Vietnam, 2045'e Kadar Yüksek Gelirli Ülke Olmak İçin Özel Girişimlere ve Teknolojiye Yatırım Yapıyor

12 dakikalık okuma
Vietnam, 2045'e Kadar Yüksek Gelirli Ülke Olmak İçin Özel Girişimlere ve Teknolojiye Yatırım Yapıyor

67 Milyar Dolarlık Demiryolu ve Yeni Bir Ekonomik Yönelim

Vietnam, Hanoi ile Ho Chi Minh City'yi birbirine bağlayacak 67 milyar dolarlık bir demiryolu planlıyor, özel işletmeleri teşvik ediyor ve 2045'e kadar yüksek gelirli bir ekonomi olma hedefi doğrultusunda ileri teknoloji alanına yöneliyor. Amaç, hızlı sanayileşmeleriyle “Asya Kaplanları” adını alan Güney Kore, Tayvan, Singapur ve Hong Kong'un arasına katılmak.

İçindekiler
  1. 67 Milyar Dolarlık Demiryolu ve Yeni Bir Ekonomik Yönelim
  2. Doi Moi Vietnam'ı Nasıl Değiştirdi?
  3. Asya Kaplanı Olmak Ne Gerektiriyor?
  4. Ulaşım ve Elektrik Temel Yatırım Alanları Hâline Geliyor
  5. Özel Şirketler Merkezî Konuma Geçiyor
  6. “Vietnam'da Üret” Montajın Ötesine Geçmeyi Hedefliyor
  7. Yaşlanan Nüfus Fırsat Penceresini Daraltıyor
  8. İklim Riskleri Çiftlikleri ve Gelirleri Etkiliyor
  9. ABD Gümrük Vergileri İhracat Modelini Sınayacak
  10. Turizm ve Yatırımcılar Büyümeye Farklı Kaynaklar Ekliyor
  11. Özet

Komünist Parti Genel Sekreteri To Lam, kısa süre önce Hanoi'de, kırmızı pankartların ve Ho Chi Minh'in altın renkli büstünün önünde Vietnam için yeni bir dönem ilan etti. Konuşması, ülkenin onlarca yıldır gördüğü en iddialı ekonomik dönüşümün başlangıcını işaret etti. Değişiklikler fabrikaların ve ihracatın ötesine geçerek ekonomik faaliyetleri destekleyen bakanlıkları, eyaletleri, elektrik arzını ve yerli şirketleri de kapsıyor.

Vietnam bu girişime, yaşam standartlarında kayda değer bir artışın ardından başlıyor. 1990'da ortalama bir Vietnamlı yılda yaklaşık 1.200 dolarlık mal ve hizmet satın alabiliyordu. Bu tutar bugün 16.000 doları aşıyor; önceki düzeyin 13 katından fazla. Bu rakamlar, insanların satın alabileceklerini, yani satın alma gücünü gösteriyor; maaşlarındaki dolar miktarını değil.

Milyonlarca kişi yoksulluktan kurtuldu ve Vietnam önemli bir imalat merkezi hâline geldi. Ancak bu kazanımları sağlayan, görece düşük maliyetle mal üretip yurt dışına satma modeli; yükselen ücretler, uluslararası rekabet ve ticaret kısıtlamaları nedeniyle baskı altında.

15 Ağustos 2025 itibarıyla temel zorluk, imalattaki başarıyı kalıcı verimlilik ve gelir artışlarına dönüştürmek. Vietnam'ın planları altyapı, daha temiz enerji, teknoloji ve özel girişimlerin daha büyük rol üstlenmesini bir araya getiriyor. Bu planların başarısı, Vietnamlı işçi ve şirketlerin yaşlanan nüfus ve artan iklim riskleriyle başa çıkarken daha değerli ürün ve hizmetler üretip üretemeyeceğine bağlı.

Reklam

Doi Moi Vietnam'ı Nasıl Değiştirdi?

Vietnam'ın ekonomik dönüşümü 1986'da, “Yenilenme” anlamına gelen Doi Moi ile başladı. Reformlar ülkeyi, ekonomik faaliyetlerin büyük bölümünü devletin yönlendirdiği merkezi planlı ekonomiden piyasaların daha büyük rol oynadığı bir ekonomiye taşıdı. Özel işletmelere, yabancı yatırımlara ve uluslararası ticarete kapı açtı.

Sonraki otuz yılda ekonomik büyüme yılda ortalama yüzde 7'ye yaklaştı. Uluslararası Para Fonu'na göre yoksulluk oranı, 1990'ların başında yaklaşık yüzde 60 iken 2014'e gelindiğinde yüzde 14'ün altına düştü. 46 yüzde puanını aşan bu gerileme, büyümenin yararlarının ne kadar geniş bir kesime ulaştığını gösteriyor.

Tekstil, elektronik ve ayakkabı önemli ihracat sektörleri hâline geldi. Samsung, Apple ve Nike; becerikli iş gücünü görece düşük maliyetlerle ve istikrarlı politikalarla bir araya getiren Vietnam'da üretim merkezleri kurdu. Yabancı şirketlerin yerel faaliyetlerine yatırdığı sermaye olan doğrudan yabancı yatırım, Vietnam'ın uluslararası üretim ağlarına bağlanmasına yardımcı oldu.

Vietnam'ın Çin'e yakınlığı ve Doğu Asya'daki konumu da küresel tedarik zincirlerinde bir bağlantı noktası olmasını sağladı. Bu zincirler, parçaları üreten, ürünleri monte eden ve bitmiş malları birden fazla ülkede teslim eden işletmeleri birbirine bağlıyor. Bölgesel ve küresel ticaret örgütlerine üyelik, ardından çok sayıda serbest ticaret anlaşması, daha fazla pazara erişim sağladı.

Başlıca dönüm noktaları ve hedefler birkaç on yıla yayılıyor:

  • 1986: Vietnam, Doi Moi ekonomik reformlarını başlattı.
  • 1995: Vietnam, Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği'ne, yani ASEAN'a katıldı.
  • 2007: Vietnam, Dünya Ticaret Örgütü'ne katıldı.
  • 2030: Vietnam, küresel ölçekte faaliyet gösteren en az 20 yerli şirkete sahip olmayı hedefliyor.
  • 2039: Ülkenin elverişli demografik döneminin kapanmaya başlaması bekleniyor.
  • 2045: Vietnam, yüksek gelirli ve küresel ölçekte rekabetçi bir ekonomi olmayı hedefliyor.

Asya Kaplanı Olmak Ne Gerektiriyor?

Güney Kore, Tayvan, Singapur ve Hong Kong, 1960'lardan 1990'lara kadar hızlı sanayileşme ve olağanüstü güçlü büyüme sağladı. Düşük gelirli ve tarımsal faaliyetlerin ağırlıkta olduğu ekonomilerden imalat, teknoloji ve finans alanlarında öncü konumlara yükseldiler.

İhracat, eğitim, altyapı ve güçlü, pragmatik yönetim bu dönüşümü destekledi. Vietnam da çeşitlilik gösteren ekonomisinin farklı alanlarında büyümeyi hedeflerken benzer bir yol izlemek istiyor. Stratejisi, altyapı ve kamu yönetimindeki değişikliklerin yanı sıra ileri teknolojiye, dijital faaliyetlere ve yeşil enerjiye yönelik birden fazla büyük yatırımı içeriyor.

Reklam

Vietnam'ın bir sonraki aşamada aynı mallardan daha fazla üretmesi yeterli olmayacak. Değer zincirinde yükselmek, ağırlıklı olarak montaja dayanmak yerine teknoloji geliştirmek veya ürün tasarlamak gibi her üründen daha fazla gelir sağlayan faaliyetleri üstlenmek demek. İş gücü maliyetlerinin yükselmesi bu dönüşümü daha acil hâle getiriyor.

Risklerden biri orta gelir tuzağı. Bir ülke, işçileri fabrikalara yönlendirip ekipmana yatırım yaparak hızla büyüyebilir, ancak yüksek gelir düzeyine ulaşmadan büyümesi yavaşlayabilir. Ucuz iş gücü ve ek yatırımlar daha sınırlı kazanımlar sağladığında kalıcı ilerleme, daha çok becerilere, teknolojiye ve yeniliğe bağlı hâle gelir.

Vietnam'ın büyüme tartışmasında ele alınan akademik çalışmalar, tarım ve diğer sektörleri kapsayan dengeli politikalara ihtiyaç olduğunu vurguluyor. Daha yüksek verimlilik, aynı miktarda iş gücü veya kaynakla daha fazla değer üretmek anlamına geliyor. Büyümenin ekonominin daha geniş bir kesimine yarar sağlaması için iyileşmelerin fabrikaların ve hizmetlerin yanı sıra çiftliklere de ulaşması gerekiyor.

Ulaşım ve Elektrik Temel Yatırım Alanları Hâline Geliyor

Planlanan 67 milyar dolarlık Kuzey-Güney hızlı tren hattı, Hanoi ile Ho Chi Minh City arasındaki yolculuğu yedi saatin altına indirecek. Hükümet, bu bağlantının pazarları birbirine yaklaştırmasını, lojistik maliyetlerini düşürmesini ve güzergâh üzerindeki bölgelerin kalkınmasını desteklemesini bekliyor.

Lojistik, malların taşınmasını ve depolanmasını kapsıyor. Yolculuklar yavaş olduğunda veya ulaşım bağlantıları yetersiz kaldığında işletmeler, malzemeleri fabrikalara ve ürünleri müşterilere ulaştırmak için daha fazla harcama yapıyor. Vietnam'ın altyapı planları, yolcu trenlerinin ötesine geçerek limanlarda ve dijital altyapıda büyük iyileştirmeleri de içeriyor.

Elektrik talebi yılda yüzde 8 ila 10 artıyor. Bu talebi karşılamak, mevcut sektörler ve Vietnam'ın çekmeyi umduğu ileri imalat ve hizmet faaliyetleri için hayati önem taşıyor. Bu faaliyetler güvenilir enerjiye ihtiyaç duyarken birçoğu, karbon salımı daha düşük kaynaklardan üretilen elektriği de tercih ediyor.

Hükümet, talebi karbon yoğun enerjiye bağımlılığı artırmadan karşılamak için yenilenebilir enerjiye yatırım yapıyor ve yeni sivil nükleer santraller planlıyor. Altyapı, enerji ve kurumsal reform, yol haritasının üç temel ayağını oluşturuyor. Bunlar 15 Ağustos 2025 itibarıyla açıklanan plan ve hedefler; demiryolu veya nükleer santraller için herhangi bir tamamlanma tarihi verilmedi.

Reklam

Özel Şirketler Merkezî Konuma Geçiyor

68 sayılı Karar, özel işletmeleri Vietnam ekonomisinin en önemli gücü olarak tanımlıyor. Bu, ülkenin daha önce devlete ait şirketlere ve çok uluslu yabancı şirketlere dayanan yaklaşımından büyük bir değişime işaret ediyor. Hükümet artık yerli işletmelerin büyümeyi yönlendirmede daha büyük rol oynamasını istiyor.

Özel şirketlerin kredi almasını, kamu ihalelerinde rekabet etmesini ve yurt dışında büyümesini kolaylaştırmak için politikalar hayata geçiriliyor. Finansmana erişim önemli; çünkü işletmelerin ekipman satın almak, ürün geliştirmek ve yeni pazarlara girmek için paraya ihtiyacı var. Vietnamlı şirketlerin çoğu hâlâ sermayeye erişmekte zorlanıyor ve uluslararası tedarik zincirlerinde görece düşük kazanç sağlayan faaliyetlerde kalıyor.

Hükümet ayrıca yenilik yapmaya, büyük sözleşmeler almaya ve uluslararası alanda rekabet etmeye teşvik edilen yerli şirketler, yani ulusal şampiyonlar yetiştiriyor. Hedef, bu şirketlerden en az 20'sinin 2030'a kadar küresel ölçekte faaliyet gösterecek düzeye ulaşması. Amaç, büyük yabancı gruplara yalnızca temel işler sağlayan değil, daha fazlasını yapabilen Vietnamlı işletmeler kurmak.

İş dünyasına yönelik reformlara idari değişiklikler de eşlik ediyor. Vietnam, daha güçlü bölgesel ekonomiler oluşturmak için bakanlıkları birleştiriyor, bürokrasiyi azaltıyor ve eyaletleri bir araya getiriyor. Şirketler açısından bu değişikliklerin amacı, yönetimi daha duyarlı hâle getirmek ve yatırım ile faaliyetlerin önündeki karmaşıklığı azaltmak.

Devlete ait işletmelerdeki yerleşik çıkar grupları ve Komünist Parti'nin bazı kesimlerinden gelebilecek direnç, uygulamaları yavaşlatabilir. Pratikte asıl sınav, özel şirketlerin yeni politikanın vaat ettiği finansmana, fırsatlara ve yenilik yapma alanına kavuşup kavuşmayacağı olacak.

“Vietnam'da Üret” Montajın Ötesine Geçmeyi Hedefliyor

Vietnam'ın “Vietnam'da Üret” stratejisi, bilgi ve iletişim teknolojisi sektörünü dış kaynak kullanımından ve montajdan daha yüksek değer yaratan yenilikçi ürünlerin geliştirilmesine taşımayı hedefliyor. Dijital teknoloji sektörü 2024'te 152 milyar dolar gelir elde etti ve 1,2 milyondan fazla kişiyi istihdam etti.

Samsung, Vietnam'ı en büyük üretim merkezi hâline getirdi. Intel, Amkor ve Marvell de ülkenin yarı iletken sektörüne yatırım yapıyor. Yarı iletkenler, bilgisayarların ve diğer birçok cihazın bilgi işlemesini sağlayan elektronik bileşenler; bu nedenle teknoloji hamlesinin merkezinde yer alıyor.

Reklam

Vietnamlı FPT ve Viettel şirketleri yazılım ve dijital hizmetler alanında uluslararası ölçekte büyüyor. FPT, 2030'a kadar yazılım ihracatından 5 milyar dolar gelir elde etmeyi hedefliyor. Yurt dışına yazılım satmak, fabrikalarda üretilen fiziksel malların yanı sıra ihracat geliri sağlamanın başka bir yolunu sunuyor.

Vietnam'ın teknoloji girişimi ekosisteminde, özel şirket statüsündeki piyasa değeri 1 milyar dolar veya daha fazla olan girişimler için kullanılan “unicorn” tanımına uyan dört şirket bulunuyor. Ekosistem 2025'e kadar 2,5 milyar dolarlık girişim sermayesi çekmişti. Girişim sermayesi, yatırımcıların büyüme beklediği ancak bazı şirketlerin başarısız olabileceği riskini de göze aldığı genç işletmelere yapılan yatırımdır.

Vergi indirimleri, araştırma fonları ve Ho Chi Minh City ile Danang'daki özel ekonomik bölgeler teknoloji stratejisini destekliyor. Vietnam, bölgedeki diğer merkezlerle rekabet edebilecek küresel bir finans ve yenilik merkezi olmayı istiyor. Daha geniş kapsamlı amaç, yalnızca temel imalatın sağlayabileceğinden daha fazla gelir yaratan ürün ve hizmetler geliştirmek.

Yaşlanan Nüfus Fırsat Penceresini Daraltıyor

Çalışma çağındaki nüfusun bakmakla yükümlü olunan kişilerin sayısını çok aştığı dönem olan Vietnam'ın altın demografik penceresinin 2039'a kadar kapanmaya başlaması bekleniyor. İş gücünün kısa süre içinde zirveye ulaşacağı tahmin ediliyor. Denge değiştikçe çalışan nüfusun daralması üretimi kısıtlayabilir ve sosyal hizmetler üzerindeki baskıyı artırabilir.

Hükümet sağlık hizmetlerini genişletiyor, emeklilik yaşını yükseltiyor ve daha fazla kadını iş gücüne katılmaya teşvik ediyor. Bu önlemler, iş gücü açığını kapatmayı ve daha sağlıklı yaşlanmayı desteklemeyi amaçlıyor. Ayrıca ekonomik reform programını istihdam, bakım ve emeklilik gibi gündelik meselelerle ilişkilendiriyor.

Büyüme artık sürekli genişleyen bir iş gücüne dayanamadığında verimlilik özellikle önem kazanıyor. Daha iyi teknoloji ve beceriler, her çalışanın daha fazla değer üretmesine yardımcı olabilir. Bu nedenle Vietnam'ın ileri sanayi sektörlerine yönelmesinin daha fazla yatırımın yanı sıra daha iyi işler de yaratması gerekiyor.

İklim Riskleri Çiftlikleri ve Gelirleri Etkiliyor

Vietnam, iklim değişikliğine en açık ülkeler arasında yer alıyor. Seller, yükselen deniz seviyesi ve aşırı hava olayları, pirinç üretimi ve ihracatının önemli merkezlerinden Mekong Deltası'nı tehdit ediyor. Buradaki zararlar, tarım arazilerinin ötesine geçerek tarımın desteklediği geçim kaynaklarını ve ticareti de etkiliyor.

Uyum sağlanmadığı takdirde Vietnam, 2050'ye kadar gayrisafi yurt içi hasılasının yıllık yüzde 14,5'ine varan kısmını kaybedebilir. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Ülkenin iklim risklerine karşı önlem almaması durumunda 2030'a kadar bir milyon kişi de aşırı yoksulluğa düşebilir.

Reklam

Hükümet iklim direncine ve yeşil enerjiye yatırım yapıyor. Direnç, toplulukların, altyapının ve ekonomik faaliyetlerin zarara dayanmasına ve sonrasında toparlanmasına yardımcı olmak anlamına geliyor. Hava koşullarına bağlı aksaklıklar, yükselen gelirlerin bağlı olduğu çiftliklere, ulaşım bağlantılarına ve enerji sistemlerine de zarar verebileceğinden bu çabalar büyüme programıyla birlikte yürütülüyor.

Vietnam'ın iklimle ilgili zorlukları, verimlilik politikalarının neden yalnızca teknoloji fabrikalarına odaklanamayacağını da gösteriyor. Tarımsal üretimi ve çevresindeki toplulukları korumak, ihracatı, istihdamı ve yoksullukla mücadelede elde edilen kazanımları sürdürmenin bir parçası.

ABD Gümrük Vergileri İhracat Modelini Sınayacak

Şirketler üretim ağlarını yeniden düzenlerken Vietnam, ABD ile Çin arasındaki ticari gerilimlerden yararlandı. ABD, Vietnam'ın en büyük ihracat pazarı hâline geldi ve Vietnam 2024'te ABD ile 123,5 milyar dolarlık dış ticaret fazlası verdi. Dış ticaret fazlası, Vietnam'ın ABD'ye sattığı malların bu ülkeden satın aldıklarından daha fazla olması demek.

Bu başarı, incelemelerin de artmasına yol açtı. ABD, Vietnam'dan gelen malların çoğuna yüzde 20'ye varan, başka ülkeler üzerinden aktarılan ürünlere ise daha yüksek gümrük vergileri uyguladı. Gümrük vergileri, ithalattan alınan vergilerdir. Başka ülkeler üzerinden aktarma, malların varış noktalarına ulaşmadan önce başka bir ülkeden geçmesini ifade ediyor.

Vietnam bu baskıyı yönetmek için müzakereler yürütüyor. Yüksek ithalat vergileri, alıcıların ödediği fiyatları ve ihracatçıların rekabet gücünü etkileyebilir. Bu nedenle ABD pazarına erişim, yurt dışı satışlarına bağlı işletmeler için temel bir mesele hâline geliyor.

Eski ABD Büyükelçisi Daniel Kritenbrink, Vietnam'ın diğer yakın ülkelerle karşılaştırılabilir muamele görmesi hâlinde baskıyı yönetebileceğini savundu.

Vietnam'a uygulanan gümrük vergileri komşu ülkelerdekilerle karşılaştırılabilir olduğu sürece ülke bu durumun üstesinden gelebilir.

Vietnam, hem Çin'i hem de ABD'yi kapsamlı stratejik ortak ilan ederek dengeli bir dış politika izliyor. Bu yaklaşım, tek bir ortağa bağımlılığı sınırlarken farklı kaynaklardan yatırım çekmesine yardımcı oldu. Artan korumacılık, tedarik zincirlerindeki değişimler ve teknoloji rekabeti bu dengeyi korumayı zorlaştırıyor.

Turizm ve Yatırımcılar Büyümeye Farklı Kaynaklar Ekliyor

Turizm, Vietnam'ın GSYH'sinin yaklaşık yüzde 10'una katkı sağlıyor ve milyonlarca kişiye iş olanağı sunuyor. Ülke, 2024'ün ilk çeyreğinde 4,6 milyondan fazla uluslararası ziyaretçiyi ağırladı; bu, bir yıl önceki aynı döneme göre yüzde 72 artış anlamına geliyor. Kültürel mirası, doğal güzellikleri ve güvenli ülke imajı ziyaretçileri çekmesine yardımcı oluyor.

Reklam

Verimli altyapı, kolaylaştırılmış vize politikaları ve konukseverliğe verilen önem, Vietnam'ın birçok bölgesel rakibinden ayrışmasını sağladı. Hükümetin turizme yaptığı yatırımlar, ekonomik faaliyetleri çeşitlendirme ve imalat dışındaki alanlarda istihdam yaratma çabasının bir parçası. Hizmetler ve yurt içi talebin güçlenmesi, ihracatçılar daha fazla baskıyla karşılaşırken ek gelir kaynakları sağlayabilir.

Önde gelen yatırım yöneticilerinden VinaCapital; Vietnam'ın genç iş gücünü, teknolojiye aşinalığını, büyüyen orta sınıfını ve istikrarlı makroekonomik politikalarını iyimserlik gerekçeleri arasında gösteriyor. Makroekonomik politika, tek bir şirketin kararlarından ziyade ekonominin bütününün yönetimiyle ilgilidir.

Yatırım gerekçeleri arasında değerinin altında görülen bir borsa, şirket kârlarında güçlü artış ve FTSE'nin 2025'te ülkeyi gelişen piyasa statüsüne yükseltme ihtimali de bulunuyor. Böyle bir yükseltme, yurt dışından önemli ölçüde yatırım çekebilir. 15 Ağustos itibarıyla bu yükseltme gerçekleşmiş bir değişiklik değil, olasılık olarak duruyordu.

Adı belirtilmeyen bir VinaCapital temsilcisi, yakın tarihli bir varlık yönetimi forumunda ülkenin konumu ve reformlarının yatırımcılar açısından cazip olduğunu savundu.

Vietnam'ın jeopolitik konumu, istikrarlı politikaları ve ekonomik reformları onu Asya'nın bir sonraki kaplan ekonomisi hâline getiriyor; yatırımcılar bunu dikkate almalı.

Diğer gözlemciler, otomasyonun, korumacılığın ve küresel ekonomideki değişimlerin, önceki ekonomik dönüşümlere güç veren ihracat modelinin etkisini azalttığı uyarısında bulunuyor. Bu nedenle Vietnam'ın hedefi, imalatını genişletmeyi sürdürürken iç pazarını geliştirmesine, hizmetlerini iyileştirmesine ve büyüyen orta sınıf için daha iyi işler yaratmasına bağlı.

Özet

  • Vietnam, onlarca yıldır gördüğü en iddialı ekonomik dönüşümle 2045'e kadar yüksek gelirli ve küresel ölçekte rekabetçi bir ekonomi olmayı hedefliyor.
  • 1986'da başlayan Doi Moi, ekonomiyi özel girişimlere, yabancı yatırımlara ve uluslararası ticarete açtı.
  • Reform programı, planlanan 67 milyar dolarlık demiryolunu, enerji yatırımlarını, idari değişiklikleri ve özel şirketlerin daha büyük rol üstlenmesini bir araya getiriyor.
  • 68 sayılı Karar, özel girişimleri büyümenin merkezine yerleştiriyor; en az 20 yerli şirketin 2030'a kadar küresel ölçekte faaliyet göstermesi hedefleniyor.
  • Dijital teknoloji sektörü 2024'te 152 milyar dolar gelir elde etti ve 1,2 milyondan fazla kişiyi istihdam etti.
  • Nüfusun yaşlanması, iklim kaynaklı zararlar ve ABD gümrük vergileri, önceki büyümeyi destekleyen koşulları zorluyor.
  • Turizm, yazılım ihracatı, yurt içi talep ve daha verimli istihdam, ekonomiyi çeşitlendirmede temel rol oynuyor.
  • 2045 hedefi, yatırımların ve politika değişikliklerinin daha güçlü Vietnamlı işletmelere ve yaşam standartlarında kalıcı artışlara dönüşmesine bağlı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir