Ezilen Bir El ve Tıbbi Bakım Olmadan Geçen Bir Ay
Tayvanlı bir teknede Pasifik'te çalışan Endonezyalı balıkçı Silwanus Tangkotta'nın eli, sert bir dalganın devrilen metal bir kapıyı eline çarpmasıyla ezildi. Kaptan limana dönmeyi reddetti. Tangkotta bir aydan uzun süre, tıbbi yardım almadan ve dayanılmaz acılar içinde yarasını kendi kendine tedavi etti.
İçindekiler
- Ezilen Bir El ve Tıbbi Bakım Olmadan Geçen Bir Ay
- Balıkçı Teknelerinde İşçileri Neler Bekliyor?
- Bir İş Neden Borçla Başlayabiliyor?
- İki Ayrı Çalışma Koruması Sistemi
- İnternet Erişimi Neden Bir Çalışma Hakkı Meselesine Dönüştü?
- Tayvan Neleri Değiştirme Sözü Verdi?
- Yıllara Yayılan Şikâyetler ve Baskı
- Av Denizaşırı Tüketicilere Nasıl Ulaşıyor?
- Balıkçılık Sektörünün Genelindeki Sorun
- Endonezya Yurtdışındaki İşçileri İçin Daha İyi Koruma Arıyor
- Tayvan İçin Neler Söz Konusu?
- Öne Çıkan Noktalar
Yaşadıkları, Tayvan balıkçılık sektöründeki göçmen işçilerin karşı karşıya olduğu tehlikeleri gözler önüne seriyor: karadan uzakta yaşanan bir yaralanma, yardım alınıp alınamayacağını kontrol eden bir kaptan ve bu karara itiraz edebilmek için çok az seçeneği olan bir işçi. Başka balıkçılar da ödenmeyen ücretler, şiddet, aşırı çalışma saatleri ve teknelerinden ayrılmalarının engellenmesiyle karşılaştı.
Tayvan, dünyanın ikinci büyük açık deniz balıkçı filosunu işletiyor; ABD'den Avrupa'ya uzanan deniz ürünü pazarlarına ürün sağlamak için teknelerini ana karadan çok uzaklara gönderiyor. Sektör, dünyanın en büyük ve en kârlı sektörleri arasında. İşlerin önemli bir bölümü Endonezya, Filipinler ve Vietnam'dan gelen göçmenlere dayanıyor.
Tayvan, koşulları iyileştirmek için 2 milyar NT$'dan, yani yaklaşık 68,5 milyon ABD dolarından fazla kaynak ayırma taahhüdünde bulundu. Önlemler arasında asgari ücret artışı, denizde geçirilen süreye sınır getirilmesi ve denetimlerin artırılması yer alıyor. İşçi örgütleri, temel sorunun sürdüğünü söylüyor: Bu teknelerde çalışan pek çok kişi, diğer işçilerin sahip olduğu yasal korumalardan ve yardıma fiilen erişim imkânından yoksun.
13 Temmuz 2025 itibarıyla tartışma, tek tek teknelerin ötesine uzanıyor. İşçileri borçlandıran işe alım ajanslarını, farklı sorumluluklara sahip devlet kurumlarını, avı satın alan deniz ürünü şirketlerini ve yurtdışındaki vatandaşlarını korumaya çalışan ülkeleri de ilgilendiriyor.
Balıkçı Teknelerinde İşçileri Neler Bekliyor?
ABD Çalışma Bakanlığı, Tayvanlı teknelerden elde edilen balıkları zorla çalıştırmayla üretilen ürünler arasında defalarca saydı. ABD hükümeti 2023'te de alışı listeye aldı; gerekçe olarak yanıltıcı işe alım uygulamalarını, ödenmeyen ücretleri, fiziksel şiddeti ve aşırı çalışma saatlerini gösterdi.
Greenpeace USA'nın aktardığına göre Tayvan'ın açık deniz balıkçı filosu, 2020'den bu yana listeye üçüncü kez girmiş oldu. Listeye tekrarlanan girişler, hükümetin iyileştirme vaatlerine rağmen kaygıların sürdüğüne işaret ediyor.
Hükümet raporları ve sivil toplum kuruluşları, zorla çalıştırmanın çeşitli göstergelerini belgeledi:
- Açlık ve susuzluk.
- Aşağılayıcı ve sağlıksız yaşam koşulları.
- Fiziksel ve sözlü şiddet.
- Teknelerden ayrılma kısıtlamaları.
- Ödenmeyen ücretler ve yasa dışı kesintiler.
- Borç esaretine yol açan yanıltıcı işe alım uygulamaları ve yüksek ücretler.
- Kimlik belgelerine el konulması.
- Bazen 20 saate ulaşan çalışma günleri.
Borç esareti, işçinin borcunun bir kontrol aracına dönüşmesi anlamına geliyor. İşe alım masrafları nedeniyle borçlanan bir balıkçı, işi bırakması hâlinde borcunu ödeyemeyeceği ve ailesinin gelirden mahrum kalacağı düşüncesiyle istismarcı bir işten ayrılamayabilir.
Yalıtılmışlık, bu baskılardan kurtulmayı daha da zorlaştırıyor. Uzakta seyreden bir teknedeki işçi, devlet dairesine gidemez, kolayca başka bir işveren bulamaz veya tıbbi tedaviye ulaşamaz. Denetimin yetersizliği ve çalışma hayatındaki koruma açıkları; kaptanların, işverenlerin ve işe alım aracılarının gücünü artırıyor.
Bir İş Neden Borçla Başlayabiliyor?
Göçmen balıkçıların çoğu, iş vaadiyle işe alım ajanslarına binlerce dolar ödüyor. Borçlanma, tekneye binmeden önce başlayabiliyor ve işçileri borçlarını gelecekteki ücretleriyle ödemek zorunda bırakıyor.
İşçiler denize açıldıktan sonra pasaportlarına el konulabiliyor. Ücretleri ödenmeyebiliyor veya keyfî kesintilerle düşürülebiliyor. İşe alım ücretlerine hâlâ borçluyken ücretini alamamak, işçiyi zarar gördüğü istihdam düzenine daha da bağımlı hâle getirebiliyor.
Aracılık sistemi işçileri belirli işverenlere bağlıyor ve yüksek ücretler alıyor. İşçi örgütleri, bu sistemin sömürüye ve borç esaretine zemin hazırladığını söyleyerek kaldırılmasını talep ediyor. Tayvan hükümeti ise şimdiye kadar sistemi kaldırmayı reddetti.
İşten çıkarılma veya sınır dışı edilme tehdidi de şikâyette bulunmayı engelliyor. Memleketindeki yakınlarını geçindiren bir balıkçı için işini kaybetmek, hanenin mali açıdan yıkıma uğraması anlamına gelebilir. Bu nedenle istismarcı bir kaptanı şikâyet etmek, şikâyet daha soruşturulmadan bile kişisel bir bedel taşıyor.
Tayvan'ın en üst düzey devlet denetim kurumu Kontrol Yuan, 2017 ile 2019 arasında göçmen balıkçılardan gelen 1.500'den fazla şikâyet tespit etti; bazı ajanslar 100'den fazla şikâyet aldı. Kontrol Yuan'ın bulguları, denetim ve yaptırımların boyutuyla örtüşmekte zorlandığı sorunun boyutunu ortaya koyuyor.
İki Ayrı Çalışma Koruması Sistemi
Tayvan'ın kuralları, kıyı balıkçılığında çalışanlarla açık deniz teknelerinde çalışmak üzere işe alınanları birbirinden ayırıyor. Kıyı balıkçıları Çalışma Bakanlığına bağlıyken açık deniz teknelerinde çalışanlar Balıkçılık Ajansı tarafından denetleniyor.
Göçmen balıkçıların çoğunluğunu oluşturan açık deniz balıkçılığı çalışanlarının oturum belgeleri bulunmuyor. Göçmen balıkçıların çoğu Tayvan'ın Çalışma Standartları Yasası kapsamındaki korumalardan yararlanamıyor; bu nedenle garantili fazla mesai ücreti, sağlık sigortası veya istismarı bildirmek için etkili kanallardan yoksun kalıyor.
Çevresel Adalet Vakfı ve diğer kuruluşlar, Tayvan'a Uluslararası Çalışma Örgütünün 188 sayılı Balıkçılıkta Çalışma Sözleşmesi'ni onaylaması ve nerede çalışırlarsa çalışsınlar tüm balıkçılara Çalışma Standartları Yasası'nı uygulaması çağrısında bulundu. Talepleri, işçi korumasının kişiyle birlikte tekneye taşınması.
Yilan Göçmen Balıkçılar Sendikası'ndan Allison Lee, hükümetin önceliklerini eleştirerek yetkililerin listeye girmeye yol açan koşullar yerine ABD'nin zorla çalıştırma listesinden çıkarılmaya odaklandığını söyledi:
Hükümet, balıkçılık sektörünü ayakta tutan işçilerin yaşamlarından ve haklarından çok uluslararası imajını önemsiyor.
Bir işçi yardım istediğinde sorumlulukların nasıl bölündüğü önem taşıyor. Kampanyacılar, tüm balıkçılar için ortak bir çalışma koruma çerçevesi oluşturmak üzere işçi ilişkilerinin Balıkçılık Ajansı yerine Çalışma Bakanlığı tarafından denetlenmesini istiyor.
İnternet Erişimi Neden Bir Çalışma Hakkı Meselesine Dönüştü?
Birçok balıkçı teknesinde internet erişimi bulunmuyor; bu nedenle mürettebat denizdeyken aileleriyle iletişim kuramıyor veya yardım isteyemiyor. Kıyıdan zaten çok uzakta olan işçilerin iletişiminin kesilmesi, bir destek yolunu daha ortadan kaldırıyor.
Balıkçıların Hakları İçin Wi-Fi kampanyası, tecritin verimliliği artırdığı gerekçesiyle teknelerde Wi-Fi kullanılmasına karşı çıkan Tayvan Ton Balığı Birliğini eleştirdi. Kampanyacılar, işçilerin istismarı tekne limana varana kadar beklemeden, yaşandığı anda bildirebilecekleri güvenli bir yönteme ihtiyaç duyduğunu savunuyor.
Endonezya Denizciler Dayanışma Forumu Başkanı Achmad Mudzakir, iletişimin işçilerin temel haklarının bir parçası olduğunu söyledi:
Balıkçılar ücretlerine erişebilmeli, kaygılarını dile getirebilmeli ve aileleriyle iletişimlerini sürdürebilmelidir.
Global Labor Justice–International Labor Rights Forum İcra Direktörü Jennifer Rosenbaum, güvenli Wi-Fi kullanımının zorunlu kılınması çağrısında bulundu. Bunun balıkçıların istismarı gerçek zamanlı olarak bildirmesine ve başkalarıyla iletişim kurarak iyilik hâllerini korumasına imkân sağlayacağını söylüyor.
Ücretini alamayan, şiddet gören veya yaralanan bir işçi için internet bağlantısı; sendikaya, aile üyesine ya da yetkili makamlara ulaşma imkânı sunuyor. Bu bağlantı olmadığında, yardım edebilecek kişiler teknede neler yaşandığından habersiz kalabiliyor.
Tayvan Neleri Değiştirme Sözü Verdi?
Tayvan'ın reform paketi, göçmen balıkçıların koşullarını iyileştirmek için 2 milyar NT$'dan, yani yaklaşık 68,5 milyon ABD dolarından fazla kaynak ayrılmasını öngörüyor. Paket, uluslararası baskıların ve ses getiren istismar vakalarının ardından geldi.
Yabancı mürettebatın aylık asgari ücreti 450 ABD dolarından 550 ABD dolarına yükseltildi. Bu, 100 ABD doları veya yaklaşık yüzde 22 artış anlamına geliyor. Hükümet ayrıca denizde geçirilen süreyi en fazla 10 ayla sınırlandırdı.
Yetkililer, paraketa teknelerinde denetim oranını yüzde 10'un altından yüzde 100'e çıkarma sözü verdi. Diğer önlemler arasında teknelere güvenlik kameraları yerleştirilmesi ve istismarcı kaptanlarla zabitler hakkında kovuşturma başlatılması bulunuyor.
Başbakan Su Tseng-chang, yabancı mürettebata yönelik muameleyi geçim kaynağı arayan insanlara karşı bir sorumluluk olarak tanımladı:
Dezavantajlı koşullardan gelen ve denizde geçimini sağlamaya çalışan bu yabancı mürettebatın bakımını gerektiği gibi üstlenmek doğru olandır.
İşçi sendikaları ve aktivistler, bu önlemlerin daha derindeki sorunları çözmediğini söylüyor. Ücret ödenmediğinde maaş artışının etkisi sınırlı kalıyor; kamera ve denetimlerin işe yaraması da etkili soruşturma ve yaptırıma bağlı. Ücret hırsızlığı, aşırı çalışma ve yasal korumalardaki açıklar yaygın kaygılar olmayı sürdürüyor.
Da Wang vakası, savcılara ulaşan istismarın boyutunu gösteriyor. Endonezyalı bir mürettebat üyesi dövülerek öldürüldü ve cesedi bir dondurucuda saklandı. İstismarcı kaptanlar ve zabitlere yönelik kovuşturmalar, olağan bir uygulama olmaktan çok nadir istisnalar olarak kaldı.
Yıllara Yayılan Şikâyetler ve Baskı
Reform çağrıları birkaç yılı kapsıyor. Tayvan'ın denetim kurumunun kayda geçirdiği şikâyetleri, ABD'nin zorla çalıştırma listesine tekrarlanan girişler ve hükümet önlemlerinin denizdeki işçilere ulaşıp ulaşmadığına ilişkin süregelen tartışmalar izledi.
- 2017-2019: Kontrol Yuan'a göre göçmen balıkçılar 1.500'den fazla şikâyette bulundu.
- 2020: Tayvan'ın açık deniz balıkçı filosunun 2023'e kadar ABD'nin zorla çalıştırma listesine üç kez gireceği dönem başladı.
- 2023: ABD hükümeti; yanıltıcı işe alım, ödenmeyen ücretler ve şiddet gibi istismarları gerekçe göstererek Tayvanlı teknelerden elde edilen balıkları yeniden listeye aldı.
- 13 Temmuz 2025: Sendikalar ve hak örgütleri, asgari ücret artışını ve diğer reform önlemlerini mercek altında tutmayı sürdürdü.
Göçmen Balıkçıların İnsan Hakları Koalisyonu daha kapsamlı bir reform çağrısında bulundu. Önerileri, istismarı tek tek kaptanlarla sınırlı bir sorun olarak görmek yerine işe alım, yasal kapsam, denetimler ve şikâyet sistemlerini birlikte ele alıyor.
- Uluslararası çalışma sözleşmelerini onaylamak.
- Çalışma yasalarını tüm balıkçılara uygulamak.
- Uygun iş denetimleri yapmak ve yetkililere eğitim vermek.
- Denizdeki balıkçıların kolayca erişebileceği şikâyet kanalları oluşturmak.
- Sivil toplum kuruluşlarının düzenli değerlendirmesiyle açık bir eylem planı hazırlamak.
- Sömürüyü önlemek için işe alım kurallarını reformdan geçirmek.
Kampanyacılar ayrıca, ulusal yasaların nerede faaliyet gösterirlerse göstersinler uygulanabilmesi için tüm Tayvan açık deniz balıkçı teknelerinin Tayvan topraklarının uzantısı sayılmasını sağlayacak yasal değişiklikler istiyor. Önerilen değişiklikler, teknelerde çalışanlara yönelik muameleyi ülke içindeki sorumluluklarla daha doğrudan ilişkilendirecek.
Bu daha kapsamlı yasal ve işe alım değişikliklerinin ne zaman kabul edileceğine ilişkin bir takvim açıklanmadı. Deniz açıklarında çalışan ve hâlâ işverenlerine, aracılara ve yardım alabilme imkânına bağlı olan işçilerin durumu açısından bu değişikliklerin ne zaman hayata geçirileceği önem taşıyor.
Av Denizaşırı Tüketicilere Nasıl Ulaşıyor?
Tayvan'ın deniz ürünü sektörü uluslararası tedarik zincirleriyle yakından bağlantılı. ABD, tükettiği deniz ürünlerinin yaklaşık yüzde 80'ini ithal ediyor ve Tayvan önemli tedarikçiler arasında yer alıyor. Pasifik'in uzak noktalarında avlanan balıklar, yakalandıkları koşullardan çok uzaktaki süpermarket raflarına ve yemek masalarına ulaşabiliyor.
Tayvanlı ton balığı tüccarı FCF'nin sahibi olduğu Bumble Bee Foods, zorla çalıştırmayla avlanmış balıklarla bağlantılı büyük markalar arasında. Şirketler aleyhine açılan davalarda, tedarik zincirlerindeki istismarcı uygulamalardan yarar sağladıkları ileri sürüldü.
Greenpeace USA'den Sari Heidenreich, deniz ürünü şirketlerine ürünlerinin arkasındaki işçilere karşı sorumluluk alma çağrısı yaptı:
Amerikalı tüketiciler, modern kölelikle lekelenmiş deniz ürünlerini tüketme riskiyle karşı karşıya. Şirketler ve perakendeciler tedarik zincirlerini titizlikle incelemeli ve işçilerin insan haklarından sorumlu olduklarını kabul etmelidir.
Greenpeace'in puan tablosunda, ABD'deki 16 büyük perakendeciden yalnızca biri ton balığı tedarik zincirindeki insan hakları konusunda geçer not aldı. Bu sonuç, teknelerin ötesine uzanan ve avı seçen, satın alan ve satan şirketleri de ilgilendiren bir soruna işaret ediyor.
Birçok şirket, dış kuruluşlardan alınan sertifikalara dayanıyor. Aktivistler, bu denetimlerin etik uygulamaları garanti etmek için yetersiz olduğunu savunuyor. Şirketlerden, deniz ürünlerini tedarik eden işletmeler zincirinin tamamında işçilere nasıl davranıldığını incelemeleri isteniyor.
Balıkçılık Sektörünün Genelindeki Sorun
Tayvan'daki göçmen balıkçıları etkileyen istismar, daha geniş çaplı uluslararası bir sorunun parçası. Birleşmiş Milletler, her beş balıktan birinin yasa dışı, bildirilmemiş ve düzenlenmemiş balıkçılık yoluyla avlandığını tahmin ediyor. Bu uygulama kısaca IUU balıkçılığı olarak adlandırılıyor.
Bu terim, geçerli kuralları ihlal ederek yapılan, ilgili makamlara bildirilmeyen veya etkili düzenlemelerin dışında kalan balıkçılık faaliyetlerini kapsıyor. Balıkçılık faaliyetlerinin nasıl denetlendiği ve kayda geçirildiğiyle ilgili; zorla çalıştırma ise bu işi yapan insanlara nasıl davranıldığıyla ilgili.
Dünya genelinde yaklaşık 128.000 işçi, uzak denizlerdeki balıkçı teknelerinde zorla çalıştırılıyor. En az 20 ülkede balık ve deniz ürünü üretiminde çocuk işçiliği ve zorla çalıştırma belgelendi.
ABD Çalışma Bakanlığı ve uluslararası kuruluşlar daha güçlü yaptırımlar, denizcilik yetkililerine yönelik rehberler, ayrıca hükümetleri ve şirketleri hesap vermeye zorlamak için ticaret anlaşmalarından ve yaptırımlardan yararlanılması çağrısında bulunuyor. Bu çabalar, balıkçı teknelerindeki koşulları uluslararası pazarlara erişimi düzenleyen kurallarla ilişkilendiriyor.
Endonezya Yurtdışındaki İşçileri İçin Daha İyi Koruma Arıyor
Küresel balıkçı filosuna en fazla işçi sağlayan Endonezya, Tayvan'la bağlantılı tekneler de dahil olmak üzere yabancı teknelerde çalışan vatandaşlarının işe alımını, yerleştirilmesini ve eğitimini iyileştirmek amacıyla ikili anlaşmalar yapmaya çalışıyor.
Endonezya hükümeti, kurallarını uluslararası çalışma standartlarıyla uyumlu hâle getirmeyi amaçlayan yeni kararnameler de yayımladı. Bu çalışmalar, yabancı tekne sahiplerinin çıkarlarını da gözetirken işçilerin güvenliğini korumayı hedefliyor.
İşe alım ve istihdam ulusal sınırları aştığından, koruma birden fazla yerde adım atılmasına bağlı. Endonezya işçilerin nasıl işe alınıp hazırlandığını ele alabilir; Tayvan yetkilileri ise denetledikleri balıkçılık sektöründe standartları uygulamakla sorumlu.
Anlaşmaların etkisi, ev sahibi ülke makamlarının çalışma standartlarını uygulayıp göçmenlerin haklarını koruyup korumamasına bağlı. Borçla, el konulmuş belgelerle veya istismarla karşılaşan işçiler için hükümetler arası taahhütlerin ücretlere, güvenliğe ve yardıma fiilen erişim sağlaması gerekiyor.
Tayvan İçin Neler Söz Konusu?
Tayvan; yaşlı bakımı, imalat ve balıkçılık dahil farklı sektörlerde, çoğu Güneydoğu Asya'dan gelen 700.000'den fazla göçmen işçiye dayanıyor. Nüfusun yaşlanması ve işgücünün küçülmesi, bu işçilerin katkısını giderek daha önemli hâle getiriyor.
Yüksek aracılık ücretleri, borçlar, yasal korumalardaki açıklar ve istismara karşı savunmasızlık balıkçılık sektörüyle sınırlı değil. Balıkçılara nasıl davranıldığı, bu nedenle göçmen işçilerin Tayvan ekonomisindeki ve toplumundaki yeri hakkındaki daha geniş tartışmanın bir parçası.
Tayvan, liberal değerleri ve insan hakları siciliyle sık sık övgü topluyor. Balıkçı teknelerindeki istismar, ülkenin uluslararası itibarını zedeliyor ve göçmen işgücünün önemli bir bölümünü sağlayan Güneydoğu Asya ülkeleriyle ilişkileri germe riski taşıyor.
Konu, Tayvan'ın bölgeyle daha yakın ilişkiler kurmayı hedeflediği Yeni Güney Yönelimi Politikası'nı da ilgilendiriyor. Güneydoğu Asyalı işçilerin yaşadığı koşullar, Tayvan'ın insan haklarına bağlılığının somut bir sınaması hâline geldi.
Daha güçlü koruma ve kalıcı yerleşim yolları yönündeki çağrılar üç kaygıyı bir araya getiriyor: işçileri korumak, Tayvan'ın demografik baskılarına yanıt vermek ve uluslararası itibarını güçlendirmek. Tangkotta gibi balıkçılar için ilerlemenin ölçütü ise daha somut: ücretlerini alabilmek, aileleriyle iletişim kurabilmek ve yaralandıklarında tıbbi yardım görebilmek.
Öne Çıkan Noktalar
- Tayvan'ın açık deniz balıkçı filosu dünyanın ikinci büyük filosu ve büyük ölçüde Güneydoğu Asya'dan gelen göçmen işçilere dayanıyor.
- Belgelenen istismarlar arasında şiddet, ücret hırsızlığı, aşırı çalışma saatleri, işe alım borçları ve teknelerden ayrılma kısıtlamaları bulunuyor.
- Tayvanlı teknelerden elde edilen balıklar, 2023'te ABD'nin zorla çalıştırma listesinde yeniden yer aldı.
- Tayvan, iyileştirmeler için 2 milyar NT$'dan fazla kaynak ayırma sözü verdi ve mürettebatın aylık asgari ücretini 450 ABD dolarından 550 ABD dolarına yükseltti.
- Sendikalar ve hak örgütleri ortak çalışma korumaları, işe alım reformu, daha güçlü denetimler ve denizde güvenli iletişim talep ediyor.
- Deniz ürünü tedarik zincirleri, balıkçı mürettebatına yönelik muameleyi yurtdışındaki markalar, perakendeciler ve tüketicilerle ilişkilendiriyor.
- Endonezya işçileri için daha güçlü koruma ararken Tayvan, reform vaatlerini uygulanabilir haklara dönüştürmesi yönünde baskıyla karşı karşıya.






