Air India 171 seferi: Yakıt anahtarları ve kokpit konuşması kaza soruşturmasının odağında

10 dakikalık okuma
Air India crash report answers one question – and raises many more | CNN

Ölümcül uçuşun merkezindeki iki yakıt anahtarı

Ön soruşturma raporuna göre Air India'nın 171 sefer sayılı uçağı, her iki motorun yakıt kumanda anahtarı da kesme konumuna geçmeden önce yalnızca 625 feet yüksekliğe tırmandı. Boeing 787 Dreamliner, açık bir haziran sabahı Ahmedabad'dan Mumbai'ye gitmek üzere havalandıktan bir dakikadan kısa süre sonra kalabalık bir mahalleye düştü. Uçaktaki 260 kişinin tamamı ve yerdeki birkaç kişi hayatını kaybetti.

İçindekiler
  1. Ölümcül uçuşun merkezindeki iki yakıt anahtarı
  2. Motorlar nasıl güç kaybetti?
  3. Kokpitteki konuşma ne gösteriyor?
  4. Yakıt kumandaları nasıl korunuyor?
  5. 2018 tarihli tavsiye ve olası ekipman arızaları
  6. Acil durum gücü ve iniş takımı
  7. Mürettebat ve kokpit kamerası tartışması
  8. Önceki kazalar neden hâlâ önem taşıyor?
  9. Soruşturmacılar sırada neyi inceliyor?
  10. Önemli Noktalar

Uçak 12 yaşındaydı. Yakıt beslemesi kesilince motorları güç kaybetti; motorları yeniden çalıştırma girişimi ise uçuşu kurtarmak için çok geç kaldı. Kokpitte pilotlardan biri diğerine yakıt anahtarlarını neden hareket ettirdiğini sordu. Diğer pilot ise bunu yapmadığını söyledi.

13 Temmuz 2025 itibarıyla soruşturmacılar, iki kumandanın da kesme konumuna nasıl geçtiğini açıklamaya ve kısa konuşmadaki kişilerin kimliğini belirlemeye çalışıyordu. Uçağı yardımcı pilot kullanırken kaptan uçuşu izliyordu. Ön bulgularda aktarılan kayıtta, soruyu hangi pilotun sorduğu ya da anahtarları hareket ettirdiğini kimin reddettiği belirlenemedi.

Soruşturma; uçağın kaydedilen davranışlarını, pilotların sözlerini, yakıt kumandalarının durumunu ve elektronik sistemlerin çalışmasını bir arada inceliyor. Hayatını kaybedenlerin aileleri için ön bulgular, net bir açıklamadan çok hayal kırıklığı yarattı. Rutin bir kalkışın neden neredeyse hemen felaketle sonuçlandığına ilişkin yanıt arayışlarını sürdürüyorlar.

Motorlar nasıl güç kaybetti?

Ön raporda hızlı bir olaylar dizisi anlatılıyor: Her iki yakıt kumanda anahtarı kesme konumuna geçti, iki motorun da yakıt beslemesi kesildi ve ardından anahtarlar hızla normal konumlarına getirildi. Kumandaların eski konumlarına alınması, yanmayı yeniden başlatıp motorları tekrar çalışır hâle getirmeye yönelik otomatik yeniden ateşleme sistemlerini devreye soktu.

Uçak alçalırken motorlardan biri yeniden itki kazanmaya başlamıştı. Diğer motorun yanması yeniden başlamış, ancak henüz güç üretmeye başlamamıştı. Bu fark önemli; çünkü bir motor yeniden yakıt yakmaya başlasa bile uçağı havada tutmaya yardımcı olacak kadar itki üretmesi zaman alabilir. Bu toparlanma girişimleri başladığında 171 sefer sayılı uçak zaten hızla irtifa kaybediyordu.

Reklam

Soruşturmada aktarılan olaylar dizisi şöyle:

  • ABD Federal Havacılık İdaresi, Aralık 2018'de bazı Boeing yakıt kumanda anahtarlarının kilitleme özelliğiyle ilgili bir tavsiye yayımladı.
  • Açık bir haziran sabahı 171 sefer sayılı uçak, Ahmedabad'dan Mumbai'ye gitmek üzere havalandı ve 625 feet'e tırmandı.
  • Her iki yakıt kumanda anahtarı kesme konumuna geçti ve iki motora da yakıt akışı durdu.
  • Anahtarlar hızla normal konumlarına getirildi ve motorları yeniden ateşlemek için otomatik girişimler başladı.
  • Uçak, havalandıktan bir dakikadan kısa süre sonra kalabalık bir mahalleye düştü.
  • 13 Temmuz 2025 itibarıyla soruşturma sürüyordu ve neden henüz belirlenmemişti.

Uçağın alçak irtifada olması, kurtarma için çok az zaman ve alan bıraktı. Kaydedilen olaylar dizisi, yakıtın kesilmesinin motorların güç kaybetmesine ve ardından hızlı bir alçalışa nasıl yol açtığını açıklıyor. Soruşturmacıların, anahtarların konum değiştirmesine neyin yol açtığını hâlâ belirlemesi gerekiyor.

Kokpitteki konuşma ne gösteriyor?

Kokpit ses kayıt cihazı (CVR), pilotlardan birinin diğerine yakıt anahtarlarını neden kesme konumuna getirdiğini sorduğunu kaydetti. Diğer pilot bunu reddetti. Ön bulgular aracılığıyla yayımlanan kayıtta anahtarlarla ilgili başka bir konuşma yer almıyordu.

ABD Ulusal Ulaşım Güvenliği Kurulu'nun eski genel müdürü Peter Goelz, kısa konuşmadan ne kadar sonuç çıkarılabileceğini sorguladı ve kaydın daha büyük bölümüne ihtiyaç olduğunu söyledi:

Bir pilotun uçuşun başlamasından birkaç saniye sonra yakıt anahtarını kapattığının tespit edilmesi son derece kaygı verici. Kokpit ses kayıt cihazında kamuoyuyla paylaşılmış olandan çok daha fazlası olması muhtemel. 'Anahtarları neden kestin?' gibi tek bir söz yeterli değil.

Soruşturmacılar seslerin kime ait olduğunu belirlemeye çalışıyor. Bu süreçte genellikle pilotları tanıyan kişilerden kaydı dinlemeleri istenir. Sesleri kaptan ya da yardımcı pilotla eşleştirmek, kimin yakıtın kesildiğini fark ettiğini, kimin yanıt verdiğini ve mürettebatın acil durumla nasıl başa çıktığını ortaya koymaya yardımcı olabilir.

Kaptanın izleme, yardımcı pilotun ise uçağı kullanma görevi, o sıradaki sorumluluklarını tanımlıyor. Seslerin kimliğinin henüz belirlenememesi, konuşmanın anlaşılmasında temel bir mesele olmayı sürdürüyor. Yetkililer ayrıca tam bir döküm hazırlamak ve uçağın kapıdan geri itilmesinden kazaya kadar yaptığı tüm iletişimleri incelemek için çalışıyor.

Yakıt kumandaları nasıl korunuyor?

Yakıt kumanda anahtarları, motorlara giden yakıt beslemesini düzenler. Bir anahtarın kesme konumuna getirilmesi yakıt akışını durdurur. Mürettebat motorları kapattığında, bu kumandalar normalde inişten sonra kesme konumuna alınır.

Anahtarlar, kazara çalıştırılmalarını önlemek için kilitleme mekanizmaları ve koruyucu braketlerle tasarlanmıştır. Pilotun, anahtarı kesme konumuna getirmeden önce normalde yukarı çekmesi gerekir. Bu korumalar, özellikle iki anahtarın birden söz konusu olduğu durumlarda, kazara hareket olasılığını çok düşürür.

Reklam

Eski bir havayolu kazası soruşturmacısı ve Ohio Eyalet Üniversitesi'nde havacılık uzmanı olan Shawn Pruchnicki, kumandaları bir pilotun kullanmış olması hâlinde soruşturmacıların karşılaşacağı soruyu şöyle anlattı:

Pilotlardan biri anahtarları bilerek ya da istemeden kapatmaktan sorumluysa, şu soru gündeme geliyor: Neden? Bu kasıtlı mıydı, yoksa bir karışıklığın sonucu muydu? Pilotlar olağan dışı bir durum bildirmediği için bu pek olası görünmüyor.

Kokpit kaydında olaydan önce bir karışıklıktan ya da acil durumdan söz edilmiyordu. Bu durum ve anahtarların koruyucu tasarımı, yakıt akışının aniden kesilmesini açıklamayı özellikle güçleştirdi.

Soruşturmacıların, mürettebatın davranışlarının yanı sıra kumandaların durumunu ve çalışma biçimini de incelemesi gerekiyor. Bir anahtarın genel tasarımı kadar, belirli bir anahtarın durumu da uçuş sırasında nasıl hareket ettiğini ortaya çıkarmak açısından önem taşıyor.

2018 tarihli tavsiye ve olası ekipman arızaları

ABD Federal Havacılık İdaresi, bazı Boeing 737 yakıt kumanda anahtarlarının kilitleme özelliği devre dışı kalacak şekilde takıldığının belirlenmesinin ardından Aralık 2018'de Özel Uçuşa Elverişlilik Bilgi Bülteni yayımladı. Aynı anahtar tasarımı, bu kazaya karışan uçak da dâhil olmak üzere Boeing 787-8'de kullanılıyor.

Bülten tavsiye niteliğindeydi. FAA, sorunu zorunlu bir Uçuşa Elverişlilik Direktifi gerektiren güvensiz bir durum olarak sınıflandırmamıştı. Bu nedenle Air India tavsiye edilen denetimleri yapmadı. Tavsiye, bir işlemin yapılmasını önerirken zorunlu direktif, işletmecilerin belirtilen bir güvenlik sorununu ele almasını şart koşar.

Pruchnicki ayrıca, bir anahtar arızasının koruyucu mekanizmanın beklenen şekilde çalışması olmadan yakıt akışını kesmesi ihtimalini gündeme getirdi:

Anahtar kendi kendine kapalı konuma geçip motoru durdurabilir mi? Öyleyse bu gerçekten ciddi bir sorun.

Hindistan Uçak Kazaları Soruşturma Bürosu'nun eski soruşturmacısı Kaptan Kishore Chinta, anahtarların fiziksel hareket yerine uçağın elektronik kontrol ünitesi üzerinden elektronik olarak tetiklenmiş olma ihtimalini sorguladı. Elektronik kontrol ünitesi, uçak ya da motor işlevlerini elektronik komutlarla yönetir.

13 Temmuz itibarıyla yakıt kirliliğine ya da mekanik arızaya ilişkin herhangi bir bulguya rastlanmamıştı. Yakıt ikmal tanklarından alınan numuneler uygundu; aktarılan bulgularla bağlantılı olarak Boeing 787 ya da GE GEnx-1B motorları için herhangi bir tavsiye yayımlanmamıştı. Soruşturmada olası elektronik arızalar ve yakıt kumandalarının tasarımıyla ilgili sorunlar incelenmeye devam ediyordu.

2018 tarihli bülten, soruşturmacılara incelemeleri için belirli bir bakım konusu sunuyor: Kilitleme özelliği amaçlandığı gibi çalışıyor muydu? Chinta'nın gündeme getirdiği elektronik olasılık ise soruşturmanın başka bir bölümüne, kumanda girişleriyle uçağın tepkisi arasındaki ilişkiye odaklanıyor.

Reklam

Acil durum gücü ve iniş takımı

Uçağın Ram Hava Türbini (genellikle RAT olarak anılır) acil durum sırasında açıldı. Boeing 787'nin altından çıkan bu küçük pervane, iki motor da güç kaybettiğinde uçağın çevresindeki hava akımından yararlanarak sınırlı elektrik ve hidrolik güç sağlar.

Elektrik gücü temel ekipmanların çalışmasını sürdürürken hidrolik güç, basınçlı sıvı aracılığıyla uçak sistemlerinin kullanılmasına yardımcı olur. RAT bu ihtiyaçlar için acil durum kaynağı sağlar; motor itkisi olmadan motorlu uçuşu sürdürmek yine de mümkün değildir. Türbinin açılması, sistemlerde büyük çaplı bir arızanın işaretiydi.

İniş takımının açık konumda olduğu belirlendi. Ön raporda bu bulgunun, pilotların kalkıştan sonra iniş takımını toplamak için zaman bulamadığını gösterdiği belirtildi. İniş takımı genellikle yaklaşık 400 feet irtifada toplanır; bu, 171 sefer sayılı uçağın ulaştığı 625 feet'in altındadır.

Adı açıklanmayan bir Boeing 787 pilotu, iki motorun aniden güç kaybetmesinin mürettebatın dikkatini alçalışı kontrol etmeye nasıl yöneltebileceğini anlattı:

İki motor da arızalanıp uçak alçalmaya başladığında tepkiniz yalnızca irkilmenin ötesine geçer; donup kalırsınız. O anda aklınızda iniş takımı olmaz. Tek bir şeye odaklanırsınız: Uçuş rotası. Bu uçağı güvenli biçimde nereye indirebilirim? Bu olayda ise değerlendirebilecekleri irtifa yeterli değildi.

Acil durum türbini ve iniş takımı, soruşturmacılara uçağın son anları hakkında ek bilgi sağlıyor. Motor kayıtlarıyla birlikte, hangi sistemlerin çalıştığını ve kısa alçalış sırasında mürettebatın hangi görevlerle karşı karşıya kaldığını ortaya koymaya yardımcı oluyorlar.

Mürettebat ve kokpit kamerası tartışması

Her iki pilot ve mürettebat alkol testinden geçmiş, uçuşa elverişli bulunmuştu. Bir önceki gün Ahmedabad'a gelmişler ve yeterince dinlenmişlerdi. Yorgunluk, görev yapmayı etkileyen bir durum ya da olağan dışı stres belirtisi yoktu.

Soruşturmada insan faktörleri, yani insanların bir durumu nasıl algıladığı, karar verdiği ve baskı altında nasıl hareket ettiği inceleniyor. Bu olayda kaydedilen konuşma ve daha önce bir acil durumdan söz edilmemiş olması, motor gücü kaybolurken pilotların ne anladığını ortaya çıkarmak açısından temel önemde.

Soruşturmacılar, NTSB'nin önerdiği kokpit video kayıt cihazlarının kullanılmasını talep ediyor. Pilotların omuzlarının üzerinden görüntü alacak bir kamera, kritik bir anda yakıt kumanda anahtarının üzerinde hangi pilotun elinin bulunduğunu gösterebilir. Ses kaydı konuşmaları ve sesleri yakalarken video fiziksel hareketleri de kaydedebilir.

Reklam

Gizlilik kaygıları nedeniyle kokpit videosu tartışma konusu olmaya devam ediyor. 171 sefer sayılı uçak, soruşturmacıların motorların çalışmasında kaydedilen bir değişikliği ses kaydının tek başına açıklayamadığı bir eylem ya da arızayla ilişkilendirmeye çalışması nedeniyle bu tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.

Kaza, kritik kumandalara yönelik korumalar, seslerin doğru biçimde tanımlanması ve elektronik sistemlerin izlenmesi konularında da tartışmaları yeniden alevlendirdi. Bu konuların her biri soruşturmayla doğrudan ilişkili: İstenmeyen kumanda hareketlerini önlemek, mürettebatın tepkilerini belirlemek ve uçağın komutları nasıl işlediğini anlamak.

Önceki kazalar neden hâlâ önem taşıyor?

2009'da düşen Air France'ın 447 sefer sayılı uçağı ve Malaysia Airlines'ın 2014'te kaybolan 370 sefer sayılı uçağı, temel kanıtların eksik ya da bulunması zor olduğu durumlarda bir uçuşun nasıl yeniden kurgulanmasının güç olduğunu gösteriyor.

Air France 447 üzerinde çalışan soruşturmacıların, pilotların yaşadığı kafa karışıklığıyla alet arızasının kazaya yol açtığını belirlemesi yıllar süren analiz ve okyanus tabanından uçuş kayıt cihazlarının çıkarılmasını gerektirdi. Kayıt cihazları, uçağın davranışlarıyla mürettebatın tepkileri arasındaki ilişkiyi açıklamaya yardımcı oldu.

Malaysia Airlines'ın 370 sefer sayılı uçuşu, enkazın yalnızca bir bölümüne ulaşılabilmiş olması nedeniyle hâlâ çözülemedi. Kayıp uçak, fiziksel kanıtların sınırlı olmasının uçuşun temel olaylarını nasıl açıklanamaz hâle bırakabileceğini gösteriyor.

Bu felaketler, uçuş verilerinin kaydedilmesi, pilot eğitimi ve uçak tasarımında iyileştirmelere yol açtı. 171 sefer sayılı uçuşun kendine özgü bir kanıt sorunu var: Soruşturmacıların yakıt kumandaları ve kokpitte geçen kısa bir konuşma hakkında bilgisi bulunuyor, ancak kumandaların neden hareket ettiği hâlâ araştırılıyor.

Soruşturmacılar sırada neyi inceliyor?

Yetkililer, konuşmacıların kimliklerinin belirlendiği eksiksiz bir kokpit ses dökümü hazırlamak ve uçağın kapıdan geri itilmesiyle başlayarak tüm uçuş boyunca yapılan iletişimleri incelemek için çalışıyor. Ayrıca elektronik sistemleri, bakım kayıtlarını ve yakıt kumanda anahtarlarının tasarımındaki olası kusurları da araştırıyorlar.

Boeing, General Electric, Air India, Hindistan'daki düzenleyici kurumlar ile ABD ve Birleşik Krallık'taki kurumlardan uluslararası uzmanlar çalışmalara katılıyor. Çalışmalar; uçak tasarımını, motorların işleyişini, bakımı ve kaza soruşturmasını bir araya getiriyor.

Reklam

Nihai bulguların ne zaman açıklanacağına ilişkin bir tarih verilmedi. Belirtilen sonraki adımlar, planlanmış bir kamuoyu açıklamasından ziyade soruşturma çalışmaları: Sesleri belirlemek, iletişim kayıtlarının tamamını incelemek ve uçağın sistemleriyle bakım geçmişini kontrol etmek.

Bulgular, kritik kumandaların ele alınış biçimi ya da kokpitlerde kaydedilen kanıtlarla ilgili olanlar da dâhil olmak üzere, dünya çapındaki havacılık güvenliği standartlarında değişikliklere yol açabilir. Şimdilik öncelikli görev, kalkıştan saniyeler sonra iki motorun da yakıt beslemesinin neden kesildiğini açıklamak.

Kazazedelerin aileleri kesin bir açıklama arayışını sürdürüyor. Nihai soruşturmanın, ön bulguların merkezinde yer alan soruyu yanıtlaması bekleniyor: 171 sefer sayılı uçak Ahmedabad'dan tırmanırken iki yakıt kumandasının da kesme konumuna geçmesine ne yol açtı?

Önemli Noktalar

  • Air India'nın 171 sefer sayılı uçağı, Ahmedabad'dan Mumbai'ye gitmek üzere havalandıktan bir dakikadan kısa süre sonra düştü; uçaktaki 260 kişinin tamamı ve yerdeki birkaç kişi hayatını kaybetti.
  • Boeing 787, her iki yakıt kumanda anahtarı da kesme konumuna geçip motorlar güç kaybetmeden önce 625 feet'e ulaştı.
  • Anahtarlar normal konumlarına getirildi ancak uçak düşmeden önce motorlar yeterli güce kavuşamadı.
  • Pilotlardan biri anahtarların hareketini sorguladı, diğeri ise onları hareket ettirdiğini reddetti. Soruşturmacılar seslerin kime ait olduğunu belirlemeye devam ediyordu.
  • FAA'nın Aralık 2018'de yayımladığı tavsiye, aynı tasarımdaki anahtarların kilitleme özelliğiyle ilgiliydi. Air India önerilen denetimleri yapmamıştı.
  • Soruşturmada insan davranışları, mekanik ve elektronik olasılıklar, bakım kayıtları ve uçak tasarımı inceleniyor.
  • 13 Temmuz 2025 itibarıyla neden belirlenmemişti ve nihai bulguların açıklanacağı bir tarih verilmemişti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir