Uluslararası Adalet Divanı, Tarihi Kararında Myanmar'ı Rohingya Soykırımından Sorumlu Buldu

7 dakikalık okuma
International Court of Justice Finds Myanmar Responsible for Rohingya Genocide in Landmark Ruling

Barış Sarayı'nda Çığır Açan Bir Karar

19 Kasım 2026 tarihinde Lahey'deki Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın 2017 yılındaki askeri operasyonlar sırasında Rohingya Müslüman azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmederek tarihi bir karara imza attı. Bu karar, Birleşmiş Milletler'in en yüksek yargı organının seksen yıllık tarihinde egemen bir devletin soykırım suçundan sorumlu tutulduğu ilk olay olma özelliğini taşıyor. Resmi adıyla Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesinin Uygulanması davası, 57 üye ülkeden oluşan İslam İşbirliği Teşkilatı'nın desteğiyle Batı Afrika ülkesi Gambiya tarafından Kasım 2019'da açılmıştı. Başkan Yargıç Yuji Iwasawa, yedi yıl süren ve Kanada, Fransa, Almanya ve Birleşik Krallık dahil on bir farklı devletin müdahalesine sahne olan bir hukuk mücadelesini sonlandıran kararı Büyük Adalet Salonu'nda okudu.

İçindekiler
  1. Barış Sarayı'nda Çığır Açan Bir Karar
  2. Dünya Mahkemesi Arakan Eyaleti'nde Neler Keşfetti?
  3. Kurtulanların Sesleri ve Mülteci Gerçekleri
  4. Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Şoklar
  5. Dönüm Noktası Olan Hukuki Yolculuğun Zaman Çizelgesi
  6. Uygulama Zorlukları ve Önümüzdeki Yol
  7. Önemli Noktalar

Mahkeme, Kuzey Arakan Eyaleti'nde başlatılan askeri harekatlarla ilgili kapsamlı kanıtları inceledi. Yargıçlar, dokuza karşı altı oyla, Myanmar güvenlik güçlerinin 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi ile yasaklanan eylemleri Rohingya nüfusunun önemli bir kısmını yok etme özel kastıyla gerçekleştirdiğini tespit etti. Holokost'un ardından kabul edilen bu uluslararası antlaşma, soykırımı, korunan bir gruba karşı işlenen üyelerini öldürme, ağır bedensel zarar verme ve fiziksel imha koşullarını dayatma gibi belirli eylemlerle tanımlıyor. Yargı paneli, şiddetin ölçeğinin ve sistematik doğasının meşru her türlü isyancılık karşıtı tepkinin çok ötesinde olduğu sonucuna vardı.

Dünya Mahkemesi Arakan Eyaleti'nde Neler Keşfetti?

Yargıçlar, Arakan Rohingya Kurtuluş Ordusu'nun sınır karakollarına düzenlediği baskınların ardından Ağustos 2017'de başlayan askeri operasyonlara ilişkin sarsıcı bulguları ayrıntılarıyla aktardı. Mahkeme, bebekler ve küçük çocuklar da dahil olmak üzere en az 10.000 Rohingya sivilinin şiddet kullanılarak öldürüldüğü yönündeki tahminleri kabul etti. Yargılama süreçlerinde sunulan deliller, yaygın toplu tecavüz ve çete tecavüzü vakalarını, çocuklara yönelik aşırı şiddeti, tüm köylerin ve tarım arazilerinin metotlu bir şekilde yakılmasını gözler önüne serdi. Mahkeme kayıtlarına göre, Kuzey Arakan Eyaleti'ndeki üç ilçe genelindeki yerleşimlerin yaklaşık yüzde 40'ı ateşe verilerek ve buldozerlerle yıkılarak yok edildi; çoğunlukla bu yıkılan arazilerin üzerine sonradan güvenlik gücü üsleri inşa edildi.

Mahkeme, devlet politikalarının, Rohingya topluluğunun temel varlığını hedef alarak fiziksel şiddeti nasıl katmerleştirdiğini inceledi. Yargıçlar, azınlık grubu içindeki doğum oranlarını bastırmak amacıyla evlilik izinlerine kısıtlamalar getirildiğini ve aile büyüklüklerine sınırlamalar konulduğunu kaydetti. Dahası karar, Rohingya kimliğine ilişkin onlarca yıllık sistematik inkar meselesini de ele aldı. Myanmar'daki ardışık hükümetler bu nüfusu yasadışı Bengal göçmenleri olarak etiketlemiş ve 1982 Vatandaşlık Yasası uyarınca yasal statülerinden mahrum bırakmıştı. Dünya mahkemesi bu öncülü reddederek Rohingya'nın uluslararası hukuk kapsamında korunan farklı bir etnik grup oluşturduğunu teyit etti.

Reklam

Hukuk uzmanları, hükümetlerin bir nüfusu yok etme planlarını nadiren belgelemesi nedeniyle soykırım niyetini kanıtlamak için gereken ağır delil engeli yüzünden yargılama süreçlerini yakından takip etmişti. Yargıçların çoğunluğu, bu özel kastı sistematik suistimal kalıbı, sivillerin seçici olarak hedef alınması ve kültürel temellerin imha edilmesi gibi bir mozaik oluşturan dolaysız faktörlerden çıkardı. Bu bütüncül yaklaşım, askeri zorunlulukla ilgili alternatif çıkarımların yaşananları açıklayabileceğini savunan, Myanmar'ın ad hoc yargıcı da dahil olmak üzere altı muhalif yargıcın görüşleriyle keskin bir tezat oluşturdu. Bölünmüş kurula rağmen mahkeme, 13'e karşı iki oyla, Myanmar'ın soykırımı önleme ve sorumluları cezalandırma görevlerini yerine getiremediğine de büyük bir çoğunlukla hükmetti.

Kurtulanların Sesleri ve Mülteci Gerçekleri

Hollanda'da sunulan yasal argümanlardan çok uzakta, bu karar Bangladeş sınırındaki uçsuz bucaksız mülteci kamplarında derin duygusal tepkilere yol açtı. 2017 yılındaki askeri baskıdan kaçan bir milyondan fazla Rohingya, şu anda Cox's Bazar'daki sıkışık bambu ve branda barınaklarda yaşıyor. Yüzlerce sakin, kararın yayınını izlemek için dev ekranların etrafında toplandı; karar okunurken birçoğu açıkça gözyaşı döktü. Rohingya Birleşik Konseyi'nin kıdemli bir lideri ve eski başkanı olan Sayed Ullah, yıllar süren sürgün boyunca davalarını destekleyen uluslararası koalisyonlara derin minnettarlığını dile getirdi.

Hayatta kalanlar, zulmün insani bedelini gözler önüne giren tanıklıkları paylaştı. Şiddet olayları sırasında anne, baba ve dört kardeşini kaybeden 20 yaşındaki mülteci Muhammed Osman, anın tatlı-ekşi doğasını açıkladı. Onun duyguları, kadınlara karşı cinsel şiddet uygulayanlar için ağır cezalar çağrısında bulunan 23 yaşındaki bir tecavüz kurbanı tarafından da yinelendi. Bangladeş mülteci yardımı ve geri gönderme komiseri Muhammed Mizanur Rahman, topluluğun çektikleri acıların resmi olarak tanınması için yıllardır beklediğini belirtti. Mülteciler çilelerinin resmi olarak onaylanmasını kutlarken, yardım kuruluşları kamplardaki koşulların, gıda rasyonlarını azaltan son fon kesintileriyle birlikte hâlâ vahim olmaya devam ettiği konusunda uyardı.

Uluslararası Tepkiler ve Diplomatik Şoklar

Hükümetler ve uluslararası kuruluşlar tarihi karara hızla yanıt verdi. Avrupa Birliği Myanmar'a derhal uyum çağrısında bulunurken, Birleşik Krallık, Myanmar'ın askeri ataşesinin sınır dışı edilmesini emrederek ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni acil oturuma çağırarak somut politika değişiklikleri sergiledi. Amerika Birleşik Devletleri, uluslararası mahkemenin yargı yetkisini resmi olarak tanımamasına rağmen, Rohingya'ya yönelik insan hakları ihlallerinden duyduğu derin endişeyi dile getiren bir açıklama yayınladı. Buna karşılık, Myanmar'ın askeri destekli hükümeti, kararı adaletsiz olarak nitelendiren ve yargıçlar arasında oybirliği bulunmadığına dikkat çeken başkanlık sözcüsü Khaing Khaing Soe aracılığıyla yaptığı açıklamalarla kararı reddetti.

Reklam

Güneydoğu Asya'da bu karar, bölgesel organlar tarafından yürütülen diplomatik temasları karmaşıklaştırdı. Güneydoğu Asya Uluslar Birliği, bloğun barış planına uyulmaması nedeniyle Myanmar'ın askeri liderlerini daha önce üst düzey zirvelerden menetmişti. Mahkeme kararından sadece birkaç gün önce bölgesel blok, Manila'daki bir zirve sırasında askıya alma kararını sürdürmüştü. Malezya, yakın zamanda Myanmar lideri Min Aung Hlaing'i ağırlayan Başbakan Enver İbrahim yönetimindeki politika izleme çizgisi nedeniyle iç ve dış incelemelerle karşı karşıya kaldı. Malezya Dışişleri Bakanlığı daha sonra karara duyduğu saygıyı teyit ederek, Kuala Lumpur'un topraklarında barınan yaklaşık 193.000 mülteci için uzun süren krizi ele almak üzere uluslararası kuruluşlarla temas kuracağını belirtti.

Dönüm Noktası Olan Hukuki Yolculuğun Zaman Çizelgesi

  • Mayıs 2018: İslam İşbirliği Teşkilatı dışişleri bakanları, bakanlık düzeyinde bir hesap verebilirlik komitesi önerisinin masaya yatırıldığı Dhaka'da bir araya geldi.
  • 11 Kasım 2019: Gambiya, 1948 tarihli Soykırım Sözleşmesi kapsamında Uluslararası Adalet Divanı'nda Myanmar'a karşı resmi başvurusunu yaptı.
  • Ocak 2026: Mahkeme, Lahey'de hukuk ekiplerinin savunmalarını ve destekleyen on bir devletin müdahalelerini içeren kapsamlı esas duruşmalarını gerçekleştirdi.
  • 19 Kasım 2026: Uluslararası Adalet Divanı nihai kararını vererek Myanmar'ı dokuza karşı altı oyla soykırımdan sorumlu buldu.
  • 22 Kasım 2026: Malezya Dışişleri Bakanlığı, dünya mahkemesinin kararına duyduğu saygıyı resmi olarak açıkladı ve bölgesel katılım planlarını özetledi.

Uygulama Zorlukları ve Önümüzdeki Yol

Dünya mahkemesi kararının pratik ağırlığı belirsizliğini koruyor çünkü yargı organının bağımsız bir uygulama mekanizması bulunmuyor. Birleşmiş Milletler Şartı'nın 94. maddesi uyarınca uyum, Çin ve Rusya gibi daimi üyelerin tarihi olarak Myanmar ordusunu cezai kararlardan koruduğu ve hayati silahlar tedarik ettiği Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ne dayanıyor. Dahası, Myanmar içindeki güvenlik manzarası önemli operasyonel engeller ortaya koyuyor. Kuzey Arakan Eyaleti'nin çoğunluğu şu anda, davanın tarafı olmayan ve kalan sivillere yönelik suistimal suçlamalarıyla karşı karşıya kalan ve birçok orijinal köyü tamamen yıkılmış bırakan etnik silahlı bir grup olan Arakan Ordusu tarafından kontrol ediliyor.

Karar, uluslararası hesap verebilirliğin sınırlarını test eden belirli telafi edici eylemler zorunlu kılıyor. Mahkeme Myanmar'a gelecekteki eylemleri önlemesi, sorumlu kişileri soruşturup yargılaması ve tazminat, mülklerin iadesi ve yerinden edilmiş kişilerin güvenli dönüşü için alınan önlemleri detaylandıran iki yıl içinde kapsamlı bir rapor sunması talimatını verdi. Tam tazminatın maddi olarak imkansız olduğu kanıtlanırsa, rapor finansal tazminat için modaliteler belirlemek zorundadır. Gözlemciler, bu yükümlülüklerin, tartışmalı seçimlerin ardından askeri komutandan sivil cumhurbaşkanlığına geçiş yapan Min Aung Hlaing de dahil olmak üzere temizlik operasyonlarını organize eden askeri liderliğin sırtına düştüğünü belirtiyor. Hukuk akademisyenleri ayrıca mahkemenin soykırım niyetini çıkarsamaya yönelik bütüncül metodolojisinin, özellikle Güney Afrika'nın İsrail'i Gazze'de soykırımla suçlayan davası olmak üzere, bekleyen diğer uluslararası davaları büyük ölçüde etkileyeceğini öngörüyor.

Reklam

Uluslararası toplum kararın ardından gelen süreçle boğuşurken, insan hakları savunucuları başarının nihai ölçütünün yerinden edilmiş ailelerin vatandaşlıklarını, onurlarını ve evlerini güvenli bir şekilde geri alıp alamayacakları olacağını vurguluyor. Barış Sarayı'ndaki hukuk savaşı uluslararası içtihadı kalıcı olarak değiştirdi, ancak yargı kararı ile fiili yardım arasındaki uçurumu kapatmak, davayı savunan uluslar için devam eden politik bir meydan okuma olmaya devam ediyor.

Önemli Noktalar

  • Uluslararası Adalet Divanı, Myanmar'ın 2017 yılındaki askeri operasyonlar sırasında Rohingya azınlığına karşı soykırım işlediğine hükmetti.
  • Tarihi karara, Gambiya tarafından başlatılan yedi yıllık hukuki sürecin ardından on beş yargıçtan oluşan kurul içinde dokuza karşı altı oyla ulaşıldı.
  • Mahkeme, güvenlik güçlerinin en az 10.000 sivil öldürdüğünü, yaygın cinsel şiddet uyguladığını ve grubu yok etme kastıyla çok sayıda köyü yok ettiğini tespit etti.
  • Myanmar'a gelecekteki ihlalleri önlemesi, suçluları cezalandırması, mültecilerin güvenli dönüşüne izin vermesi ve iki yıl içinde mahkemeye rapor vermesi talimatı verildi.
  • Bağlayıcı kararın uygulanması, bir icra ordusunun bulunmaması ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki potansiyel vetolar nedeniyle büyük engellerle karşı karşıya.

Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir