Küresel Yardımlar Azalırken Japonya’nın Desteği Önem Kazanıyor
Birçok Batılı ülkenin yardımlarını azaltmasıyla Japonya’nın Afrika’yla kalkınma ortaklığı yeniden dikkat çekiyor. Tokyo Uluslararası Afrika Kalkınma Konferansı (TICAD) kapsamındaki görüşmelerde dijital beceriler, özel sektör yatırımları ve kırılgan topluluklara destek öne çıkıyor.
İçindekiler
- Küresel Yardımlar Azalırken Japonya’nın Desteği Önem Kazanıyor
- Afrika’nın Önceliklerini Merkeze Alan Bir Forum
- Ortaklığın Gelişimi
- Japonya’nın Desteği Topluluklara Nasıl Ulaşıyor?
- İklim, Gıda ve Sağlık Taahhütleri
- Afrikalı İşletmelerle Japon Yatırımcıları Buluşturmak
- Gençler ve Dijital Beceriler Neden Önemli?
- TICAD9’dan Beklentiler
- Finansman ve Enerji Açıkları Hâlâ Büyük
- Öne Çıkanlar
21 Ağustos 2025 itibarıyla TICAD9’un ağustos ayında Yokohama’da düzenlenmesi planlanıyor. Konferansın gündeminde gıda güvensizliği ve COVID-19 salgınının ardından toparlanma gibi acil sorunların yanı sıra sanayide büyüme, daha temiz enerji ve Afrika’nın genç nüfusu için istihdam gibi uzun vadeli hedefler yer alıyor.
Ortaklık kapsamında Afrika için 4 milyar dolarlık Yeşil Büyüme Girişimi, Ukrayna’daki savaşın daha da kötüleştirdiği gıda güvensizliğiyle mücadele için 130 milyon dolarlık bir fon ve aşı yetersizliğini ve sağlık sistemlerindeki eksiklikleri gidermek üzere taahhüt edilen 2,5 milyar dolardan fazla kaynak bulunuyor. Bu girişimlerin yanı sıra barış, seçimler, girişimcilik ve kamu hizmetlerini destekleyen projeler de yürütülüyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Başkan Vekili Haoliang Xu, uluslararası iş birliğinin giderek daha fazla baskı altında olduğu bir dönemde Japonya’nın yardımının özellikle değerli olduğunu söyledi. Bir röportajda, Afrika’nın en kırılgan ülkelerinin geride kalma riskiyle TICAD’ın önemini ilişkilendirdi.
Çok taraflılık gerilerken Japonya'nın TICAD aracılığıyla sağladığı destek gerçekten büyük önem taşıyor.
Çok taraflılık, ülkelerin ortak kurumlar ve anlaşmalar aracılığıyla birlikte çalışması anlamına geliyor. TICAD, Afrika hükümetlerini, Japonya’yı, uluslararası kuruluşları, işletmeleri ve sivil toplumu aynı kalkınma görüşmelerinde buluşturarak bu yaklaşımı hayata geçiriyor.
UNDP yetkilileri ve Afrikalı liderler, son TICAD toplantısında Tokyo’nun diyaloğu sürdürmesine dikkat çekti. Temel kaygıları, bu desteğin Afrika ülkelerinin acil ihtiyaçlarını karşılarken kalıcı ekonomik büyüme için gerekli becerileri, işletmeleri ve kurumları geliştirmelerine nasıl katkı sağlayacağı.
Afrika’nın Önceliklerini Merkeze Alan Bir Forum
TICAD 1993’te başladı. Forum, Japonya tarafından Afrika Birliği, UNDP, Birleşmiş Milletler Afrika Özel Danışmanlık Ofisi ve Dünya Bankası’yla birlikte düzenleniyor. Otuz yılı aşkın sürede yardım, ticaret, yatırım ve bilgi paylaşımı için bir platforma dönüştü.
Afrika’nın sahiplenmesi, forumun yol gösterici ilkelerinden biri. Uygulamada bu, kalkınma önceliklerini Afrika ülkelerinin belirlemesi; Japonya ve diğer ortakların da desteklerini bu tercihlerle uyumlu hâle getirmesi demek. Uluslararası ortaklık ve kapsayıcı diyalog da sürecin temel unsurları arasında.
Foruma yalnızca hükümetler katılmıyor. Özel şirketler ve sivil toplum kuruluşları da uluslararası kuruluşlarla birlikte yer alıyor. Böylece görüşmeler kamu yardımı bütçelerinin ötesine geçerek iş fırsatlarını ve toplumların ihtiyaçlarını da kapsıyor.
Japonya’nın yaklaşımı; uyum anlamına gelen wa, uzlaşma arayışı ve sakin liderlikle ilişkilendirilen diplomatik düşünceleri de yansıtıyor. Kamusal tutumu ifade eden tatemae ve gerçek niyet anlamına gelen honne kavramları, çatışmadan kaçınarak iş birliği arayışındaki bu tarzı açıklamaya yardımcı oluyor. TICAD’da bu yaklaşım, farklı çıkarları olan katılımcılar arasındaki diyaloğun sürdürülmesine önem veriyor.
Forum, zaman içinde bağış yapanlar ve yardım alanlar arasındaki ilişkiye odaklanmaktan uzaklaşarak ticarete, yatırıma ve çözümlerin birlikte geliştirilmesine daha fazla ağırlık vermeye başladı. Bu değişim, Afrika’nın yardıma bağımlılığı azaltma ve yerel girişimler ile yatırımlar yoluyla büyüme sağlama hedefleriyle örtüşüyor.
Ortaklığın Gelişimi
Japonya’nın desteği artık mali katkıların yanı sıra teknoloji transferini, girişimciliği, becerilerin ve kurumların geliştirilmesini de kapsıyor. Dijital yenilik, yeşil enerji ve sağlık, ilgi gören sektörler arasında.
Ortaklığın bugünkü aşamaya nasıl geldiğini anlamaya yardımcı olan bazı tarihler şöyle:
- 1993: TICAD, Afrika’nın kalkınması ve uluslararası ortaklık için bir forum olarak kuruldu.
- 2005: Japonya ve Afrika Kalkınma Bankası, Geliştirilmiş Özel Sektör Desteği (EPSA) çerçevesini başlattı.
- 2019-2021: Japonya’nın desteği, COVID-19 salgınını, iklim baskılarını ve bölgesel çatışmaları da kapsayan bir dönemde UNDP’nin Afrika genelindeki kırılgan nüfuslara yardım etmesini sağladı.
- Ağustos 2025: TICAD9’un Yokohama’da düzenlenmesi, özel sektör destek çerçevesinin ise yeni bir dönem için uzatılması bekleniyor.
Bu dönüm noktaları, acil yardımlarla uzun vadeli kalkınma programlarının aynı ortaklık içinde nasıl birbirine bağlandığını gösteriyor. Kamu desteği temel hizmetlerin yeniden sağlanmasına yardımcı olurken yatırım ve eğitim, toplulukların acil krizin ötesinde ihtiyaç duyduğu işletmeleri ve istihdamı geliştirmeyi amaçlıyor.
Japonya’nın Desteği Topluluklara Nasıl Ulaşıyor?
2019-2021 yılları arasında Japonya’nın sürdürdüğü destek, sağlık, iklim ve güvenlik alanlarındaki baskıların iç içe geçtiği ülkelerde UNDP’nin yardım ulaştırmasına katkı sağladı. Çalışmalar, kıta çapında tek bir program yerine farklı ihtiyaçları kapsadı.
Barışın inşası ve güvenlik projeleri arasında Benin’de mayın temizleme çalışmalarına, Mali ve Togo’da barışı koruma eğitimlerine ve Güney Sudan’daki istikrar çalışmalarına destek yer aldı. Mayın temizleme, patlayıcı tehlikelerin ortadan kaldırılmasını; barışı koruma eğitimi ise personelin çatışmalardan etkilenen bölgelerde görev yapmaya hazırlanmasını sağlıyor.
Orta Afrika Cumhuriyeti ve Nijerya’da ekonomik toparlanma girişimleri yürütüldü. Meet the Tôshikas programı aracılığıyla Afrikalı girişimlere verilen destek de iş geliştirme boyutunu güçlendirdi; böylece toparlanma gündemi yeni şirketler ve istihdam yaratma çabalarıyla ilişkilendirildi.
Sağlık ve sosyal koruma çalışmaları arasında Kamerun’daki sağlık altyapısının iyileştirilmesi, COVAX aracılığıyla aşılara eşit erişimin desteklenmesi ve Senegal’de sosyal koruma projeleri yer aldı. Aşılara eşit erişim, hastalıklara karşı korunmanın yalnızca bir ülkenin kaynaklarına bağlı olmamasını sağlamayı amaçlıyor.
Yönetişim desteği kapsamında Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Zimbabve’de seçimlere destek verildi ve özgür, demokratik seçimlerin teşvik edilmesi için çalışmalar yürütüldü. Bu projeler birlikte değerlendirildiğinde ortaklığın güvenlikten kamu hizmetlerine, hane halkı desteğinden siyasi kurumlara kadar uzandığı görülüyor.
İklim, Gıda ve Sağlık Taahhütleri
Japonya’nın Afrika Yeşil Büyüme Girişimi, iklim değişikliğiyle mücadele etmek ve kıtanın daha yeşil kalkınmaya geçişini desteklemek amacıyla 4 milyar dolarlık yatırım içeriyor. Girişim, ekonomik fırsatları çevresel baskılara karşı atılacak adımlarla birleştirmeye yönelik daha geniş çabanın parçası.
Ukrayna’daki savaşın daha da kötüleştirdiği gıda güvensizliğiyle mücadele için ayrıca 130 milyon dolarlık bir fon oluşturuldu. Gıda güvensizliği, insanların yeterli gıdaya düzenli olarak erişememesi anlamına geliyor. Etkilenen topluluklar için bu, uzun vadeli kalkınma hedeflerinin yanı sıra acil bir sorun.
Aşı yetersizliğini ve sağlık sistemlerindeki zayıflıkları gidermek üzere 2,5 milyar dolardan fazla kaynak da taahhüt edildi. Aşı ve sağlık altyapısına yönelik destek, birbiriyle bağlantılı ihtiyaçları karşılıyor: Ülkelerin hem tıbbi malzemelere hem de sağlık hizmeti sunabilecek işleyen sistemlere ihtiyacı var.
Bu taahhütler, ortaklığın aynı sorunla mücadele etmek için birden fazla alanda adım atmasını sağlıyor. Hastalıklar, gıda kıtlığı ve iklim kaynaklı aksaklıklar aynı anda haneler ve kamu kurumları üzerindeki baskıyı artırabilir. Toparlanma içinse tüm bu sorunlara eğilmek gerekiyor.
Afrikalı İşletmelerle Japon Yatırımcıları Buluşturmak
Afrika Kalkınma Bankası (AfDB), TICAD’ın önemli ortaklarından biri. Japonya’yla birlikte enerji, ulaşım, sağlık ve iklim direnci için kaynakları harekete geçiriyor. Bankanın rolü, forumun kalkınma önceliklerini işletmelere ve altyapıya yönelik finansmanla buluşturuyor.
2005’te başlatılan Geliştirilmiş Özel Sektör Desteği (EPSA) çerçevesi, milyarlarca dolarlık eş finansman sağladı. Eş finansman, ortakların aynı projelere kaynak aktarması ve mali yükü paylaşması anlamına geliyor.
Bu çerçevenin son uzatması olan EPSA6’nın TICAD9’da imzalanması bekleniyor. Beklenen anlaşma, Japonya ile AfDB arasındaki ilişkileri derinleştirecek. Konferans hazırlıklarında anlaşmanın imzalanması henüz bir beklenti olarak ifade ediliyor.
Afrika Yatırım Forumu ve Japonya Yatırım Tanıtım Turu, Afrikalı girişimcilerin Japon yatırımcılar ve şirketlerle buluşması için başka yollar sunuyor. Amaçları, iş fikirlerini ve yatırım ilgisini yeniliği ve sürdürülebilir istihdamı destekleyebilecek ortaklıklara dönüştürmek.
Japonya Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, UNDP’nin Meet the Tôshikas programını destekliyor. Program, Afrikalı girişimleri Japon yatırımcılarla buluşturuyor; finansman, mentorluk ve yeni şirketlerin çevresindeki yatırımcı, şirket ve destek hizmeti ağları olan iş ekosistemlerini geliştirme konusunda Japonya’nın deneyimine erişim sağlıyor.
Yakın zamanda düzenlenen Japonya Yatırım Tanıtım Turu’nda altı Afrikalı girişim, 30’dan fazla Japon yatırımcı ve iş dünyası lideriyle görüştü. Bu görüşmeler yeni ortaklıkların ve bilgi alışverişinin önünü açarak TICAD’ın teşvik etmeyi amaçladığı ticari bağlantılara somut bir örnek oluşturdu.
Gençler ve Dijital Beceriler Neden Önemli?
Afrika’nın 2050’ye kadar dünya nüfusunun yüzde 25’ini oluşturacağı öngörülüyor. Dünyanın en genç nüfusuna sahip kıtanın kalkınma beklentileri; gençlerin yararlı beceriler edinip iş bulabilmesine ve kamu kararlarının şekillenmesine katkıda bulunabilmesine yakından bağlı.
UNDP Başkan Yardımcısı ve Afrika Bölge Direktörü Ahunna Eziakonwa, bu değerlendirmesinde insanları merkeze aldı. Afrika’nın nüfus gücünü, becerilere yönelik somut yatırım ihtiyacıyla ilişkilendirdi.
Afrika'nın en büyük zenginliği, dünyanın en genç nüfusuna sahip insanlarıdır. Afrika gençlerini sürece katmak ve becerilerinin gelişimini desteklemek, gelecekteki ilerleme açısından kritik önemdedir.
UNDP’nin desteklediği Afrikalı Genç Kadın Liderler Burs Programı, geleceğin liderlerini yetiştirme çabalarına bir örnek. TICAD ve ortakları, gençlerin ekonomik kalkınmaya katılmasına yardımcı olmak için girişimciliğe ve eğitime de öncelik veriyor.
Yakın dönemde düzenlenen tematik etkinlikler, gençlere konferansın kendisinde de rol vermeyi amaçladı. Afrika-Japonya Gençlik Hareketi: İstediğimiz Geleceği Birlikte Yaratmak etkinliği, Afrika ve Japonya’dan katılımcıları TICAD9’a yönelik önerileri görüşmek ve gençlerin karar alma süreçlerine daha fazla katılımını savunmak üzere bir araya getirdi.
Görüşmelerde mentorluk, iki bölgeden insanlar arasındaki etkileşim ve gençlerin sesini her düzeyde içeren sistemler ele alındı. Amaç, gençleri etkinliklere davet etmenin ötesine geçerek önceliklerin belirlenmesine katılımlarını da sağlamaktı.
Xu ayrıca Japonya’nın yapay zekâ (YZ) ve dijital sektörlerde insan kaynağı geliştirmeye odaklandığını vurguladı. YZ, örüntüleri tanıma veya verilerden yanıt üretme gibi görevleri yerine getiren bilgisayar sistemlerini ifade ediyor. İnsanları bu teknolojilerle çalışmaya hazırlamak, dijital ekonomi için gerekli iş gücünü yetiştirmenin bir parçası.
Japonya’nın bu becerilere yaptığı yatırımın istihdam sorunlarını ele alması, yeniliği desteklemesi ve Afrika’yı teknoloji odaklı gelecekteki büyümenin merkezlerinden biri hâline getirmeye yardımcı olması amaçlanıyor. Xu, bu çabaların kıtaya daha fazla Japon yatırımı çekebilecek nitelikli iş gücünün oluşmasına da katkı sağlayabileceğini düşünüyor.
TICAD9’dan Beklentiler
UNDP ile Japonya’daki Afrika Diplomatik Misyonu arasında yakın zamanda yapılan toplantıda, kalkınma öncelikleri TICAD9 hazırlıklarının gündemine taşındı. Bu istişarelerin amacı, sürecin merkezinde Afrika’nın tercihlerinin kalmasını sağlamak.
Yokohama’da Ağustos 2025’te düzenlenecek konferans için belirlenen temalar, hem toparlanmayı hem de Afrika ekonomilerinin yapısındaki değişimleri kapsıyor:
- Salgının ardından toparlanma ve dayanıklılık.
- Ticaret, yatırım ve sanayileşme.
- Tarım ve gıda güvenliği.
- Eğitim, teknoloji ve dijital dönüşüm.
- Gençler ve kadınlar için daha fazla fırsat ve karar alma süreçlerinde daha fazla etki.
- İklim değişikliği ve sürdürülebilir enerji.
Eziakonwa, Afrika’nın sahiplenmesini, sürekliliği ve sonuçlara daha fazla odaklanmayı bir araya getiren bir vizyon ortaya koydu. UNDP Afrika Bölge Direktörü olarak TICAD’ın daha geniş kalkınma taahhütleriyle bağını koruması ve hükümetlerle işletmeler arasındaki iş birliğini güçlendirmesi çağrısında bulundu.
TICAD Afrika'nın sahiplenmesinde kalmalı, sürekliliği korumalı, küresel kalkınma çerçeveleriyle bağını sürdürmeli, hesap verebilirliği güçlendirmeli ve kamu-özel sektör ortaklıklarını teşvik etmelidir.
Hesap verebilirlik, taahhütlerin izlenebilmesi ve sonuç verip vermediğinin değerlendirilebilmesi demek. TICAD’dan yararlanması beklenen insanlar için asıl önemli olan, görüşmelerin işleyen hizmetlere, daha iyi istihdam fırsatlarına ve daha güvenilir altyapıya dönüşüp dönüşmediği.
Finansman ve Enerji Açıkları Hâlâ Büyük
Afrika’nın uluslararası kalkınma çerçevesi olan Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’na (SKA) ulaşmak için yılda tahminen 1,3 trilyon dolara ihtiyacı var. Kısıtlayıcı finans sistemleri ve spekülatif kredi notları, birçok Afrika ekonomisinin ihtiyaç duyduğu yatırımı çekmesini zorlaştırıyor.
Kredi notları, kredi verenlerin bir ülkeye borç vermenin riskini nasıl değerlendireceğini etkiliyor. Düşük notlar borçlanma maliyetlerini artırarak hükümetlerin daha fazla faiz ödemesine yol açabiliyor. Afrika ekonomileri, düşük kredi notlarıyla ilişkili olarak milyarlarca dolar fazla faiz ödüyor; bu da küresel finans sisteminde reform çağrılarını güçlendiriyor.
Enerji açığı da önemli bir kısıt oluşturuyor. Yaklaşık 600 milyon Afrikalının güvenilir elektriğe, 900 milyonunun ise temiz pişirme imkânlarına erişimi yok. Temiz pişirme imkânından yoksun olanların sayısı, güvenilir elektriğe erişemeyenlerden 300 milyon daha fazla; yani bu sayı bir buçuk katı.
Bu veriler, karşılanmamış iki büyük ihtiyacı ortaya koyuyor. Bunların giderilmesi için finansman, altyapı, ortaklıklar ve teknoloji transferi gerekiyor. Japonya’nın deneyimi ve sürdürdüğü iş birliği bu alanlara katkıda bulunabilir.
TICAD, belirli kuruluşların toplantılara katılımına ilişkin tartışmalar da dâhil olmak üzere diplomatik zorluklarla karşılaşıyor. Japonya, kalkınma ve ortaklığa odaklanmayı sürdürürken bu anlaşmazlıkları uyum ve tarafsızlık ilkeleriyle yönetmeye çalışıyor.
Temel görev, taahhütleri Afrika’nın öncelikleriyle buluşturmak. Japonya’nın UNDP, AfDB, Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA) ve özel şirketlerle ilişkisi, finansmanı ve teknik desteği bir araya getiriyor. Gençlere ve Afrika’nın sahiplenmesine verilen önem ise ortaklığa acil yardımların ötesinde bir yön kazandırıyor.
Öne Çıkanlar
- Birçok Batılı ülkenin kalkınma yardımlarını azaltmasıyla Japonya’nın Afrika’ya yönelik desteği daha fazla önem kazanıyor.
- 1993’te başlayan TICAD, yardımların ötesine geçerek ticaret, yatırım, beceriler ve kalkınma önceliklerinin Afrika tarafından belirlenmesine daha fazla ağırlık veriyor.
- Taahhütler arasında 4 milyar dolarlık yeşil büyüme girişimi, gıda güvenliği için 130 milyon dolarlık fon ve aşılar ile sağlık sistemleri için taahhüt edilen 2,5 milyar dolardan fazla kaynak bulunuyor.
- Japonya’nın desteği barışın inşasını, ekonomik toparlanmayı, sağlığı, sosyal korumayı, seçimleri ve girişimciliği kapsıyor.
- Altı Afrikalı girişim, yakın zamanda Japonya Yatırım Tanıtım Turu aracılığıyla 30’dan fazla Japon yatırımcı ve iş dünyası lideriyle görüştü.
- TICAD9’un Ağustos 2025’te Yokohama’da düzenlenmesi planlanıyor. Öncelikler arasında EPSA6’nın imzalanması beklentisi, gençler, yatırım, gıda güvenliği ve iklim yer alıyor.
- Afrika’nın SKA’lar için yıllık finansman ihtiyacı tahminen 1,3 trilyon dolar; 600 milyon kişinin güvenilir elektriğe, 900 milyon kişinin ise temiz pişirme imkânlarına erişimi yok.






