Beluçistan'da Bir Çiftin Öldürülmesi En Az 14 Tutuklamaya ve Namus Cinayetlerine Yönelik Tepkilerin Yeniden Yükselmesine Yol Açtı

10 dakikalık okuma
Beluçistan'da Bir Çiftin Öldürülmesi En Az 14 Tutuklamaya ve Namus Cinayetlerine Yönelik Tepkilerin Yeniden Yükselmesine Yol Açtı

Görüntüleri Kaydedilen Bir Cinayet, Aşiret Gücünü Mercek Altına Aldı

Pakistan'ın güneybatısındaki Beluçistan eyaletinde Bano Bibi ile Ehsan Ullah'ın öldürülmesinin ardından, aralarında güçlü bir aşiret lideri ve kadının erkek kardeşinin de bulunduğu en az 14 şüpheli tutuklandı. 2025 Haziran başında çekilen ve temmuzda yayılan cinayet görüntüleri ülke genelinde öfkeye yol açtı; aile namusu adına işlenen şiddete karşı yeniden harekete geçilmesi çağrılarını güçlendirdi.

İçindekiler
  1. Görüntüleri Kaydedilen Bir Cinayet, Aşiret Gücünü Mercek Altına Aldı
  2. Ketta Yakınlarında Ne Oldu?
  3. Haziran'daki Cinayetlerden Temmuz'daki Tutuklamalara
  4. Pakistanlı Liderler Ne Söz Verdi?
  5. Aile Namusu Neden Şiddete Gerekçe Oluyor?
  6. Aşiret Liderlerinin ve Jirgaların Etkisi
  7. 2016'da Yasada Ne Değişti?
  8. Aktivistler Tutuklamalardan Daha Fazlasını İstiyor
  9. Görüntüler Kamuoyu Tepkisini Nasıl Değiştirdi?
  10. Öne Çıkan Noktalar

Çiftin, ailelerinin onayı olmadan evlendikleri için öldürüldüğü öne sürüldü. Polis, Bano'nun erkek kardeşinin onun kendi rızası olmadan evlendiğinden şikâyet etmesinin ardından cinayet emrini yerel aşiret lideri Sardar Sher Baz Satakzai'nin verdiğini bildirdi. Yetkililer 22 Temmuz itibarıyla başka şüphelileri aramayı sürdürüyordu.

Görüntüler, çiftin eyalet başkenti Ketta yakınlarındaki ıssız bir çöl bölgesinde öldürüldüğünü gösteriyor. Görüntülerin yayılması Pakistan genelinde ve ülke dışında aktivistlerin, siyasetçilerin ve halkın tepkisini çekti; aşiret meclislerinin gücünü ve evlilik konusunda kendi kararlarını veren kadınların karşı karşıya kaldığı tehlikeleri uluslararası gündeme taşıdı.

Her iki kurbanın ailesi de şikâyette bulunmadığı için Beluçistan hükümeti soruşturmayı başlattı. Bu ayrıntı, bu tür davalarda karşılaşılan temel bir güçlüğü gözler önüne seriyor: Normalde adalet araması beklenen yakınlar, şiddeti destekleyebiliyor ya da sessiz kalabiliyor.

Tutuklamalar, hem saldırı iddiasıyla suçlananların eylemlerini hem de bir aşiret liderinin yetkisini ceza soruşturmasının konusu hâline getirdi. Değişim yönündeki daha geniş çağrılar bu davanın ötesine uzanıyor ve namus cinayetlerini önlemeye yönelik yasaların her yıl yüzlerce kişiyi korumakta neden yetersiz kaldığına odaklanıyor.

Ketta Yakınlarında Ne Oldu?

Polis raporları ve görgü tanıklarının ifadelerine göre silahlı kişiler çifti SUV'lar ve pikaplarla ıssız bir bölgeye götürdü. Görüntülerde başı şalla örtülü Bano Bibi yer alıyor. Bano, kendisini öldürmeden önce erkek kardeşi olduğu belirtilen kişiye hitap ediyor ve ona Kur'an-ı Kerim'in bir nüshası veriliyor.

Yerel bir dil olan Brahvi dilinde konuşan Bano, erkek kardeşinden kendisini vurmadan önce onunla yedi adım yürümesini istiyor. Ardından ona yalnızca ne yapmasına izin verildiğini söylüyor:

Beni yalnızca vurabilirsin. Bunun dışında hiçbir şey yapamazsın.

Bano ilk iki kurşundan sonra ayakta kalıyor, üçüncü kurşunun ardından yere düşüyor. Ardından başka silah sesleri duyuluyor. Görüntülerde her iki kurban da yerde kanlar içinde yatarken grubun onları izlediği görülüyor. Polis, otopsilerde Bano'nun yedi, Ehsan Ullah'ın ise dokuz kez vurulduğunun belirlendiğini açıkladı.

Bir aşiret büyüğünün cinayet emrini verdiği iddiası, soruşturmanın odağını hem ateş edenlere hem de onları yönlendirmekle suçlananlara çeviriyor. Tutuklananlar arasında Satakzai ve Bano'nun erkek kardeşi de bulunuyor.

Reklam

Haziran'daki Cinayetlerden Temmuz'daki Tutuklamalara

Cinayetler ve kamuoyunun tepkisi birkaç haftaya yayıldı. Görüntüler haziran başında çekildi; ancak temmuzda yayılması davayı ülke gündemine taşıdı ve birkaç gün içinde bir düzineden fazla şüphelinin tutuklandığı duyuruldu.

  • 2025 Haziran başı: Bano Bibi ile Ehsan Ullah, Ketta yakınlarındaki ıssız bir çöl bölgesinde öldürüldü ve cinayet görüntüleri kaydedildi.
  • Temmuz 2025: Görüntüler sosyal medyada yayıldı; ülke genelinde tepkilere ve adalet çağrılarına yol açtı.
  • Görüntülerin yayılmasından sonraki birkaç gün içinde: Beluçistan Başbakanı Sarfraz Bugti, aşiret liderinin de aralarında bulunduğu bir düzineden fazla şüphelinin tutuklandığını duyurdu.
  • 22 Temmuz 2025 itibarıyla: En az 14 şüpheli tutuklandı; yetkililer başka şüphelileri aramayı sürdürdü.

Cinayetlerle kamuoyunun tepkisi arasındaki süre, yetkililere yöneltilen eleştirilerin bir parçası hâline geldi. Aktivistler, görüntüler olmasaydı büyük olasılıkla yeterince incelenmeyecek bir şiddet olayına dikkat çekildiğini savunuyor.

Eyalet hükümetinin iki aileden de şikâyet gelmeden davayı takip etme kararı da önem taşıyor. Yakınların cinayeti onayladığı davalarda, ihbar için aile üyelerine bel bağlanması suçun cezasız kalmasına yol açabiliyor.

Pakistanlı Liderler Ne Söz Verdi?

Başbakan Sarfraz Bugti cinayetleri "kabul edilemez" ve "toplumsal değerlerle insan onurunun açık bir ihlali" olarak kınadı. Olaya karışan herkesin yasanın izin verdiği en ağır şekilde yargılanacağını söyledi.

Bugti, şiddet ve görüntülerinin kaydedilmesi için öne sürülebilecek her türlü gerekçeyi de reddetti:

Hiç kimsenin, nedeni ne olursa olsun, birini bu kadar acımasızca ve iğrenç bir şekilde öldürmeye, ardından da bunu videoya çekmeye hakkı yok. Bu bir suçtur. Bu bir cinayettir.

Başbakan Shehbaz Sharif kapsamlı bir soruşturma talimatı verdi. Talimatında, "hiç kimsenin yasanın üstünde olmadığı ve tüm şüphelilerin adalet önüne çıkarılması gerektiği" belirtildi.

Bu sözler, yerel nüfuzu yüksek bir kişinin ölümleri emretmekle suçlandığı bir davaya ilişkin. Namus adına işlenen şiddetten etkilenen aileler ve topluluklar için asıl mesele, yakınların ya da aşiret yetkililerinin baskısına rağmen polis soruşturmalarının ve mahkeme süreçlerinin ilerleyip ilerleyemeyeceği.

Reklam

Aile Namusu Neden Şiddete Gerekçe Oluyor?

Namus cinayetleri, faillerin kabul gören davranışların ihlal edildiği algısının ardından aile ya da topluluk onurunu yeniden tesis etmek için işlediğini öne sürdüğü cinayetlerdir. Evlilik ve ilişkiler sıkça bu tür cinayetleri tetikliyor. Bano ve Ehsan'ın davasında öne sürülen gerekçe, ailenin onayı olmadan evlenmeye karar vermeleriydi.

Pakistan, bu suçların bildirilen oranlarının en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor; ancak bu uygulama Güney Asya'nın diğer bölgeleri dâhil başka yerlerde de görülüyor. Pakistan İnsan Hakları Komisyonu (HRCP), 2024'te bildirilen en az 405 namus cinayeti kaydetti. Aktivistler, pek çok vaka bildirilmediği için gerçek sayının çok daha yüksek olduğuna inanıyor.

Kurbanların çoğu kadın. Çoğu zaman erkek kardeşler, babalar ve kocalar sorumlu oluyor; kimi zaman da jirga olarak bilinen aşiret meclislerinin doğrudan ya da dolaylı onayıyla hareket ediyorlar. Ehsan Ullah'ın öldürülmesinin de gösterdiği gibi erkekler de öldürülebiliyor.

Erkeklerin otoritesini büyük ölçüde pekiştiren ataerkil gelenekler, ailenin itibarını kadınların davranışlarına bağlıyor. Bir kadının eşini seçmesi, boşanmak istemesi ya da ailesi dışındaki erkeklerle iletişim kurması, ailenin itibarına zarar vermek olarak görülebiliyor. Failler de şiddeti bu itibarı yeniden tesis etmenin yolu olarak gerekçelendiriyor.

Hak savunucularının tarif ettiği baskı, haneden yerel kurumlara kadar uzanıyor:

  • Aileler itibarlarını koruma yükünü kadınlara yüklüyor ve kabul gören davranışları ihlal ettiği düşünülen kadınları cezalandırıyor.
  • Aşiret liderleri ve feodal güç sahipleri, topluluklar üzerindeki denetimlerini korumak için geleneksel kuralları uyguluyor.
  • Şiddet bir aile meselesi olarak görüldüğünde polis ve mahkemeler müdahale etmekte isteksiz davranabiliyor.
  • Zayıf uygulama, yetersiz delil ve yasal boşluklar faillerin cezasız kalmasına yol açabiliyor.

Beluçistan'daki dava bu baskıların tümünü bir araya getiriyor: Yakınların karşı çıktığı bir evlilik, cinayet emrini verdiği öne sürülen bir aşiret lideri ve kurbanların iki ailesinden de şikâyet gelmemesi.

Aşiret Liderlerinin ve Jirgaların Etkisi

Jirgalar Pakistan'ın resmî hukuk sistemi dışında faaliyet gösteriyor ancak kırsal ve uzak topluluklarda önemli bir etkiye sahip. Yargı dışı ölüm cezaları da dâhil olmak üzere, geleneksel kuralların ihlal edildiği iddiaları hakkında karar verebiliyorlar. Bu kararlar mahkemeler dışında alınıyor.

Aşiret liderleri siyasi güce de sahip olabiliyor; bazıları yerel meclislerde görev yapıyor. Bu nüfuz, polis ve mahkemelerin müdahalesini zorlaştırırken kurbanların yakınları da sessiz kalmaları ya da şiddeti desteklemeleri için baskıyla karşılaşabiliyor.

Reklam

HRCP Genel Sekreteri Harris Khalique, bu uygulamaları yerel liderlerin topluluklar ve kaynaklar üzerindeki denetimiyle ilişkilendirdi. Devleti de bu liderlerin konumunu korumakla suçladı:

Bu normlar ve uygulamalar, halkları ve kaynakları üzerindeki denetimlerini sürdürmek isteyen feodal güç sahipleri ve aşiret liderleri tarafından korunup devam ettiriliyor. Ne yazık ki devlet pek çok durumda bu yerel liderleri korumakla kalmıyor, Pakistan yasama organlarında yer almalarını da kolaylaştırıyor. Bu himaye sona ermeli ve böylesine ağır suçlardan sorumlu olan herkes adalet önüne çıkarılmalı.

Khalique'in eleştirisi, sorumluluğu cinayetlere doğrudan karışanların yanı sıra kamu kurumlarına da yüklüyor. Talebi, yerel liderlere sağlanan siyasi korumanın sona ermesi ve şiddetten sorumlu kişilerin cezai sorumluluklarının belirlenmesi.

Satakzai'nin tutuklanması, bu talebi soruşturma açısından özellikle önemli hâle getirdi. Polis cinayet emrinin bir aşiret liderinden geldiğini öne sürerken, ülke ve eyalet liderleri bu konumun şüphelileri yasanın üstüne çıkarmayacağını söyledi.

2016'da Yasada Ne Değişti?

Pakistan, sosyal medya yıldızı Qandeel Baloch'un öldürülmesinin ardından 2016'da yasasını değiştirdi. Bu reformdan önce kurbanın ailesi katili affedebiliyordu. Namus cinayeti davalarında faili ve affetme hakkına sahip kişileri çoğu zaman aynı aileden kişiler oluşturuyordu.

Bu düzenleme, yakınların bizzat desteklemiş olabilecekleri bir cinayet için bir faili affetmesine imkân veriyordu. 2016'da yapılan değişikliklerle namus cinayeti davalarında cezadan kaçınmanın bu yolu kapatıldı; bu suçlar için zorunlu müebbet hapis cezası öngörülüyor.

Yasaların uygulanması hâlâ tutarsız ve mahkûmiyet kararları nadir. Beluçistan'da 2024'te, bildirilen onlarca vakaya rağmen yalnızca bir namus cinayeti mahkûmiyeti kayda geçti. Rakamlar, bildirilen şiddet vakalarıyla mahkemeler aracılığıyla verilen cezalar arasındaki büyük farkı ortaya koyuyor.

Dolayısıyla yasal reformlar uygulamaya dönük bir sorunu çözmüş değil: Soruşturmalar delile ihtiyaç duyuyor, polisin harekete geçmeye istekli olması ve davaların yakınların ya da nüfuzlu yerel isimlerin baskısına rağmen sürmesi gerekiyor. Cinayeti destekleyen aileler iş birliğini reddedebilir; resmî kurumların müdahalede zorlandığı topluluklarda aşiret meclisleri yetkilerini koruyor.

Uluslararası Af Örgütü ve diğer insan hakları kuruluşları, Pakistan hükümetine hukuk dışı bu yapıları ortadan kaldırma ve tüm vatandaşları resmî adalet sistemi aracılığıyla koruma çağrısında bulundu. Uluslararası Af Örgütü, 2023'te yaptığı açıklamada jirgaların önüne geçilmemesinin "ataerkil şiddeti cezasızlık içinde sürdürdüğü" uyarısında bulundu.

Reklam

Aktivistler Tutuklamalardan Daha Fazlasını İstiyor

Önde gelen hak savunucularından Sammi Deen Baloch, cinayetleri Beluçistan'da kadınlara yönelik daha geniş bir şiddet örüntüsünün parçası olarak nitelendirdi. Hükümetin viral görüntüler olmasaydı harekete geçmeyeceğini savunan Baloch, eyaletteki kadınların hem aşiret düzeninin ataerkilliğiyle hem de devlet baskısıyla karşı karşıya olduğunu söyledi.

Sammi Deen Baloch, ilişkilere yönelik şiddeti protestocu kadınların gördüğü muameleyle ilişkilendirdi ve kadınları savunmasız bırakan siyasi koşulları devletin sürdürdüğünü öne sürdü:

Kadınların öldürülmesi eyalette sıradan hâle geldi; kadınlar sevdikleri için öldürülüyor, protestoları nedeniyle kaybediliyor, aşiret otoritesi ve devlet destekli sessizlik altında gömülüyor," dedi Sammi Deen Baloch. "Devletin Beluçistan'ı demokratikleştirmeyi reddetmesi kasıtlı; bölgeyi denetim altında tutuyor ve kadınlarını gözden çıkarılabilir hâle getiriyor.

Başka aktivistler jirgaların kaldırılması ve yürürlükteki yasaların uygulanması çağrısında bulundu. Talepleri, ülke çapında dikkat çeken bir davada yapılan tutuklamaların bu şiddetin arkasındaki yerel yapıları olduğu gibi bırakacağı yönündeki kaygıyı yansıtıyor.

Karaçi'de kadın hakları savunucusu Zahra Shah, görüntüleri "yürek parçalayıcı" diye nitelendirdi. Kadınları hakları için mücadeleyi sürdürmeye çağırdı ve namus cinayetlerinin vahşetine son verilmesini istedi.

Aktivistler, siyasetçiler ve halk hem çevrim içi platformlarda hem de sokak protestolarında öfkelerini dile getirdi. Talepler, Bano ve Ehsan için acil adalet çağrısını, namus adına şiddet uygulayanların cezadan kaçmasını sağlayan korumanın sona erdirilmesi yönündeki daha geniş çağrıyla birleştirdi.

Görüntüler Kamuoyu Tepkisini Nasıl Değiştirdi?

Görüntüler, cinayetleri olayların yaşandığı bölgenin çok ötesindeki bir kitlenin önüne taşıdı. Hızla yayılması yetkililer üzerindeki kamuoyu baskısını artırdı; kadınların toplumdaki konumu, geleneklerin otoritesi ve ceza hukukunun uygulanması hakkında tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Pakistan Savunma Bakanı Khawaja Asif görüntüleri sosyal medyada paylaştı. Vatandaşları devlete silah doğrultmak yerine "baskı düzenine" karşı durmaya çağırdı.

Uluslararası ilgi de davayı takip etti; haberlerde namus cinayetlerinin sürmesi ve değişim talepleri öne çıktı. Pakistan'da ise görüntüler, silahlı grupların ve aşiret yetkililerinin kadınların yaşamları üzerinde güç kullanabilmesine yönelik öfkenin odağı hâline geldi.

Reklam

Beluçistan hükümetinin önünde artık somut bir sorumluluk var: Yerel nüfuza sahip kişiler de dâhil olmak üzere cinayetleri işlemekle ve emretmekle suçlananların peşine düşmek. Evlilikleri ya da ilişkileri nedeniyle tehditlerle karşılaşan kadınlar için daha geniş mesele ise şiddet gerçekleşmeden önce korumaya ve polis müdahalesine ulaşıp ulaşamayacakları.

Bano Bibi ile Ehsan Ullah'ın ölümleri, birbiriyle bağlantılı ve uzun süredir devam eden aksaklıkları ortaya çıkardığı için reform çağrılarının odak noktası hâline geldi. İddiaya göre çift kendi tercihleriyle evlendikleri için cezalandırıldı, bir aşiret lideri ölümlerini emretti ve iki aile de polise başvurmadı. Hükümet, suç görüntülerinin yarattığı kamuoyu öfkesi üzerine harekete geçti.

22 Temmuz'da soruşturma sürüyordu ve başka şüpheliler hâlâ aranıyordu. Yetkililerin verdikleri sözlerin ilk ölçütü, sorumluların ceza adalet sistemi önüne çıkarılıp çıkarılmayacağı olacak. Daha kapsamlı talepler ise yürürlüğe konmuş yasaların uygulanması ve aşiret nüfuzunun kimin koruma göreceğini belirlemesine son verilmesi yönünde.

Öne Çıkan Noktalar

  • Bano Bibi ile Ehsan Ullah'ın, ailelerinin onayı olmadan evlendikleri için Ketta yakınlarındaki bir çöl bölgesinde öldürüldüğü öne sürüldü.
  • Cinayetler 2025 Haziran başında kaydedildi. Görüntülerin temmuzda yayılması ülke genelinde öfkeye yol açtı.
  • 22 Temmuz itibarıyla aşiret lideri Sardar Sher Baz Satakzai ile Bano'nun erkek kardeşinin de aralarında bulunduğu en az 14 şüpheli tutuklanmıştı.
  • Polis, otopsi sonuçlarına göre Bano'nun yedi, Ehsan Ullah'ın ise dokuz kez vurulduğunu bildirdi.
  • Kurbanların iki ailesi de şikâyette bulunmadığı için Beluçistan hükümeti soruşturmayı başlattı.
  • HRCP, 2024'te Pakistan genelinde bildirilen en az 405 namus cinayeti kaydetti. Beluçistan'da bildirilen onlarca vakaya rağmen yalnızca bir mahkûmiyet kararı verildi.
  • Pakistan'ın 2016 reformları namus cinayeti davalarında müebbet hapis cezası öngörüyor; ancak yasaların uygulanması hâlâ tutarsız.
  • Aktivistler adaletin sağlanmasını, yürürlükteki yasaların uygulanmasını ve mahkemeler dışında faaliyet gösteren aşiret meclislerinin gücüne son verilmesini talep ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir