II. Dünya Savaşı'nın Bitişinin 80. Yılında Japonya: Savaş Hafızası Üzerindeki Siyasi Mücadele

12 dakikalık okuma
II. Dünya Savaşı'nın Bitişinin 80. Yılında Japonya: Savaş Hafızası Üzerindeki Siyasi Mücadele

İşiba, Japonya'nın Savaşı Nasıl Hatırladığı Konusunda Bir Anlaşmazlıkla Karşı Karşıya

Başbakan Şigeru İşiba'nın II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinin 80. yıl dönümünde bir açıklama yapmayı değerlendirmesi, iktidardaki Liberal Demokrat Parti (LDP) içinde bir bölünmeyi açığa çıkardı. Temmuz ayında yapılan Üst Meclis seçimlerinin ardından, İşiba'nın ne söylemesi gerektiğine ilişkin tartışma; Japonya'nın savaş dönemi sorumluluğu, ulusal kimliği ve komşularıyla ilişkileri üzerine daha geniş bir mücadelenin parçası hâline geldi.

İçindekiler
  1. İşiba, Japonya'nın Savaşı Nasıl Hatırladığı Konusunda Bir Anlaşmazlıkla Karşı Karşıya
  2. Yıl Dönümü Açıklamasındaki Sözcükler Neden Önemli?
  3. LDP İçindeki Siyasi Bölünme
  4. Tartışma On Yıllar İçinde Nasıl Gelişti?
  5. Ders Kitapları ve Müzeler Çocukların Öğrendiklerini Şekillendiriyor
  6. Nankin, Cinsel Kölelik ve Biyolojik Savaş
  7. Zorla Çalıştırma Neden Hâlâ Anlaşmazlık Konusu?
  8. İmparator ve Yasukuni Farklı Anma Biçimlerini Temsil Ediyor
  9. Tarihî Şikâyetler Diplomasiye Yansıyor
  10. Popüler Kültür Tartışmayı Daha Geniş Bir Kitleye Taşıyor
  11. Hiroşima ve Nagazaki Hafızayı Güvenlikle Buluşturuyor
  12. Öne Çıkanlar

9 Ağustos 2025 itibarıyla İşiba, eski Başbakan Şinzo Abe'nin 2015'teki yıl dönümü açıklamasını son söz olarak gören muhafazakârların direnişiyle karşı karşıya. İşiba ve müttefikleri, Japonya'nın saldırganlığı ve sömürge yönetimi üzerine yeniden düşünülmesini destekliyor. Yeni bir açıklama konusunda nihai bir karar verilmiş değil.

Japonya'daki siyasi tartışmalar vergileri, ticareti ve yolsuzluğu da kapsıyor. Tarih konusundaki anlaşmazlık, siyasi liderlerin ülkenin geleceğe taşımasını istediği değerlerle ilgili olduğu için bu güncel ihtilafların ötesine uzanıyor. Çin ve Güney Kore açısından Tokyo'da kullanılan dil; işgalin, savaş dönemi acılarının ve bunların kabul edilmesi ile tazminat taleplerinin hatırasını da ilgilendiriyor.

Hiroşima ve Nagazaki, atom bombalarının hedefi olmaları nedeniyle Japonya'nın savaş anlayışında merkezi bir yere sahip. Diğer anılar ise Japon kuvvetlerinin Asya'nın başka yerlerinde yol açtığı acılarla ilgili. Siyasi mücadele, bu deneyimlere aynı ulusal anlatı içinde nasıl yer verileceği üzerine yürütülüyor.

Okullar, müzeler, anma törenleri ve popüler kültür bu tartışmanın tümünde rol oynuyor. Dolayısıyla yıl dönümü açıklaması, 80 yıl önce yaşananlara ilişkin bir konuşmadan ibaret değil. Hükümetin sorumluluk, uzlaşma ve genç kuşakların öğrenmesi gereken derslere nasıl yaklaştığını kamuoyuna yansıtıyor.

Reklam

Yıl Dönümü Açıklamasındaki Sözcükler Neden Önemli?

Eski Başbakan Tomiiçi Murayama, 1995'te önemli bir referans noktası oluşturdu. Açıklamasında derin pişmanlığını dile getirdi ve Japonya'nın Asya'daki saldırganlığı ile sömürge yönetimi için açıkça özür diledi. Bu açıklama, hükümetin tutumu için bir temel ve Çin ile Güney Kore'yle uzlaşma çabalarının önemli bir dayanağı hâline geldi.

Başbakan Cuniçiro Koizumi, 2005'te Murayama'nın kullandığı ifadeleri yineledi. Abe'nin 2015 tarihli açıklaması ise geçmişteki saldırganlığı kabul eden bir yaklaşımı, Japonya tarihini daha iddialı biçimde anlatma çabasıyla birleştirmeye çalıştı. Eleştirmenler, saldırganlık ve özür ifadelerini ele alış biçimini, daha önceki açıklamalarla özdeşleşen doğrudan üsluptan geri adım olarak değerlendirdi. Destekçileri ise bunu, aşırı ulusal özeleştiri olarak gördükleri yaklaşımı geride bırakmanın bir yolu saydı.

Anlaşmazlık, sözcüklerden olduğu kadar sorumluluktan da kaynaklanıyor. Özür, acı çekenlere hükümetin başlarına gelenleri kabul ettiğini bildirir. Pişmanlık ifadeleri, bir ülkenin savaştan sonra neden farklı bir yol seçtiğini de açıklayabilir. Muğlak bir dil ise bu kabulün eksiksiz olup olmadığı konusunda tartışmalara alan bırakır.

Diplomatik sonuçlar tazminat, toprak ve tarihî hafıza anlaşmazlıklarına kadar uzanıyor. Açık ve samimi kabul gören bir açıklama uzlaşmayı destekleyebilir. Tereddütlü ya da kaçamak görünen ifadeler ise mevcut şikâyetleri derinleştirebilir ve Japonya'nın komşu ülkelerle uzlaşma ararken sahip olduğu ahlaki ağırlığı zayıflatabilir.

LDP İçindeki Siyasi Bölünme

İşiba'nın yeni bir açıklama yayımlayabileceğini söylemesi, LDP'nin sağ kanadından, özellikle de Abe'nin takipçilerinden tepki aldı. Bu kesim, yeni bir açıklamanın eski yaraları yeniden açabileceğini ya da ulusal gurura daha çok, suça ortaklığa ise daha az ağırlık veren geçmiş anlatısını zayıflatabileceğini savunuyor.

İşiba ve müttefikleri farklı düşünüyor. Saldırganlık ve sömürgecilik üzerine dürüstçe düşünmenin, hem uzlaşma hem de geçmişteki hataların tekrarlanmasını önlemek için gerekli olduğunu savunuyorlar. Militarizm ve milliyetçiliği eleştiren eski Başbakan Tanzan İşibaşi üzerine kurulan bir çalışma grubuna katılması, İşiba'nın bu yaklaşıma duyduğu ilgiyi gösteriyor.

Abe'nin başbakanlık döneminde, Japonya'nın savaş dönemi anlatısını yeniden şekillendirme çabaları da yer aldı. Bu çabalar arasında yayınevlerine mezalimlere ilişkin atıfları kaldırmaları için baskı yapılması ve önceki hükümet özürlerinin incelenmesi bulunuyordu. Abe'nin yaklaşımı, ulusal gururu yeniden tesis etme ve savaştan sonra savaş suçlusu olarak sınıflandırılan büyükbabası gibi isimleri aklama arzusuyla bağlantılıydı.

Birçok Japon vatandaşı ve aydın bu tarih revizyonculuğuna karşı çıkarak ülkenin geçmişiyle dürüstçe yüzleşmesi gerektiğini savundu. Burada tarih revizyonculuğu, özellikle saldırganlık ve mezalimlere ilişkin sorumluluğu azaltarak ya da inkâr ederek savaş dönemi eylemlerine dair yerleşik anlatıları değiştirme girişimlerini ifade ediyor.

Siyasi bölünme Japon demokrasisinin de içine uzanıyor. Hangi deneyimlerin kamuoyu tarafından tanınacağını, liderlerin devletin geçmişteki eylemlerini nasıl açıklayacağını ve okullar ile kültür kurumlarının rahatsız edici tarihi tartışmak için ne kadar alana sahip olacağını etkiliyor.

Reklam

Tartışma On Yıllar İçinde Nasıl Gelişti?

80. yıl dönümü, uzun yıllar içinde gelişen anlaşmazlıkları bir araya getiriyor. Ders kitaplarındaki değişiklikler, halka açık sergiler ve başbakanların açıklamaları; Japonya'nın neyi hatırlaması ve sorumluluğunu nasıl ifade etmesi gerektiğine ilişkin tartışmaları tekrar tekrar alevlendirdi.

Kısa bir zaman çizelgesi, bugünkü tartışmayı şekillendiren başlıca olayları ve dönemleri gösteriyor:

  • 1937: Japon birlikleri, tartışmaların önemli başlıklarından biri olmayı sürdüren Nankin Katliamı'nda on binlerce Çinli sivili öldürdü.
  • 1965: Japonya ile Güney Kore arasındaki Temel İlişkiler Antlaşması, Japonya'nın yardım ve kredi sağlamasıyla iki ülkenin taleplerini çözüme kavuşturmayı amaçladı.
  • 1980'lerin sonlarından itibaren: Japon ve Japon olmayan kurbanları anan barış müzeleri ve sergiler yaygınlaştı.
  • 1990'lar: Daha fazla ders kitabında Japonya'nın saldırganlığı ve mezalimleri ele alındı; ardından tarih revizyoncusu gruplardan tepki geldi.
  • 1995: Murayama, derin pişmanlığını dile getirerek saldırganlık ve sömürge yönetimi için özür diledi.
  • 2005: Koizumi, Murayama'nın açıklamasındaki ifadeleri yineledi.
  • 2015: Abe, sorumluluk ve ulusal gurura yaklaşımı anlaşmazlık konusu olan bir yıl dönümü açıklaması yayımladı.
  • Temmuz 2025: Üst Meclis seçimlerinin ardından İşiba'nın 80. yıl dönümü için bir açıklama yapmayı değerlendirmesi yeniden tartışma konusu oldu.

Murayama ve Abe'nin açıklamaları arasında 20 yıl vardı. Abe'nin açıklamasından bugünkü yıl dönümüne kadar da 10 yıl geçti. Böylece savaşın üzerinden geçen süre uzarken ardışık hükümetler aynı sorulara yeniden döndü.

Ders Kitapları ve Müzeler Çocukların Öğrendiklerini Şekillendiriyor

Japonya'daki tarih derslikleri, anlaşmazlığın en görünür alanlarından biri hâline geldi. İlerici akademisyenler ve aktivistler, Nankin Katliamı'nın, askerî cinsel kölelik sisteminde kadınların sömürülmesinin ve savaş dönemi mezalimlerinin daha kapsamlı biçimde ele alınması için çaba gösterdi. Tarih revizyoncuları ise bu olayları küçümsemeye ya da inkâr etmeye çalıştı.

1990'larda, akademik çalışmalardaki ve kamuoyundaki tartışmalardaki değişimi yansıtan bir dizi ders kitabında Japonya'nın saldırganlığı daha açık biçimde ele alındı. Buna karşılık Nobukatsu Fucioka'nın liderlik ettiği Japonya Tarih Ders Kitaplarını Reform Derneği gibi tarih revizyoncusu örgütler alternatif ders kitapları hazırladı.

Bu alternatif anlatılar mezalimleri geri plana itti ya da dışarıda bıraktı ve Japonya'nın savaşını Asya'yı Batı emperyalizminden kurtarmaya yönelik haklı bir çaba olarak sundu. Bu farklılık öğrenciler açısından somut sonuçlar doğuruyor: Japonya'nın savaştaki rolünü ve Japon yönetimi altında yaşayan insanların deneyimlerini nasıl anladıklarını değiştiriyor.

Taban hareketleri içindeki aktivistler ve yerel eğitim kurulları, tarih revizyoncusu çabalara karşı koymaya yardımcı oldu. Katılımları, ülkenin tarihindeki karanlık sayfaların birçok öğrencinin eğitiminde yer almasını sağladı. Dolayısıyla anlaşmazlık, ulusal siyasetin yanı sıra yerel kararlarla da şekilleniyor.

Barış müzeleri ve sergiler de Japon ve Japon olmayan kurbanları anarak kamuoyundaki anma kültürünü genişletti. 1980'lerin sonlarından bu yana bu müzelerin çoğalmasına, savaşa ilişkin daha milliyetçi anlatıları yaygınlaştırma çabaları eşlik etti.

Reklam

Nankin, Cinsel Kölelik ve Biyolojik Savaş

Nankin Katliamı, Japonya ile Çin arasındaki anlaşmazlıkların temel başlıklarından biri olmayı sürdürüyor. Japon birlikleri 1937'de on binlerce Çinli sivili öldürdü. Bugün birçok Japon ders kitabı katliamı kabul ederken tarih revizyoncuları olayın uydurma ya da abartılı olduğunu iddia etmeyi sürdürüyor.

Çin'e göre katliamı inkâr etme ya da boyutunu küçültme girişimleri uzlaşmanın önünde engel oluşturuyor. Savaşa ilişkin daha kapsamlı bir anlatı isteyen Japon eğitimciler ve vatandaşlar açısından ise mesele, belgelenmiş acılara kamu hafızasında dürüstçe yer verilip verilmediği.

Genellikle “rahat kadınlar” olarak anılan kadınlar, Japon ordusu tarafından cinsel köleliğe maruz bırakıldı. Bu kadınların çoğu Koreliydi. Hayatta kalanlar ve onları savunanlar, sistemin zor kullanmayı içerip içermediğini zaman zaman sorgulayan muhafazakâr siyasetçilere rağmen, yaşananların eksiksiz biçimde kabul edilmesini ve özür dilenmesini talep etmeyi sürdürüyor. Zorlama; bir kişiyi güç, tehdit ya da gerçek bir seçim olanağını ortadan kaldıran koşullar yoluyla eyleme mecbur bırakmak anlamına geliyor.

Bu anlaşmazlık Japon toplumunu böldü ve Güney Kore'yle ilişkileri gerdi. Hayatta kalanların talepleri, deneyimlerinin tanınmasının yanı sıra hükümetlerin bu sistemi tarif etmek için kullandığı dili de kapsıyor.

Biyolojik savaş deneyleri yapan 731. Birlik, Japonya'nın savaş dönemi sicilinin bir başka bölümünü oluşturuyor. Savaş sonrasında Japonya'daki siyasi kutuplaşma, bu suçların kamuoyunda tartışılmasına katkıda bulundu. Sol gruplar, ulusal kimlik üzerine daha geniş tartışmaların parçası olarak tarihî gerçeklerin ortaya çıkarılması için baskı yaptı.

Bu örnekler, anma biçimlerinin kurumlar ve siyasi hareketler tarafından nasıl şekillendirildiğini gösteriyor. Bir ders kitabındaki bölüm, sergi ya da resmî açıklama; gelecek kuşağa aktarılacak anlatının hangi deneyimleri içereceğini belirliyor.

Zorla Çalıştırma Neden Hâlâ Anlaşmazlık Konusu?

Japonya ile Güney Kore arasındaki 1965 Temel İlişkiler Antlaşması, Japonya'nın yardım ve kredi sağlamasıyla iki ülke arasındaki talepleri çözmeyi amaçladı. Buna rağmen savaş dönemi işçiliği ve Koreli işçilere karşı sorumluluk konusunda anlaşmazlık sürüyor.

Tartışma, işçilerin zorla mı çalıştırıldığı yoksa Japonya'da çalışmak için kendi istekleriyle mi başvurduğu sorusunu da içeriyor. Son dönemdeki akademik çalışmalar, zorla çalıştırma anlatısının bazı yönlerine itiraz ederek siyasi amaçlarla yönlendirilen sonuçlara varmak yerine birincil kaynakların yakından incelenmesi gerektiğini savundu.

Birincil kaynaklar, incelenen olaylar sırasında oluşturulmuş istihdam belgeleri veya resmî yazışmalar gibi kayıtlardır. Bu kaynakların incelenmesi, belirli işçilerin nasıl işe alındığını ve hangi koşullarda çalıştığını ortaya koymaya yardımcı olabilir. Anlaşmazlık, tek tek kişilerin deneyimlerine ilişkin soruları, hükümetlerin 1965'te neyi çözüme kavuşturmayı amaçladığı sorusuyla birlikte gündeme getiriyor.

Dolayısıyla tarih araştırmaları ve diplomatik müzakereler birbiriyle bağlantılı konuları ele alıyor. Araştırmacılar işçilere ne olduğunu incelerken hükümetler talepleri ve yükümlülükleri tartışıyor. Süregelen bu tartışma, savaş dönemi hafızasını Japonya'nın Güney Kore'yle bugünkü ilişkilerinin bir parçası hâline getiriyor.

Reklam

İmparator ve Yasukuni Farklı Anma Biçimlerini Temsil Ediyor

İmparator Akihito, Japonya'nın savaş dönemi eylemlerine ilişkin jestleri ve pişmanlık ifadeleriyle uzlaşma sürecinde incelikli bir rol oynadı. Siyasi açıklamalarda bulunması yasak olsa da tarih revizyonculuğuna karşı duruşuyla öne çıktı ve zaman zaman milliyetçi siyasetçilere karşı ahlaki bir denge unsuru oldu.

İmparatorluk Ailesi'nin rolü, seçilmiş hükümetinkinden farklıdır. Başbakanın açıklaması siyasi yönetimin tutumunu ortaya koyarken imparatorun jestleri, kurbanları anma ve onlara saygı gösterme yoluyla sembolik anlam taşıyabilir. Eski savaş alanlarına yapılan ziyaretler, savaşın derslerine ilişkin daha geniş ulusal tartışmanın bir parçasıdır.

Yasukuni Tapınağı ise güçlü ve tartışmalı başka bir sembolü temsil ediyor. Savaşta ölenleri, aralarında hüküm giymiş savaş suçlularının da bulunduğu kişileri anıyor. Siyasetçilerin tapınağa yaptığı ziyaretler, bu ziyaretleri Japon saldırganlığının anılarıyla ilişkilendiren Çin ve Güney Kore'de tepkiye yol açtı.

Özür dilemek, iç siyasette de riskler taşıyor. Muhafazakârlar liderleri ulusal gururu zayıflatmakla suçlayabilirken uzlaşma isteyenler özürleri alçakgönüllülük ve açıklık bakımından değerlendiriyor. Bu nedenle ölüleri anmayı ya da acıları kabul etmeyi amaçlayan bir jest, siyasi kimlik üzerine daha geniş bir mücadelenin parçasına dönüşebilir.

Tarihî Şikâyetler Diplomasiye Yansıyor

Çin ve Güney Kore, savaş dönemi mezalimleri için eksiksiz özürler dilenmesini ve tazminat ödenmesini defalarca talep etti. Her iki ülke de Japonya'nın tarihini değiştirme girişimi olarak gördükleri adımlara sert tepki gösterdi. Bunun sonucunda doğan gerilimler, anma etkinliklerinin ve tarih açıklamalarının çok ötesine uzanan ilişkileri etkiliyor.

Güney Kore'yle Takeşima/Tokto adaları, Çin'le ise Senkaku/Diaoyu adaları üzerindeki anlaşmazlıklar tarihî şikâyetlerle sık sık alevleniyor. Yasukuni ve ordunun cinsel kölelik sistemi etrafındaki tartışmalar da diplomatik sürtüşmenin kalıcı kaynakları arasında yer alıyor.

Japonya'nın Kuzeydoğu Asya'daki komşularıyla ilişkilerini geliştirme olanağı, çözüme kavuşmamış bu sorunları ele alma isteğiyle bağlantılı. Aileleri işgal ya da savaş dönemi istismarına maruz kalmış kişiler için yaşananların kabul edilmesi, hükümetler arası ilişkilerin yanı sıra kendi tarihlerini de ilgilendiriyor.

Savaş sırasında sivillere yapılanların uluslararası etkileri de daha geniş kapsamlı. ABD Ulusal Arşivleri, II. Dünya Savaşı sırasında Japon Amerikalıların toplama kamplarında tutulmasını belgeliyor. Bu uygulama ABD'de anayasal ve siyasi tartışmalara yol açtı. Aradan onlarca yıl geçtikten sonra gecikmiş bir özür ve tazminat geldi.

Bu deneyim, savaş zamanı kararlarının çatışmalar sona erdikten çok sonra bile sivillerin hayatını nasıl şekillendirebildiğini gösteriyor. Tanınma, sorumluluk ve telafi konuları, ilgili hükümetler ve koşullar farklı olsa bile kuşaklar boyunca gündemde kalabiliyor.

Reklam

Popüler Kültür Tartışmayı Daha Geniş Bir Kitleye Taşıyor

Japon filmleri, anime yapımları ve edebiyatı savaş, barış ve ulusal kimlik konularını sık sık işliyor. Bu eserler, sorumluluk ve anma sorularını parlamento tartışmalarının, müzelerin ve sınıfların ötesindeki izleyicilere taşıyor.

Anime filmi Patlabor II, savaş sonrası Japonya'nın pasifizmini ve küresel meselelerdeki muğlak konumunu bilimkurgu ve alegori yoluyla inceliyor. Alegori, daha geniş siyasi ya da toplumsal soruları irdelemek için kurgusal bir öyküden yararlanır.

Film, daha fazla uluslararası sorumluluk çağrılarından yoğun milliyetçiliğe ve ABD'ye düşmanlığa doğru yaşanabilecek kayma konusunda uyarıda bulunuyor. Filmdeki temalar, Japonya'nın uluslararası rolüne ilişkin tartışmaları bu tür taleplerin yol açabileceği siyasi yön değişikliği kaygılarıyla buluşturuyor.

Kültürel eserler kamuoyunun tutumlarını yansıtırken insanlara bu tutumları sorgulama alanı da açabilir. Böylece savaş dönemi hafızası mücadelesi, siyasetçiler ve tarihçilerle sınırlı kalmayıp gündelik kültürel yaşamın bir parçası hâline geliyor.

Hiroşima ve Nagazaki Hafızayı Güvenlikle Buluşturuyor

Ağustos 1945'te atom bombalarıyla yerle bir edilen Hiroşima ve Nagazaki, barışa ve nükleer silahsızlanmaya bağlı bir ülke olarak Japonya'nın kimliğinde merkezi yerini koruyor. Anıtlar, barış müzeleri ve yıllık törenler yıkımın ve yol açtığı acıların hatırasını yaşatıyor.

Hiroşima'nın pasifist davası bugün kuşak değişimi, değişen siyasi tutumlar ve bölgesel güvenlik kaygılarından kaynaklanan baskılarla karşı karşıya. Bazı Japonlar, çevresindeki dünya değişirken ülkenin pasifist anayasasının hâlâ yeterli olup olmadığını sorguluyor.

Pasifizm, siyasi tercihlerin merkezine barışı ve savaşa karşı çıkmayı koyar. Japonya'da bu ilkeye ilişkin tartışma, hem nükleer yıkım deneyimiyle hem de ülkenin uluslararası ilişkilerdeki sorumluluklarıyla bağlantılı.

80. yıl dönümü; bu kaygıları özür talepleriyle, imparatorun eski savaş alanlarına yaptığı ziyaretlerle ve okul tarihine ilişkin tartışmalarla bir araya getiriyor. İşiba'nın bir açıklama yapmayı değerlendirmesi, ülkenin geleceğe hangi dersleri taşıması gerektiğine ilişkin bu daha geniş tartışmanın içinde yer alıyor.

Japonya'daki anlaşmazlık, sonuçta ulusal gururun zarara ilişkin dürüst bir anlatıyla nasıl bir arada var olabileceği üzerine. Hükümet açıklamalarında, eğitimde ve kamuya açık anma biçimlerinde alınan kararlar; vatandaşların ülkelerini nasıl anlayacağını ve komşu toplumların Japonya'nın uzlaşma isteğini nasıl değerlendireceğini etkiliyor.

Öne Çıkanlar

  • İşiba'nın bir yıl dönümü açıklaması yapmayı değerlendirmesi, temmuz ayındaki Üst Meclis seçimlerinin ardından LDP içindeki bölünmeleri açığa çıkardı.
  • Murayama'nın 1995'teki özrü referans noktası olmayı sürdürürken Abe'nin 2015 açıklaması görüş ayrılıklarına yol açmaya devam ediyor.
  • Ders kitapları, müzeler ve taban hareketleri içindeki aktivizm, genç kuşakların Japon saldırganlığı ve savaş dönemi acıları hakkında öğrendiklerini şekillendiriyor.
  • Nankin, ordunun cinsel kölelik sistemi ve zorla çalıştırma, ülke içindeki anlaşmazlıkların ve Çin ile Güney Kore'yle gerilimin kaynakları olmayı sürdürüyor.
  • Akihito'nun uzlaşma jestleri ile siyasetçilerin Yasukuni ziyaretleri, kamuoyu önündeki anma kültüründe farklı anlamlar taşıyor.
  • Hiroşima, Nagazaki ve kültürel eserler, savaş dönemi hafızasını pasifizm ve Japonya'nın uluslararası rolüne ilişkin tartışmalarla buluşturuyor.
  • 9 Ağustos 2025 itibarıyla İşiba'nın önerdiği yıl dönümü açıklaması hakkında nihai bir karar verilmiş değil.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir