Çin, 9 Temmuz Tarife Son Tarihi Yaklaşırken Çıkarlarına Zarar Veren ABD Anlaşmalarına Karşı Ticaret Ortaklarını Uyardı

11 dakikalık okuma
Understanding the impact and the dangers of the U.S.-China trade war

Pekin, tarife müzakerelerine sınır çiziyor

Çin, ABD ile ticaret anlaşmaları müzakere eden ülkelerin, anlaşmalarının Çin’in çıkarlarına zarar vermesi hâlinde “kararlı ve karşılıklı” önlemlerle karşılaşacağı uyarısında bulundu. 30 Haziran 2025 itibarıyla bu uyarı, 9 Temmuz’daki son tarih öncesinde ABD tarifelerinden muafiyet sağlamaya çalışan hükümetler üzerindeki baskıyı artırıyor.

İçindekiler
  1. Pekin, tarife müzakerelerine sınır çiziyor
  2. Washington ne istiyor, Çin neden karşı çıkıyor?
  3. Tarife karşılaşması nasıl gelişti?
  4. Çin, ABD dışındaki ilişkilerini güçlendiriyor
  5. Japonya ve Güneydoğu Asya iki önemli ilişkiyi tartıyor
  6. Avrupa, Çin’den vazgeçmeden tarife muafiyeti arıyor
  7. İşletmeler daha yüksek maliyetlerle ve daha az kolay alternatifle karşı karşıya
  8. Piyasalar ve büyüme tahminleri belirsizliği yansıtıyor
  9. 9 Temmuz, ticaret kuralları anlaşmazlığında karar anı
  10. Öne Çıkanlar

ABD, birçok Çin malına uyguladığı tarifeleri yüzde 145’e kadar yükseltirken Çin de Amerikan ürünlerine yüzde 125 oranında misilleme tarifesi getirdi. Washington, diğer ülkelerin çoğuna yönelik yeni tarifelerini 90 günlüğüne askıya alarak bu hükümetlere müzakere için zaman tanıdı. Çin ise yoğun tarife baskısı altında kalmaya devam ediyor.

Çin Ticaret Bakanlığı, Washington’ın tarife muafiyeti karşılığında ticaret ortaklarından Çin’le ekonomik ilişkilerini sınırlandırmalarını istediğine ilişkin haberlerin ardından bu uyarıyı yaptı. Üst düzey Çinli yetkililer ve devlet medyası da bakanlığın tutumunu yineleyerek ABD pazarına erişim müzakerelerini, diğer ülkelerin Pekin’le ilişkilerine dair daha geniş bir anlaşmazlığa dönüştürdü.

ABD yönetimi, muafiyet koşulu olarak Çin’le ticaretin kısıtlanmasını talep ettiğini resmen doğrulamadı. Ancak Başkan Donald Trump, böyle bir stratejinin değerlendirildiğini ima etti. Washington, tarifelerin açıklanmasından bu yana 70’ten fazla ülkenin yeni ticaret anlaşmaları için müzakere etmeye ilgi gösterdiğini söylüyor.

Japonya, Güney Kore, Avrupa Birliği üyeleri ve Güneydoğu Asya ekonomileri pratik bir ikilemle karşı karşıya: Pazar olarak ABD’ye bağımlıyken yatırım, tedarik, teknoloji veya müşteri bakımından Çin’e de bel bağlıyorlar. Bir hükümeti memnun edecek bir taviz, diğerinden ekonomik karşılık görmelerine yol açabilir.

Çin Ticaret Bakanlığı tutumunu doğrudan şöyle açıkladı:

Çin’in çıkarları pahasına herhangi bir tarafın anlaşmaya varmasına kesinlikle karşıyız. Böyle bir şey olursa Çin bunu asla kabul etmeyecek ve kararlı karşı önlemler alacaktır.

Reklam

Washington ne istiyor, Çin neden karşı çıkıyor?

Pekin’in uyarısını tetikleyen başlıca gelişme, ABD’nin Çin’e uyguladığı tarifeleri keskin biçimde artırması ve diğer ülkelerin Çin’le ticaretlerini kısıtlayarak muafiyet elde etme ihtimali oldu. Washington, Japonya, Güney Kore ve Avrupa Birliği üyeleri dâhil onlarca ticaret ortağıyla görüşmelere başladı.

Müzakerelere ilişkin haberlerde, ABD’nin Çin’i ekonomik açıdan yalnızlaştırmaya çalıştığı aktarılıyor. Tarife muafiyeti isteyen ülkelerden Pekin’le ilişkilerini azaltmaları istenebilir; aksi hâlde ikincil tarifeler ve başka yaptırımlar uygulanabilir. İkincil tarifeler, baskıyı ABD ile Çin arasındaki doğrudan ticaretin ötesine taşıyarak Çin’le ticaret yapan ülkeleri de kapsayabilir.

ABD’nin bu koşulu müzakerelerde öne sürdüğünü resmen doğrulamamış olması, Çin’in ticaret uyarısına ilişkin haberde de belirtilmişti. Bu ayrım Washington’la müzakere eden hükümetler açısından önem taşıyor: Önerilen strateji ve Çin’in buna yanıtı kamuoyuna açıkken, bireysel anlaşmaların kesin koşulları görüşmelerin bir parçası olmaya devam ediyor.

Çinli yetkililer, ABD’nin yaklaşımını “tek taraflı zorbalık” olarak nitelendirdi. Pekin, ülkelerin kendilerine geçici bir avantaj sağlamak için başka bir ülkenin ekonomik çıkarlarından vazgeçmemesi gerektiğini savunuyor.

Ticaret Bakanlığı, yatıştırma ve uzlaşmanın ne barış ne de saygı getireceği uyarısında bulundu. Bakanlık, kısa vadeli kazançlar uğruna başka bir ülkenin çıkarlarından vazgeçmeyi “kaplanla derisi için pazarlık etmeye” benzetti. Bu ifade, güçlü bir tarafla pazarlığa oturmanın, bunu isteyen ülke açısından tehlikeler barındırabileceğine işaret ediyor.

Tarife muafiyeti için müzakere eden bir hükümetin hesabı, Çin’in uyarısıyla daha karmaşık hâle geliyor. ABD sınırındaki düşük vergiler ihracatçılarına yardımcı olabilir; ancak Çin’i etkileyen kısıtlamalar yatırımları, gelecekteki satışları veya sanayisinin ihtiyaç duyduğu malların tedarikini tehdit edebilir.

Tarife karşılaşması nasıl gelişti?

Tarife anlaşmazlığı, dünyanın en büyük iki ekonomisi ve bunların ticaret ortaklarını kapsayan bir çekişmeye dönüştü. Washington, Amerikan sanayilerini korumak, üretimi ülkeye çekmek ve uzun süredir devam eden ticaret dengesizliklerini gidermek için tarifelere ihtiyaç duyulduğunu savunuyor. Ticaret dengesizliği, bir ülkenin başka bir ülkeden sattığından daha fazla mal satın alması durumunda ortaya çıkar.

Çin, kendi tarifeleriyle ve özellikle ABD’yi hedef alan kritik mineral ihracatı kısıtlamalarıyla karşılık verdi. Bu önlemler Çin sanayilerini korumayı ve Pekin’in çatışmayı tırmandırmaya hazır olduğunu göstermeyi amaçlıyor.

9 Temmuz’daki son tarih öncesinde yaşanan başlıca gelişmeler şöyle:

  • ABD, Çin’den ithal edilen birçok ürüne uyguladığı tarifeleri yüzde 145’e kadar yükseltti.
  • Çin, Amerikan ürünlerine yüzde 125 oranında misilleme tarifesi uyguladı ve kritik mineral ihracatına kısıtlamalar getirdi.
  • Washington, müzakereleri sürdürürken diğer ülkelerin çoğuna yönelik yeni tarifelerini 90 günlüğüne askıya aldı.
  • Çin, ülkeleri Çin’in çıkarları pahasına Washington’la anlaşma yapmamaları konusunda uyardı.
  • 30 Haziran 2025 itibarıyla, ABD’nin “karşılıklı tarifeleri” için 9 Temmuz’da belirlenen son tarih öncesinde müzakereler sürüyordu.

Tarife, bir ürün ülkeye girdiğinde alınan vergidir. Daha yüksek bir tarife, ithal ürünü pazara sokmayı pahalılaştırır ve işletmeleri maliyeti üstlenmeye, fiyatları artırmaya ya da başka bir tedarikçi bulmaya zorlar. Washington ve Pekin’in uyguladığı oranlarda, tarifenin tutarı ithal edilen malların değerini aşabilir.

ABD yönetimi, anlaşmaya varamayan ülkelerin son tarihin ardından tek taraflı tarife artışlarıyla karşılaşabileceği mesajını verdi. Eleştirmenler, büyüyen çatışmanın küresel durgunluk riskini artırdığı ve ticareti düzenleyen uluslararası kurallar sistemini zayıflattığı uyarısında bulunuyor.

Reklam

Çin, ABD dışındaki ilişkilerini güçlendiriyor

Devlet Başkanı Xi Jinping, Çin’in ekonomik tepkisini Vietnam, Malezya ve Kamboçya’ya yaptığı diplomatik ziyaretlerle birleştirdi. Bu ziyaretlerle, Washington Pekin ve ticaret ortaklarına baskıyı artırırken bölgesel ilişkilerin güçlendirilmesi ve ekonomik bütünleşmenin teşvik edilmesi amaçlandı.

Xi, diğer ülkeleri “tek taraflı zorbalığa” direnmeye, uluslararası ticarette adalet ve hakkaniyeti savunmaya çağırdı. Çin ayrıca ihracat pazarlarını çeşitlendirmeye, Avrupa Birliği ve Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) ile ilişkilerini derinleştirmeye çalışıyor. Her ikisi de Çin’in önemli ticaret ortakları.

Xi, Azerbaycan Cumhurbaşkanı’yla yaptığı görüşmede ticaret savaşlarının yol açabileceğini düşündüğü zararı şöyle anlattı:

tüm ülkelerin meşru hak ve çıkarlarını zedelemek, çok taraflı ticaret sistemine zarar vermek ve dünya ekonomik düzenini etkilemek.

Xi, Çin’in uluslararası hukuku ve Birleşmiş Milletler merkezli küresel sistemi savunmak için diğer ülkelerle çalışmaya hazır olduğunu da belirtti. Mesajı, tarife anlaşmazlığını ülkelerin ekonomik anlaşmazlıkları nasıl çözmesi gerektiğine dair daha geniş bir tartışmayla ilişkilendirdi.

Çin Ticaret Bakanlığı, Çin’in aleyhine ABD muafiyetlerinden yararlanan ülkelerin sonuçlarla karşılaşacağını açıkça belirtti. Çin Uluslararası Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Akademisi’nde kıdemli araştırmacı olan Zhou Mi, olası maliyetleri şöyle anlattı:

Bu ülkeler böyle davrandıklarında, Çin’in muhalefetiyle karşılaşacaklar. Bu da kalkınma çıkarlarını, gelecekteki pazar fırsatlarını ve güvenilirliklerini olumsuz etkileyebilir.

Pekin, böyle bir anlaşma nedeniyle herhangi bir ülkeye karşı alacağı önlemleri belirtmedi. Washington’a yönelik tarifeleri ve kritik mineral kısıtlamalarını da içeren mevcut tepkisi, ekonomik önlemlerinin ithal mallara uygulanan vergilerin ötesine geçtiğini gösteriyor.

Japonya ve Güneydoğu Asya iki önemli ilişkiyi tartıyor

Japonya, iki ekonomi arasında seçim yapmanın neden zor olduğunu gösteriyor. Kârlılığının yaklaşık yüzde 20’si ABD pazarından, yüzde 15’i ise Çin’den geliyor. Bu oranlar, Japonya’nın anlaşmazlığın her iki tarafında da önemli çıkarları olduğunu ve zorunlu bir seçimden yana olmak için pek az nedeni bulunduğunu gösteriyor.

Japonya ve Güney Kore, Çin’le istikrarlı ekonomik ilişkileri sürdürmeye çalışırken tarife muafiyeti müzakereleri için Washington’a üst düzey heyetler gönderdi. Görüşmeler hem ABD’nin son tarih baskısı hem de Pekin’in uyarısı altında yürütülüyor.

Güneydoğu Asya ülkeleri de benzer bir sorunla karşı karşıya; çünkü birçoğu Çin yatırımlarına ve ABD’deki tüketime bağımlı. Çinli şirketler ve tedarikçiler üretimi desteklerken ABD’deki alıcılar bitmiş ürünlere talep sağlıyor.

Politika danışmanlığı şirketi Plenum’un ortağı Bo Zhengyuan, bu bağımlılığın hükümetlerin ABD taleplerini kabul etme isteğini neden sınırlayabileceğini şöyle açıkladı:

Ülkeler yatırım, sanayi altyapısı, teknoloji bilgisi ve tüketim açısından Çin’e büyük ölçüde bağımlıysa ABD’nin taleplerini kabul edeceklerini sanmıyorum. Güneydoğu Asya ülkelerinin çoğu bu gruba giriyor.

Şirketlerin tedarik zincirlerini Çin’den başka ülkelere kaydırmasından yarar sağlayan Vietnam, malların başka ülke üzerinden aktarıldığı aktarmalı ticaret uygulamalarına karşı önlem alma sözü verdi. Bu bağlamda aktarmalı ticaret, Çin mallarının sahte beyanlarla başka bir ülkeden geçirilerek ABD pazarına sokulması anlamına geliyor. Bu uygulamayı önlemek, Vietnam’ın ticari baskıya verdiği yanıtın bir parçası hâline geldi.

Hong Kong Üniversitesi’nde finans profesörü olan Zhiwu Chen, ülkelerin seçeneklerinin sınırlarını şöyle anlattı:

Çin’in tarafını tutup ABD’yi karşılarına almak için pek fazla hareket alanları yok.

Bu iki değerlendirme, birbirine zıt baskıları ortaya koyuyor. Çin’le yakın ekonomik bağlar kısıtlamaları maliyetli hâle getirirken, ABD pazarına bağımlılık da Washington’la çatışmayı pahalıya mal ediyor.

Reklam

Avrupa, Çin’den vazgeçmeden tarife muafiyeti arıyor

Avrupa Birliği de Washington’ın müzakere talepleri ile Pekin’in uyarısı arasında kaldı. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, ABD’ye dost ülkelere tarife uygulamak yerine Çin’le ticaret dengesizliklerini gidermek için müttefikleriyle birlikte çalışması çağrısında bulundu.

AB, sanayi ürünlerine karşılıklı olarak uygulanan tarifelerin kaldırılmasını önerdi. Bu, Avrupa Birliği ile ABD arasındaki ticarette söz konusu ürünlerin ithalat vergilerinin kaldırılması anlamına geliyor.

Amerikalı müzakereciler, katma değer vergisi kurallarında, dijital düzenlemelerde ve gıda güvenliği standartlarında değişiklikler dâhil daha kapsamlı tavizler istedi. Katma değer vergisi, üretim ve satış aşamalarında alınan bir tüketim vergisidir. Dijital düzenlemeler teknoloji sektöründeki faaliyetleri düzenlerken gıda güvenliği standartları hangi gıda ürünlerinin hangi koşullarda pazara girebileceğini belirler.

Bu talepler, görüşmeleri yalnızca tarife oranlarıyla ilgili bir müzakerenin ötesine taşıyor. Avrupa hükümetleri için anlaşma; ihracatçıların yanı sıra teknoloji şirketlerini ve gıda üreticilerini etkileyen kuralları ve ülke içindeki vergi düzenlemelerini de kapsayabilir.

Birleşik Krallık, Çin’den ekonomik olarak uzaklaşma fikrini kamuoyu önünde reddetti. Maliye Bakanı Rachel Reeves şöyle dedi:

ilişki kurmamak çok akılsızca olur

Reeves, dünyanın ikinci büyük ekonomisiyle ilişkileri kastetti. Bu tutum, hükümetler ABD’yle anlaşmalar yapmaya çalışırken Çin’in ekonomik önemini koruduğunu gösteriyor.

Avrupa ve Asya başkentlerinin önündeki acil görev aynı: Başka yerlerdeki işletmelerini destekleyen ekonomik ilişkileri korurken ABD pazarına erişim sağlamak. Çin’in uyarısı, bu hesaplamada yalnızca tarife muafiyetini değil, yapılacak anlaşmanın koşullarını da belirleyici kılıyor.

İşletmeler daha yüksek maliyetlerle ve daha az kolay alternatifle karşı karşıya

İşletmeler, artan maliyetler, aksayan ticaret güzergâhları ve üretimle tedarikin nerede yapılacağına ilişkin belirsizlik nedeniyle ticari çatışmanın etkisini şimdiden hissetti. Tarifeler, bir şirketi fabrikalar, tedarikçiler ve müşterilerle yıllar içinde kurduğu ilişkiler üzerine inşa edilen kararları yeniden değerlendirmeye zorlayabilir.

Çok uluslu şirketlerin çoğu “Çin+1” stratejisini benimsedi. Bu strateji, Washington ile Pekin arasındaki gerilime maruz kalma riskini azaltmak için Çin’deki üretimin bir kısmını sürdürürken başka yerlerde ek kapasite oluşturmak anlamına geliyor. Vietnam, Meksika ve Hindistan bu değişikliklerin yöneldiği ülkeler arasında yer aldı.

ABD şimdi bu alternatif pazarlara da yeni tarifeler uyguluyor. Bunun sonucunda üretimi Çin dışına taşımanın maliyet avantajı azalıyor. Tarife risklerini düşürmek için taşınan bir işletme, yeni yerinde de ek vergilerle karşılaşabilir.

Çin’deki Avrupa Birliği Ticaret Odası Başkanı Jens Eskelund, şirketlerin tedarik zincirlerinde şimdiden önemli değişiklikler yaptığını, ancak daha fazla yeniden yapılanmanın bir gecede gerçekleşemeyeceğini söyledi. Tedarik zinciri, malzeme ve bileşenleri üretim sürecinden geçirerek bitmiş ürünü alıcıya ulaştıran ağdır.

Şirketler için yeni bir yere taşınmak, yalnızca tarifesi daha düşük bir ülke seçmekten ibaret değil. Büyük pazarlara erişimi düzenleyen kurallar müzakere edilirken üretim ve tedarik düzenlemelerini de yeniden gözden geçirmeleri gerekiyor.

İşletmeler artan ithalat maliyetlerini fiyatlara yansıttığında tüketiciler de daha yüksek fiyatlarla karşılaşabilir. Dolayısıyla aksama, hükümetleri ve ihracatçıları aşarak tarifelerden etkilenen ürünleri satın alan insanlara kadar uzanıyor.

Reklam

Piyasalar ve büyüme tahminleri belirsizliği yansıtıyor

Tarife çatışması şiddetlenirken küresel piyasalarda dalgalanmalar görüldü. Yatırımcıların ticaret politikalarına ve ekonomik görünüme ilişkin belirsizlik ortamında güvenli liman arayışına girmesiyle altın ve euro hızla değer kazandı.

Uluslararası Para Fonu, uzun süreli bir ticaret çatışması riskine işaret ederek küresel büyüme tahminini aşağı çekti. Küresel büyümenin yavaşlaması, ekonomilerin daha düşük hızda büyümesinin beklendiği anlamına geliyor; bu da anlaşmazlığı tarife anlaşmaları için doğrudan müzakere eden ülkelerin ötesinde bir sorun hâline getiriyor.

Çin, ekonomik büyüme hedefini koruma ve tarife etkisini hafifletmek için ek mali ve parasal teşvikleri devreye sokma sözü verdi. Mali önlemler hükümet harcamalarını ve vergilendirmeyi kapsarken parasal önlemler para ve krediye erişimi ve bunların maliyetini etkiler.

Birbiriyle yarışan politikalar, çatışmanın ülkelerin kendi içindeki kararları da aralarındaki ticareti de etkilediğini gösteriyor. Washington, ülke içindeki üretimi teşvik etmek için tarifelere başvururken Pekin, misillemesinin yanı sıra ekonomik destek hazırlıyor.

İşletmeler, müzakerelerin nihai sonucunu öğrenmeden yatırım ve satın alma kararları vermek zorunda. Bu belirsizlik, artan ticaret maliyetleri ve tedarik zincirlerindeki aksamayla birlikte küresel görünümün zayıflamasının ardındaki baskılardan biri.

9 Temmuz, ticaret kuralları anlaşmazlığında karar anı

ABD’nin “karşılıklı tarifeleri” için belirlenen 9 Temmuz son tarihi sıradaki kritik tarih. Hükümetler daha yüksek vergilerden kaçınmak için müzakere ederken Çin, çıkarlarına zarar veren anlaşmalar konusunda uyarıda bulunuyor.

Anlaşmazlık, ülkelerin ortak kurallar ve kurumlar çerçevesinde hareket ettiği çok taraflı ticaret sisteminin geleceğini de ilgilendiriyor. Washington, rakiplerinden ve müttefiklerinden taviz koparmak için giderek daha fazla tek taraflı tarife uyguluyor. Çin ise kendi ekonomik çıkarlarını savunurken kendisini çok taraflılığın ve kurallara dayalı ticaretin savunucusu olarak sunuyor.

Çinli yetkililer, güçlü ülkelerin zayıf ülkelere taleplerini dayattığı “orman kanunlarına” dönüşe karşı uyarıda bulundu. Böyle bir yaklaşımın tüm ülkeleri mağdur edeceğini savunarak adalet, hakkaniyet ve karşılıklı yarar ilkeleri doğrultusunda ABD’nin ticari baskısına direnilmesi çağrısı yaptılar.

Müzakereler, hükümetlerin Pekin’i kışkırtacak koşulları kabul etmeden ABD’den tarife muafiyeti alıp alamayacağını belirleyecek. Sonuçlar pazara erişimi, tedarik zincirlerini ve ABD ile Çin arasındaki ekonomik güç dengesini etkileyecek.

Her iki ekonomiye de bağımlı ülkeler için acil sorun somut: ABD’nin son tarihi yaklaşırken ihracatçılarını korumak, yatırımları ve tedariki sürdürmek ve yeni yaptırımlardan kaçınmak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Çin, çıkarlarına zarar veren ABD ticaret anlaşmaları yapan ülkelere karşı “kararlı ve karşılıklı” önlemler alacağı tehdidinde bulundu.
  • ABD’nin birçok Çin malına uyguladığı tarifeler yüzde 145’e kadar çıkıyor; Çin, Amerikan ürünlerine yüzde 125 oranında misilleme tarifesi getirdi.
  • Trump stratejinin değerlendirildiğini ima etse de ABD, Çin’le ticaretin kısıtlanmasının tarife muafiyeti koşulu olduğunu resmen doğrulamadı.
  • ABD yönetimine göre 70’ten fazla ülke ABD’yle ticaret anlaşması müzakerelerine ilgi gösterdi.
  • Japonya, Güney Kore, Avrupa ülkeleri ve Güneydoğu Asya ekonomileri Washington ve Pekin’le önemli ilişkilerini korumaya çalışıyor.
  • Çin, başka ülkelerle diplomatik ve ekonomik bağlarını güçlendirirken karşılık olarak tarifelere ve kritik mineral ihracatı kısıtlamalarına başvuruyor.
  • Artan maliyetler, tedarik zincirlerindeki aksamalar ve belirsizlik piyasaları sarstı ve IMF’nin daha düşük küresel büyüme tahminine katkıda bulundu.
  • 30 Haziran 2025 itibarıyla, ABD’nin “karşılıklı tarifeleri” için 9 Temmuz’da belirlenen son tarih öncesinde müzakereler sürüyordu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir