Büyük uçak siparişi, daha kapsamlı bir savunma ortaklığının temelini oluşturuyor
Türkiye ve Endonezya, 48 KAAN savaş uçağı ve iki İstif sınıfı fırkateynin ihracatı konusunda anlaşmaya vardı. Askerî alımların toplam değeri 10 milyar doları aşarken, Endonezya'da savunma sanayii üretiminin genişletilmesi de planlanıyor. Anlaşmalar; muharip uçakları, savaş gemilerini ve sanayi iş birliğini iki ülke arasındaki gelişen ilişkinin merkezine taşıyor.
İçindekiler
- Büyük uçak siparişi, daha kapsamlı bir savunma ortaklığının temelini oluşturuyor
- Anlaşmalar nasıl şekillendi?
- Endonezya KAAN ile ne satın alıyor?
- Endonezya uçaklarla birlikte üretim becerileri de kazanmayı hedefliyor
- İki fırkateyn ortaklığı denizlere taşıyor
- Alımlar Endonezya'nın silahlı kuvvetleri için ne anlama geliyor?
- Türkiye'nin ihracattaki rolü büyüyor
- Öne Çıkanlar
KAAN sözleşmesinin tek başına yaklaşık 10 milyar dolar, yani 8,5 milyar avro değerinde olduğu belirtiliyor. Bu, Türkiye'nin bugüne kadarki en büyük tek kalem savunma ihracatı sözleşmesi ve Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) tarafından Türkiye'nin ilk yerli beşinci nesil savaş uçağı olarak geliştirilen uçağın ilk uluslararası satışı olarak tanımlanıyor.
İki fırkateynin, resmî fiyat açıklanmamakla birlikte, yaklaşık 1 milyar dolar değerinde ek bir alım olduğu tahmin ediliyor. Gemilerin inşasına Türk gemi inşa konsorsiyumu TAIS öncülük edecek; donanım ise birçok büyük Türk savunma şirketi tarafından sağlanacak.
Anlaşmalar, İstanbul'da düzenlenen Uluslararası Savunma Sanayii Fuarı IDEF 2025 kapsamında sonuçlandırılmış olarak duyuruldu. Amaç, tamamlanmış uçak ve gemilerin tedarikinin ötesine geçiyor: ortaklık; teknoloji transferini, mühendislik çalışmalarını, üretimi ve Endonezyalı şirketlerin katılımıyla ileride uçak montajı yapılmasını da kapsıyor.
Endonezya, daha yeni uçak ve savaş gemileri edinirken kendi askerî ekipmanlarının daha büyük bölümünü idame ettirme ve üretme becerilerini geliştirmek istiyor. Türkiye ise en karmaşık savunma ürünlerinden bazıları için büyük bir müşteri ve gelecekteki geliştirme çalışmaları için bir ortak kazanıyor.
Ortaklığın teslimat takvimi de uzun bir döneme yayılıyor. Endonezya'ya 48 uçağın, sürekli destek eşliğinde ve aşamalı bir takvimle 120 ay, yani 10 yıl içinde teslim edilmesi planlanıyor. KAAN hâlen geliştirme aşamasında; seri üretimin 2028'de başlaması, Türk Hava Kuvvetlerine ilk teslimatların ise 2029'da yapılması bekleniyor.
Anlaşmalar nasıl şekillendi?
11 Haziran 2025'te imzalanan çerçeve anlaşma, KAAN alımının temelini belirledi. Ticari sözleşmenin IDEF 2025'te imzalandığı belirtiliyor. Türkiye, fuarda uçak anlaşmasını diğer önemli ihracat anlaşmalarıyla birlikte duyurdu.
Kronolojide çelişkili bir tarih de yer alıyor: Ticari imza tarihi olarak 26 Temmuz 2026 da veriliyor; ancak fuar 2025'te düzenlendi ve bu makale 29 Temmuz 2025 tarihli. Bu nedenle ticari sözleşmenin kesin imza tarihinin netleştirilmesi gerekiyor.
- Şubat 2024: KAAN ilk uçuşunu gerçekleştirdi.
- 11 Haziran 2025: Türkiye ve Endonezya, savaş uçağı alımına ilişkin çerçeve anlaşmayı imzaladı.
- IDEF 2025: Uçak ve fırkateyn anlaşmaları İstanbul'da sonuçlandırılmış olarak duyuruldu.
- 26 Temmuz 2026: Ticari sözleşme için verilen diğer tarih; IDEF 2025 kronolojisiyle çelişiyor.
- 2028: KAAN'ın seri üretiminin başlaması bekleniyor.
- 2029: Türk Hava Kuvvetlerine ilk teslimatların yapılması bekleniyor.
İmza törenine Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, her iki ülkeden üst düzey yetkililer ile TUSAŞ ve Endonezyalı ortak şirketlerin yöneticilerinin katıldığı belirtildi.
IDEF 2025, dünyanın dört bir yanından 120 binden fazla ziyaretçiyi ve yüzlerce savunma şirketini ağırladı. Türkiye fuarda savaş uçakları, fırkateynler, insansız hava araçları ve zırhlı araçları kapsayan 5,85 milyar doların üzerinde ihracat sözleşmesi duyurdu. Fuarın bu toplamı ile KAAN'ın yaklaşık 10 milyar dolarlık değeri arasındaki ilişki açıklanmadı.
Endonezya KAAN ile ne satın alıyor?
KAAN, hem hava muharebesi hem de yer hedeflerine saldırı görevleri için tasarlanıyor. Planlanan görevleri arasında hava üstünlüğü, önleme, kara taarruzu ve elektronik harp bulunuyor. Elektronik harp, rakibin tespit, iletişim veya etkin biçimde faaliyet gösterme kabiliyetini sekteye uğratmak için elektronik sistemlerin kullanılmasını ifade ediyor.
Uçak, Türkiye'nin ABD yapımı F-35 ve Rus yapımı Su-57 gibi gelişmiş savaş uçaklarına yanıtı niteliğinde. Burada beşinci nesil tanımı; pilotun tehditleri tespit etmesine ve bilgi paylaşmasına yardımcı olmayı amaçlayan gizlilik odaklı tasarım, bütünleşik sensörler ve bağlantılı muharebe sistemlerinin birleşimini ifade ediyor.
KAAN'ın planlanan özellikleri arasında düşük radar kesit alanı ve azaltılmış kızılötesi iz bulunuyor. Basitçe ifade etmek gerekirse tasarım, uçağın rakip radarlar ve ısı sensörleri tarafından tespit edilmesini zorlaştırmayı amaçlıyor. Uçak içindeki silah bölmesi, silahların gövde içinde taşınmasını sağlayarak uçağın düşük görünürlük özelliklerinin korunmasına yardımcı oluyor.
Planlanan bir diğer kabiliyet süper seyir. Bu, ek itki sağlayan motor sistemi olan art yakıcıları kullanmadan ses hızının üzerinde uçmak anlamına geliyor. KAAN'ın ayrıca yerli olarak geliştirilen radarları, bütünleşik sensörleri ve pilotun çevresini anlamasına, karar vermesine yardımcı olmak üzere yapay zekâ destekli aviyonik sistemleri bir araya getirmesi hedefleniyor.
Ağ merkezli harp kabiliyetleri, uçağın diğer platformlar ve komuta sistemleriyle bağlantı kurmasını amaçlıyor. Türk mühimmat ve ekipmanlarıyla uyumluluk, farklı görevlerin yerine getirilmesi için çeşitli seçenekler sunacak.
- Radar ve kızılötesi sensörlerce tespit edilme olasılığını azaltmayı amaçlayan düşük görünürlüklü tasarım.
- Art yakıcı kullanmadan uzun süre ses üstü uçuş sağlayan süper seyir kabiliyeti.
- Radar görünürlüğünü sınırlarken gelişmiş mühimmat taşımaya yarayan uçak içi silah bölmesi.
- Tespit ve hedefleme için Türk şirketlerince geliştirilen radar ve sensörler.
- Pilotun çevresel farkındalığını ve kararlarını destekleyen yapay zekâ destekli aviyonik sistemler.
- Diğer askerî platformlar ve komuta ağlarıyla bağlantı.
- Başlangıçta F-16 savaş uçaklarında kullanılan türde motorlar; sonraki üretim partilerinde ise yerli üretim motor kullanma planı.
Uçağın Şubat 2024'te gerçekleştirdiği ilk uçuş önemli bir erken aşama kilometre taşı oldu. Üretim ve teslimat planları, Endonezya anlaşmasının ötesinde yıllara yayılıyor. Bu nedenle alım, gelecekte kurulacak bir filonun yanı sıra geliştirilmekte olan bir platforma yönelik taahhüt anlamına geliyor.
Endonezya uçaklarla birlikte üretim becerileri de kazanmayı hedefliyor
Endonezyalı havacılık şirketleri PT Republik Aero Dirgantara (PT RAD) ve PT Dirgantara Indonesia (PTDI), KAAN savaş uçaklarının mühendislik, üretim ve ileride montajı için TUSAŞ ile iş birliği yapacak. Bu düzenlemeyle Endonezya'da üretimi, bakımı ve gelecekteki modernizasyonları destekleyebilecek bir havacılık altyapısı kurulması amaçlanıyor.
Teknoloji transferi, bu işleri yapabilmek için gereken bilgi birikiminin paylaşılması anlamına geliyor. Bu anlaşmada öngörülen çalışmalar arasında Endonezyalı mühendislere eğitim verilmesi ve üretim hatlarının kurulması da bulunuyor. Böylece yerel şirketler, tamamlanmış uçakları teslim almaktan daha kapsamlı bir rol üstlenecek.
Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı Başkanı Haluk Görgün, anlaşmayı kalıcı bir sanayi ilişkisi olarak nitelendirdi:
yalnızca bir satış değil, uzun vadeli stratejik ortaklığın ve gelecek nesil savaş uçaklarının ortak geliştirilmesinin temeli.
Görgün, anlaşmayı devlet desteği ve alıcı ülkedeki üretimle de ilişkilendirdi:
Bu, üst düzey hükümet desteği ve sürdürülebilir, yerelleştirilmiş üretime odaklanan Türk savunma sanayii için stratejik bir başarıdır,
Endonezya'nın hedeflediği kazanımlar arasında nitelikli istihdam, daha güçlü mühendislik kabiliyetleri ve bakım ile modernizasyon için yabancı tedarikçilere daha az bağımlılık yer alıyor. Ortaklık, altıncı nesil savaş uçağı projelerinde olası iş birliği de dâhil olmak üzere ortak araştırma ve geliştirme çalışmalarının önünü açıyor.
Endonezya Savunma Bakanı Sjafrie Sjamsoeddin, savunma yatırımlarını ulusal bağımsızlık ve teknolojik egemenlikle ilişkilendirdi. Endonezya açısından bu hedef, askerî ekipmanların işler durumda tutulması için gereken bilgi birikimi ve sanayi kapasitesi üzerinde daha fazla denetim sahibi olmak anlamına geliyor.
Türkiye de üretim çalışmalarını paylaşmanın ticari değerini görüyor. Anlaşma, Türk savunma sanayii için büyük bir ihracat programı ve Endonezyalı üreticilerle sürdürülebilir bir ilişki sağlıyor. Türk yetkililer, Pakistan ve Azerbaycan'ın da KAAN'a ilgi gösterdiğini belirtti.
İki fırkateyn ortaklığı denizlere taşıyor
Denizcilik alanındaki sözleşme, Türkiye'nin MİLGEM, yani Millî Gemi programı kapsamında üretilen iki İstif sınıfı fırkateyni kapsıyor. Bu sınıfın Endonezya'ya ilk ihracatı ve iki ülke arasındaki üçüncü büyük denizcilik iş birliği projesi olarak tanımlanıyor.
Fırkateynler, çeşitli muharebe ve gözetleme sistemlerini bir araya getiren savaş gemileridir. İstif sınıfı tasarımda Türk radarları, sonarları, muharebe yönetim sistemleri ve gemisavar füzeleri bir araya geliyor. Radar su üstündeki cisimlerin tespit edilmesine yardımcı olurken sonar, su altındaki cisimlerin tespitini destekliyor. Muharebe yönetim sistemi ise sensörlerden ve silahlardan gelen bilgileri mürettebat için bir araya getiriyor.
Sınıfın ilk gemisi TCG İstanbul, Ocak 2024'te Türk Deniz Kuvvetlerinde hizmete girdi. Başka gemilerin de inşası sürüyor. Böylece Endonezya siparişi, MİLGEM programının en yeni sürümüne yönelik daha geniş kapsamlı üretim çalışmalarının bir parçası hâline geliyor.
İnşa çalışmalarına TAIS öncülük edecek; ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TÜBİTAK da önemli katkılar sağlayacak. Sözleşmenin tahmini değeri yaklaşık 1 milyar dolar.
Türkiye Savunma Sanayii Başkanlığı Başkanı olarak konuşan Görgün, tasarımı ve gemilerin ekipmanlarını sağlayan Türk şirketlerini övdü:
sınıflarının dünya çapındaki en iyileri; alt sistemleri ise önde gelen Türk savunma şirketleri tarafından geliştirildi.
Endonezya, gemileri Türk silahları ve muharebe sistemleriyle donatılan gelecekteki Merah Putih sınıfı fırkateynlerinin yanında hizmete sokmayı planlıyor. Bu alımlar, Türk tedarikçilere Endonezya'nın birden fazla deniz programında rol veriyor.
Denizcilik ilişkisi, TAIS konsorsiyumunun Endonezya için inşa ettiği, her biri 70 metre uzunluğunda ve füzelerle donatılmış iki hızlı taarruz botunu da kapsıyor. Fırkateyn anlaşması, bu iş birliğini daha küçük muharebe gemilerinden daha büyük savaş gemilerine taşıyor.
Alımlar Endonezya'nın silahlı kuvvetleri için ne anlama geliyor?
Endonezya Hava Kuvvetleri, ABD, Rusya ve Birleşik Krallık'tan alınmış, birçoğunun değiştirilmesi ya da modernize edilmesi gereken farklı eski uçaklardan oluşan bir filo işletiyor. KAAN siparişi, bu filoyu modernleştirmeye ve tehditlere karşılık verme kabiliyetini artırmaya yönelik daha kapsamlı bir çabanın parçası.
Çok rollü bir uçak, tek bir amaçla sınırlı kalmak yerine farklı türde görevleri yerine getirebilir. KAAN'ın hava muharebesi, kara taarruzu ve elektronik harp kabiliyetlerini bir araya getirmesi, Endonezya'ya gelecekteki savaş uçaklarını kullanma konusunda daha fazla esneklik sağlayacak.
Endonezya donanmasının karşı karşıya olduğu görev farklı ancak bağlantılı: Güney Çin Denizi'ndeki anlaşmazlıklar da dâhil olmak üzere artan bölgesel güvenlik sorunları karşısında geniş bir deniz alanını korumak. Fırkateynlerin, düşmanca eylemlerin maliyetini artırarak bunları caydırma kabiliyeti anlamına gelen deniz gücünü ve caydırıcılığı artırması hedefleniyor.
Endonezya savunma ilişkilerini de çeşitlendiriyor. Türkiye ile iş birliği; Güney Kore, ABD ve Avrupa ülkeleriyle ortaklıkların yanında yer alıyor. Türkiye ile yapılan anlaşmalardaki sanayi hükümleri, bu tedarik stratejisini yurt içi kabiliyetleri geliştirme hedefiyle birleştiriyor.
İmza törenine katılan Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, harcamaları ulusal egemenlikle ilişkilendirdi:
Bağımsızlığımızı korumak ve ulusal çıkarlarımızı savunmak için savunmaya yatırım yapmalıyız,
Uçak anlaşması, Endonezya'yı bu tür uçakları geleneksel olarak tedarik eden ülkelerin dışındaki ilk beşinci nesil savaş uçağı kullanıcılarından biri olmaya aday gösteriyor. Anlaşmanın sanayi açısından ilk aşamadaki önemi, Endonezyalı mühendis ve üreticilerin öngörülen katılımına dayanıyor; askerî faydası ise üretim ve teslimat programının gerçekleşmesine bağlı.
Güneydoğu Asya'daki diğer ülkeler, kendi askerî modernizasyon planlarını hızlandırarak karşılık verebilir. Ortaklık, hem yeni ekipman edinmek hem de bu ekipmanların üretimi ve desteğinde yurt içi rolü artırmak isteyen hükümetler için bir model de sunuyor.
Türkiye'nin ihracattaki rolü büyüyor
Türkiye'nin savunma ihracatı 2024'te, bir önceki yıla göre yüzde 30 artarak rekor düzeyde 7,15 milyar dolara ulaştı. Ülke, daha fazla ekipman ve bileşeni yurt içinde üretme çabasını yansıtan savunma sanayii yerlilik oranının yüzde 83 olduğunu belirtiyor.
Yaklaşık 10 milyar dolarlık KAAN sözleşmesinin değeri, Türkiye'nin 2024'teki 7,15 milyar dolarlık toplam savunma ihracatının yaklaşık 1,4 katı. Bu karşılaştırma, teslimatları on yıla yayılan uçak anlaşmasının ölçeğini, tek bir yılın ihracat toplamıyla yan yana gösteriyor.
Türkiye, son yirmi yılda yabancı tedarikçilere yoğun bağımlılıktan uzaklaşarak gelişmiş askerî teknolojinin net ihracatçısı olma yolunda ilerledi. İhracat portföyünde artık savaş uçakları, savaş gemileri, insansız hava araçları ve zırhlı araçlar bulunuyor. Endonezya anlaşmaları da karmaşık uçak ve deniz araçları inşasındaki hedeflerini ortaya koyuyor.
Cumhurbaşkanı Erdoğan, savunma ihracatını ekonomi ve dış politikanın bir parçası hâline getirdi; diplomatik bağları güçlendirmek ve Türkiye'nin etkisini artırmak için sanayi iş birliğinden yararlandı. Endonezya anlaşmasını yerli savunma teknolojisindeki ilerlemenin göstergesi olarak sundu:
Bu anlaşma, millî savunma sanayisinin kaydettiği ilerlemeyi ve ulaştığı mevcut düzeyi ortaya koyuyor; hem Türkiye'ye hem Endonezya'ya refah getirecek,
Türkiye'nin teknoloji transferi ve ortak üretim teklif etme isteği, ABD, Avrupa ve Rusya'daki geleneksel tedarikçilere alternatif arayan ülkeler için cazibesinin temel unsurlarından biri. Endonezya anlaşması, bu sanayi yaklaşımını Türk savunma platformları için şimdiye kadar duyurulan en büyük siparişlerden biriyle birleştiriyor.
Ortaklık, birbiriyle bağlantılı iki hedefi buluşturuyor: Endonezya daha yetenekli kuvvetler ve daha güçlü bir üretim altyapısı istiyor; Türkiye ise yerli silah geliştirme çalışmalarını sürekli ihracata dönüştürmeyi hedefliyor. KAAN için belirlenen bir sonraki önemli aşamalar, 2028'de seri üretimin başlaması ve 2029'da Türk Hava Kuvvetlerine teslimatların başlaması. Endonezya'ya ait 48 uçağın 120 ay içinde teslim edilmesi taahhüdü de bu takvime eşlik ediyor.
Öne Çıkanlar
- Endonezya, Türkiye'nin en büyük tek kalem savunma ihracatı olarak tanımlanan ve yaklaşık 10 milyar dolar, yani 8,5 milyar avro değerindeki sözleşme kapsamında 48 KAAN savaş uçağı almayı kabul etti.
- Ayrı bir anlaşma, resmî fiyatı açıklanmayan ve yaklaşık 1 milyar dolar değerinde olduğu tahmin edilen iki İstif sınıfı fırkateyni kapsıyor.
- PT RAD ve PTDI; mühendislik, üretim ve ileride uçak montajı için Türk Havacılık ve Uzay Sanayii ile çalışacak.
- KAAN'ların Endonezya'ya 120 ay içinde teslim edilmesi planlanıyor. Seri üretimin 2028'de başlaması, Türk Hava Kuvvetlerine ilk teslimatların ise 2029'da yapılması bekleniyor.
- Fırkateynlerin inşasına TAIS öncülük edecek; ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TÜBİTAK destek verecek.
- Belirtilen 26 Temmuz 2026 tarihi IDEF 2025 ile çeliştiğinden ticari imza kronolojisinin netleştirilmesi gerekiyor.
- Anlaşmalar, Endonezya'nın askerî modernizasyonunu Türkiye'nin savunma ihracatını ve ortak üretimi genişletme hedefleriyle bir araya getiriyor.






