Bangkok Kaldırımlarını Geri Alırken Satış Alanları Daralıyor
Bangkok, Bangkok Büyükşehir Yönetimi (BMA) temizlik kurallarını sıkılaştırıp yaya güzergâhlarını açarken ve bazı satıcıları belirlenmiş merkezlere taşırken, resmî izinli seyyar satış alanlarının sayısını 2022’deki 86’dan 2025’te 59’a düşürdü. Bu alanlardaki satıcı sayısı 4.500’den 3.771’e geriledi.
İçindekiler
- Bangkok Kaldırımlarını Geri Alırken Satış Alanları Daralıyor
- Satıcılar Kapanıştan Sonra Ne Yapmalı?
- Satış Alanları İzni Nasıl Alıyor veya Kaybediyor?
- Pathumwan’da Yerel Etki Görülüyor
- Yeni Kurallara Göre Kimler Satış Yapabilir?
- Bangkok Singapur’dan Ne Öğreniyor?
- Satıcılar Müşterilerini Kaybetmekten Endişeli
- Tartışmanın Merkezinde Yemek Kültürü Var
- Daha Açık Kamusal Alanlar İçin Geniş Kapsamlı Çalışmalar
- Değişikliklerin İşe Yarıp Yaramadığını Ne Belirleyecek?
- Öne Çıkanlar
Daralma, resmî izin verilen yerlerle sınırlı değil. Düzenlemeye tabi olmayan satış noktalarının sayısı, yaklaşık 17.000 satıcıya ev sahipliği yapan 741 noktadan, 9.920 satıcının bulunduğu 321 noktaya indi. Rakamlar birlikte değerlendirildiğinde, 5 Temmuz 2025 itibarıyla kaldırım ticaretine ayrılan alanın ne ölçüde daraldığı görülüyor.
Vali Yardımcısı Jakapun Phiwngam; kaldırımların her gün temizlenmesini, yiyecek tezgâhlarının daha yakından denetlenmesini, kayıt kurallarının sıkılaştırılmasını ve satıcıların başka yerlere taşınmasını içeren bir girişime öncülük ediyor. Tezgâhlarda erişteden hediyelik eşyaya kadar pek çok ürünün satıldığı kentte yetkililer daha temiz sokaklar ve daha güvenli yaya güzergâhları istiyor.
Satıcılar için değişiklikler, tezgâhlarını nereye koyabileceklerinin ötesine geçiyor. İşlek bir kaldırımdan başka bir yere taşınmak, daha az müşteri ve aileleri için daha düşük gelir anlamına gelebilir. Kent sakinleri içinse aynı kaldırım hem işe gidiş güzergâhı hem de uygun fiyatlı yemek alabilecekleri bir yer olabilir.
Bangkok, kaldırımların kapanması, hijyen koşullarının yetersizliği ve yaya güvenliğiyle ilgili şikâyetleri ele alırken bu gündelik hizmetleri sürdürmeye çalışıyor. Kentin yaklaşımı, Singapur’dan esinlenen seyyar satıcı merkezlerini, satıcılar için gelir koşullarını ve ilçelere yerel kimliği belirgin satış alanlarını korumaları için tanınan sınırlı bir imkânı kapsıyor.
Temel güçlük pratik: Temiz bir kaldırım insanların hareketini kolaylaştırırken, işleyebilir bir satış noktası satıcıların geçimini sağlamasına yardımcı oluyor. Yeni kurallar, kimin nerede satış yapabileceği ve alanını nasıl temiz tutması gerektiğiyle ilgili kararlarda her iki ihtiyacı da gözetiyor.
Satıcılar Kapanıştan Sonra Ne Yapmalı?
BMA, denetim çalışmalarının merkezine temizliği aldı. Satıcıların tezgâhlarını kapattıktan sonra kaldırımı iyice temizlemesi gerekiyor. Kurallar, temizliğin her gün iş saatleri bittikten sonra ya da satış yapılmayan belirlenmiş gün olan her pazartesi yapılmasını şart koşuyor.
Yiyecek tezgâhlarına yağ tutucu takılması, mutfak araç gereçlerinin ve ekipmanların düzenli olarak yıkanması gerekiyor. Yağ tutucu, atık sudaki yağları ayırarak pişirme atıklarının giderlere karışmasını önlemeye yardımcı oluyor. Kayıt denetimlerinde satıcıların kimlik kartı ve QR kodu bulundurması da isteniyor.
Jakapun, 50 ilçenin tamamındaki ilçe müdürlerinin ve belediye kolluk görevlileri olan Tessakit amirlerinin sorumluluklarını vurguladı. Çalışmaları, ticari alanların 2024 ve sonrasında geçerli olacak ölçütlere uygun hâle getirilmesini amaçlıyor.
Temel kurallar satıcıların çalışma gününün birkaç bölümünü kapsıyor:
- Satış alanını iş saatleri bittikten sonra ya da satış yapılmayan belirlenmiş pazartesi günü temizlemek.
- Yiyecek tezgâhlarına yağ tutucu takmak, araç gereçleri ve ekipmanları düzenli olarak yıkamak.
- Satıcı kaydını, kimlik kartını ve QR kodunu güncel tutmak.
- Tezgâhları izin verilen alanların içinde tutmak ve yaya güzergâhlarını açık bırakmak.
Kuralları ihlal edenlere 2.000 bahta kadar para cezası veriliyor. Tekrarlanan ihlaller satış izninin kaybedilmesi riskini doğuruyor. Böylece kurallara uymak, temizliğin yanı sıra çalışmayı sürdürmenin de koşulu hâline geliyor.
Satış Alanları İzni Nasıl Alıyor veya Kaybediyor?
Bangkok, seyyar satıcılara resmen izin verilen yerleri esnek bölgeler olarak adlandırıyor. Bu bölgelerin sayısı 2022’den bu yana 27 azalarak yaklaşık yüzde 31 düştü; sayı 86’dan 59’a indi. Bu bölgelerdeki satıcı sayısı ise 4.500’den 3.771’e gerileyerek 729, yani yaklaşık yüzde 16 azaldı.
Düzenlemeye tabi olmayan alanlar daha keskin bir daralma yaşadı: 2022’de kayda geçen 741 satış noktasının 420’si, 2025’teki 321 noktalık toplamda artık yer almıyor. Bu, yaklaşık yüzde 57’lik bir azalma demek. Bu alanlardaki satıcı sayısı da yaklaşık 17.000’den 9.920’ye düştü.
Üç kademeli bir komite yapısı, ticari alanları her ay değerlendiriyor. Yapıda ilçe yetkilileri, temizlik ve çevre birimleri, satıcı temsilcileri ve BMA müfettişleri yer alıyor. İzin kararı kamuoyu görüşü, güvenlik ve hijyen standartlarına göre veriliyor.
Ölçütleri karşılamayan alanlarda satış izinlerinin geri çekilmesi dâhil olmak üzere yasal yaptırımlar uygulanıyor. İlçe müdürlükleri, yerel kimliği belirgin alanlar için istisna önerisinde de bulunabiliyor; böylece yerel özellikleri korumak için bir miktar esneklik sağlanabiliyor.
Şehir, seyyar satış alanlarının uygunluğunu da her bir ya da iki yılda bir gözden geçiriyor. Aylık uyum değerlendirmeleri ile bu kapsamlı incelemeler, yetkililere bir alanın faaliyetine devam edip etmemesi gerektiğine karar vermek için farklı fırsatlar sunuyor.
Pathumwan’da Yerel Etki Görülüyor
Erawan Tapınağı ve Siam Square yakınlarındaki ticaret bölgesi Pathumwan, politikanın sokak düzeyindeki etkisini gösteriyor. BMA, 2025’in başlarında Ploenchit Yolu üzerindeki Ton Son’da ve Siam Scape binasının önünde seyyar satıcılığa son vererek 26 satıcının yerinden olmasına yol açtı.
Yetkililer ayrıca kamusal alanı yeniden düzenlemek ve trafiğin aksamasını azaltmak için Erawan Tapınağı yakınındaki çiçek satıcılarıyla çalışıyor. Buradaki mesele, işleri o konuma bağlı satıcıları yönetirken yoğun bir bölgenin erişilebilir kalmasını sağlamak.
Pathumwan’da şu anda 222 satıcının faaliyet göstermesine izin verilen 13 alan bulunuyor; bu sayı geçmiş yıllara göre daha düşük. Lumpini Parkı 5 numaralı girişinde ve Ratchadamri kavşağında bulunan iki seyyar satıcı merkezi 122 satıcıya ev sahipliği yapıyor.
Vali Yardımcısı Jakkapan Phiewngam ve BMA yetkilileri satış alanlarını denetleyerek satıcılardan tezgâhlarını izin verilen sınırlar içinde tutmalarını ve hijyen standartlarına uymalarını istedi. İlçe, kapatmaların, taşınmaların ve daha sıkı koşullar altında süren satış faaliyetlerinin bir arada görüldüğü bir örnek oluşturuyor.
Politika birkaç dönemde şekillendi:
- 2022: Bangkok’ta 4.500 satıcının bulunduğu 86 esnek bölge ve yaklaşık 17.000 satıcının faaliyet gösterdiği 741 düzensiz satış noktası kayda geçti.
- 2024 ve sonrası: Ticari alanların BMA’nın güncellenmiş ölçütlerini karşılaması zorunlu hâle geldi.
- 2025’in başları: Ton Son’da ve Siam Scape’in önünde seyyar satıcılığa son verildi; 26 satıcı yerinden oldu.
- 5 Temmuz 2025 itibarıyla: Bangkok’ta 3.771 satıcının bulunduğu 59 esnek bölge ve 9.920 satıcının faaliyet gösterdiği 321 düzensiz satış noktası vardı.
Yeni Kurallara Göre Kimler Satış Yapabilir?
Yeni uygunluk kuralları, seyyar satıcılığı belirli sosyal yardım koşullarını karşılayan Tayland vatandaşlarına ayırıyor. Başvuru sahiplerinin devlet sosyal yardım kartı sahibi olması, Baan Mankong konut programına katılması ya da Sosyal Kalkınma ve İnsan Güvenliği Bakanlığından yardım alması gerekiyor.
Satıcıların ikinci yıllarından itibaren yıllık gelirlerinin 300.000 bahtı aşmadığını vergi beyannameleriyle göstermeleri gerekiyor. Bu koşullar, kamusal satış alanlarına erişimi sınırlı gelire sahip kişilere yönelik bir destek olarak tanımlıyor.
Tezgâhların alanı üç metrekareyle sınırlı. Otobüs durakları ve üst geçitler gibi kamusal tesisleri engellememeleri ve yayalar için 1,5 ila 2 metre genişliğinde alan bırakmaları gerekiyor. Başvuru sayısı mevcut alanları aşarsa yerler kura ile belirleniyor.
Valinin baş strateji ve mali danışmanı Kessara Thanyalakpark, sokak dışındaki yeni mekânlar için ölçütler geliştirmeye yönelik bağlantılı bir çalışmayı anlattı. Mevcut satıcılara ve yıllık geliri 360.000 bahtın altında olan kişilere öncelik verilecek.
Belirtilen iki gelir sınırı planların farklı bölümlerine uygulanıyor: Yeni kurallar kapsamında satıcıların ikinci yıldan itibaren göstermesi gereken yıllık üst sınır 300.000 baht. Kessara’nın yeni mekânlar için öncelik ölçütü olarak belirttiği sınır ise 360.000 baht. Bu mekânların amacı seyyar satıcılığı ortadan kaldırmak değil, istihdamı ve uygun fiyatlı yiyeceğe erişimi sürdürmek.
Bangkok Singapur’dan Ne Öğreniyor?
Singapur, sokak satıcılarını yiyecek satışına uygun merkezlere taşıma konusunda bir model sunuyor. UNESCO’nun somut olmayan kültürel miras olarak tanıdığı seyyar satıcı kültürü, fiziksel bir anıttan ziyade topluluklar aracılığıyla aktarılan canlı bir gelenek.
Bangkok, düzenlemeye tabi merkezlerin ekonomik fırsatlarla kamu düzenini bir arada sağlayabileceğini umuyor. Pathumwan’daki iki merkez, bu yaklaşımın şimdiden nasıl uygulandığını gösteriyor. Destekleyenler Singapur modeliyle ilişkilendirilen temizliği ve düzeni önemsiyor; eleştirenlerse taşınmanın sokak yemeklerini tanımlayan doğallığı ve kolay erişimi zayıflatabileceğinden kaygı duyuyor.
Bangkok’un ölçeği işi zorlaştırıyor. Tahminlere göre nüfusun yüzde 2’sine kadarı seyyar satıcılık yapıyor. Bu iş, çoğu kadın ve kırsal bölgelerden gelen göçmenler olmak üzere geçim imkânı kısıtlı ailelere gelir sağlarken milyonlarca kişiye uygun fiyatlı yemek sunuyor.
Bir merkezin içindeki tezgâh, satıcı ile yoldan geçen müşteriler arasındaki ilişkiyi de değiştiriyor. Yerleşik bir yaya güzergâhının yanındaki tezgâh, yiyecek almak için ayrıca yolunu değiştirmeyecek kişileri de çekebilir. Tezgâhın taşınması, müşterilerin nereye gitmesi gerektiğini ve oraya ne kadar kolay ulaşabileceklerini değiştiriyor.
Bu nedenle Singapur yaklaşımını Bangkok’a taşımak, yalnızca yer sağlamakla bitmiyor. Konumların hem yiyecek satanlar hem de satın alanlar için işe yaraması gerekiyor. Bazı bölgelerde yeni düzenlemelere geçiş başarılı olurken, bazı yerlerde işlerin gerilediği ve sokak hareketliliğinin azaldığı görüldü.
Satıcılar Müşterilerini Kaybetmekten Endişeli
Daha az elverişli yerlere taşınan satıcılar, çoğu zaman yaya trafiğinin ve satışlarının azaldığını görüyor. Bazıları memleketlerine döndü. Bazıları ise para cezası riskine rağmen yasaklanan yerlerde satış yapmayı sürdürüyor.
Hediyelik eşya tezgâhı sahibi ve Sürdürülebilir Kalkınma için Taylandlı Satıcılar Ağı lideri Lewan Choptha, kamusal alanı temizleme çalışmalarının satıcıları çalışacak yerden mahrum bırakabileceğine ilişkin endişesini şöyle dile getirdi:
Sokakları temizleyebilirler ama lütfen bizi tamamen ortadan kaldırmasınlar.
Satıcı grupları adil muamele ve daha fazla destek çağrısında bulundu. Bu gruplara göre istihdam, tezgâhların uygun fiyatlı yiyecek sağlaması ve Bangkok’un kültürel kimliğini yaşatmadaki rolüyle bağlantılı.
Thammasat Üniversitesinden Profesör Narumol Nirathron’un araştırmasına göre, ankete katılan kent sakinlerinin yüzde 87’si düzenli olarak sokak satıcılarından alışveriş yapıyor. Bu oran, etkilerin satıcılarla sınırlı kalmadığını açıklamaya yardımcı oluyor: Düzenli müşteriler arasında sınırlı gelire sahip kişilerin yanı sıra toplumun geneli de var.
Bu müşteriler için yakındaki bir tezgâhın kaybolması nerede yemek yiyeceklerini ve bir öğün için ne kadar yol gitmeleri gerektiğini değiştirebilir. Satıcılar açısından izinlerini korumak, işi ayakta tutmanın yalnızca bir parçası. Yeterli sayıda müşteriye ulaşabilmek de önemli.
Tartışmanın Merkezinde Yemek Kültürü Var
Bangkok’un sokak yemeği geleneği, Çinli göçmen topluluklarına dayanan kökleriyle bir yüzyıldan uzun geçmişe sahip. Ekonomik ve toplumsal koşullar değiştikçe uyum sağlayan bu gelenek; uygun fiyatlı beslenmenin, farklı gelir gruplarını buluşturmanın ve kentin yaratıcılığını ve dayanıklılığını yansıtmanın bir yolu hâline geldi.
Tayland yemekleri uzmanı Avustralyalı şef David Thompson, kamusal alanda yemek yemenin gündelik yaşamdaki yerini şöyle anlattı:
Yemek yemeyi bu kadar seven, yemek üzerine bu kadar çok düşünen bir halkla hiç karşılaşmadım. Açıkçası bu, ülkenin başlıca uğraşı. Sokaklarda yiyecek bulunması da insanların bunu yapabilmesini sağlıyor.
Kent sakinleri ve ziyaretçiler kısıtlamalar konusunda ikiye bölünmüş durumda. Destekleyenler, kalabalıklaşmaya, hijyen sorunlarına ve geçilemeyen kaldırımlara karşı bir adım olarak görüyor. Eleştirenlerse tezgâhların kaldırılmasının kentin karakterine zarar vereceğinden ve uluslararası ziyaretçileri çeken bir unsuru zayıflatacağından endişe ediyor.
Bangkok’un sokak yemekleri sık sık dünyanın en iyileri arasında gösteriliyor. The New York Times ve South China Morning Post’ta yayımlanan haberler de dâhil olmak üzere uluslararası ilgi, kamusal alanı modernleştirme ile mutfak mirasını koruma arasındaki gerilime odaklandı.
Tartışma, sokak yemeklerinin varlığını sürdürüp sürdürmemesinden ibaret değil. Söz konusu olan, nerede faaliyet gösterebileceği, bu işten kimin gelir elde edebileceği ve müşterilerin alışıldık güzergâhlarında hâlâ uygun fiyatlı yemek bulup bulamayacağı.
Daha Açık Kamusal Alanlar İçin Geniş Kapsamlı Çalışmalar
BMA’nın kaldırımlara yönelik çalışmaları seyyar satıcılığın ötesine geçiyor. Yetkililer terk edilmiş araçlarla, yasa dışı atık dökümüyle ve motosikletlerin kaldırımlarda sürülmesiyle de mücadele ediyor.
2020’den 2025 ortasına kadar 1.600’den fazla terk edilmiş araç tespit edildi. Çoğu, sahipleri tarafından kaldırıldı ya da ilçe müdürlüklerince başka yere taşındı. Para cezaları ve açık artırmalar kent için gelir sağlarken, devam eden denetimler kamusal alanları temiz ve güvenli tutmayı amaçlıyor.
Yönetim, trafik ihlallerini tespit etmek ve yeni düzenlemelere uyumu denetlemek için yapay zekâ kullanan kamera sistemlerini de devreye soktu. Bu önlemler, Bangkok’u modernleştirme ve kent sakinleriyle ziyaretçilerin gündelik koşullarını iyileştirmeye yönelik daha geniş kapsamlı çalışmaların parçası.
Sokak satıcıları bu geniş kapsamlı çalışmaların içinde yer alsa da, durumları kendine özgü bir ekonomik güçlük yaratıyor. Terk edilmiş bir aracın kaldırılması da faal bir tezgâhın taşınması da kamusal alan açıyor; ancak tezgâhın taşınması, günlük satışlarla geçinen bir kişinin çalışma yerini de değiştiriyor.
Değişikliklerin İşe Yarıp Yaramadığını Ne Belirleyecek?
Bangkok’un yaklaşımını ayarlamak için birkaç yolu var: Aylık değerlendirmeler, bir ya da iki yılda bir yapılan incelemeler, satış alanları hakkında istişareler ve yerel kimliği belirgin alanlar için olası istisnalar. Bu mekanizmalar, koşullar değiştikçe BMA’ya kararları yeniden gözden geçirme olanağı tanıyor.
Satıcılar, müşteriler ve mahalle yaşamı üzerindeki uzun vadeli etkiler henüz belirsiz. Temel ölçüt, belirlenmiş alanların ve seyyar satıcı merkezlerinin, yayalara temiz ve güvenli güzergâhlar sunarken işletmelerin ayakta kalmasını ve yiyeceğe erişimin sürmesini sağlayıp sağlayamayacağı.
Pathumwan, birbiriyle yarışan baskıları şimdiden gösteriyor. İki noktada 26 satıcının izni iptal edilirken ilçede izinli satış alanları ve başka satıcılara ev sahipliği yapan merkezler bulunuyor. Bu düzenlemeler, kentin her yere tek bir çözüm uygulamak yerine sokak ticaretini azalttığını ve yeniden düzenlediğini gösteriyor.
BMA’nın süregelen değerlendirmeleri, sokak ticaretine ne kadar alan kalacağını belirleyecek. Satıcılar ve düzenli müşteriler açısından sonucun ölçüsü; mevcut yerler, ulaşılabilir yemek seçenekleri ve tezgâhların faaliyetini sürdürmesini sağlayacak kadar iş olacak.
Öne Çıkanlar
- Bangkok’taki esnek seyyar satış bölgelerinin sayısı 2022’de 86’dan 2025’te 59’a düşerken, satıcı sayısı 4.500’den 3.771’e geriledi.
- Düzenlemeye tabi olmayan satış noktaları, yaklaşık 17.000 satıcının bulunduğu 741 noktadan 9.920 satıcının olduğu 321 noktaya düştü.
- Kurallar kaldırım temizliğini, yağ tutucuları, kaydı, tezgâh sınırlarını ve yayaların geçişini kapsıyor. İhlal edenlere 2.000 bahta kadar para cezası verilebiliyor ve satış izinleri iptal edilebiliyor.
- Pathumwan’da 2025’in başlarında yapılan kapatmalar 26 satıcının yerinden olmasına yol açtı. İlçede 222 satıcı için izinli 13 alan ve 122 satıcının faaliyet gösterdiği iki seyyar satıcı merkezi bulunuyor.
- Uygunluk koşulları, belirtilen sosyal yardımlardan yararlanan Tayland vatandaşlarına öncelik veriyor; ikinci yıldan itibaren yıllık gelir üst sınırı 300.000 baht.
- Sokak dışındaki yeni mekân planlarında mevcut satıcılara ve yıllık geliri 360.000 bahtın altında olan kişilere öncelik veriliyor.
- Satıcılar müşteri kaybetmekten endişe ederken BMA daha temiz kaldırımlar, daha güvenli yaya güzergâhları ve daha sıkı biçimde düzenlenen satış alanları hedefliyor.






