Çinli işlemci kuantum bilişim yarışını kızıştırıyor
Çin'in Zuchongzhi 3.0 kuantum işlemcisi, özel bir kıyaslama testinde dünyanın en hızlı klasik süper bilgisayarlarından yaklaşık bir katrilyon kat daha hızlı olduğu tahmin edilen bir hesaplama üstünlüğü sergiledi. Çin Bilim ve Teknoloji Üniversitesi (USTC) bünyesinde fizikçiler Pan Jianwei, Zhu Xiaobo ve Peng Chengzhi'nin liderliğindeki bir ekip tarafından geliştirilen süperiletken cihazda 105 kuantum biti, yani kübit bulunuyor.
İçindekiler
- Çinli işlemci kuantum bilişim yarışını kızıştırıyor
- Hız karşılaştırması neyi ölçüyor?
- 105 kübitlik çipin içi
- Doğruluk neden kübit sayısı kadar önemli?
- Zuchongzhi 3.0 ile Willow karşılaştırması
- Sıradaki mühendislik önceliği hata düzeltme
- Yararlı uygulamalar nerelerde ortaya çıkabilir?
- Rekabet neden laboratuvarların ötesine uzanıyor?
- Öne Çıkanlar
Temel sonuç, kuantum donanımını zorlamak üzere tasarlanmış bir test olan rastgele devre örneklemesiyle ilgili. Zuchongzhi 3.0 görevi saniyeler içinde tamamladı; araştırma ekibi ise Frontier süper bilgisayarının aynı sonucu elde etmesinin 6,4 milyar yıl süreceğini tahmin etti. Deneyde işlemcinin 105 kübitinden 83'ü, 32 çevrim boyunca kullanıldı.
18 Ağustos 2025 itibarıyla bu başarı, Çin ekibini daha yetenekli süperiletken kuantum bilgisayarlar geliştirme çabalarında Google ile birlikte ön saflara taşıyor. Google'ın en yeni Willow işlemcisinde de 105 kübit bulunuyor. Deney düzenekleri ve ölçümleri farklı olsa da iki proje de kırılgan kuantum durumlarını güvenilir hesaplama araçlarına dönüştürmeyi amaçlıyor.
Zuchongzhi 3.0'ın kayda değer başarısı şimdilik laboratuvar ortamındaki bir kıyaslama testiyle sınırlı. Tıp, malzeme bilimi, lojistik ve diğer alanlarda yararlı uygulamalar geliştirmek için hataların denetlenmesi ve pratik sorunları ele alan algoritmaların çalıştırılması konusunda daha fazla ilerleme gerekiyor.
Physical Review Letters dergisinde yayımlanan araştırma, Çin'in kuantum bilişime yönelik çeşitli yaklaşımlar geliştirme çabasını da yansıtıyor. Süperiletken sistem üzerindeki çalışmalar, farklı bir teknik yol izleyen fotonik Jiuzhang sisteminin yanına ekleniyor. Bu projeler birlikte, bilimsel, ticari ve ulusal güvenlik açısından önem taşıyan uluslararası rekabete katkıda bulunuyor.
Hız karşılaştırması neyi ölçüyor?
Rastgele devre örneklemesinde kuantum işlemciden bir dizi işlem gerçekleştirmesi ve ortaya çıkan sonuçlardan örnekler üretmesi istenir. Kuantum devresi karmaşıklaştıkça klasik bir bilgisayarın aynı sonuçları elde etmesi son derece zorlaşır. Araştırmacılar bu görevi, kuantum donanımının geleneksel makineler karşısında hesaplama üstünlüğüne ulaşıp ulaşmadığını sınamak için kullanıyor.
Bu bağlamda kuantum üstünlüğü olarak da adlandırılan kuantum avantajı, kuantum bilgisayarın gelişmiş klasik süper bilgisayarların bile pratikte gerçekleştiremeyeceği bir görevi yerine getirdiği noktayı ifade ediyor. Zuchongzhi 3.0 için bildirilen bir katrilyon katlık hız avantajı, bu özel örnekleme kıyaslama testi için geçerli.
Ekibin Frontier ile yaptığı karşılaştırma, deneyi yeniden üretmek için gereken klasik hesaplama süresine ilişkin bir tahmin. Zuchongzhi 3.0'ın sonucunun, Google'ın önceki rekorlarını altı büyüklük mertebesiyle, yani bildirilen karşılaştırmada bir milyon kat farkla geride bıraktığı belirtiliyor.
Google'ın Sycamore işlemcisi, 2019'da benzer bir görevi 200 saniyede tamamlayarak dünya çapında dikkat çekmişti. O dönemde aynı hesabın klasik bilgisayarla yapılmasının 10 bin yıl süreceği tahmin ediliyordu. Bu rakamlar, rastgele devre örneklemesinin kuantum donanımı için öne çıkan bir teste dönüşmesine katkıda bulundu.
Klasik algoritmalar da gelişiyor. Kuantum devrelerini simüle etmeye yönelik daha hızlı yöntemler, önceki kuantum üstünlüğü iddialarında olduğu gibi, öne sürülen avantajı daraltabiliyor. Dolayısıyla karşılaştırma hem kuantum cihazına hem de onu değerlendirmek için kullanılan en iyi klasik yöntemlere bağlı.
105 kübitlik çipin içi
Zuchongzhi 3.0, 15'e 7 ölçülerinde dikdörtgen bir ızgarada düzenlenmiş 105 transmon kübit ve bunları birbirine bağlayan 182 kuplör içeriyor. Transmonlar süperiletken kübitlerdir; kuplörler ise işlemcinin birbirine bağlı kübitleri içeren işlemler yapmasını sağlar.
İşlemcide tantal, niyobyum ve alüminyum kullanılıyor. Yüksek saflıktaki metaller ve gelişmiş üretim yöntemleri, gürültüyü azaltmaya ve kararlılığı artırmaya yardımcı oluyor. Bunlar, kuantum işlemlerinin doğruluğunu korumak için gerekli. Cihazın montajında indiyum çıkıntılı flip-chip bağlama tekniği de kullanılıyor.
Zuchongzhi 2.1'deki 66 kübitten Zuchongzhi 3.0'daki 105 kübite geçiş, 39 kübitlik, yani yaklaşık yüzde 59'luk bir artış anlamına geliyor. Daha fazla kübit, araştırmacılara denetleyebilecekleri daha büyük bir sistem sunarken işlemcinin tümünde doğruluğu koruma zorluğunu da artırıyor.
Mimaride frekansı ayarlanabilen kübitler ve topolojik kuplaj olarak tanımlanan bir bağlantı düzeni yer alıyor. Bu tasarım tercihleri, cihazın denetlenmesine ve kuantum bilgisinin kaybını sınırlama çabalarına yardımcı oluyor.
Geleneksel bir bit ya 0 ya da 1 değerini taşır. Kübit ise bu durumların süperpozisyonunda bulunabilir; dolaşıklık da sıradan bilişimde doğrudan karşılığı olmayan kübitler arası bağlantılar oluşturur. Kuantum algoritmaları bu özelliklerden yararlanarak bilgiyi farklı biçimlerde işler ve uygun problemlerde olası çözümlerden oluşan geniş kümeleri araştırır.
Doğruluk neden kübit sayısı kadar önemli?
Araştırma ekibine göre Zuchongzhi 3.0, tek kübitlik kapılarda yüzde 99,90, iki kübitlik kapılarda ise yüzde 99,62 doğruluk elde etti. Kapı, kuantum bilgisine uygulanan bir işlemdir. Doğruluk, bu işlemin amaçlanan sonuca ne ölçüde yaklaştığını gösterir.
Bu değerler, işlemcinin kapı performansını Google'ın Willow çipinde elde edilen en iyi sonuçlara yaklaştırıyor. Bu kadar yüksek doğruluk düzeylerinde bile hatalar, mühendislik açısından temel bir sorun olmayı sürdürüyor. Bir hesaplama art arda çok sayıda işlem içerebilir ve bu da hataların birikmesi için tekrar tekrar fırsat yaratır.
Dekohorens de bir başka zorluk. Kübitin çevresiyle etkileşimi sonucunda kuantum durumunu kaybetmesi anlamına geliyor. Zuchongzhi 3.0'ın T1 olarak bilinen gevşeme süresi 72 mikrosaniye, T2 olarak bilinen faz uyumsuzluğu süresi ise 58 mikrosaniye olarak ölçüldü.
T1, bir kübitin enerji durumunu ne kadar süre koruduğunu; T2 ise kuantum durumu için gerekli zamanlama ilişkisini ne kadar süre muhafaza ettiğini gösterir. Bu ölçümler dünya çapındaki öncü sonuçlarla yarışıyor, ancak işlemlerin neden hızlı ve dikkatle denetlenmesi gerektiğini de ortaya koyuyor.
Doğruluğu korurken kübit sayısını artırmak ve gürültüyü sınırlamak güç olmaya devam ediyor. Hata oranlarındaki küçük artışlar bile daha uzun ve karmaşık hesaplamaları güvenilmez hâle getirebilir. Bu nedenle daha büyük bir çipin, bileşenlerinin tamamında güvenilir denetim sunması da gerekiyor.
Zuchongzhi 3.0 ile Willow karşılaştırması
Google'ın Willow'u ile Çin'in Zuchongzhi 3.0'ı hem süperiletken donanım kullanıyor hem de 105 kübit içeriyor. Kübit bağlantıları ve kapı doğrulukları birbirine yakın olan bu işlemciler, kuantum işlemcileri geliştirme yarışında karşılaştırma noktaları olarak öne çıkıyor.
Willow, koherens süreleri, T1 ve T2 değerleri ile kapı gecikmeleri gibi bazı kübit kalitesi ölçütlerinde daha iyi performans gösteriyor. Koherens süreleri, kuantum bilgisinin ne kadar süre kullanılabilir kaldığını; kapı gecikmeleri ise işlemlerin ne kadar sürdüğünü ifade ediyor. Hatalar denetimi aşmadan önce işlemcinin ne kadar yararlı iş yapabileceğini her ikisi de etkiliyor.
Zuchongzhi 3.0'ın öne çıkan örnekleme deneyinde 83 kübit, 32 çevrim boyunca kullanıldı. Willow ise beş dakikadan kısa sürede daha büyük bir deney gerçekleştirdi; buna karşılık gelen klasik simülasyonun, Çin deneyimi için hesaplanan tahminden de uzun süreceği öngörüldü.
Deneylerin boyutları, düzenekleri ve performans ölçütleri farklı olduğundan, karşılaştırma iki çipin kübit sayılarını yan yana koymaktan daha ayrıntılı bir değerlendirme gerektiriyor. Her iki ekip de doğruluk, kararlılık, bağlantı ve çalıştırılabilen devrelerin karmaşıklığı dâhil olmak üzere donanımın çeşitli yönlerini aynı anda geliştiriyor.
Gelişmelerin sıralaması, alanın nasıl ilerlediğini gösteriyor:
- 2019: Google'ın Sycamore'u, o dönemde klasik hesaplama süresi 10 bin yıl olarak tahmin edilen bir örnekleme görevini 200 saniyede tamamladı.
- 2024: ABD Savunma Bakanlığı'nın Çin Raporu, güvenli iletişim, radar ve seyrüsefer dâhil uygulamalar için Çin'in kuantum teknolojisi geliştirme çalışmalarına dikkat çekti.
- 18 Ağustos 2025 itibarıyla: Zuchongzhi 3.0 ve Willow, 105 kübitlik süperiletken işlemcileri uluslararası rekabete taşıdı.
Sıradaki mühendislik önceliği hata düzeltme
Zuchongzhi 3.0'ın baş tasarımcısı Zhu Xiaobo, ekibin yüzey kodu hata düzeltme üzerinde çalıştığını açıkladı. Amaç, her fiziksel kübitin hatasız çalışmasına bütünüyle bel bağlamak yerine işlemcinin hataları belirleme ve yönetme kapasitesini güçlendirmek.
Yüzey kodları, kuantum bilgisini korumak için kübit gruplarından yararlanır. Kod mesafesi, bu korumanın gücünü ölçer. Zhu, kod mesafesini 7'den 9'a, sonunda da 11'e çıkarma planlarını anlattı.
Bu çabalar, bileşenlerdeki hatalara rağmen güvenilir hesaplamayı sürdürebilen makineler geliştirmeyi hedefleyen hata toleranslı kuantum bilişim çalışmalarının bir parçası. Daha güçlü hata düzeltme yöntemlerinin; daha büyük işlemciler, doğru işlemler ve daha iyi gürültü denetimiyle birlikte geliştirilmesi gerekiyor.
Çalışma, kıyaslama testindeki başarıyı pratik araştırmalarla da ilişkilendiriyor. Kuantum avantajı, bir cihazın gerçekçi klasik simülasyonun ötesinde zorlayıcı bir görevi yapabildiğini ortaya koyarken hata düzeltme, daha uzun ve yararlı hesaplamaları güvenilir kılmayı amaçlıyor.
Zuchongzhi 3.0'ın pratik uygulamalara ulaşması veya planlanan kod mesafesi artışlarının ne zaman gerçekleşeceği konusunda kesin bir tarih verilmedi. Daha geniş yol haritasına göre genel amaçlı, hata toleranslı kuantum bilişime ulaşmak 10 ila 15 yıl alabilir ve bu hedef için önemli mühendislik çalışmaları gerekiyor.
Yararlı uygulamalar nerelerde ortaya çıkabilir?
Kimya ve malzeme bilimi, araştırmacıların kuantum bilgisayarlarla ele almak istediği alanlar arasında. Moleküler etkileşimlerin simüle edilmesi, bilim insanlarının geleneksel yöntemlerle modellenmesi zor sistemleri kuantum hesaplamalarıyla inceleyerek yeni ilaçları ve malzemeleri araştırmasına yardımcı olabilir.
Kriptografi de ilgi duyulan bir başka alan. Daha yetenekli kuantum bilgisayarlar yaygın şifreleme yöntemlerini kırabilir. Bu olasılık, kuantum saldırılarına dirençli algoritmalar geliştirme çalışmalarını hızlandırıyor. Güvenlik açısından taşıdığı önem, hükümetlerin bu teknolojiye neden yatırım yaptığını açıklamaya yardımcı oluyor.
Lojistik, finans ve imalat da optimizasyon için tasarlanmış kuantum algoritmalarından yararlanabilir. Optimizasyon, çok sayıda seçenek arasından iyi bir çözüm bulma görevidir. Kuantum makine öğrenmesi de örüntü tanıma ve veri analizi için araştırılıyor.
Burada anlatılan aşamada bu uygulamalar büyük ölçüde kuramsal düzeyde. Rastgele devre örneklemesi, kuantum donanımının gücünü ve denetim kapasitesini ortaya koyuyor; pratik projeler ise bilim insanlarının ve işletmelerin gerçekten yanıt aradığı sorulara göre uyarlanmış algoritmalar gerektiriyor.
Kuantum bilişime yönelik yol haritası üç aşamadan oluşuyor. İlk aşama kuantum üstünlüğünü göstermek. İkincisi, yüzlerce denetlenebilir kübite sahip yararlı kuantum simülatörleri ve özel amaçlı cihazlar geliştirmek. Üçüncüsü ise güçlü hata düzeltme özelliğine sahip, programlanabilir ve genel amaçlı makineler kurmak.
Zuchongzhi 3.0'ın başarısı, ilk aşamadan ikinciye doğru atılmış bir adım olarak sunuluyor. Araştırmalar uygulamalara, daha büyük sistemlere ve hata düzeltmeye yönelirken genel amaçlı, hata toleranslı bilişim daha uzun vadeli hedef olmayı sürdürüyor.
Rekabet neden laboratuvarların ötesine uzanıyor?
Çin ve ABD, bilimsel yeteneklere, altyapıya ve stratejik uygulamalara yatırım yaparak kuantum araştırmalarında önde gelen rakipler arasında yer alıyor. Zuchongzhi 3.0, Google gibi Amerikan teknoloji şirketlerinin konumuna meydan okuyor ve Çin'in yeni nesil teknolojilerde lider olma çabalarına katkıda bulunuyor.
ABD Savunma Bakanlığı'nın 2024 tarihli Çin Raporu, Çin'in güvenli iletişim, gelişmiş radar ve seyrüsefer sistemleri için kuantum teknolojisi geliştirme çalışmalarının yoğunluğuna dikkat çekti. Bu hedefler, kuantum bilişim araştırmalarını yönlendiren ticari ve bilimsel amaçların yanında yer alıyor.
Çin'in süperiletken işlemciler ve fotonik Jiuzhang sistemi üzerindeki paralel çalışmaları, birden fazla teknik yolu izlemeye kararlı olduğunu gösteriyor. Zuchongzhi 3.0'ın Physical Review Letters'ta yayımlanması, süperiletken sistemin performansını bilimsel kayıtlara geçiriyor.
Araştırmayı değerlendiren hakemler çalışmayı şu sözlerle tanımladı:
son teknoloji performansına sahip yeni bir süperiletken kuantum bilgisayarın kıyaslanması.
İşlemcinin geliştirilmiş performansına ve gelecekteki uygulamalara olası katkısına odaklanan değerlendirmeler olumlu oldu. Özellikle ABD'de, Çin'in ilerlemesinin ticari ve güvenlik açısından sonuçlarına yönelik kaygılar da gündeme geldi.
Kıyaslama sonuçları ile yararlı makineler arasındaki ilişkiyi değerlendiren ismi açıklanmayan bir uzman şu görüşü paylaştı:
Kuantum avantajı, yakın vadeli uygulamalar ve ölçeklenebilir kuantum hata düzeltme için kritik bir temel oluşturuyor; her ikisi de pratik kuantum bilişimin geleceği açısından vazgeçilmez.
Yazarı belirtilmeyen, yayımlanmış bir başka değerlendirme ise Google ile rekabeti şöyle nitelendirdi:
Çin'in Zuchongzhi 3.0 kuantum işlemcisini tanıtması, kuantum bilişimde büyük bir sıçrama niteliği taşıyor ve Google'ın Willow çipi gibi yerleşik oyunculara önemli bir meydan okuma oluşturuyor.
Her iki ekip için de somut zorluk, donanımdaki ilerlemeleri güvenilir araçlara dönüştürmek. Kuantum bilgisayarların bilim ve sanayide daha geniş bir rol üstlenebilmesi için daha fazla kübit, daha iyi malzemeler ve daha hızlı işlemlerin hata düzeltme ve yararlı algoritmalarla birlikte çalışması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Zuchongzhi 3.0, 15'e 7'lik bir ızgarada düzenlenmiş ve 182 kuplörle bağlanmış 105 transmon kübit içeriyor.
- Örnekleme deneyinde 83 kübit 32 çevrim boyunca kullanıldı ve görev saniyeler içinde tamamlandı; Frontier'da aynı sonucun elde edilmesi için 6,4 milyar yıl gerektiği tahmin ediliyor.
- Bildirilen bir katrilyon katlık hız avantajı, özel bir kıyaslama testi için geçerli.
- İşlemci, tek kübitlik işlemlerde yüzde 99,90, iki kübitlik işlemlerde yüzde 99,62 kapı doğruluğu elde etti.
- Google'ın Willow işlemcisinde de 105 kübit bulunuyor; koherens süreleri ve kapı gecikmeleri dâhil bazı ölçütlerde daha iyi sonuçlar veriyor.
- Çinli ekip, 7 olan yüzey kodu mesafesini önce 9'a, sonunda 11'e çıkarmayı planlıyor.
- Pratik uygulamalar için doğruluk, ölçek, hata düzeltme ve algoritmaların daha da geliştirilmesi gerekiyor.






