaları, düzenlemeleri ve sektörle işbirliğini koordine etmek üzere Ulusal Yapay Zekâ Ofisi kuruluyor.
- 2025: Malezya, ASEAN dönem başkanlığını üstleniyor ve ASEAN Yapay Zekâ Güvenliği Ağı aracılığıyla bölgesel işbirliğini ilerletiyor.
- 2025: Smart City Expo Kuala Lumpur ve ASEAN AI Malaysia Zirvesi’nin ilerlemeyi sergilemesi ve işbirliğini desteklemesi bekleniyor.
- 2026–2030: Yakında yayımlanacak Yapay Zekâ Teknolojisi Eylem Planı, yapay zekânın sorumlu biçimde benimsenmesine ve yeniliğe yön verecek.
- 2030: Yapay zekânın Malezya’nın üretim kapasitesine 115 milyar ABD dolarından fazla katkı sağlaması öngörülüyor.
Putrajaya’daki ilk projelerin ülke genelinde yaygınlaştırılmasının önünü açması amaçlanıyor; ancak bu genişleme için bir takvim açıklanmadı. Bir sonraki aşama, başarılı pilot projeleri ölçeklendirmeye, yapay zekâyı daha fazla sektöre entegre etmeye ve en büyük şehir merkezleri dışındaki insanlara ulaşmaya odaklanacak.
Malezya’nın hazırlıkları arasında dijital altyapı, yönetişim çerçeveleri, beceri programları ve kamu ile özel sektördeki kuruluşlar arasındaki ortaklıklar yer alıyor. Bunların pratik değeri, destekledikleri hizmetlerle ortaya çıkacak: daha güvenli kamusal alanlar, sellere daha iyi müdahale, daha verimli ulaşım, devlet kurumlarıyla daha kolay işlemler ve dijital araçlara daha geniş erişim.
Şimdiki görev, bu hedefleri hayata geçmeye başlayan projelerle buluşturmak. Putrajaya’nın dijital ikizi, ağaç izleme sistemi ve şehir verilerini sunan avatarı, Kuala Lumpur’un komuta merkeziyle birlikte ulusal stratejinin gelişeceği belirli yerler ve hizmetler sağlıyor.
Öne Çıkanlar
- Malezya’nın Yapay Zekâ Şehirleri Girişimi Putrajaya’daki projelerle başlıyor; ülke genelinde yaygınlaştırma planlanıyor.
- İlk uygulamalar arasında dijital ikiz, ağaç risklerini izleme ve şehir verileri için etkileşimli bir avatar bulunuyor.
- Kuala Lumpur’un komuta merkezi, 5.000’den fazla CCTV kamerası, trafik sensörü ve acil durum hizmetinden gelen bilgileri birleştiriyor.
- Dijital Bakanı Gobind Singh Deo, yapay zekânın sağlayabileceği verimlilik artışını 113,4 milyar ABD dolarına kadar çıkarıyor.
- Malezya’daki işletmelerin yüzde 97’sini oluşturmalarına rağmen, MSME’lerin yalnızca yüzde 13’ü yapay zekâyı benimsedi.
- Beceri açığı, altyapı gereksinimleri, gizlilik kaygıları, düzenleyici boşluklar ve ithal çip tedariki başlıca zorluklar arasında.
- NAIO ulusal yapay zekâ politikasını koordine ederken etik kılavuzları ve yakında yayımlanacak 2026–2030 Yapay Zekâ Teknolojisi Eylem Planı sorumlu benimsemeye yön veriyor.
- Malezya’nın bir sonraki aşaması, başarılı projeleri yaygınlaştırmayı ve faydaları büyük şehir merkezlerinin ötesine taşımayı hedefliyor.






