Vietnam ve Çin, Küresel Gıda Araştırmasında Guyana'nın Ardından Geliyor
Nature Food'da yayımlanan ve 186 ülke ile bölgeyi kapsayan araştırmaya göre Vietnam, yedi temel gıda grubunun altısında kendi üretimiyle yurt içi beslenme ihtiyaçlarını karşılayabiliyor. Böylece Çin'le aynı sırayı paylaşırken yalnızca Guyana'nın gerisinde kalıyor. Güney Amerika'da yaklaşık 800 bin nüfuslu Guyana, yedi grubun tamamında ölçütü karşılayabilen tek ülke oldu.
İçindekiler
- Vietnam ve Çin, Küresel Gıda Araştırmasında Guyana'nın Ardından Geliyor
- Araştırmacılar Gıda İhtiyaçlarını Nasıl Ölçtü?
- Pirinç, Tarımsal Ürünler ve Su Ürünleri Vietnam'ın Konumunu Destekliyor
- İhracat ve Yurt İçi Arzın Farklı Rolleri Var
- Ülkelerin Çoğu Neden İhtiyacın Tamamını Karşılayamıyor?
- İthalata Bağımlılık Bazı Yerleri Daha Kırılgan Kılıyor
- Bölgesel İşbirliğinin Sınırları Var
- Ticaret ve İklim Değişikliğine Uyum Çözümün Parçası Olmayı Sürdürüyor
- 2032 Tahminleri İyileşme İmkânına İşaret Ediyor
- Öne Çıkan Noktalar
Almanya'daki Göttingen Üniversitesi ve İskoçya'daki Edinburgh Üniversitesi'nden araştırmacılar, ülkelerin ürettikleri gıda miktarlarını dengeli beslenme için gereken miktarlarla karşılaştırdı. Temel soruları açıktı: Uluslararası gıda ticareti aniden durursa hangi ülkeler, nüfuslarını kendi ülkelerinde üretilen gıdalarla besleyebilir?
Vietnam'ın konumu; pirinç, meyve, sebze, balık, et ve nişastalı ürünler üreten, aynı zamanda uluslararası pazarlara da tedarik sağlayan tarım sektörünü yansıtıyor. Ülkenin hem yurt içindeki tüketicilere hizmet verebilmesi hem de gıda ihraç etmesi, ticaretteki aksamalar, iklim kaynaklı şoklar ve jeopolitik gerilimler sırasında gıda tedarikinin korunmasına ilişkin tartışmalarda ona önemli bir yer kazandırıyor.
Küresel tablo ise çok daha kaygı vericiydi. Değerlendirilen 186 ülke ve bölgenin 154'ü yalnızca iki ila beş gıda grubunda kendi kendine yeterliydi. Afganistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Makao (Çin), Katar ve Yemen, yedi kategorinin hiçbirinde yurt içi talebi kendi üretimleriyle karşılayamadı.
Vietnam'a ilişkin bulgular, ülkeyi geniş bir yurt içi gıda arzına sahip küçük bir grubun arasına yerleştiriyor. Ülkenin güçlü yanı, pirinç ihracatçısı rolüyle özdeşleşen yüksek hasat miktarlarının yanı sıra çok çeşitli gıdalar üretebilmesi.
Araştırmacılar Gıda İhtiyaçlarını Nasıl Ölçtü?
Araştırmada, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü'nün (FAO) verileri kullanıldı ve yurt içi üretim, Dünya Doğayı Koruma Vakfı'nın (WWF) Livewell beslenme programındaki gereksinimlerle karşılaştırıldı. Beslenme ölçütü yedi temel gıda grubunu kapsıyordu: tahıllar, sebzeler, meyveler, nişastalı temel gıdalar, süt ürünleri, et ve balık.
Kendi kendine yeterlilik, belirli bir gıda grubunda ülke sınırları içinde nüfusun ihtiyacını karşılayacak kadar üretim yapılması anlamına geliyor. Bir ülke, ihtiyacından fazla pirinç üretirken meyve veya süt ürünlerinde yetersiz kalabilir. Her grubu ayrı ayrı incelemek, yurt içi tarımın çeşitli bir beslenmeyi destekleyip destekleyemediğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Bu nedenle araştırmacılar, hasat edilen toplam gıda miktarından fazlasını inceledi. Üretimin, dengeli beslenme için gereken farklı gıda türlerini karşılayıp karşılamadığını değerlendirdiler. Bu yaklaşımda, bir kategorideki büyük fazlalık, diğer kategorilerdeki olası eksikliklerle birlikte ele alınıyor.
Vietnam ve Çin altı kategoride eşiği karşıladı. Guyana ise yedisinin tamamında bu eşiği geçti. Bu karşılaştırma, Vietnam'ın araştırmada kullanılan beslenme ölçütüne göre ihtiyacın neredeyse tamamını karşıladığını, ancak bir gıda grubunda gereken seviyenin altında kaldığını gösteriyor.
Pirinç, Tarımsal Ürünler ve Su Ürünleri Vietnam'ın Konumunu Destekliyor
Vietnam'ın tarımsal gücü, gıda sisteminin çeşitli bileşenlerinden kaynaklanıyor. Pirinç üretimi merkezi bir rol oynuyor: Ülke, dünyanın önde gelen pirinç üreticileri ve ihracatçıları arasında yer alıyor; Mekong ve Kızıl Nehir deltaları başlıca üretim bölgelerini oluşturuyor.
Meyve ve sebze üretimi bu çeşitliliği artırıyor. Vietnam'ın tropikal iklimi, ejder meyvesi, liçi ve mango gibi ürünlerin yanı sıra yurt içi tüketim ve ihracat için yetiştirilen sebzelerin üretimini destekliyor. Bu hasatlar, ağırlıklı olarak tahıllara dayalı bir beslenmenin yetersiz bırakacağı gıda gruplarının arzına katkıda bulunuyor.
Su ürünleri de önemli bir gıda kaynağı sağlıyor. Vietnam, özellikle pangasius ve karides yetiştiriciliğiyle, yani su canlılarının üretimi olan su ürünleri yetiştiriciliğinde dünya liderleri arasında. Hayvancılık ile manyok ve tatlı patates gibi ürünler de yurt içi arzı çeşitlendiriyor.
Bu faaliyetler bir araya geldiğinde Vietnam'ın çeşitli beslenme kategorilerinde üretim yapmasını sağlıyor. Pirinç önemli bir tahıl ürünü, manyok ve tatlı patates nişastalı temel gıdalar arasında yer alıyor; hayvancılık ve su ürünleri ise hayvansal gıda sağlıyor. Ülkenin güçlü performansının temel nedenlerinden biri bu çeşitlilik.
İhracat ve Yurt İçi Arzın Farklı Rolleri Var
Vietnam'ın çiftlikleri ve balıkçılık sektörü hem yurt içindeki hanelere hizmet ediyor hem de yurt dışındaki alıcılara tedarik sağlıyor. Vietnam'ın dayanıklılığına ilişkin değerlendirme, ihracat kapasitesi ile çeşitli yurt içi üretimin bu bileşimini, uluslararası gıda ticareti baskı altına girdiğinde bir güç olarak tanımlıyor.
Vietnam hükümeti, tarımsal araştırmalara, altyapıya ve kırsal kalkınmaya yatırım yaparak gıda güvenliğini uzun süredir öncelikleri arasında tutuyor. Çiftçiler verimi artırmak ve ürün çeşitliliğini geliştirmek için yeni teknikler benimsedi; politikalar da yurt içi arzın korunmasının yanı sıra ihracatın büyümesini teşvik ediyor.
Gıda güvenliği, insanların ihtiyaç duydukları gıdaya erişip erişemediğiyle ilgilidir. Vietnam'da geniş üretim tabanı, çok sayıda gıda için yurt içi kaynak sağlarken ülkenin ihracatçı rolü bu üretimi uluslararası taleple buluşturuyor. Her iki işlevi de sürdürmek, yurt içindeki gıda mevcudiyetinin yanı sıra yurt dışına yapılan satışlara da dikkat etmeyi gerektiriyor.
Ülkenin izlediği yaklaşım, küresel belirsizlik dönemlerinde Vietnam'a yardımcı oldu. Verimli ve çeşitli tarıma verilen desteğin sürdürülmesi, ülkenin gelecekte gıda ithalatı ve ihracatındaki aksaklıklarla başa çıkma kapasitesi açısından da önem taşıyor.
Ülkelerin Çoğu Neden İhtiyacın Tamamını Karşılayamıyor?
Guyana'nın yedi gıda grubunun tamamında ihtiyacı karşılayabilmesi; elverişli iklimi, verimli toprakları ve yıl boyunca tarımı destekleyen dengeli tarım sistemiyle ilişkilendirildi. Yaklaşık 800 bin olan nüfusu da yurt içi talebin ölçeğine dair bir fikir veriyor.
Tarım alanındaki güçlerine rağmen Çin ve Vietnam birer kategoride yetersiz kaldı. İklimsel veya yapısal kısıtlamalarla karşı karşıya olan ülkeler için süt ürünleri çoğu zaman karşılanması zor bir kategori. Bulguların aktarıldığı açıklamada Vietnam veya Çin'de hangi kategorinin eşiğin altında kaldığı belirtilmiyor.
Süt ürünlerindeki yetersizlikler, özellikle Sahra Altı Afrika ve Okyanusya'da daha geniş kapsamlı bir sorun. Balık ve deniz ürünleri de başka bir açık oluşturuyor: Ülkelerin yalnızca yaklaşık dörtte biri balıkta kendi kendine yeterliydi ve çoğu, ihtiyaç duyduğu miktarın yarısını bile üretemiyordu.
Sebzeler ve bitkisel protein kaynakları da zayıflıkları ortaya koydu. Ülkelerin yarısından azı, yurt içi talebi karşılayacak kadar bakliyat, kuruyemiş, tohum veya sebze üretti. Bitkisel protein kaynakları arasında, çeşitli bir beslenmede protein sağlamaya yardımcı olan fasulye ve diğer bakliyatlar gibi gıdalar yer alıyor.
İthalata Bağımlılık Bazı Yerleri Daha Kırılgan Kılıyor
Afganistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Makao (Çin), Katar ve Yemen, yedi kategorinin hiçbirinde yurt içi ihtiyaçlarını karşılayamayan yerler arasındaydı. Gıda arzlarının yüzde 50'den fazlasının ithalata bağlı olması, teslimatların kesintiye uğraması veya ticaretin kısıtlanması halinde onları kırılgan bırakıyor.
Araştırmanın baş yazarı ve Göttingen Üniversitesi araştırmacısı Dr. Jonas Stehl, sınırlı yurt içi üretim ve az sayıda tedarikçiye bağımlılığın yarattığı riski şöyle açıkladı:
Kendi kendine yeterliliğin düşük olması ve ithalatta birkaç ülkeye aşırı bağımlılık, özellikle küçük devletlerin küresel şoklara yanıt verme kapasitesini tehdit ediyor.
Gıdasının büyük bölümünü yalnızca birkaç tedarikçiden alan bir ülkenin, tedarikçilerden biri kriz yaşadığında başvurabileceği daha az seçenek olur. Küçük devletler, kendi tarımsal kapasiteleri insanların ihtiyaçlarının ancak sınırlı bir bölümünü karşılayabildiği için özellikle kırılgan durumda kalabilir.
COVID-19 pandemisi ve Ukrayna'daki savaş, uzun gıda tedarik zincirlerindeki zayıflıkları ve uluslararası ticarete aşırı bağımlılığın risklerini ortaya koydu. Bu aksamalar, yurt dışından arzın kesilmesi halinde ülkelerin kendileri için ne üretebileceğine ilişkin araştırma sorusuna somut bir bağlam kazandırıyor.
İthalata bağımlılığa ilişkin açıklamada, yurt dışından gıda almanın pratik bir nedeni de belirtiliyor: Bazı ülkeler belirli ürünleri yetiştirmek için gerekli doğal kaynaklara sahip değil ve ithalat, yurt içi üretimden daha ucuza gelebiliyor. Bunun karşılığında, küresel arzın aksaması halinde daha fazla riskle karşı karşıya kalınıyor.
Bölgesel İşbirliğinin Sınırları Var
Avrupa ve Güney Amerika, özellikle et ve süt ürünlerinde gıda alanında kendi kendine yeterlilik bakımından genel olarak diğer bölgelerden daha iyi performans gösterdi. Ancak bu bölgelerde de bitkisel protein ve sebze üretimi çoğu zaman yetersiz kaldı. Bu durum, hayvansal gıdalardaki gücün beslenmenin diğer alanlarındaki eksikliklerle bir arada bulunabileceğini gösteriyor.
Küçük ada devletleri ve Körfez ülkeleri, kendi kendine yeterliliği en düşük gruplar arasındaydı. Bazıları hiçbir gıda grubunda yurt içi talebi karşılayamadı ve büyük ölçüde ithal ürünlere bağımlı kaldı. Bu ülkelerin durumu, Vietnam, Çin ve Guyana'nın geniş üretim tabanlarıyla tezat oluşturuyor.
Ekonomik birlikler de kıtlıklarla karşı karşıya kaldı. Körfez İşbirliği Konseyi, kendi kendine yeterlilikte zorlanan gruplar arasındaydı ve çoğu zaman yalnızca bir veya iki gıda grubunda eşiği karşılayabildi. Bir ticaret bloğundaki ülkelerin bir araya gelmesi arzın paylaşılmasını sağlayabilir; ancak ortak eksiklikler yine de başka yerlerden gıda tedarik edilmesini gerektirir.
Bölgesel bulgular, yerel koşullara uygun politikaların yanı sıra işbirliğine de ihtiyaç olduğunu gösteriyor. Ülkelerin üretebildiği gıdalar farklılık gösterdiğinden, bölgesel düzenlemelerde üyelerin hem güçlü hem de zayıf yönleri hesaba katılmalı.
Ticaret ve İklim Değişikliğine Uyum Çözümün Parçası Olmayı Sürdürüyor
Araştırmanın bulguları birkaç pratik adımı destekliyor: Gıda alımlarını daha fazla ticaret ortağı arasında dağıtmak, yetersiz kalan alanlarda yurt içi üretime yatırım yapmak, tarımı iklim baskılarına uyarlamak ve uluslararası işbirliğini sürdürmek.
Ticaretin çeşitlendirilmesi, tek bir tedarikçiye veya az sayıda ülkeye aşırı bağımlılıktan kaçınmak anlamına geliyor. Yerel tarıma yatırım yapmak, yurt içi talebin karşılanmadığı gıda gruplarında üretimi artırabilir. İklim değişikliğine uyum ise değişen koşullara uygun ürün ve tarım uygulamalarını kapsıyor.
Araştırmanın ortak yazarlarından ve Edinburgh Üniversitesi'nde doktora araştırmacısı olan Alexander Vonderschmidt, ticaret ve tarımsal yeniliğin neden gerekli olmaya devam ettiğini şöyle anlattı:
İklim kaynaklı şoklar tarım sektörünü yeniden şekillendiriyor ve etkileri giderek artacak. Sağlıklı ve düşük karbonlu beslenmeyi güvence altına almak için açık ticaret ve yenilik şart.
Düşük karbonlu beslenme, daha az sera gazı emisyonuyla ilişkilendirilen beslenme biçimlerini ifade ediyor. Vonderschmidt'in açıklaması, gıdayı erişilebilir tutma ihtiyacını, gıda üretimiyle bağlantılı çevresel baskıları sınırlama gereğiyle ilişkilendiriyor.
Tarımsal üretim potansiyeli sınırlı ülkeler için uluslararası gıda ticareti, sağlıklı ve sürdürülebilir beslenmeyi sağlamada önemini koruyor. Yurt içi üretim, daha geniş bir ticaret ortağı ağı ve işbirliği, aksamalara karşı kırılganlığı azaltmak için birlikte işleyebilir.
2032 Tahminleri İyileşme İmkânına İşaret Ediyor
Araştırmacılar, mevcut üretim miktarlarının bir ülkenin üretebileceklerinin tamamını yansıtmayabileceği konusunda uyarıda bulundu. Politika teşvikleri, ekonomik değişimler ve teknolojik yenilikler, ülkelerin kendi kendine yeterlilik düzeylerini araştırmada ölçülen seviyelerin üzerine çıkarmalarına yardımcı olabilir.
2032'ye yönelik tahminler, çoğu ülkenin özellikle hayvansal gıdalarda ve bitkisel temel gıdalarda ilerleme kaydedebileceğine işaret ediyor. İlerlemenin bölgeye ve gıda grubuna göre değişmesi bekleniyor; bu da ülkelerin farklı başlangıç noktalarını ve tarımsal koşullarını yansıtıyor.
Vietnam açısından sürdürülebilir tarıma, iklim değişikliğine uyuma ve kırsal kalkınmaya yatırımın sürdürülmesi, geniş gıda üretim tabanını korumak için hayati önem taşıyacak. Ülkenin güçlü konumu, pirinç yetiştiriciliği ve bahçecilikten hayvancılık ve su ürünleri yetiştiriciliğine uzanan çeşitli tarım faaliyetlerinin birlikte işlemesine dayanıyor.
Vietnam'ın deneyimi, çeşitli yurt içi üretimin ihracat sektörünü sürdürürken gıda güvenliğini nasıl destekleyebileceğine dair diğer ülkelere somut bir örnek sunuyor. Daha geniş kapsamlı araştırma, uluslararası işbirliğinin neden hâlâ gerekli olduğunu da gösteriyor: Ülkelerin güçlü yönleri farklı, birçoğunda ciddi eksiklikler var ve iklim ile ticaret kaynaklı şoklar hem yurt içi üretimi hem de ithal ürünleri etkileyebiliyor.
Öne Çıkan Noktalar
- 186 ülke ve bölgeyi kapsayan araştırmaya göre Vietnam ve Çin, yedi gıda grubunun altısında yurt içi beslenme ihtiyaçlarını karşılayabiliyordu.
- Yaklaşık 800 bin nüfuslu Guyana, yedi kategorinin tamamında kendi kendine yeterli olan tek ülkeydi.
- Araştırmacılar ölçüt olarak FAO'nun üretim verilerini ve Dünya Doğayı Koruma Vakfı'nın Livewell beslenme programını kullandı.
- Toplam 154 ülke ve bölge, yalnızca iki ila beş gıda grubunda kendi kendine yeterliydi.
- Vietnam'ın pirinç, meyve, sebze, su ürünleri, hayvancılık ve nişastalı ürünleri hem yurt içi arzı hem de ihracatı destekliyor.
- Afganistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Makao (Çin), Katar ve Yemen tüm kategorilerde eşiğin altında kaldı.
- Daha çeşitli ticaret ilişkileri, tarıma yatırım ve iklim değişikliğine uyum, gıda arzının korunmasına yardımcı olabilir.
- 2032 tahminleri, ilerleme bölgeye ve gıda grubuna göre değişmekle birlikte çoğu ülkenin gelişme kaydedebileceğine işaret ediyor.






