Çin, Atıl Veri Merkezlerini Devreye Almak İçin Ulusal Bulut Ağı Planlıyor

12 dakikalık okuma
China Virtualized Data Center Market Dynamics: Trends, Opportunities ...

Kullanılmayan Bilgi İşlem Gücü İçin Ulusal Ağ

Çin, doluluk oranları yüzde 20 ila yüzde 30'a gerileyen veri merkezlerindeki atıl bilgi işlem gücünü satmak için ulusal bir bulut hizmeti geliştiriyor. Ülke genelinde pahalı tesisleri atıl bırakan altyapı patlamasının yarattığı değeri geri kazanmayı amaçlıyor.

İçindekiler
  1. Kullanılmayan Bilgi İşlem Gücü İçin Ulusal Ağ
  2. Batı'daki İnşaat Hamlesi Nasıl Şekillendi?
  3. Atıl Kapasiteyi Çalışır Tutmanın Maliyeti
  4. Ulusal Bulut Ne Yapacak?
  5. Ucuz Elektrik Mesafeyi Neden Ortadan Kaldıramıyor?
  6. Farklı Çipler Entegrasyonu Zorlaştırıyor
  7. Pekin Yeni Projelerde Denetimi Sıkılaştırıyor
  8. Yapay Zekâ Hedefleri Gelişmiş Çip Kısıtlamalarıyla Karşı Karşıya
  9. Yapay Zekâdaki Değişim İşletmecileri Uyum Sağlamaya Yöneltiyor
  10. Öne Çıkanlar

4 Ağustos 2025 itibarıyla Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı (MIIT), üç devlet telekomünikasyon devi China Mobile, China Telecom ve China Unicom ile fazla bilgi işlem kaynaklarını bir havuzda toplayacak bir hizmet üzerinde çalışıyor. Hedef, 2028'e kadar ülke genelindeki kamuya açık bilgi işlem gücünün standartlaştırılmış biçimde birbirine bağlanması.

Mali baskı şimdiden önemli boyutlara ulaştı. Son 18 ayda 100'den fazla veri merkezi projesi iptal edildi; 2023'te bu sayı 11'di. Buna rağmen kamu alımları 2024'te 24,7 milyar yuana, yani yaklaşık 3,4 milyar dolara ulaştı. 2025 için de 12,4 milyar yuan daha tahsis edildi.

Çin, yapay zekâ (AI), bulut bilişim ve gelişmiş dijital hizmetleri desteklemek için veri merkezlerine milyarlarca dolar yatırdı. Hükümet ve özel sektör yatırımcıları bu tesislerin ülkenin küresel teknoloji lideri olmasına katkı sağlayacağını umuyordu. Ancak spekülatif yatırımlar, değişen talep ve teknik sorunlar, yeni altyapının büyük bölümünün ücretli müşteri bulmakta zorlanmasına yol açtı.

Önerilen ağ, şirketlerin, araştırmacıların ve kamu kurumlarının ortak bir hizmet üzerinden bilgi işlem gücü talep etmesini sağlayacak. Başarı, binaları birbirine bağlamaktan fazlasına bağlı: Sistem müşterileri uygun makinelerle eşleştirmeli, verileri yeterince hızlı aktarabilmeli ve farklı donanım platformlarının birlikte çalışmasını sağlamalı.

İşletmeciler için öncelikli hedef, atıl ekipmanı gelire dönüştürmek. Pekin'in önündeki daha büyük zorluk ise yapay zekâ hedefleri için gereken bilgi işlem kaynaklarını korurken altyapı yatırımlarını gerçek taleple uyumlu hâle getirmek.

Reklam

Batı'daki İnşaat Hamlesi Nasıl Şekillendi?

2022'de başlatılan Doğu Verisi, Batı Bilgi İşlemi girişimi; yerel yönetimleri ve şirketleri, enerji kaynaklarının bol olduğu, nüfus yoğunluğunun daha düşük batı bölgelerinde veri merkezleri kurmaya teşvik etti. Bu tesislerin, dijital hizmet talebinin arttığı ve ekonomik faaliyetlerin yoğunlaştığı doğu bölgelerine hizmet vermesi amaçlanıyordu.

Elektrik maliyetleri bu fikri cazip kıldı. Büyük miktarda bilgi işlem gücü gerektiren işleri enerjinin daha ucuz olduğu yerlere taşımak, doğudaki işletmeleri desteklerken maliyetleri de düşürebilirdi. Veri merkezleri hem makinelerini çalıştırmak hem de soğutmak için elektriğe ihtiyaç duyuyor.

Yatırım çekmek ve bölgesel ekonomileri güçlendirmek isteyen yerel yönetimler, projeleri onaylamak ve finanse etmek için acele etti. Birçoğu, müşteri talebini veya yapay zekâ ve bulut hizmetlerinin teknik gereksinimlerini net biçimde anlamadan harekete geçti. Büyük müşterilerden uzaktaki tesisler de dâhil olmak üzere yüzlerce büyük veri merkezi kuruldu.

Üretken yapay zekâ yeni bir yatırım dalgasını tetikledi. ChatGPT gibi büyük dil modellerine duyulan heyecan, şirketleri ve kamu kurumlarını Nvidia ürünleri ve Huawei Ascend çipleri gibi yerli alternatifler de dâhil olmak üzere gelişmiş grafik işlem birimleri (GPU) edinmeye yöneltti. Bu işlemciler aynı anda çok sayıda hesaplama yapabildiğinden yoğun yapay zekâ görevleri için elverişli.

Yatırımcılar yapay zekâ patlamasından kâr etmeyi umuyordu. Piyasa soğuyup dikkat, dev modeller geliştirmekten onları verimli kullanmaya kayınca ham bilgi işlem gücüne olan talep keskin biçimde düştü. Yatırımcıların aldığı ekipmanlar, müşterilerin para ödemeye razı olduğu işlere her zaman uygun değildi.

Sektör analistleri, yeni kurulan bilgi işlem kaynaklarının yüzde 80'e varan bölümünün kullanılmadığını tahmin ediyor. Birçok tesis, net bir ticari ihtiyacı karşılamak yerine sübvansiyon, kredi veya vergi teşviki almak amacıyla inşa edildi. Bazı işletmeciler bu teşviklerden yararlanmak için büyük yapay zekâ iş yüklerini çalıştırma niyeti taşımadı; pahalı projeler böylece mali yükümlülüklere dönüştü.

Reklam

Atıl Kapasiteyi Çalışır Tutmanın Maliyeti

Veri merkezleri, inşaat tamamlandıktan sonra da sürekli harcama gerektiriyor. Arazi, binalar ve donanım ilk yatırım maliyetini oluştururken elektrik, soğutma ve bakım düzenli faturalar çıkarıyor. Kullanılmayan yüksek performanslı merkezi işlem birimleri (CPU) ve GPU'lar da elektrik tüketip bakım gerektiriyor; bu da işletmecinin elde edebileceği getiriyi azaltıyor.

Donanımın kullanım ömrü de sınırlı. Yeni nesil ekipmanlar, sahipleri satın alma maliyetini karşılayamadan mevcut makineleri daha az rekabetçi hâle getirebiliyor. Bu nedenle müşteri bekleyen bir tesis hem işletme zararlarıyla hem de ekipmanının eskiyerek değer kaybetmesi riskiyle karşı karşıya.

İptal rakamları yatırım planlarının ne kadar keskin biçimde değiştiğini gösteriyor. 18 ayda iptal edilen 100'den fazla proje, 2023'te kaydedilen 11 projeden çok daha fazla; ancak bu dönemlerin uzunlukları farklı. Devlet alımları iptallerle birlikte sürüyor. Böylece Çin, bilgi işlem altyapısına yatırım yapmaya devam ederken mevcut fazlalığı da yönetmek zorunda kalıyor.

Başlıca tarihler, inşaat hamlesinin, harcama taahhütlerinin ve ulusal hedeflerin nasıl bir araya geldiğini gösteriyor:

  • 2022: Çin, doğudaki talebi batıdaki bilgi işlem kapasitesiyle buluşturmak için Doğu Verisi, Batı Bilgi İşlemi girişimini başlattı.
  • 2023: İptal edilen veri merkezi projelerinin sayısı 11'e ulaştı.
  • 2024: Veri merkezlerine yönelik kamu alımları 24,7 milyar yuana, yani yaklaşık 3,4 milyar dolara ulaştı.
  • 2025: 4 Ağustos itibarıyla 12,4 milyar yuan daha tahsis edilmişti.
  • 2028: Çin, kamuya açık bilgi işlem gücünün ülke genelinde standartlaştırılmış biçimde birbirine bağlanmasını hedefliyor.
  • 2030: Çin, 100 milyar dolar değerinde bir yapay zekâ sektörü ve ekonomiye 1 trilyon dolarlık ek değer kazandırma hedefiyle küresel yapay zekâ lideri olmayı amaçlıyor.

2025 için tahsis edilen miktar, 2024'ün tamamında yapılan alımların yaklaşık yarısına şimdiden denk geliyor. Rakamların biri tahsisi, diğeri alımları ifade ettiğinden kamu harcamalarının farklı aşamalarını gösteriyorlar. Her ikisi de kapasite fazlasına rağmen kamu finansmanının önemli ölçüde sürdüğünü ortaya koyuyor.

Ulusal Bulut Ne Yapacak?

MIIT ile üç telekomünikasyon şirketi, atıl kapasiteyi düzenleyip satacak, devlet tarafından işletilen ulusal bir hizmet geliştiriyor. Kaynakların bir havuzda toplanması, yeterince kullanılmayan veri merkezlerine yakın çevrelerinin ötesinde müşterilere ulaşma imkânı sağlayacak.

Şirketler, araştırmacılar ve kamu kurumları ne kadar işlem gücüne ve ağ kapasitesine ihtiyaç duyduklarını belirtecek. Önerilen hizmet, kullanıcıların tesisin konumunu veya arka plandaki donanımı yönetmesini gerektirmeden bu kaynakları düzenleyecek.

Reklam

Çin Bilgi ve İletişim Teknolojileri Akademisi başmühendis yardımcısı Chen Yili, bir sektör konferansında bu hedefi şöyle anlattı:

Her şey, birleşik organizasyon, orkestrasyon ve zamanlama kabiliyetleri için buluta devredilecek.

Orkestrasyon, bir görevi tamamlamak için gereken makineleri ve yazılımları koordine etmek anlamına geliyor. Zamanlama ise görevin nerede ve ne zaman çalıştırılacağına karar veriyor. Ulusal hizmetin, müşteri gereksinimlerini karşılarken işleri kullanılabilir ekipmanlara yönlendirebilmesi için her iki kabiliyete de sahip olması gerekecek.

Yetkililer bu yaklaşımın mevcut veri merkezlerinin ekonomik verimliliğini artırmasını, israfı azaltmasını ve maliyetleri düşürmesini umuyor. Altyapının daha iyi kullanılması, yapay zekâ ve bulut hizmetlerini destekleyerek Çin'in küresel teknoloji rekabetindeki konumunu korumasına da yardımcı olacak.

2028 hedefi, ülke genelinde standartlaştırılmış bağlantıyı kapsıyor. Ulusal bulut hizmeti için ayrıca bir faaliyete geçiş tarihi açıklanmadı. Kaynakları birbirine bağlamak ve müşterilerin kolayca kullanmasını sağlamak hâlâ önemli çalışmalar gerektiriyor.

Ucuz Elektrik Mesafeyi Neden Ortadan Kaldıramıyor?

Batıdaki veri merkezleri daha ucuz elektriğin avantajından yararlanıyor ancak hizmet vermeleri beklenen doğudaki işletmelerin çoğundan uzakta bulunuyor. Bu mesafe, verinin kullanıcı ile bilgi işlem tesisi arasında seyahat etmesi için gereken süreyi, yani ağ gecikmesini artırıyor.

Çin başlangıçta azami gecikme süresini 20 milisaniye olarak belirlemişti. Birçok tesis bu standardı karşılayamıyor. Anında yanıt gerektiren hizmetlerde kısa bir gecikme bile uzaktaki tesisi kullanıma elverişsiz kılabiliyor.

Finansal işlemler ve etkileşimli yapay zekâ hizmetleri bu durumdan etkilenen uygulamalar arasında. Etkileşimli bir hizmet kullanan müşterinin, bilgiyi bilgi işlem ekipmanına hızlıca gönderebilmesi ve yanıtı da aynı hızla alması gerekiyor. Gecikme hizmetin gerektiği gibi çalışmasını engelliyorsa daha ucuz işlem gücü cazibesini yitiriyor.

Konum sorunu, atıl makinelerin bulunmasının neden kendiliğinden müşteri getirmediğini açıklıyor. Ulusal bir sistem hem bilgi işlem hem de ağ gereksinimlerini karşılayan kapasiteyi bulmalı. Uzak bir eyaletteki kullanılabilir işlemci, belirli bir görevi kabul edilebilir hızda yerine getiremeyebilir.

Merkezi zamanlama, uygun işleri batıdaki tesislere yönlendirmeye yardımcı olabilir; ancak sistemin bu kısıtları hesaba katması gerekiyor. Ucuz enerjinin ekonomik vaadiyle hızlı iletişimin pratik gerekliliği birlikte ele alınmalı.

Reklam

Farklı Çipler Entegrasyonu Zorlaştırıyor

Nvidia ve Huawei ekipmanları, birleşik hizmetin önünde başka bir engel oluşturuyor. Bazı veri merkezleri Nvidia GPU'ları ve CUDA yazılım yığınını kullanırken bazıları Huawei Ascend hızlandırıcıları ve CANN yazılım yığınından yararlanıyor. Diğer tesislerde yerli ve yabancı bileşenler bir arada bulunuyor.

Yazılım yığını, uygulamaların donanımı kullanmasını sağlayan program ve araçlardan oluşuyor. Farklı yazılım yığınlarıyla çalışan ekipmanlar farklı yönetim araçları gerektirdiğinden işleri tesisler arasında sorunsuz biçimde taşımak zorlaşıyor.

Dolayısıyla önerilen bulutun hem makineler hem de yazılımlar arasındaki farklılıkları yönetmesi gerekiyor. Müşterinin herhangi bir kullanılabilir işlemci yerine belirli bir platforma ihtiyacı olabilir. Kullanıcıya basit bir sipariş süreci sunmak, arka planda karmaşık bir koordinasyon gerektiriyor.

Analistler, hükümetin müşterilere donanım platformlarını seçme imkânı vermesi gerekebileceğini belirtiyor. Bu, Nvidia ekipmanlarıyla çalışan kümelerin kullanımını artırırken Huawei çipleri etrafında kurulu tesislere daha az katkı sağlayabilir. Sonuç, müşterilerin uygulamaları için hangi platformlara ihtiyaç duyduğuna bağlı olacak.

Standartlaşma eksikliği, kullanıcıların altta yatan ekipmanı düşünmeden kaynak talep edebileceği vaadini de zorlaştırıyor. İşletmecilerin, işlerin yürütülmesi için gereken teknik seçenekleri korurken hizmeti kullanışlı hâle getirmesi gerekiyor.

Yetkililer, merkezi orkestrasyon ve zamanlamanın yapay zekâ ve bulut gelişimini destekleyebileceği konusunda iyimser. Ancak farklı donanımları entegre etmek zaman alacak ve hizmet başlangıçta hedeflerinin tamamını karşılayamayabilir.

Pekin Yeni Projelerde Denetimi Sıkılaştırıyor

Ulusal Kalkınma ve Reform Komisyonu (NDRC), aşırı inşaatın yeni bir dalgasını önlemek için daha sıkı şartlar getirdi. Yeni veri merkezi projelerinin onaylanabilmesi için belirlenen kullanım eşiklerini karşılaması ve satın alma anlaşmaları yapması gerekiyor.

Bu şartlar inşaatı müşteri talebine daha sıkı bağlıyor. Satın alma anlaşmaları yetkililerin bir projenin alıcıları olup olmadığını değerlendirmesine imkân verirken kullanım koşulları, bilgi işlem kaynaklarının gerçekten kullanılıp kullanılmadığına odaklanıyor.

Yerel yönetimlerin, net bir ekonomik gerekçe olmadan küçük bilgi işlem altyapısı projeleri başlatması da yasaklandı. NDRC, yeterli nitelikleri taşımayan projeleri elemek ve tesislerin temel verimlilik ölçütlerini karşılamasını sağlamak amacıyla ülke çapında bir değerlendirme yürütüyor.

Politika iki görevi bir arada yürütüyor: Mevcut kaynakları daha verimli kullanmak ve kapasite fazlasını artırabilecek yeni inşaatları sınırlamak. Bu yaklaşım, yerel yönetimler için bir veri merkezinin inşaat yatırımıyla bağlantısından ziyade ticari gerekçesine daha fazla önem veriyor.

Reklam

Devlet Başkanı Xi Jinping, her eyaletin aynı sektörlere yönelmesinin gerekip gerekmediğini sorguladı. Endişeleri arasında yapay zekâ, bilgi işlem gücü ve yeni enerji araçları da bulunuyor. Eyaletlerin "aynı eğilimlerin peşinden koştuğunu" söyleyen Xi, yerel kalkınmayı ulusal önceliklerle uyumlu hâle getirme ve parçalı yatırımları azaltmaya yönelik daha geniş bir çabaya işaret etti.

Düzenlemelerdeki değişiklikler, parayı ekonomik değer yaratabilecek projelere yöneltmeyi amaçlıyor. Ayrıca inşaat hamlesinin açığa çıkardığı bir teşvik sorununa da çözüm arıyor: Yatırım çekmenin yerel faydaları, hizmet talebinin sonradan zayıf kalacağı durumlarda bile inşaatı teşvik edebiliyor.

Yapay Zekâ Hedefleri Gelişmiş Çip Kısıtlamalarıyla Karşı Karşıya

Çin, ulusal bulut girişimini yapay zekâ ve ileri teknolojiye yönelik daha geniş sanayi politikasının bir parçası olarak görüyor. 2030 hedefi; küresel liderliğin yanı sıra 100 milyar dolarlık bir yapay zekâ sektörü ve ekonomiye 1 trilyon dolarlık katma değeri içeriyor.

Pekin bu hedeflere ulaşmak için devlet öncülüğündeki yatırım fonlarını, yerli çip geliştirme desteğini ve Ulusal Entegre Bilgi İşlem Ağı'nın kurulmasını kullanıyor. Alibaba, Tencent ve Baidu da yapay zekâ araştırmalarına ve altyapıya büyük yatırımlar yapan başlıca katılımcılar arasında.

ABD öncülüğündeki ihracat kontrolleri, Çin'in gelişmiş yapay zekâ çiplerine ve üretim ekipmanlarına erişimini kısıtlıyor. Bu kısıtlamalar Çin'i yerli alternatiflere yöneltti. Huawei ilerleme kaydediyor ancak çipleri performans ve benimsenme açısından hâlâ küresel liderlerin gerisinde.

Ulusal ağın bu teknoloji ortamında çalışması gerekiyor. Çin, sahip olduğu kaynakları daha verimli kullanmaya çalışırken ihtiyaç duyduğu ekipmanı geliştirmeyi de sürdürüyor. Yerli platformlar bu çabanın bir parçası olsa da performans ve yazılımların benimsenmesindeki farklılıklar müşteri tercihlerini etkiliyor.

Devlet desteği, çip geliştirme, nitelikli iş gücü ve veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu enerji konusundaki eksikliklerin giderilmesine yardımcı olabilir. Ancak kaynakların verimsiz tahsis edilmesi, müşterilerin daha az gelişmiş yerli platformları kullanmaya zorlanması veya projelerin piyasa talebiyle örtüşmemesi aynı harcamaları riskli hâle getiriyor.

Dolayısıyla kapasite fazlası, boş sunucu kapasitesinin ötesine uzanıyor. Asıl mesele; kamu yatırımlarının, yerli teknoloji geliştirme çabalarının ve özel sektör talebinin, yeniden gelir elde etmekte zorlanan tesisler dalgası yaratmadan nasıl birlikte çalışabileceği.

Reklam

Yapay Zekâdaki Değişim İşletmecileri Uyum Sağlamaya Yöneltiyor

Bazı veri merkezi işletmecileri, süregelen zararları önlemek için yeterince kullanılmayan tesisleri kapatıyor. Bazıları ise müşteri çekmek ve makinelerinin kullanımını artırmak amacıyla yerel teknoloji şirketlerine ücretsiz bilgi işlem kuponları sunuyor.

Alibaba ve ByteDance, yapay zekâ ve bulut hizmetlerine olan talebin sonunda arzı yakalayacağı beklentisiyle büyük yeni yatırımlar planlıyor. Bu planlar, kapanışlar ve iptallerle birlikte işletmelerin gelecekte talebin nerede ortaya çıkacağı konusunda farklı değerlendirmeler yaptığını gösteriyor.

Yapay zekâ iş yükleri de değişiyor. Büyük bir modeli eğitmek, verilerden örüntüler öğrenmesi için gelişmiş GPU'lardan oluşan büyük kümeler gerektiriyor. Çıkarım, eğitilmiş bir modelin yanıt üretmek veya bir görevi yerine getirmek için çalıştırılması anlamına geliyor. Bu iş, daha düşük maliyetle daha özel hızlandırıcılar kullanılarak yapılabiliyor.

Eğitimden çıkarıma geçiş, müşterilerin ihtiyaç duyduğu bilgi işlem kapasitesinin türünü değiştiriyor. Bu değişim zamanla atıl kaynakların bir bölümünün kullanılmasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte işletmecilerin, yapay zekâya yönelik genel heyecana güvenmek yerine ekipmanlarını uygulamaların ihtiyaçlarıyla daha yakından eşleştirmesini gerektiriyor.

Sektördeki beklenti, yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması ve yerli çipleri destekleyen ekosistemin olgunlaşmasıyla kapasite fazlasının geçici olacağı yönünde. Konsolidasyon ve standartlaşma verimliliği artırabilir ve daha sürdürülebilir büyümeyi destekleyebilir. Bu beklentiler, müşterilerin işe yarar uygulamalar ve uygun bilgi işlem hizmetleri bulmasına bağlı.

Çin'in deneyimi, hızlı altyapı planlamasıyla çabuk değişen bir teknoloji pazarı arasındaki gerilimi gösteriyor. Kamu desteği inşaatı hızlandırabilir ve ihtiyaç duyulan kaynakları sağlayabilir; ancak projelerin tasarımı ve konumu gerçek taleple örtüşmediğinde kaynaklar israf edilebilir.

Yapay zekâ ve bulut yeniliklerinin başlıca itici gücü özel şirketler olmaya devam ediyor. Ulusal bulutun başarısı; merkezi koordinasyonun piyasa ihtiyaçlarına yanıt vermesine, teknik esnekliğe olanak tanımasına ve araştırma ile yetenek geliştirmeye yönelik yatırımları sürdürmesine bağlı olacak. Atıl makinelerin maliyetini üstlenen işletmeciler açısından asıl sınav, bu koordinasyonun kurulu ekipmanlara ücretli işler getirip getirmediği.

Öne Çıkanlar

  • Çin'deki veri merkezlerinin doluluk oranları yüzde 20 ila yüzde 30 arasında; sektör analistleri yeni kurulan bilgi işlem kaynaklarının yüzde 80'e varan bölümünün kullanılmadığını tahmin ediyor.
  • MIIT ile China Mobile, China Telecom ve China Unicom, fazla kapasiteyi bir havuzda toplamak ve satmak üzere ulusal bir bulut hizmeti geliştiriyor.
  • Çin, kamuya açık bilgi işlem gücünün 2028'e kadar ülke genelinde standartlaştırılmış biçimde birbirine bağlanmasını hedefliyor.
  • 18 ayda 100'den fazla proje iptal edilirken önemli miktarda kamu harcaması sürdü.
  • Müşterilere uzaklık ve Nvidia ile Huawei platformları arasındaki farklar, önerilen ağı karmaşıklaştırıyor.
  • NDRC onay şartlarını sıkılaştırdı ve ülke genelindeki projeleri değerlendiriyor.
  • Atıl kapasitenin ne kadarının kullanılacağını yapay zekâ iş yüklerindeki değişim, özel yatırımlar ve müşteri talebi belirleyecek.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir