600 MW’lık ihracat projesi bölgesel hedefleri hayata geçiriyor
Laos’un güneyindeki dağ sırtlarında bulunan 133 rüzgâr türbini, 25 yıllık bir elektrik alım anlaşması kapsamında Vietnam’a enerji sağlıyor. 950 milyon ABD doları tutarındaki Monsoon Rüzgâr Enerjisi projesi, Ağustos 2025’te ticari işletmeye geçti. Böylece Güneydoğu Asya’nın en büyük rüzgâr santrali faaliyete başladı ve ulusal sınırları aşan elektrik ticaretinin işleyen bir örneği ortaya çıktı.
İçindekiler
- 600 MW’lık ihracat projesi bölgesel hedefleri hayata geçiriyor
- Elektrik Laos’taki dağlardan Vietnam’a nasıl ulaşıyor?
- Anlaşmaların elektriğe dönüşmesi yıllar aldı
- Kredi verenler neden üretim kısıtlamalarına karşı güvence istedi?
- Rüzgâr, kurak mevsimdeki açığın bir bölümünü kapatıyor
- ASEAN’ın şebekelere ve güvenilir kurallara ihtiyacı var
- Singapur’a yönelik ayrı bir öneri sonraki adımları gösteriyor
- İşler ve yollar köylere ulaşıyor, ancak elektrik kesintileri sürüyor
- Arazi ve tazminat da projenin parçası
- Öne Çıkanlar
Önerilen ASEAN Enerji Ağı açısından projenin en yararlı dersi finansmanında yatıyor olabilir. Asya Kalkınma Bankası (ADB), teknik kısıtlamalar rüzgâr santralinin yeterli elektrik satmasını engellediğinde kredi verenlerin geri ödeme almaya devam etmesini sağlamak üzere tasarlanan mali rezerv de dahil olmak üzere, 692,55 milyon ABD doları tutarında kredi ve hibeden oluşan finansmanın düzenlenmesine yardımcı oldu.
Monsoon, bir ülkedeki yenilenebilir enerji kaynağını başka bir ülkedeki müşteriyle ve bölgedeki kurumların finansmanıyla buluşturuyor. Projenin deneyimi, hâlâ yapılması gerekenleri de ortaya koyuyor: iletim anlaşmaları, tedarik kesintilerine karşı koruma, çiftçilere tazminat ve yerel elektrik şebekelerine yatırım.
Monsoon Rüzgâr Enerjisi Genel Müdürü Narut Boakajorn, ihtiyaç fazlası elektrik oluşması hâlinde projenin mevcut Vietnamlı müşterisinin ötesine ulaşmasını istiyor.
"İhtiyaç fazlası elektriğimiz olursa mevcut sistemimiz üzerinden Tayland, Malezya ve Singapur’a da elektrik sağlayarak ASEAN Enerji Ağı’nı desteklemek istiyoruz," dedi.
Monsoon’dan üretilen elektrik şu anda özel bir iletim altyapısı üzerinden yalnızca Vietnam’a gönderiliyor. Başka ülkelere elektrik sağlanması; iletim erişimi, ticari düzenlemeler ve elektriği taşıyan şebekelerin kapasitesi konusunda iş birliği gerektirecek. Daha geniş kapsamlı ihracat için herhangi bir başlangıç tarihi açıklanmadı.
Elektrik Laos’taki dağlardan Vietnam’a nasıl ulaşıyor?
Monsoon, deniz seviyesinden yaklaşık 1.200 ila 1.600 metre yükseklikteki Sekong ve Attapeu eyaletlerine yayılıyor. Her biri 4,51 megavat kurulu güce sahip 133 türbin, projeye toplamda yaklaşık 600 MW kapasite kazandırıyor.
Projenin yıllık üretiminin 1,7 teravatsaat, yani 1,7 milyar kilovatsaat olması bekleniyor. Kapasite, ekipmanın belirli bir anda ne kadar güç üretebileceğini; yıllık üretim ise rüzgâr koşulları değiştikçe zaman içinde ne kadar elektrik ürettiğini ifade ediyor.
71 kilometre uzunluğundaki bir iletim hattı projeyi Vietnam’daki Thanh Mi trafo merkezine bağlıyor. Hattın yaklaşık 27 kilometresi Laos’ta, 44 kilometresi ise Vietnam’da bulunuyor. Sistem, büyük miktarda elektriği uzak mesafelere taşımak için kullanılan yüksek bir gerilim seviyesi olan 500 kilovoltta çalışıyor.
Asya Altyapı Yatırım Bankası (AIIB), Monsoon proje özetinde rüzgâr santralini, trafo merkezini ve iletim hattını aynı yatırımın parçaları olarak tanımlıyor. Alıcı, Vietnam’ın kamu elektrik kuruluşu Vietnam Electricity; kısa adıyla EVN.
Projenin geliştirilmesini Taylandlı Impact Electrons Siam üstlendi. Projenin sponsorları arasında ACEN Renewables International, BCPG, Mitsubishi Corporation ve SMP Consultation bulunuyor. Projeyi, mühendislik, tedarik ve inşaat sözleşmesi kapsamında China Power Construction Corporation inşa etti.
Anlaşmaların elektriğe dönüşmesi yıllar aldı
Monsoon, yıllar süren hükümetler arası anlaşmalar, şebeke incelemeleri ve finansman müzakerelerinin ardından ticari işletmeye geçti. Geliştirme anlaşması 2015’e uzanırken elektrik alım sözleşmesi 2021’de imzalandı ve Ocak 2022’de değiştirildi.
Başlıca aşamalar, inşaat başlamadan önce elektrik üretilebilmesi için ne kadar hazırlık gerektiğini gösteriyor:
- 2015: Laos, projeye özel geliştirme hakları verdi.
- Eylül 2019: Vietnam Electricity ve Vietnam Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, şebeke etki incelemesini onayladı.
- 2021: Proje geliştiricisi, EVN ile 25 yıllık elektrik alım anlaşması imzaladı.
- Kasım 2022: ADB ve AIIB finansmanı onayladı.
- 1 Mart 2023: ADB, 692,55 milyon ABD doları tutarındaki finansman paketinin imzalandığını duyurdu.
- Şubat 2025: Projeye enerji verildi; türbinlerin kurulumu nisanda tamamlandı.
- Ağustos 2025: Ticari işletme başladı; kasım ayında resmî tören düzenlendi.
ADB Vietnam Ülke Direktörü Scott Roberts, Monsoon’un hükümetlerin sınır ötesindeki teknik sorunları güven ve siyasi iş birliğiyle çözebileceğini, elektrik geliştirme planlarını koordine edebileceğini gösterdiğini söyledi.
"Ülkelerin tek başlarına plan yapması daha kolay, birlikte plan yapması ise daha zor. Monsoon Wind gibi örnek projeler devreye girdikçe bu konuda ivme kazanılmasını ve ivmenin her yıl artmasını memnuniyetle karşılıyoruz," dedi.
ReklamKredi verenler neden üretim kısıtlamalarına karşı güvence istedi?
ADB’nin Mart 2023 tarihli finansman duyurusunda işlem, o tarihte ASEAN ülkeleri arasındaki yenilenebilir enerji projelerine yönelik en büyük ortak kredi finansmanı olarak tanımlandı. Ortak kredi finansmanı, bir projeye birden fazla kredi verenin birlikte kaynak sağlaması anlamına geliyor.
692,55 milyon ABD doları tutarındaki paket; 100 milyon ABD doları ADB kredisi, 150 milyon ABD doları ortak kredi, 50 milyon ABD doları imtiyazlı finansman, 382,55 milyon ABD doları paralel kredi ve 10 milyon ABD doları hibeden oluşuyordu. İmtiyazlı finansman, standart ticari kredilerden daha elverişli koşullar sunarak riskleri henüz iyi bilinmeyen projelere özel yatırım çekilmesine yardımcı oluyor.
Finansman paketi, toplam 950 milyon ABD doları tutarındaki proje yatırımının bir parçası. Bazı açıklamalarda proje maliyeti 692,55 milyon ABD doları olarak veriliyor; ancak ADB bu rakamı özellikle finansman paketinin tutarı olarak tanımlıyor.
AIIB, Kasım 2022’de 150 milyon ABD doları tutarındaki krediyi onayladı. ADB’nin daha sonra açıkladığı finansman paketinde ise AIIB’nin paralel krediler içindeki katkısı 72,55 milyon ABD doları olarak listelendi. Bu rakamlar sırasıyla onaylanan tutarı ve söz konusu pakette belirtilen katkıyı ifade ediyor.
Temel risk, üretimin kısıtlanmasıydı: Rüzgâr mevcut olsa bile teknik nedenlerle elektrik üretiminin azaltılması gerekliliği. Satışların düşmesi, rüzgâr santralinin kredi geri ödemelerini karşılayacak parayı bulamamasına yol açabilir.
ADB’nin 16 Ekim 2026’da güncellenen proje bilgi formunda Monsoon faaliyette olarak listeleniyor ve çözüm açıklanıyor. 10 milyon ABD dolarına kadar hibe, aşırı üretim kısıtlaması dönemlerinde kredi geri ödemelerinin bir bölümünü karşılamak üzere kullanılabilen borç servisi rezerv hesabını destekliyor. Formda ayrıca olağan sermaye kaynaklarından sağlanacak kredinin üst sınırı 150 milyon ABD doları olarak veriliyor; Mart 2023 paketinde ise 100 milyon ABD doları tutarında ADB kredisi listelenmişti.
Dolayısıyla Monsoon, mühendislik örneğinin yanı sıra finansman konusunda da ders sunuyor. Yatırımcıların bu yeni ihracat modeline kaynak ayırması için gelir kayıplarını yönetecek bir mekanizma üzerinde önceden anlaşılması gerekiyordu.
Rüzgâr, kurak mevsimdeki açığın bir bölümünü kapatıyor
Laos, elektrik ihracatı sektörünün büyük bölümünü hidroelektrik üzerine kurdu ve bugün yaklaşık 90 hidroelektrik santraline ev sahipliği yapıyor. Rüzgâr enerjisi, ülkeye başka bir gelir kaynağı ve üretimde farklı bir mevsimsel dağılım sunuyor.
ReklamADB Laos Ülke Direktörü Shanny Campbell, Laos’ta rüzgâr enerjisi üretiminin en yüksek olduğu dönemin, hidroelektrik üretiminin genellikle düştüğü kurak mevsim olduğunu söyledi. İki kaynağın birlikte kullanılmasının değerini şöyle anlattı:
"Dolayısıyla enerji kaynakları dağılımını dengeleme açısından bu harika," dedi.
2023’te kuraklığın hidroelektrik arzını azaltmasıyla Vietnam ciddi elektrik sıkıntısı yaşadı. Talep artarken Laos’tan rüzgâr enerjisi satın almak Vietnam’a başka bir elektrik kaynağı sağlıyor; Laos ise ihracat üretim kaynaklarını çeşitlendiriyor.
ADB’nin 2023 tarihli finansman duyurusu, yıllık en az 748.867 ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önleneceğini öngördü. Bu ölçü, farklı sera gazlarını ortak bir ölçek üzerinden ifade ediyor. Daha sonraki proje tahminleri yıllık tasarrufu yaklaşık 1,3 milyon ton, 25 yıllık ömrü boyunca toplam tasarrufu ise 32,5 milyon tonun üzerinde gösterdi. Yıllık tahminler arasındaki farkın dayandığı varsayımlar kamuoyuna açıklanmadı.
Indochina Energy Partners Genel Müdürü Thomas Jakobsen, EVN’nin kilovatsaat başına yaklaşık altı ABD senti ödediğini, Vietnam içinde satın alınan rüzgâr elektriğinin ise sekiz ila on sent arasında olduğunu tahmin etti. Bu rakamlara göre Monsoon elektriği yaklaşık yüzde 25 ila 40 daha ucuz olurdu. Monsoon, EVN ve ADB sözleşmedeki tarifeyi açıklamayı reddetti.
ASEAN’ın şebekelere ve güvenilir kurallara ihtiyacı var
ASEAN’da elektrik talebi yılda yaklaşık yüzde 4 artıyor. Bu artış hem üretim tesislerine hem de iletim şebekelerine duyulan ihtiyacı yükseltiyor. Bölgenin nüfusu 680 milyonu aşıyor, ancak ulusal şebekelerin çoğunun komşu ülkelere bağlantısı hâlâ sınırlı.
ASEAN Enerji Ağı mutabakat zaptı 2007’de imzalandı ve 2009’da uygulamaya kondu. Elektrik ticareti, Büyük Mekong alt bölgesinde, özellikle Laos, Tayland ve Vietnam arasında, bölgenin geri kalanının büyük bölümüne kıyasla daha fazla gelişti.
ADB, 2045’e kadar tamamen bütünleşmiş bölgesel bir şebeke kurmak için kalkınma ortaklarıyla birlikte finansman sağlamaya çalışıyor. Singapur Enerji Piyasası Kurumu, Avustralya, Kamboçya, Endonezya, Malezya ve Vietnam’dan düşük karbonlu elektrik ithal edilmesi için koşullu olarak 9,25 gigavatlık kapasiteye onay verdi. Singapur ve Malezya da şebeke bağlantılarını güçlendiriyor.
Tayland’daki Asya Teknoloji Enstitüsü’nden Profesör Shobhakar Dhakal, Monsoon’u bölgesel bir dönüm noktası olarak nitelendirirken ikili anlaşmalara aşırı bağımlılığın elektrik ticaretini diplomatik gerilimlere ve yerel arzı önceleyen önlemlere açık bıraktığı uyarısında bulundu. Güçlü düzenleyici güvenceler ve bölgesel bir çerçeve oluşturulması çağrısı yaptı.
ReklamEndonezya’nın 24 Ekim’de Singapur’a doğal gaz tedarikini günde 31 milyar İngiliz ısı birimi azaltması, bölgesel enerji ticaretinin çevresindeki baskıları gözler önüne seriyor. Singapur Başbakanı Lawrence Wong, 25 Ekim’de tarafların ticari taahhütlerine uyacağını umduğunu söyledi. Dhakal’ın açıklamaları bu olaydan ziyade genel bölgesel risklere ilişkindi.
ODI Global’da kıdemli araştırma görevlisi ve ISEAS – Yusof Ishak Enstitüsü’nde araştırma görevlisi olan Mirza Sadaqat Huda, ticari ilişkileri korumak için uygulanabilecek yöntemleri şöyle sıraladı:
"Ticaret ortaklarının güvenini korumak ve bölgesel enerji iş birliğini sürdürmek için diyaloğun devam etmesi, öngörülebilir uzun vadeli anlaşmalar ve bölgesel uyuşmazlık çözüm mekanizmaları önem taşıyacak," dedi.
Singapur’a yönelik ayrı bir öneri sonraki adımları gösteriyor
Tuas Power, Electricité du Laos ve Phongsupthavy Group, 30 Ekim’de Singapur’a 500 MW’a kadar yenilenebilir elektrik sağlama olasılığını incelemek üzere mutabakat zaptı imzaladı. Bu öneri, Monsoon’un Vietnam’a mevcut ihracatından ayrı.
Şirketler, beş ila 15 yıl sürecek bir sözleşme öngörüyor. İlk yıl 100 MW’la başlayacak tedarikin ikinci yıl 300 MW’a çıkması ve sonrasında 500 MW’a ulaşması planlanıyor. Şirketler, alıcılarla yapılacak düzenlemeleri, mevzuat gerekliliklerini ve sertifikasyonu 2027’ye kadar ilerletmeyi hedefliyor.
Laos-Tayland-Malezya-Singapur Enerji Entegrasyonu Projesi, bölgesel ticaret için hâlihazırda bir güzergâh sağlıyor. Proje, Singapur’un 100 MW’a kadar Laos hidroelektrik enerjisi ithal etmesine izin verilmesiyle 2022’de başladı; bugün izin verilen kapasite 200 MW. Önerilen 500 MW’lık düzenleme, bu miktarın 2,5 katına karşılık geliyor.
Phongsupthavy Group Genel Müdürü Somlath Mek Akath, elektriğin sınırları aşmasına izin veren anlaşmaları temel zorluklardan biri olarak gösterdi. İletim kapasitesi ve ticari onaylar da gerekiyor. Hidroelektriğin rüzgâr ve güneş enerjisiyle birleştirilmesi, önerilen tedarikin mevsimsel değişikliklere uyum sağlamasına yardımcı olabilir.
Laos, ürettiği elektriğin büyük bölümünü zaten yurt dışına gönderiyor. 2021-2025 dönemi için Ulusal Meclise sunulan verilere göre elektrik üretimi 251.052 milyon kilovatsaat, ihracat ise 195.602 milyon kilovatsaat oldu. Bu toplamlar, üretimin yaklaşık yüzde 78’inin ihraç edildiği anlamına geliyor.
İşler ve yollar köylere ulaşıyor, ancak elektrik kesintileri sürüyor
Monsoon, 1.000’den fazlası Laos vatandaşı olmak üzere en az 1.600 kişiye istihdam sağladı. Yakın çevredeki topluluklar, yıllık bütçesi 1,1 milyon ABD doları olan bir program sayesinde yolların iyileştirilmesinden ve eğitim, sağlık, tarım ile altyapı alanlarındaki desteklerden yararlandı.
ReklamADB’ye göre yaklaşık 2.800 hane, yani yaklaşık 16.000 kişi bu desteklerden faydalandı. Yerel çalışan Sunsamone Saypanya, Monsoon’da düzenli inşaat işinde günde 10 ABD doları kazandığını, önceki geçici işlerinde ise günde 6 ABD doları aldığını söyledi. Bu, yaklaşık yüzde 67’lik bir artış.
Topluluk programı, pirinç tarımının yanı sıra başka bir gelir kaynağını teşvik etmek amacıyla kahve fidanları da sağlıyor. Pirinç tarımı, bitki örtüsünün temizlenip yakılmasını gerektirebiliyor. Bölge sakini Amy Saychai, yolların iyileştirilmesini memnuniyetle karşıladı ve bunların ziyaretçi çekmeye yardımcı olabileceğini söyledi.
Türbinlerin yakınında yaşayanlar, şiddetli fırtınalarda elektrik kesintilerinin sürdüğünü bildiriyor. Laos’un elektrik altyapısı eski, kamu elektrik kuruluşunun borç yükü ağır; Monsoon’un mevcut üretimi ise doğrudan Vietnam’a gidiyor. Yakın hanelerin elektrik arzını iyileştirmek için ülke içindeki şebekeye yatırım yapılması gerekiyor.
Narut, şirketin 1.000 MW daha kapasite eklemeyi planladığını ve ek elektriğin bir bölümünü Laos’a yönlendirmek için çalıştığını söylüyor. Bu, toplam kapasiteyi 1.600 MW’a, yani mevcut seviyenin 2,6 katından fazlasına çıkaracak. Ancak genişleme henüz bir plan; ülke içinde elektrik sağlayan faal bir kaynak değil.
Arazi ve tazminat da projenin parçası
Monsoon’un türbinleri yaklaşık 25 hektarlık alanı kaplıyor. Projenin daha geniş alanı yaklaşık 708 kilometrekareye yayılıyor; başka bir tahmine göre bu alan yaklaşık 680 kilometrekare. Geniş alan, türbinlerin, yolların ve iletim altyapısının dağıldığı bölgeyi kapsıyor.
Şirket, hiçbir köyün başka yere taşınmadığını söylüyor. Narut ayrıca, çoğunlukla inşaatın ürünlere verdiği zarar için tazminat talep eden çiftçilerden gelen yaklaşık 1.600 şikâyetin çözüme kavuşturulduğunu belirtti.
AIIB, olası önemli çevresel ve sosyal riskler taşıyan projeler için kullandığı A Kategorisi’ne Monsoon’u da aldı. Bankanın değerlendirmesinde tarım arazisi ve orman ürünlerine erişim kaybının yanı sıra kuşlar, yarasalar, amfibiler, kutsal ormanlar ve mezarlıklar üzerindeki olası etkiler tespit edildi.
Değerlendirmede ayrıca patlamamış mühimmat ve yaprak dökücü kimyasallarla kirlenmiş olabilecek topraklarla ilgili inşaat güvenliği riskleri belirlendi. Kadınlar ve etnik azınlıklar, etkileri orantısız biçimde hissedebilecek gruplar olarak tanımlandı.
Ortak finansman düzenlemeleri kapsamında projenin çevresel ve sosyal gerekliliklerini ADB’nin Koruma Politikası Bildirisi belirliyor. AIIB; topluluklar ve çalışanlar için şikâyet mekanizmaları, inşaat sonrasında yıllık denetim ve işletme döneminde her altı ayda bir çevresel ve sosyal izleme raporu hazırlanacağını belirtiyor.
ReklamNarut, Laos’un sözleşmenin 25 yılı boyunca vergiler, toplumsal kalkınma ve çevre koruma fonları aracılığıyla 180 milyon ABD doları alacağını tahmin ediyor. Monsoon çevresindeki köyler için bu ödemelerin, tazminat düzenlemelerinin ve yerel hizmetlerin sınır ötesine ihraç edilen elektriğe ne ölçüde eşlik edeceği, kalıcı faydayı belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Monsoon’un 600 MW’lık rüzgâr santrali Ağustos 2025’te ticari işletmeye başladı ve 25 yıllık bir anlaşma kapsamında Vietnam’a elektrik sağlıyor.
- ADB, toplam 950 milyon ABD doları tutarındaki proje yatırımının parçası olarak 692,55 milyon ABD doları tutarında finansman paketi düzenledi.
- Hibeyle desteklenen bir rezerv, teknik kısıtlamaların elektrik satışlarını ciddi biçimde azaltması hâlinde kredi geri ödemelerinin karşılanmasına yardımcı oluyor.
- Laos’ta rüzgâr enerjisi üretimi kurak mevsimde en yüksek seviyeye çıkıyor ve hidroelektrik üretimindeki mevsimsel düşüşü dengelemeye yardımcı oluyor.
- ASEAN genelinde daha geniş elektrik ticareti için iletim erişimi, güvenilir sözleşmeler ve uyuşmazlıkları çözecek bölgesel kurallar gerekiyor.
- Monsoon istihdam, yol ve topluluklara yönelik finansman sağladı; yakın çevrede yaşayanlar ise elektrik kesintileriyle karşılaşmayı sürdürüyor.
- Önerilen 1.000 MW’lık kapasite artışı Laos’a elektrik tedarikini de içerebilir. Ayrı bir ortaklık ise Singapur’a 500 MW’a kadar elektrik ihracatı olasılığını araştırıyor.






