Çin'in baskısı Bangkok'taki sanat merkezini otoriter iktidarı konu alan sergiyi sansürlemeye zorladı

10 dakikalık okuma
Bangkok Post - China defends censorship of Bangkok art show

Baskıyı Anlatan Sanat Hedefte

Çin Büyükelçiliğinin baskısı, Bangkok Sanat ve Kültür Merkezi'ni (BACC) eserleri kaldırmaya, sanatçıların isimlerini gizlemeye ve otoriter hükümetlerin birbirini nasıl desteklediğini anlatan bir sergide Hong Kong, Tibet ve Uygurlara yapılan atıfları karartmaya zorladı. Sergi 24 Temmuz 2025'te açıldı. Üç gün sonra Çin Büyükelçiliği çalışanları Bangkok kent yetkilileriyle birlikte merkeze gelerek serginin kapatılmasını istedi.

İçindekiler
  1. Baskıyı Anlatan Sanat Hedefte
  2. Baskı Galeriye Nasıl Ulaştı?
  3. Sergi Neyi Göstermeyi Amaçlıyordu?
  4. Çin, Tayland'ın Müdahalesini Savundu
  5. Eserleri Değiştirilen Sanatçılar
  6. Paldron ve Sai Sansüre Karşı Çıkıyor
  7. Tayland'ın Rolü Neden Önemli?
  8. Çin Sınırlarının Ötesindeki Baskı
  9. Sanatsal Özgürlük ve Serginin Geleceği
  10. Öne Çıkanlar

18 Ağustos itibarıyla, Otoriter Dayanışmanın Küresel Mekanizmasını Görselleştirmek: Suça Ortaklık Takımyıldızı adlı serginin ekim ayına kadar açık kalması planlanıyordu; ancak eserlerin önemli bir bölümü kaldırılmış ya da değiştirilmişti. Gazetecilerin ziyaretleri sırasında, hedef alınan eserlerden bazılarını gösteren video ekranlarında siyah görüntüler yer aldı. Uygur sanatçıların bazı filmleri ise yaratıcılarının isimleri gizlenmiş biçimde gösterilmeye devam etti.

Serginin küratörlüğünü Myanmar Barış Müzesi üstlendi. Çin, Hong Kong, Tibet, Sincan, İran, Rusya ve Suriye'den, aralarında sürgünde yaşayanların da bulunduğu sanatçıları bir araya getiren sergi; devlet şiddetini, direnişi ve otoriter hükümetler arasındaki bağlantıları ele alıyordu. Müdahale, serginin konusunu eserleri düzenleyen ve sergileyenler için acil bir soruna dönüştürdü.

Myanmar'lı sanatçı ve aktivist eş küratör Sai, serginin Çin, Rusya ve İran'ın baskıcı taktiklerini birbirini güçlendirecek biçimde nasıl kullandıkları da dahil olmak üzere "küresel otoriter ağları haritalandırmayı" amaçladığını söyledi. Sai, sansürü "trajik bir ironi" olarak nitelendirdi: Muhalefeti bastırmak için işbirliği yapan hükümetleri konu alan serginin kendisi de ulusal sınırları aşan baskıyla karşı karşıya kalmıştı.

Sonuçlar galeri duvarlarının ötesine uzandı. Tayland polisinin küratörlerin yerini bulmaya çalıştığı bildirildikten sonra Sai Tayland'dan ayrıldı. Sergiye katılan birkaç sanatçı da güvenliklerinden endişe ederek ülkeden ayrıldı. Olay, kültür kurumları üzerindeki yabancı nüfuz ve Güneydoğu Asya'daki siyasi sürgünlerin güvenliği konusunda tartışmaları alevlendirdi.

Reklam

Baskı Galeriye Nasıl Ulaştı?

Çin Büyükelçiliği yetkilileri Taylandlı kent yetkilileri eşliğinde BACC'yi ziyaret ederek Çin'in etnik azınlıklara ve siyasi muhalefete yönelik tutumuyla ilgili materyallerin kaldırılmasını ya da değiştirilmesini istedi. Tibet, Uygur azınlığın yaşadığı Sincan ve Hong Kong başlıca hedefler arasındaydı.

Galeriden eserlerin kaldırılmasına ilişkin haberde aktarılan e-postalar ve yazışmalar, serginin Tayland ile Çin arasında diplomatik gerilime yol açabileceği konusunda kuruma uyarı yapıldığını gösterdi. Baskı, Tayland Dışişleri Bakanlığı ve serginin ana sponsoru Bangkok Büyükşehir Yönetimi aracılığıyla iletildi.

BACC, sanatçıların isimlerini ve "Hong Kong", "Tibet" ve "Uygur" kelimelerini karartarak sergiyi açık tutmaya çalıştı. Sonraki talepler, Tibetli sanatçı Tenzin Mingyur Paldron'un tüm video işleri ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'i içeren materyaller de dahil olmak üzere yerleştirmelerin bütünüyle kaldırılmasına yol açtı.

Büyükelçilik yetkilileri daha sonra ek eserlerin kaldırılmasını istemek ve kuruma "Tek Çin politikası"na uyması gerektiğini hatırlatmak üzere yeniden geldi. Bu diplomatik ilke, Çin Halk Cumhuriyeti'ni Çin'in tek meşru hükümeti olarak tanıyor. Pekin, Tayvan, Tibet ve Sincan konusunda da egemenlik iddialarında bulunuyor. Tayland da çoğu ülke gibi Pekin'le resmî ilişkilerinde Tek Çin politikasını benimsiyor.

Süreç, serginin açılışından ağustos ayına kadar uzandı:

  • 24 Temmuz 2025: Otoriter Dayanışmanın Küresel Mekanizmasını Görselleştirmek: Suça Ortaklık Takımyıldızı, Bangkok'taki BACC'de açıldı.
  • 27 Temmuz: Çin Büyükelçiliği çalışanları ve Bangkok kent yetkilileri sergiyi ziyaret ederek kapatılmasını istedi.
  • Ziyaretin ardından: İsimler ve yer adlarına yapılan atıflar gizlendi; bunu yerleştirmelerin kaldırılması ve büyükelçilik yetkililerinin yeni talepleri izledi.
  • 18 Ağustos: Serginin yoğun sansür uygulanmış biçimiyle Ekim 2025'e kadar sürmesi planlanıyordu.

Sergi Neyi Göstermeyi Amaçlıyordu?

Myanmar Barış Müzesi; otoriter devletlerin iktidarlarını nasıl koruduğunu ve birbirlerine nasıl destek verdiğini incelemek üzere multimedya yerleştirmeleri, filmler ve grafikler bir araya getirdi. Sergi, tek tek ülkelerdeki baskıyı siyasi destek ve ortak kontrol yöntemleri dahil sınırları aşan ilişkilerle bağlantılı biçimde ele aldı.

Ziyaretçilere konu, belirli görüntüler ve kişisel bakış açıları üzerinden sunuldu. Eserlerde devlet şiddeti ve direniş ele alınırken sürgünde yaşayan sanatçılar da yerinden edilme ve siyasi baskı deneyimlerini galeriye taşıdı. Küratörlerin hükümetlerin uygulamalarını birbirini güçlendirecek biçimde nasıl kullandığını incelemesinde Çin, Rusya ve İran öne çıktı.

Bazı eserler, Pekin'in egemenlik ve siyasi otorite meselesi olarak gördüğü konulara doğrudan değiniyordu. Şi Cinping'i betimleyen kartpostallar, Tibet'i ve Uygur bölgesini temsil eden bayraklar ile Çin ve İsrail'i Müslüman topluluklara yönelik gözetim ve baskı üzerinden ilişkilendiren grafikler bunlar arasındaydı.

Reklam

Paldron'un multimedya yerleştirmesinde, Tibetlilerin Filistin bayrakları taşıdığı ve soykırımın hesabının sorulmasını istediği görüntüler yer alıyordu. Eser, Tibet'le ilgili meseleleri başka yerlerdeki mücadelelerle ilişkilendirerek serginin sınır ötesi bağlantılara odaklanan yaklaşımını yansıtıyordu.

İsimlerin ve coğrafi atıfların kaldırılması, ziyaretçilerin bu bağlantıları anlama biçimini değiştirdi. Bir sanatçının kimliği ve filmin ele aldığı yer, eserin neden yapıldığını açıklamaya yardımcı olur. Bu ayrıntılar gizlenince ziyaretçiler, serginin sunmayı amaçladığı bağlamın daha azına erişebilir hâle geldi.

Çin, Tayland'ın Müdahalesini Savundu

Çin Dışişleri Bakanlığı, organizatörleri "Tibet, Sincan ve Hong Kong politikalarını çarpıtmakla" ve bağımsızlık hareketleri ile devlet baskısı hakkında "yanlış bilgiler" yaymakla suçladı. Bakanlığın açıklaması, sergiyi kültürel etkinlik aracılığıyla gerçekleştirilen siyasi müdahale olarak sundu.

Dışişleri Bakanlığının açıklamasında şu ifadelere yer verildi:

Çin, kültürel ve sanatsal alışverişi siyasi manipülasyon ve Çin'in içişlerine müdahale için bir kılıf olarak kullanan herkese karşıdır.

Bakanlık, Çin Büyükelçiliğinin doğrudan müdahil olduğunu ne doğruladı ne de yalanladı. Tayland'ı, serginin Çin'in "temel çıkarlarını ve siyasi onurunu" zedelemesini önlemek için "zamanında tedbirler" aldığı gerekçesiyle övdü.

Pekin'in tutumu, anlaşmazlığın merkezine egemenlik iddialarını yerleştirdi. Sanatçılar ve küratörler ise baskı, kimlik ve hükümetler arasındaki ilişkileri tartışma özgürlüklerine odaklandı. Çatışmanın somut sonuçları oldu: Bangkok'taki bir mekândan eserler kayboldu, isimlerin üzeri kapatıldı ve sergi daha dar kapsamlı materyallerle devam etti.

Eserleri Değiştirilen Sanatçılar

Tenzin Mingyur Paldron'un kaldırılan eserleri arasında Yerli Halkı Dinleyin adlı bir film de vardı. Yerleştirme, Dalay Lama'yı içeren ve internette tartışma yaratan bir videonun kökenlerini, yerli halkların hakları ve devlet şiddetiyle ilgili daha geniş sorularla birlikte ele alıyordu. Taleplerin ardından Paldron'un tüm video işleri kaldırıldı.

Uygur sanatçı Mukaddas Mijit'in adı karartıldı ve Sincan'daki Uygurlara yönelik baskıyı ele alan eseri büyük ölçüde değiştirildi. Hong Konglu sanatçılar Clara Cheung ile Gum Cheng Yee Man'ın da isimleri gizlendi ya da kaldırıldı, Hong Kong'a yapılan atıflar sansürlendi ve eserleri değiştirildi.

Değişiklikler hem fiziksel sergiyi hem de çevrimiçi sunumunu etkiledi. Serginin internet sitesi, etkilenen sanatçıları yalnızca ikamet ettikleri ülkelerle tanımlamaya başladı; eserlerini açıklamaya yardımcı olan kimlik ve coğrafi bağlam ortadan kaldırıldı.

Reklam

Hedef alınan diğer materyaller arasında Tibet'i ve Uygur bölgesini temsil eden bayraklar, Şi'yi gösteren kartpostallar ve Çin, İsrail, gözetim ve Müslüman topluluklar hakkındaki grafikler vardı. Dolayısıyla sansür; hareketli görüntüler, yazılı bilgiler, portreler, semboller ve eserleri üreten kişilerin isimleri dahil çeşitli ifade biçimlerini kapsadı.

Sergiye katılan sanatçıların birçoğu aktivizmleri ya da siyasi görüşleri nedeniyle yıllardır sürgünde yaşıyordu. Yurt dışındaki bir sergi, onlar için ülkelerinde özgürce tartışamadıkları konuları ele alan eserleri gösterebilecekleri bir alan sunuyordu. Bangkok'taki mekâna yönelik baskı bu alana da uzandı.

Paldron ve Sai Sansüre Karşı Çıkıyor

Paldron, yerleştirmenin kaldırılmasını kınayarak bunun Tibetliler ile dünyanın başka yerlerindeki insanlar arasında bağ kurulmasını kısıtladığını savundu. Çin hükümetinin eylemlerini anlatan sanatçı şöyle dedi:

Çin hükümeti, galeriyi çalışmalarımın önemli bölümlerini kaldırmaya zorlayarak Tibetlileri dünyanın geri kalanından koparmak istediğini ve başka sömürgeciliklerdeki ve soykırımlardaki suç ortaklığının tanınmasını istemediğini bir kez daha gösterdi.

Paldron, hükümetlerin sergilerine itiraz ettiği durumlarda kültür kurumlarının nasıl bir rol üstlenmesi gerektiğini de sorguladı:

Müzeler her ideolojiden diktatörler için değil, halk için olmalı.

Sai, müdahaleyi Tayland'ın siyasi muhalifler için sığınak olma konumuyla ilişkilendirdi. Eş küratör, bunu "bölgedeki tüm sürgün sanatçılara ve aktivistlere verilmiş ürpertici bir mesaj" olarak nitelendirdi.

Galeri çalışanları ve küratörler, olası sonuçlardan korktukları için kamuoyuna açıklama yapmayı reddetti. Sai ve birkaç sanatçının ülkeden ayrılmasıyla birlikte bu çekingenlik, anlaşmazlığın sergilenen eserlerin yanı sıra serginin arkasındaki kişileri de etkilediğini gösterdi.

Tayland'ın Rolü Neden Önemli?

Tayland uzun süredir komşu ülkelerden gelen muhaliflere sığınak sağlıyor. Bu nedenle Bangkok'taki bir sergi, siyasi görüşleri ya da sanatsal çalışmaları yüzünden ülkelerinde kalmaları zorlaşan veya tehlikeye giren kişileri bir araya getirebiliyordu. Müdahale, bu görece açıklık algısını sorgulattı.

Bangkok Büyükşehir Yönetimi özellikle önemli bir konumdaydı. Serginin ana sponsoru olan yönetimin kent yetkilileri, Çin Büyükelçiliğinin ziyaretine de eşlik ederek kuruma yönelik baskının iletilmesine yardımcı oldu. Galeri, hem yabancı bir hükümetin hem de sergiyi destekleyen yerel yönetimin talepleriyle karşı karşıya kaldı.

Tayland'ın tutumu, Pekin'le daha geniş ilişkilerinin de bir parçası. Güneydoğu Asya hükümetleri; ticaret, yatırım, kültürel diplomasi ve Çin'le güvenlik işbirliğini kendi siyasi bağımsızlıkları ve ifade özgürlüklerine ilişkin kaygılarla dengelemeye çalışıyor. BACC'de bu farklı çıkarlar, Çin devletini eleştiren eserlerin sergilendiği bir kurumda karşı karşıya geldi.

Reklam

Tayland, 2025'in başlarında Birleşmiş Milletler'in işkence ve kötü muameleyle karşılaşma risklerinin yüksek olduğu yönündeki uyarılarına rağmen 40 Uygur'u sessizce Çin'e sınır dışı etti. Çin, Sincan'da kötü muamele yapıldığı iddialarını siyasi saiklerle ortaya atılmış suçlamalar olarak nitelendirerek tutarlı biçimde reddediyor.

Sınır dışı etmeler ve sergi sansürü farklı koşullarda farklı kişileri etkiledi; ancak her ikisinde de Tayland'ın, Pekin'in hassas gördüğü konular karşısındaki tutumu rol oynadı. Sürgündeki sanatçılar ve aktivistler açısından galeriyle ilgili anlaşmazlık, güvenlikleri ve konuşma özgürlüklerine ilişkin mevcut kaygılara kültürel bir boyut ekledi.

Çin Sınırlarının Ötesindeki Baskı

Hak örgütleri ve uluslararası gözlemciler, Çin'i uzun süredir yurt dışındaki eleştirmenleri taciz etmekle ve susturmakla suçluyor. Tanımlanan yöntemler arasında diplomatik baskı, ekonomik baskı ve hükümetlerin kendi toprakları dışındaki kişileri sindirme ya da susturma girişimleri anlamına gelen ulusötesi baskı yer alıyor.

Pekin bu iddiaları reddediyor ve egemenliğini ve içişlerini savunduğunu söylüyor. Bangkok'taki sergiye verdiği yanıt da bu tutumla örtüşüyordu; Tibet, Sincan ve Hong Kong'un sanatsal biçimde ele alınmasını Çin'in işlerine müdahale olarak nitelendiriyordu.

BACC'deki anlaşmazlık, Çin'in eleştirel içeriklerin yurt dışındaki izleyicilere ulaşmasını engellemeye yönelik başka girişimlerinin bildirildiği bir dönemde yaşandı. Bunlar arasında Güney Çin Denizi'ni konu alan belgesellerin Yeni Zelanda ve Filipinler'de gösterilmesini engelleme girişimleri de vardı.

Bangkok'taki örnek, baskının galeri duvarlarına ulaşmadan önce diplomatik ve yerel idari kanallardan nasıl ilerleyebildiğini gösteriyor. Büyükelçiliğin itirazlarının ardından ülkeler arasındaki ilişkilere dair uyarılar geldi; sonra Tayland'daki bir kültür mekânında sansürleme ve eserleri kaldırma işlemleri yapıldı.

Kamu finansmanına ya da sponsorluğa bağlı kültür kurumları, tartışmalı konulardan kaçınmaları yönünde baskıyla karşılaşabilir. BACC'de bu bağımlılık, olayların doğrudan parçasıydı: Sergiye sponsor olan kent yönetimi, çevresindeki taleplere de dahil oldu. Sanatçılar eserlerinin bazı bölümlerini sergileme olanağını, ziyaretçiler ise serginin bütününe erişimi kaybetti.

Sanatsal Özgürlük ve Serginin Geleceği

Tayland'da ve uluslararası alanda sanatçılar, aktivistler ve hak örgütleri sansürü kınadı. Sanat merkezindeki sansüre verilen tepkiler, sürgündeki sanatçıların karşılaştığı baskıya ve başka yerlerdeki kurumların benzer eserlerden kaçınma ihtimaline odaklandı.

Eserlerin kaldırılması, diplomatik yetkililerin bir sergiye itiraz etmesi durumunda müze ve galerilerin sorumluluklarını da gündeme getirdi. İnsan Hakları Vakfı ve diğer savunuculuk kuruluşları, sanatsal özgürlüğün daha güçlü biçimde korunması ve temel hakları zedeleyen dış baskılara direnilmesi çağrısında bulundu.

Bazı Taylandlı yorumcular, ülkenin muhalifler için sığınak olma itibarının tehlikede olduğu uyarısında bulundu. Diğerleri ise oto sansür konusundaki kaygılarını dile getirdi: Kurumların ya da sanatçıların, doğrudan bir talep almadan önce bile siyasi sonuçları öngörerek eserleri sunmamayı seçmesi.

Reklam

18 Ağustos itibarıyla BACC kamuoyuna açıklama yapmamış, serginin geleceği belirsizliğini korumuştu. Duyurulan takvim Ekim 2025'e kadar uzanıyordu; ancak önemli unsurlar kaldırılmış ya da gizlenmişti. Küratörler ve birkaç sanatçı güvenliklerinden endişe ettikleri için Tayland'dan ayrılmıştı.

Anlaşmazlık, ilgili kurum ve yetkililere acil sorumluluklar yüklüyor. Galeri, temel materyalleri değiştirilmiş bir sergiyi yönetmek zorunda; sanatçılar ise hem görünürlük hem de bağlam kaybıyla karşı karşıya. Ziyaretçiler, otoriter işbirliğini konu alan ve iki ülkenin yetkililerini ilgilendiren baskılarla kendisi de değiştirilen bir sergiyle karşılaşıyor.

Öne Çıkanlar

  • Otoriter Dayanışmanın Küresel Mekanizmasını Görselleştirmek: Suça Ortaklık Takımyıldızı, 24 Temmuz 2025'te Bangkok Sanat ve Kültür Merkezi'nde açıldı. Çin Büyükelçiliği çalışanları ve Bangkok yetkilileri üç gün sonra sergiyi ziyaret ederek kapatılmasını istedi.
  • Myanmar Barış Müzesi'nin düzenlediği sergi, aralarında sürgünde yaşayanların da bulunduğu Çin, Hong Kong, Tibet, Sincan, İran, Rusya ve Suriye'den sanatçıların eserleri aracılığıyla otoriter işbirliğini inceledi.
  • Çinli ve Taylandlı yetkililerin dahil olduğu baskıların ardından galeri yerleştirmeleri kaldırdı, sanatçıların isimlerini gizledi ve Hong Kong, Tibet ve Uygurlara yapılan atıfları kararttı.
  • Eserleri etkilenen sanatçılar arasında Tenzin Mingyur Paldron, Mukaddas Mijit, Clara Cheung ve Gum Cheng Yee Man bulunuyordu.
  • Çin Dışişleri Bakanlığı, organizatörleri siyasi müdahaleyle suçlayıp Tayland'ın müdahalesini övdü; büyükelçiliğin olaylara dahil olduğunu ise ne doğruladı ne de yalanladı.
  • Sai ve birkaç sanatçı güvenlik kaygıları nedeniyle Tayland'dan ayrıldı. Hak savunucuları sanatsal ifade özgürlüğünün korunması çağrısında bulundu.
  • 18 Ağustos itibarıyla sansürlenmiş serginin Ekim 2025'e kadar sürmesi planlanıyordu; BACC ise kamuoyuna açıklama yapmamıştı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir