Butan kapsayıcı eğitimi yaygınlaştırıyor, ancak engelli öğrenciler yükseköğretime geçişte engellerle karşılaşıyor

10 dakikalık okuma
Embracing Assistive Technology for Inclusive Education | The Bhutan Live

Okula erişim artıyor, ancak üniversiteye giden yol hâlâ zor

Butan, 13. Beş Yıllık Planı kapsamında 120 kapsayıcı okul kurmayı hedefliyor ve engelli öğrencilerin yüzde 80'inden fazlası kapsayıcı eğitim ortamlarında öğrenim görüyor. Ancak okul eğitimindeki ilerleme, üniversitelere geçişte eşit ölçüde erişilebilir bir yolla desteklenmedi. XII. sınıfa ulaşan öğrenciler hâlâ tercüman eksikliğiyle, erişilemeyen binalarla ve ihtiyaçlarını karşılamayan öğretim yöntemleriyle karşılaşabiliyor.

İçindekiler
  1. Okula erişim artıyor, ancak üniversiteye giden yol hâlâ zor
  2. Kapsayıcı eğitim bir öğrenci için ne ifade ediyor?
  3. Butan okul eğitiminde temelleri nasıl attı?
  4. XII. sınıftan sonraki geçiş neden zor?
  5. Politikalar fırsat vaat ediyor, ancak yükseköğretim kurumlarına daha açık yönlendirme gerekiyor
  6. Üniversiteler hazırlık eksikliklerini tespit ediyor
  7. Changangkha okul yönetiminin rolünü gösteriyor
  8. Mesleki eğitim okul sonrası başka bir yol sunuyor
  9. Dijital araçlar fırsatlar yaratıyor, ancak kullanım için destek gerekiyor
  10. Değerlendirmeler ve uluslararası uygulamalar sonraki adımlara yön veriyor
  11. Öne Çıkanlar

2 Temmuz 2025 itibarıyla temel sorun, ilköğretim ve ortaöğretimde sunulan desteğin yükseköğretime nasıl taşınacağı. Wangsel Sağırlar Enstitüsü Müdürü Dechen Tshering, engelli birçok öğrencinin XII. sınıftan sonra eğitimine devam edememesinden kaygı duyduğunu belirtti. 2016'dan bu yana yalnızca az sayıda öğrenci yükseköğretimi tamamlayabildi; birçok öğrenci ise okuldan sonra nasıl ilerleyeceğini bulmakta zorlanıyor.

Butan'ın Gayrisafi Millî Mutluluk ve sürdürülebilir kalkınma taahhüdü, eğitime toplumun daha geniş hedefleri içinde yer veriyor. Ülke, eğitime erişimi genişletti ve engelli bireyleri destekleyen politikalar benimsedi. Ancak öğrenciler açısından bu taahhütlerin somut desteğe dönüşmesi gerekiyor: sınıfa girebilmek, dersi anlayabilmek, öğrenim materyallerini kullanabilmek ve değerlendirmeleri tamamlayabilmek.

Teknik ve mesleki eğitim ile dijital eğitim girişimi de yeni fırsatlar sunuyor. 2024'te 18 engelli öğrenci teknik ve mesleki eğitim programlarından mezun olmuş, dokuz öğrenci ise yeni kurulan kapsayıcı eğitim merkezlerinde iş deneyimi edinmeye başlamıştı.

Zorluklar bir programa kabul edilmekle sınırlı değil. Eğitim, istihdama, bağımsızlığa ve toplumsal yaşama katılıma giden yolları açabilir. Destek okul kapısında sona erdiğinde gençler, ortaöğretimi tamamlamış olsalar bile bu fırsatlardan yararlanamayabilir.

Reklam

Kapsayıcı eğitim bir öğrenci için ne ifade ediyor?

Kapsayıcı eğitim, öğrencilerin yetenekleri veya geçmişleri ne olursa olsun nitelikli öğrenime erişebilmesi demek. Sınıfta yer bulmak bu vaadin yalnızca bir parçası. Öğrencilerin katılım göstermesini ve başarıya ulaşmasını sağlayacak kaynaklara, desteğe ve öğretim yöntemlerine de ihtiyaçları var.

Dünya Bankası'nın kapsayıcı eğitim rehberi ve UNESCO'nun teknoloji rehberi, fiziksel erişimin ötesine bakmanın önemini vurguluyor. Kapsayıcı bir sistem, kurumların öğretim biçimlerini değiştirmesini, destek sunmasını ve farklı öğrenme ihtiyaçlarına yanıt vermesini de gerektiriyor.

Butan'ın 2017 tarihli Kapsayıcı Eğitim Standartları ve 2019 tarihli Ulusal Eğitim Politikası taslağı, kapsayıcılığı ülkenin eğitim çerçevesine dahil ediyor. Bu yaklaşım, her çocuğun öğrenme ve gelişme fırsatı bulabilmesi için okullardaki çeşitliliğe değer verilmesini, bunun kabul edilmesini ve desteklenmesini amaçlıyor.

Butan'ın coğrafyası, küçük nüfusu ve kültürel mirası korumaya verdiği önem, bu hedeflere nasıl ulaşılacağını şekillendiriyor. Coğrafi zorluklar ve özellikle kırsal bölgelerdeki ulaşım kısıtlılığı, erişimi güçleştirebiliyor. Bu nedenle okulların ve yükseköğretim kurumlarının hem öğrenme ortamını hem de öğrencilerin bu ortama ulaşmasını etkileyen koşulları dikkate alması gerekiyor.

Butan okul eğitiminde temelleri nasıl attı?

Butan'ın engelli çocukların eğitimi için yürüttüğü çalışmalar, 1970'lerde görme engelli çocuklara yönelik ilk özel okulun açılmasıyla başladı. Hükümetin çalışmaları daha sonra engelli çocukların genel eğitim veren okullara dahil edilmesini ve Wangsel Sağırlar Enstitüsü gibi uzmanlaşmış kurumların kurulmasını da kapsayacak şekilde genişledi.

Eğitim ve Becerilerin Geliştirilmesi Bakanlığı (MoESD); erişilebilir Erken Çocukluk Bakımı ve Gelişimi (ECCD) merkezlerine, mevcut okul binalarında değişiklik yapılmasına, yardımcı teknolojilere ve uyarlanmış mobilyalara öncelik verdi. Bu önlemler, binaya girmekten öğrenmeyi mümkün kılan ekipmanları kullanmaya kadar farklı ihtiyaçlara yanıt veriyor.

Başlıca dönüm noktaları birkaç on yıla yayılıyor:

  • 1970'ler: Butan, görme engelli çocuklara yönelik ilk özel okulunu kurdu.
  • 2010: Yükseköğretim Politikası kapsayıcılığa ilişkin hükümler içerdi.
  • 2014–2024: Butan Eğitim Yol Haritası, eşitlikçi, kapsayıcı ve nitelikli eğitim hedeflerini belirledi.
  • 2017: Kapsayıcı Eğitim Standartları, okullarda kapsayıcılığa yönelik beklentileri ortaya koydu.
  • 2018: Engelli Bireylere Yönelik Ulusal Politika, yükseköğretimde, istihdamda ve toplumda gerçek fırsatlar sunulmasını istedi.
  • 2019: Ulusal Eğitim Politikası taslağı kapsayıcılığı ele aldı; Samtse Eğitim Fakültesi ise yükseköğretim kurumlarının hazır olup olmadığını inceledi.
  • 2024: İkinci Ulusal Eğitim Değerlendirmesi engelli çocukları da kapsadı ve dijital eğitim girişimi başlatıldı.
Reklam

XII. sınıftan sonraki geçiş neden zor?

Yükseköğretim kurumlarında engelli öğrencilerin akademik yaşama katılabilmesi için ihtiyaç duyduğu hizmetler çoğu zaman bulunmuyor. Bunlar arasında eğitimli işaret dili tercümanları, not tutucular, erişilebilir öğrenim materyalleri ve danışmanlık hizmetleri yer alıyor. Eksiklikler, özellikle sağır veya görme engelli öğrenciler için ciddi zorluklara yol açabiliyor.

Bir öğrencinin, herkese sunulan materyalin aynısını almak yerine, kullanabileceği bir biçimde hazırlanmış bilgiye ihtiyacı olabilir. Erişilebilir materyaller ve iletişim desteği, öğrencilerin ders içeriğine katılımını sağlar. Bu destek olmadığında, yalnızca kabul edilmek temel güçlükleri ortadan kaldırmaz.

Yükseköğretim kurumlarının binalarında da eksiklikler var. Rampaların, asansörlerin ve erişilebilir tuvaletlerin bulunmaması fiziksel engelli öğrencileri kısıtlayabiliyor. Bir ders öğrenciye açık olsa da kampüsün bazı bölümlerini kullanmak zor, hatta imkânsız olabilir.

Öğretmenler ve diğer personel, farklı öğrenme ihtiyaçlarını destekleme konusunda çoğu zaman yeterli eğitim almıyor. Kapsayıcı öğretim, öğrencilerin katılımını sağlayacak biçimde yöntemleri uyarlamayı gerektiriyor. Makul düzenlemeler, öğrencinin ihtiyaçlarına yanıt veren, öğrenim veya değerlendirme sürecindeki pratik uyarlamalardır. Uygun hazırlık almamış öğretim üyeleri bu düzenlemeleri sağlamakta zorlanabilir.

Damgalama ve farkındalık eksikliği de bu engelleri artırıyor. Özellikle kırsal bölgelerdeki ulaşım güçlükleriyle birleştiğinde, hem yükseköğretime hem de istihdama erişim kısıtlanabiliyor. Tshering'in XII. sınıftan sonra okuldan ayrılan öğrencilere ilişkin kaygıları, gençlerden bu engelleri kendi başlarına aşmalarını beklemek yerine, destekli bir geçişin gerekliliğine işaret ediyor.

Politikalar fırsat vaat ediyor, ancak yükseköğretim kurumlarına daha açık yönlendirme gerekiyor

2018'de kabul edilen Engelli Bireylere Yönelik Ulusal Politika, engelli bireylerin yükseköğretimde, istihdamda ve toplumsal yaşama tam katılımda gerçek fırsatlara sahip olmasını öngörüyor. 2014–2024 Butan Eğitim Yol Haritası ile Ulusal Eğitim Politikası taslağı da özel gereksinimli öğrenciler için özel hükümler içeren eşitlikçi, kapsayıcı ve nitelikli eğitim çağrısında bulunuyor.

2010 tarihli Yükseköğretim Politikası kapsayıcılığa ilişkin hükümler içeriyor, ancak engelli öğrencilerin kabulü, öğretim ve altyapı ihtiyaçlarına dair özel yönlendirmeler sunmuyor. Yükseköğretim kurumlarının genel bir taahhüdü öğrenciler için gündelik uygulamalara dönüştürme konusunda pratik rehberliğe ihtiyacı var.

Dolayısıyla Butan'ın politika çerçevesi eğitimin çeşitli aşamalarını kapsasa da uygulama eşit değil. Yükseköğretim kurumlarının çoğu hâlâ tam kapsayıcılığı sağlayacak hazırlığa sahip değil. Okuldan mezun olmaya yaklaşan bir öğrenci için sonraki kurumda sunulacak destek temel bir kaygı konusu.

Reklam

Üniversiteler hazırlık eksikliklerini tespit ediyor

Ülkenin başlıca yükseköğretim kurumu olan Butan Kraliyet Üniversitesi (RUB), ortaöğretimi tamamlayan engelli öğrenci sayısının arttığını ve daha iyi desteğe ihtiyaç duyulduğunu kabul etti. Okuldan mezun olan bu öğrenci grubunun büyümesi, yükseköğretim düzeyinde hazırlık yapılmasını giderek daha acil hâle getiriyor.

Samtse Eğitim Fakültesi, 2019'da yükseköğretim kurumlarının kapsayıcı eğitime ne ölçüde hazır olduğunu inceledi. Çalışma; altyapı, politika ve öğretim üyelerinin hazırlığı alanlarındaki eksikliklere dikkat çekti. Bu üç alan birbiriyle yakından bağlantılı: erişilebilir binalar öğrencilerin öğrenim alanlarına ulaşmasını sağlıyor, kurumsal kurallar desteğin düzenlenmesine yardımcı oluyor, hazırlıklı öğretmenler ise katılımı mümkün kılıyor.

RUB ve MoESD yetkilileri; eğitim kurumları, kamu kurumları ve topluluklar arasındaki işbirliğinin önemini vurguladı. Hükümetin 13. Beş Yıllık Planı, 120 kapsayıcı okul hedefinin yanı sıra kapsayıcı altyapının genişletilmesini, yardımcı teknolojilerin sağlanmasını ve öğretmenlerle yöneticilerin kapasitesinin geliştirilmesini içeriyor.

Yükseköğretimdeki öncelikler arasında daha açık kurumsal yönergeler, destek hizmetleri ve erişilebilir tesislere yatırım ile öğretim üyeleri ve personele yönelik eğitim bulunuyor. Politikaların ve uygulamaların yönlendirilmesi için veri toplama ve izleme çalışmalarının da güçlendirilmesi gerekiyor. Bu önlemler, yükseköğretim kurumlarında hâlihazırda belirlenen somut eksikliklere yanıt veriyor.

Changangkha okul yönetiminin rolünü gösteriyor

Thimphu'daki Changangkha Ortaöğretim Okulu, kapsayıcılığın uygulamadaki örneklerinden birini sunuyor. 2021'de okulda yaklaşık 85 engelli çocuk öğrenim görüyordu ve okul, farklı ihtiyaçları olan öğrencilere destek olmak için çeşitli yöntemlerden yararlanıyordu.

Okulun başuzmanı ve Perkins Eğitim Liderliği Programı mezunu Nyendo, kapsayıcı bir okula liderlik etmenin gerektirdiklerini ve mesleki hazırlığın değerini şöyle anlattı:

Engellilik alanında derinlemesine bilgi sahibi olmadan, birden fazla engeli olan çok sayıda çocuğun bulunduğu büyük ve kapsayıcı bir okula liderlik etmek her zaman zor oldu. Eğitim Liderliği Programı, hem okulda hem de okul dışında birden fazla engeli ve sağırlık-körlüğü olan çocuklara nitelikli hizmet sunabilmemiz için kapsayıcı bir okul müdürü olarak üstlendiğim görevi destekliyor.

Nyendo'nun anlatımı, günlük desteğin merkezinde liderlik ve eğitimin bulunduğunu gösteriyor. Birden fazla engeli veya sağırlık-körlüğü olan çocuklar, okul yaşamının farklı alanlarında desteğe ihtiyaç duyabilir. Okul yöneticilerini ve öğretmenleri hazırlamak, kurumların bu ihtiyaçlara yanıt vermesine yardımcı olur.

Changangkha'nın deneyimi, mesleki gelişimde uluslararası işbirliğinin de rolünü gösteriyor. Çalışmaları, öğrencilerin okuldan sonra devam edebileceği yükseköğretim kurumları da dahil olmak üzere her düzeydeki eğitimcilere sürekli destek verilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Reklam

Mesleki eğitim okul sonrası başka bir yol sunuyor

Teknik ve mesleki eğitim ve öğretim (TVET), geleneksel akademik programa bir alternatif oluşturuyor. Bu eğitim, istihdama yönelik pratik becerilere odaklanıyor. Wangsel Enstitüsü ve diğer merkezler, engelli öğrencileri iş hayatına hazırlamaya yönelik uzmanlaşmış programlar geliştirdi.

2024 itibarıyla 18 engelli öğrenci TVET programlarından mezun olmuştu. Dokuz öğrenci ise yeni kurulan kapsayıcı eğitim merkezlerinde iş deneyimi edinmeye başlamıştı. Bu rakamlar, eğitimden pratik deneyime uzanan küçük ama somut bir yolu ortaya koyuyor.

Mesleki programlar istihdam edilebilirliği, bağımsızlığı ve toplumsal katılımı destekleyebilir. Üniversite eğitimi yerine pratik eğitime yönelen öğrencilerin ilgi alanlarına veya koşullarına göre seçeneklerini genişletir.

Butan'ın alternatif yolları genişletme çabaları, yükseköğretimi erişilebilir kılma gereğiyle birlikte yürütülüyor. Engellilik, öğrencilerin hangi tür ileri eğitim fırsatlarına erişebileceğini belirlememeli; her iki yolda da fırsat sunulmalı.

Dijital araçlar fırsatlar yaratıyor, ancak kullanım için destek gerekiyor

MoESD, UNICEF ve Avrupa Birliği, 2024'te Butan'da Eğitim ve Becerilerde Dijitalleşmeye Kapsayıcı Erişimin Desteklenmesi girişimini başlattı. Proje; öğrenciler ve öğretmenler arasında bilgi teknolojisi okuryazarlığını geliştirmeyi, bir Eğitim Teknolojisi Çerçevesi hazırlamayı ve on okulda dijital beceri eğitimi uygulamayı hedefliyor.

Dijital araçlar öğrenimi daha erişilebilir kılmaya yardımcı olabilir. Ekran okuyucular, yazılı dijital bilgileri buna ihtiyaç duyan kişiler için sese dönüştürür. Konuşmayı metne çeviren yazılımlar, sözlü bilgilerin yazılı biçimde sunulmasını sağlayabilir. Çevrimiçi öğrenme platformları da görme, işitme veya hareket kısıtlılığı olan öğrencilerin eğitime erişmesine yardımcı olabilir.

Öğrencilerin ve eğitimcilerin bu araçlara erişmesi ve onları kullanma eğitimi alması gerekiyor. Bir teknolojinin öğrenimin yararlı bir parçası olup olmayacağını fiyatı ve erişilebilirliği de etkiliyor. Bir cihaz veya programın, kullanım için gereken beceri ve destekle birlikte sunulması gerekiyor.

UNICEF Butan Temsilci Yardımcısı Fawzia Hoodbhoy, değişen dijital dünyaya hazırlık ve çevrimiçi güvenlik de dahil olmak üzere girişimin daha geniş amacını şöyle anlattı:

Eğitimde Dijitalleşme Girişimi yalnızca teknolojiyle sınıfı buluşturmakla ilgili değil… öğretme, öğrenme ve düşünme biçimimizi dönüştürmekle ilgili. Gençlerimizi hızla değişen dijital dünyada başarılı olmak ve çevrimiçi güvenliklerini sağlamak için ihtiyaç duydukları becerilerle donatmakla ilgili.

Girişim, dijital erişimi öğretim yöntemleri ve beceri gelişimiyle ilişkilendiriyor. Engelli öğrenciler açısından girişimin değeri, araçların ve eğitimin öğrencilerin eğitime katılımını engelleyen sorunlara yanıt verip vermemesine bağlı.

Reklam

Değerlendirmeler ve uluslararası uygulamalar sonraki adımlara yön veriyor

2024'te gerçekleştirilen İkinci Ulusal Eğitim Değerlendirmesi engelli çocukları da kapsadı. Bu katılım, kayıtların yanı sıra öğrenme çıktılarının da izlenmesi gerektiğini kabul ediyor. UNICEF Butan, bu değerlendirmelerin çocukların nasıl öğrendiğini anlamak ve daha fazla desteğin nerede gerektiğini belirlemek açısından kritik olduğunu ifade etti.

Butan'ın çalışmaları, Dünya Bankası ve UNESCO'nun desteklediği yaklaşımlarla örtüşüyor. Her iki kuruluş da hükümet genelinde harekete geçilmesini, öğretmen eğitimine yatırım yapılmasını ve eğitim alanındaki kuruluşların işbirliği yapmasını savunuyor. Rehberleri, yerel koşullara uygun politikalar ve eylem planları, hedefli destek, makul düzenlemeler ve erişilebilir öğrenme ortamları çağrısında bulunuyor.

Ebeveynler, topluluklar ve engelli bireyleri temsil eden kuruluşlar da desteğin şekillendirilmesinde rol oynuyor. Teknoloji ve yenilik de yaklaşımın bir parçasını oluşturuyor; öğrencilerin her gün yararlandığı personel, tesisler ve kurumsal düzenlemeler de bu kapsamda yer alıyor.

Ruanda ve Zambiya, örnek kapsayıcı okullar ve eğitimcilere yönelik uzmanlaşmış programlar kurdu. Bu örnekler liderliğin, personel gelişiminin ve sürdürülebilir yatırımın değerini ortaya koyuyor. Butan'ın okul deneyimi, yükseköğretime hazırlık çalışması ve ulusal değerlendirmesi de bu çalışmaların ülkede nerelerde gerektiğini gösteriyor.

Okul ile ileri eğitim arasındaki açığı kapatmada kamu kurumlarının, eğitim kurumlarının, sivil toplumun ve uluslararası ortakların hepsine rol düşüyor. Butan'ın önündeki pratik görev, Gayrisafi Millî Mutluluk ve sürdürülebilir kalkınma taahhütlerini erişilebilir sınıflar, hazırlıklı öğretmenler, işlevsel destek hizmetleri ve XII. sınıftan sonra gerçek seçeneklerle buluşturmak.

Öne Çıkanlar

  • Engelli öğrencilerin yüzde 80'inden fazlası kapsayıcı eğitim ortamlarında öğrenim görüyor; Butan'ın 13. Beş Yıllık Planı 120 kapsayıcı okul kurmayı hedefliyor.
  • Yükseköğretime başlayan öğrenciler; tercüman, erişilebilir materyal ve diğer hizmetlerin eksikliğinin yanı sıra erişilemeyen binalar ve personelin yetersiz eğitimiyle karşılaşıyor.
  • 2018 tarihli Engelli Bireylere Yönelik Ulusal Politika, yükseköğretim ve istihdamda gerçek fırsatlar sunulmasını istiyor; 2010 tarihli Yükseköğretim Politikası ise kurumlara ayrıntılı yönlendirme sağlamıyor.
  • Samtse Eğitim Fakültesinin 2019'da yaptığı çalışma, altyapı, politika ve öğretim üyelerinin hazırlığı alanlarında eksiklikler tespit etti.
  • 2024 itibarıyla 18 engelli öğrenci mesleki eğitim programlarından mezun olmuş, dokuz öğrenci ise kapsayıcı eğitim merkezlerinde iş deneyimi edinmeye başlamıştı.
  • 2024'te başlatılan dijital girişim on okulda beceri eğitimini kapsarken, İkinci Ulusal Eğitim Değerlendirmesi engelli çocukları da içerdi.
  • Kapsayıcılığı ortaöğretim sonrasına taşımada erişilebilir tesisler, eğitimli öğretmenler, daha açık yönergeler ve eşgüdümlü destek temel önem taşıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir