Bölgesel Çabalar Yetersiz Kalırken Plastik Atıklar Japonya Kıyılarında Birikiyor

10 dakikalık okuma
Bölgesel Çabalar Yetersiz Kalırken Plastik Atıklar Japonya Kıyılarında Birikiyor

Tsushima'ya Yılda 40 Bin Metreküpe Varan Çöp Ulaşıyor

Nagasaki eyaletindeki Tsushima'ya her yıl 30 bin ila 40 bin metreküp sürüklenen çöp ulaşıyor. Bu, kent yönetiminin tahminlerine dayanıyor. Atıkların yarısından fazlası şişe, kap ve ambalaj gibi plastiklerden oluşuyor. Japon Denizi'nin bu kıyı şeridinde tekrarlanan temizlik çalışmaları, bir sonraki atık dalgasına yetişmekte zorlanıyor.

İçindekiler
  1. Tsushima'ya Yılda 40 Bin Metreküpe Varan Çöp Ulaşıyor
  2. Temizlenen Sahiller Neden Yeniden Atıkla Doluyor?
  3. Asya'nın Atık Sorunu ve Japonya'nın Kendi Payı
  4. Plastik Kıyıdan Derin Deniz Tabanına Kadar Kalıcılığını Koruyor
  5. Mikroplastikler Yaban Hayatı ve İnsanlar İçin Ne Anlama Geliyor?
  6. Önceki Taahhütlere Rağmen Küresel Anlaşma Görüşmeleri Tıkandı
  7. Japonya ve ASEAN, Toplama ve Bölgesel İşbirliğine Odaklanıyor
  8. Japonya'nın Ülke İçi Düzenlemeleri Ürünleri ve Tüketici Alışkanlıklarını Hedefliyor
  9. Şirketler ve Araştırmacılar Kalıcı Atığı Azaltmanın Yollarını Arıyor
  10. İşbirliği, Temizlik Çalışmalarını Önlemeyle Birleştirmeli
  11. Öne Çıkan Noktalar

2024'te yapılan araştırmalar, toplanan plastik şişelerin yüzde 54'ünün Çin ve Tayvan'dan, yüzde 38'inin ise Güney Kore'den geldiğini ortaya koydu. Bu oranlar, incelenen şişelerin yüzde 92'sini oluşturuyor. Bulgular, Japonya'daki bir sahilin Asya'nın başka yerlerinde üretilen ürünlerin varış noktası hâline gelebileceğini gösteriyor.

Doğu Denizi olarak da bilinen Japon Denizi'nin kıyısında Japonya, Güney Kore, Rusya ve Kuzey Kore bulunuyor. Akıntılar ve rüzgârlar çöpleri ulusal sınırların ötesine taşırken şiddetli yağışlar ve tayfunlar da daha fazla atığı denize sürüklüyor. Denizin batı kıyısı açıklarındaki Tsushima, bu birikimin yoğunlaştığı noktalardan biri hâline geldi.

Plastik, deniz yüzeyinin çok altında da birikiyor. Japonya Deniz-Yer Bilimi ve Teknolojisi Ajansı'nın (JAMSTEC) araştırmaları, Japonya çevresindeki derin deniz tabanında 20. yüzyıldan kalma nesneler de dâhil olmak üzere büyük miktarda plastik bulunduğunu ortaya koydu. Kirlilik deniz yaşamını tehdit ediyor, kıyı topluluklarına iş yükü getiriyor ve balıkçılıkla geçinenler üzerindeki baskıyı artırıyor.

19 Ağustos 2025 itibarıyla yürütülen çalışmalar; sahil temizliklerini, ülke içindeki düzenlemeleri, bölgesel yardımları ve yeni malzemelere yönelik araştırmaları bir araya getiriyor. İsviçre'deki uluslararası müzakereler, plastik kirliliğini önlemeye yönelik dünyanın ilk anlaşması konusunda uzlaşma sağlayamadı. Böylece ülkeler, görüşmelerde hedeflenen anlaşmaya varamadan kaldı.

Temizlenen Sahiller Neden Yeniden Atıkla Doluyor?

Tsushima'daki yerel yetkililer ve gönüllüler, sürekli bir çöp akışıyla karşı karşıya. Şişe ve ambalajların kıyıdan toplanması, ulaşmış olan atıkları ortadan kaldırıyor; ancak akıntılar başka yerlerden yeni atıklar taşıyabiliyor. Sık yapılan temizlikler, tekrarlanan bu akışla baş etmekte yetersiz kalıyor.

Şiddetli yağışlar ve tayfunlar, daha fazla atığı denize ve Japonya kıyılarına taşıyarak sorunu ağırlaştırıyor. Suyun hareketi, bir yerde çöplerin nasıl yönetildiğini başka bir yerdeki kıyının durumuna bağlıyor. Bu nedenle yerel temizlik, bölgesel sorunun yalnızca bir parçası.

Reklam

Japonya'nın deneyimi, sorumluluğun atıkların görünür hâle geldiği topluluklarla sınırlı olmadığını da gösteriyor. Çöplerin biriktiği yerlerde temizlik yapılmasının yanı sıra, atıkların çevreye karıştığı noktalarda toplama ve bertaraf sistemlerinin iyileştirilmesi gerekiyor. Aynı kirlilikle tekrar tekrar karşılaşan kıyı sakinleri için her iki çalışma da önem taşıyor.

Asya'nın Atık Sorunu ve Japonya'nın Kendi Payı

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), her yıl küresel çevreye yaklaşık 20 milyon ton plastik atığın karıştığını tahmin ediyor. Bunun yaklaşık yüzde 90'ı, yetersiz atık yönetimi nedeniyle çöplerin toplanamayıp gerektiği gibi bertaraf edilemediği gelişmekte olan ülkelerden geliyor.

Bu krizin merkezinde Asya yer alıyor. Çin, Myanmar, Laos, Tayland, Kamboçya ve Vietnam'dan geçen Mekong, okyanuslara en fazla plastik atık taşıyan nehirler arasında. Nehirler, iç kesimlerde atılan çöplerin kıyılara ulaşmasını sağlayan bir güzergâh oluşturuyor.

Endonezya, Filipinler, Vietnam ve Malezya da denizlerdeki plastik atıkların önemli kaynakları arasında. Altyapının yetersizliği ve kaçak döküm sorunu büyütüyor. Toplama sistemlerinin atık hacmini karşılayamadığı yerlerde plastik, toplanmadan veya geri dönüştürülmeden önce su yollarına karışabiliyor.

Japonya da kendi tüketimiyle kirliliğe katkıda bulunuyor. 2015'te kişi başına yılda yaklaşık 32 kilogram plastik ambalaj atığı üreten ülke, ABD'nin ardından dünyada ikinci sırada yer aldı. Bu rakam, ülkenin ambalaj kullanımını yurt dışından gelen kirlilikle birlikte değerlendirmeyi gerektiriyor.

Japonya'nın güçlü bir atık yönetimi sistemi var; ancak geri dönüşüm olarak saydığı işlemlerin önemli bir bölümü yakmayı içeriyor. Plastik yakılması karbon salımına yol açıyor. Ayrıca plastiğin çevreye karışabileceği başka yolları da ortadan kaldırmıyor. Bu nedenle atıkların azaltılması ve toplanması, bertaraf kadar önem taşıyor.

Plastik Kıyıdan Derin Deniz Tabanına Kadar Kalıcılığını Koruyor

Plastik ucuz, dayanıklı ve çok yönlü olduğu için yaygın biçimde kullanılıyor. Bu özellikleri ambalaj ve kaplar için kullanışlı olmasını sağlarken, atılan nesnelerin çevrede kalıcı olmasına da yol açıyor. Plastiğin parçalanması yüzlerce yıl sürebiliyor.

Güneş ışığı ve rüzgâr plastiği, deniz canlılarının yutabileceği küçücük parçacıklara, yani mikroplastiğe dönüştürebiliyor. Bir nesnenin küçük parçalara ayrılması, toplanmasını zorlaştırırken okyanusta dolaşmaya ve insan besin zincirine girmeye devam etmesine neden olabiliyor.

Reklam

JAMSTEC araştırmacıları, Japonya çevresindeki derin deniz tabanının bazı bölgelerinde kilometrekare başına 40 bine varan plastik parça buldu. Bunların yüzde 70 ila 80'i polietilen poşetlerden, geri kalanların çoğu ise şişe ve gıda kaplarından oluşuyordu. Polietilen, poşet üretiminde kullanılan bir plastik türü.

Bulunan atıkların bir kısmı 20. yüzyıldan kalmaydı. Derin deniz tabanına çok az ışık ulaştığından buradaki plastikler, yüzeyde kalanlara kıyasla daha da yavaş parçalanıyor. Nesneler onlarca yıl veya daha uzun süre kalabiliyor ve sahillerde görülen çöplerden çok uzakta birikim oluşturuyor.

Deniz tabanındaki bulgular, gündelik kullan-at ürünlerle kalıcı kirlilik arasındaki bağlantıyı ortaya koyuyor. Poşetler, şişeler ve gıda kapları kullanıldıkları yerlerden çok uzaklara taşınabiliyor, ardından parçalanmanın özellikle yavaş olduğu ortamlarda dibe çökebiliyor.

Mikroplastikler Yaban Hayatı ve İnsanlar İçin Ne Anlama Geliyor?

Mikroplastiklere Japon Denizi de dâhil olmak üzere dünyanın tüm okyanuslarında rastlanıyor. Bu parçacıklar zehirli kimyasalları emebiliyor ve balıklarla diğer deniz canlıları tarafından tüketilebiliyor. Küçük boyutları, denizdeki beslenme ilişkilerine girmelerini sağlıyor.

Araştırmalar, mikroplastiklerin deniz hayvanlarına fiziksel zarar verebildiğini, üreme sistemlerini bozduğunu ve besin zinciri boyunca birikebildiğini gösteriyor. İnsanlar açısından endişe, plastik parçacıklar ve bunlarla ilişkili kimyasallar içeren deniz ürünlerini tüketmenin olası etkileri. Uzun vadeli etkileri insan sağlığı açısından kaygı yaratmaya devam ediyor.

Daha büyük plastik parçaları da zarar veriyor. Balıklar, deniz kuşları ve kaplumbağalar plastiği yiyecek sanabiliyor; bu da yaralanmaya, açlığa ve ölüme yol açabiliyor. Dolayısıyla plastik kirliliği, yaban hayatını hem gözle görülebilen nesnelerle hem de sıradan bir sahil temizliğinde toplanamayacak kadar küçük parçacıklarla etkiliyor.

Atıklar ağlara zarar verdiğinde ve av miktarını düşürdüğünde balıkçı toplulukları somut maliyetlerle karşılaşıyor. Endonezya'da plastik atıklar, bazı balıkçıları kirlenmiş sulardan kaçınmak için filtrelenmiş havuzlarda balık yetiştiriciliğine yöneltti. Bu değişim, balık üretme ve geçim sağlama biçimlerini de dönüştürüyor.

Balıkçılık sektörü dünya genelinde yaklaşık 62 milyon kişiye doğrudan gelir sağlıyor; bu kişilerin yüzde 85'i Asya ve Pasifik'te yaşıyor. Deniz biyolojik çeşitliliğine zarar veren kirlilik, bu geçim kaynaklarının bağlı olduğu sağlıklı okyanusları da tehdit ediyor.

Reklam

Önceki Taahhütlere Rağmen Küresel Anlaşma Görüşmeleri Tıkandı

İsviçre'deki hükümetler arası müzakerelerde, plastik kirliliğini önlemeye yönelik dünyanın ilk anlaşmasının oluşturulması hedeflendi. Ancak görüşmeler anlaşma sağlanamadan sona erdi. Ülkeler düzenlemelerin kapsamı, hedefler ve gelişmiş ülkelerle gelişmekte olan ülkelerin sorumlulukları konusunda görüş ayrılığını sürdürüyor.

Bu anlaşmazlıklar, ülkelerin ne ölçüde değişiklik yapması gerektiği ve sorumluluğun nasıl paylaşılacağıyla ilgili. Sınır ötesi kirliliği ele almayı amaçlayan bir anlaşma için kurallar ve katılımcı hükümetlerden beklenen çalışmalar konusunda uzlaşma gerekiyor. Görüşmelerin sonuçsuz kalması, daha fazla gecikme yaşanabileceği yönündeki kaygıları artırdı.

Japonya, G20'nin 2019'da Osaka Mavi Okyanus Vizyonu'nu benimsemesine öncülük etti. Girişim, denizlere ek plastik kirliliği karışmasını 2050'ye kadar sıfırlamayı hedefliyor. Odak noktası, denize yeni kirlilik eklenmesini önlemek.

Japonya, günlük yaşam ve sanayi üzerindeki olası etkileri gerekçe göstererek bağlayıcı hedefler içeren bazı uluslararası sözleşmeleri imzalama konusunda da temkinli davrandı. Ülkenin tutumu, uluslararası eyleme verilen desteği tüketiciler ve işletmelerden beklenen değişikliklere ilişkin kaygılarla bir arada taşıyor.

Japonya, atık ayrıştırma ve toplama sistemlerinin kurulmasına yardım etmek ve atık kontrolü konusunda 10 bin personeli eğitmek dâhil, Asya ülkelerine teknik destek taahhüdünde bulundu. Bu destek, atılan plastiklerin su yollarına ulaşmasını önlemek için gereken uygulama kapasitesini güçlendirmeyi amaçlıyor.

Japonya ve ASEAN, Toplama ve Bölgesel İşbirliğine Odaklanıyor

Japonya'nın Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) ile işbirliği, bölgesel müdahalenin temel unsurlarından biri. Japonya, Deniz Çöpüyle Mücadele ASEAN Bölgesel Eylem Planı ve Japonya-ASEAN Entegrasyon Fonu aracılığıyla eğitimleri, kamuoyu bilinçlendirme kampanyalarını ve deniz çöplerini azaltmaya yönelik ulusal planları destekliyor.

Ortaklıklar, atık yönetiminin iyileştirilmesine, plastik kirliliğinin izlenmesine ve malzemeler ile geri dönüşüm teknolojilerindeki yeniliklerin teşvik edilmesine odaklanıyor. İzleme çalışmaları kirliliğin takibine yardımcı olurken toplama ve ayrıştırma sistemleri, atıkların denize ulaşmadan ele alınmasını sağlıyor.

Reklam

Güneydoğu Asya'daki birçok ülkede açık çöplükler kullanılmaya devam ediyor ve geri dönüşüm oranları düşük. Hükümetlerin deniz çöplerini azaltma planları olsa bile bu koşullar, atılan plastiklerin okyanusa karışmasını önlemeyi zorlaştırıyor.

Plastik atıkların uluslararası ticareti baskıyı artırdı. Çin'in 2017'de plastik ithalatının çoğunu yasaklamasının ardından Güneydoğu Asya'ya yapılan ihracat hızla arttı ve daha fazla atık, altyapısı sınırlı ülkelere yöneldi.

Ticaret konusu plastik atıkların hacmi sonrasında azaldı; ancak kötü yönetilen atıklar yine de okyanusa karışabiliyor. Bölgesel görev, hem yurt içi çöplerin hem de ithal edilen malzemelerin ele alınmasını ve her ikisini de toplayıp ayrıştırabilecek, işleyebilecek sistemlerin kurulmasını kapsıyor.

Japonya'nın Ülke İçi Düzenlemeleri Ürünleri ve Tüketici Alışkanlıklarını Hedefliyor

Japonya'nın Plastik Kaynakları Döngüsü Yasası 2022'den beri yürürlükte. Yasa, işletmelerin plastik ürün hacmini azaltmasını zorunlu kılıyor. Yaptırımlar yalnızca büyük işletmelere uygulanıyor ve bu da yasanın küçük işletmeler üzerindeki etkisini sınırlıyor.

Bazı işletme sahipleri, plastikten başka malzemelere geçişin önünde maliyetleri ve müşteri tercihlerini engel olarak gösteriyor. Alışılmış ürünleri değiştirmek daha fazla harcama gerektirebilir; müşteriler de kullandıkları ambalajları tercih etmeyi sürdürebilir.

Perakendeciler, müşterileri kendi çantalarını getirmeye ve gereksiz kullanımı azaltmaya teşvik etmek için plastik alışveriş poşetlerini ücretli hâle getirmeye başladı. Hükümet, poşete ücret ödenmesinin insanları ambalaj alışkanlıklarını daha geniş ölçekte gözden geçirmeye yönelteceğini umuyor.

Alışveriş poşetleri, Japonya'daki plastik atıkların yalnızca yaklaşık yüzde 2'sini oluşturuyor. Dolayısıyla politika, toplamın küçük bir bölümünü hedeflerken tüketici davranışlarında daha geniş bir değişim yaratmayı amaçlıyor. Şişeler, kaplar ve diğer ambalajlar ise daha büyük görevin parçası olmayı sürdürüyor.

Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:

  • 2015: Japonya kişi başına yılda yaklaşık 32 kilogram plastik ambalaj atığı üretti ve ABD'nin ardından ikinci sırada yer aldı.
  • 2017: Çin plastik ithalatının çoğunu yasakladı; ardından Güneydoğu Asya'ya yapılan ihracatta artış yaşandı.
  • 2019: G20, denizlere ek plastik kirliliği karışmasını 2050'ye kadar sıfırlamayı hedefleyen Osaka Mavi Okyanus Vizyonu'nu benimsedi.
  • 2022: Japonya'nın Plastik Kaynakları Döngüsü Yasası yürürlüğe girdi.
  • 2024: Araştırmalar, Tsushima'da toplanan plastik şişelerin yüzde 54'ünün Çin ve Tayvan'dan, yüzde 38'inin Güney Kore'den geldiğini ortaya koydu.

Şirketler ve Araştırmacılar Kalıcı Atığı Azaltmanın Yollarını Arıyor

Kirin Holdings etiketsiz şişeleri teşvik ediyor ve döngüsel ekonomiyi destekliyor. Bu yaklaşımda malzemeler kullanımdan sonra atılmak yerine yeniden kullanılıyor ve geri dönüştürülüyor. Amaç, kaynakları döngüde tutarak atığa dönüşen miktarı azaltmak.

Reklam

Riken Gelişen Madde Bilimi Merkezi ile Tokyo Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, deniz suyunda birkaç saat içinde çözünen yeni bir plastik geliştirdi. Bu malzeme, plastiklerin deniz ortamındaki kalıcılığını azaltmak için olası bir yol sunuyor.

Yeni plastik henüz ticarileştirilmedi. Geliştirme çalışmaları, ambalajlama, atık toplama ve geri dönüşüm alanlarında hâlihazırda yürütülen değişikliklerin yanında ilerliyor; her biri kirlilik sorununun farklı bir boyutunu ele alıyor.

Japon şirketlerinin girişimleri ve malzeme araştırmaları birbiriyle bağlantılı iki ihtiyaca yanıt veriyor: kullan-at kaynakların daha az kullanılması ve bu malzemeler çevreye ulaştığında oluşan zararın azaltılması. Geri dönüşüm, malzemeleri yeniden kullanılabilir durumda tutarken alternatif malzemeler, atıldıktan sonra ne olacağını değiştirmeyi amaçlıyor.

İşbirliği, Temizlik Çalışmalarını Önlemeyle Birleştirmeli

JAMSTEC'de biyolojik oşinograf olarak çalışan Ryota Nakajima, ülkelerdeki çabaların okyanus genelinde neden birbiriyle bağlantılı olması gerektiğini şöyle anlattı:

Okyanus, büyük miktarda plastik atığın gelip gittiği bir yer ve dünya okyanusla birbirine bağlı. Okyanusu kirletmemek için ülkeler ve bölgeler birbirleriyle işbirliği yapmalı. Aksi hâlde yapılabilecek bir şey yok.

Okyanus akıntıları, hiçbir ülkenin krizi tek başına çözemeyeceği anlamına geliyor. Bir yerde üretilen atık başka bir ülkenin kıyılarına ulaşabiliyor. Bu nedenle plastiğin kullanıldığı, toplama sistemlerinden kaçıp çevreye karıştığı ve biriktiği yerler arasında işbirliği gerekiyor.

Önerilen müdahale; entegre atık yönetimini, hükümetler, işletmeler ve topluluklar arasındaki işbirliğini, halkı bilinçlendirmeyi ve ortak uluslararası sorumluluğu bir araya getiriyor. Başlıca önlemler şunlar:

  • Özellikle gelişmekte olan ülkelerde atık toplama ve geri dönüşüm altyapısını iyileştirmek.
  • Biyolojik olarak parçalanabilen malzemeleri ve alternatifleri teşvik etmek.
  • Plastiği yeniden kullanıma hazırlayan kimyasal geri dönüşüm teknolojilerini ilerletmek.
  • Yeniden kullanım ve geri dönüşüm yoluyla plastikleri dolaşımda tutan döngüsel bir ekonomi kurmak.
  • Plastik üretimi ve bertarafına ilişkin daha sıkı kurallar uygulamak.
  • Eğitim ve teşviklerle tüketici davranışlarında değişimi özendirmek.

Uluslararası anlaşmaların ve bölgesel eylem planlarının, taahhütleri uygulamaya dönüştürmek için somut hedeflere, finansmana ve yaptırım mekanizmalarına ihtiyacı var. Bu değişikliklerin kalıcı olması için işletmelerin, sivil toplumun ve yerel toplulukların da sürece katılması gerekiyor.

Tsushima için pratik hedef, bölgeye sürekli çöp ulaşmasını azaltmak. Balıkçı toplulukları ve deniz canlıları içinse sularda dolaşan, ekipmana zarar veren, hayvanlar tarafından yutulan ve deniz tabanında biriken plastik miktarını düşürmek.

Reklam

Öne Çıkan Noktalar

  • Tsushima'ya her yıl tahminen 30 bin ila 40 bin metreküp sürüklenen çöp ulaşıyor; bunların yarısından fazlası plastik.
  • 2024 araştırmalarında toplanan plastik şişelerin yüzde 54'ünün Çin ve Tayvan'dan, yüzde 38'inin Güney Kore'den geldiği belirlendi.
  • JAMSTEC araştırmaları, Japonya çevresindeki derin deniz tabanının bazı bölgelerinde kilometrekare başına 40 bine varan plastik parça buldu.
  • Japonya kendi plastik atıklarını da üretiyor; ülke içi düzenlemeler, tüketici alışkanlıklarındaki değişiklikler, bölgesel yardım ve malzeme araştırmaları yürütüyor.
  • İsviçre'deki görüşmelerde plastik kirliliğine ilişkin küresel bir anlaşmaya varılamadı.
  • Japonya ve ASEAN; atık yönetimi, izleme, kamuoyunu bilinçlendirme ve ulusal eylem planları konusunda işbirliği yapıyor.
  • Deniz kirliliğini azaltmak için sınır ötesi toplama ve önleme çalışmaları, hedefler, finansman ve yaptırımlarla desteklenmeli.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir