CUHK Araştırması, Erken Başlangıçlı Tip 2 Diyabet İçin Genetik Belirteçler Tespit Etti

6 dakikalık okuma
CUHK Study Identifies Genetic Markers for Young-Onset Type 2 Diabetes

Erken Diyabetin Genetik Sırlarını Çözmek

Çin Hong Kong Üniversitesi'nden tıp araştırmacıları, 20 Kasım 2026'da genç yaşta görülen tip 2 diyabetin ardındaki yeni genetik sırları ortaya koyan çığır açıcı bir çalışma yayımladı. Araştırma ekibi, 40 yaşından küçük bireyleri etkileyen bu metabolik rahatsızlığın neden daha genç yaşlarda geliştiğini anlamaya odaklandı. Diyabet, gezegendeki her dokuz yetişkinden birini etkilemekte olup 2025 yılında Hong Kong'daki en ölümcül 10. neden olarak kayda geçmiştir. Tip 2 diyabet, vücudun insülini düzgün bir şekilde üretememesi veya kullanamaması sonucunda yükselen kan glikoz seviyeleriyle ortaya çıkar. İnsülin, kan glikozunu düşürebilen tek hormon konumundadır ve yalnızca pankreasta bulunan özelleşmiş beta hücreleri tarafından üretilir.

İçindekiler
  1. Erken Diyabetin Genetik Sırlarını Çözmek
  2. Genom Taraması Yoluyla Sağlık Hizmetlerindeki Eşitsizliklerin Giderilmesi
  3. Hastalığın Başlangıcında Yaygın DNA Kodlarının Rolü
  4. Etnik Gruplar Arası Farklılıkların ve Beta Hücresi Disfonksiyonunun Ortaya Çıkarılması
  5. Maliyet Etkin Bir Genetik Risk Skoruna Öncülük Etmek
  6. Zamanında Müdahale Yoluyla Hastaneye Yatışları Azaltmak
  7. Diyabet Riskinde Dolu Silah Analojisi
  8. Bir Bakışta

Asya ülkelerinde genç yaşta görülen diyabet, her beş tip 2 diyabet teşhisinden birini oluşturmaktadır. Bu yaygınlık oranı, Avrupa nüfuslarında gözlemlenen sıklığın iki katıdır. Genç hastalar, beta hücresi fonksiyonunda çok daha hızlı bir düşüş yaşar ve yüksek kan şekeri seviyelerine uzun süre maruz kalır. Bu uzun süreli maruziyet kan damarlarına ve birçok organa zarar vererek, erken ölüm riskini diyabeti olmayan akranlarına kıyasla dört ila dokuz kat artırır. Yaşam tarzı seçimleri büyük ölçüde katkıda bulunsa da hastalık; genler, yaşam deneyimleri ve çevresel koşullar arasındaki karmaşık etkileşimlerden kaynaklanır.

Genom Taraması Yoluyla Sağlık Hizmetlerindeki Eşitsizliklerin Giderilmesi

Geçmişteki genetik çalışmalar neredeyse yalnızca Avrupa kökenli yaşlı popülasyonlara odaklanmış, bu da Asya demografisi ile ilgili tıbbi bilgide büyük bir boşluk bırakmıştır. Hong Kong Diyabet ve Obezite Enstitüsü'nün kurucu direktörü ve Tıp ve Tedavi Bölümü profesörü Profesör Juliana Chan Chung-ngor liderliğindeki araştırmacılar, bu eşitsizlikle doğrudan mücadele etti. Akademik kurumun basın açıklaması, ekibin Hong Kong'daki 22.000'den fazla Çinli bireyin genetik verilerini nasıl analiz ettiğini ayrıntılı olarak açıkladı. Erken hastalık başlangıcıyla bağlantılı genetik varyantları saptamak için bir kişinin DNA kodlamasının kapsamlı bir taraması işlevi gören genom çapında ilişki çalışmasından yararlandılar.

Araştırma, KCNQ1, PAX4 ve CDKAL1 olarak bilinen üç spesifik genetik bölgeyi başarıyla belirledi. Her bir bölgenin içinde veya yakınındaki bağımsız genetik varyantlar, genç yaşta başlangıçlı diyabet ile açık bir bağlantı gösterdi. Bu üç varyant, hedef popülasyon içinde yaygın olup %19 ile %70 arasında frekanslar taşımaktadır. Her bir varyant, genç yaşta başlangıçlı diyabet vakalarının tahmini %4,6 ila %14,2'sini oluşturmaktadır.

Hastalığın Başlangıcında Yaygın DNA Kodlarının Rolü

Tıp ve Tedavi Bölümü'nde araştırma görevlisi ve veri analisti olan Dr. Fan Baoqi, bu genetik belirteçlerin günlük yaşamda nasıl işlev gördüğüne ışık tuttu. DNA kodları, diğer günlük baskılar ve sağlık koşullarıyla birleştiğinde bir kişinin erken diyabete yatkınlığını artırır.

Bu oldukça yaygın DNA kodları; sigara, obezite ve psikososyal stres gibi diğer risk faktörlerinin varlığında, bir kişinin genç yaşta diyabet geliştirme olasılığını artırır.

Dr. Baoqi, insanların genetik yapılarını değiştiremeyeceğini, ancak yüksek riskli bireyleri tanınmanın vücut ağırlığı gibi değiştirilebilir faktörler üzerine hedefli müdahalelere olanak tanıdığını ayrıca açıkladı. Halihazırda genç yaşta başlangıçlı diyabetle yaşayan bireyler için bu varyantlara sahip olmak, bozulmuş beta hücresi performansına işaret eder. Bu keşif, pankreası korumak ve erken organ hasarını önlemek için daha yoğun tıbbi tedaviler gerektirir.

Reklam

Etnik Gruplar Arası Farklılıkların ve Beta Hücresi Disfonksiyonunun Ortaya Çıkarılması

Çalışma, beta hücresi disfonksiyonunun Çinli hastalar arasında birincil rol oynadığını doğrulayarak belirgin etnik gruplar arası farklılıklar sergiledi. CDKAL1 yakınındaki lider varyant, Asya nüfuslarında Avrupalılara kıyasla iki kat daha fazla görünmektedir. Dahası, Asya'ya özgü PAX4 varyantı ve yaygın KCNQ1 risk varyantı, Çin topluluklarında genç yaşta başlangıçlı diyabet için önemli genetik işaretler olarak hareket etmektedir.

Bu spesifik varyantlar, standart Avrupa veya Güney Hindistan genetik risk modellerinin yakalayamadığı risklere katkıda bulunur. Önde gelen PAX4 varyantı, incelenen grupta daha zayıf kan glikoz kontrolü ve azalmış insülin üretimi ile doğrudan uyumludur. Genç yaşta başlangıçlı diyabetin hem insülin eksikliği hem de yağ depolama anormallikleriyle bağlantılı olduğu İngiliz Pakistanlı ve Bangladeşli popülasyonların aksine, Çinli hastalar beta hücrelerini etkileyen genetik varyantlarla çok daha güçlü bir bağ göstermektedir.

Endokrinoloji ve Diyabet Bölümü'nde SH Ho Diyabet Profesörü ve akademik işler bölüm başkanı Profesör Ronald Ma Ching-wan, böbrek sağlığıyla ilgili bir başka kritik keşfe dikkat çekti. Ekip, erken hastalık başlangıcıyla bağlantılı olan ve aynı zamanda tip 1 diyabetli Avrupalı hastalarda böbrek hastalığıyla da bağ kuran düşündürücü bir varyant belirledi. Genç yaşta başlangıçlı diyabet ve böbrek hastalığı arasındaki ortak risk yollarını haritalandırmak için daha ileri araştırma gereklidir.

Maliyet Etkin Bir Genetik Risk Skoruna Öncülük Etmek

Bu keşiflerden yararlanan araştırma ekibi, ADD-GRS olarak bilinen Diyabet Teşhis Yaşında Genetik Risk Skoru adında yenilikçi bir araç yarattı. Bu ölçekteki daha yüksek puanlar; daha zayıf glisemik kontrol, azalmış insülin üretimi ve daha erken bir teşhis yaşı ile doğrudan korelasyon gösterir. Genetik risk skorları onları en yüksek %5 ila %20'lik dilime yerleştiren bireylere, ortalamadan altı ila 12 ay daha erken diyabet teşhisi konulabilir.

Bu yeni ölçek, genetik risk taraması için Asya'ya uygun, uygun fiyatlı bir yöntem sunmaktadır. Geleneksel genetik risk skorları, çoklu soy popülasyonlarında binlerce genetik işaretin taranmasını gerektirir. ADD-GRS, özellikle Çinli popülasyonlara göre uyarlanmış üç temel genetik belirtece dayanır; bu da genetik testi tam genom çapında testten çok daha pratik ve maliyet etkin hale getirir. Bu skoru kullanmak, sağlık hizmeti sağlayıcılarının risk altındaki gençleri belirlemesini ve diyabet ile prediyabet teşhisi için altın standart görevi gören erken bir oral glikoz tolerans testi için onları önceliklendirmesini sağlar.

Zamanında Müdahale Yoluyla Hastaneye Yatışları Azaltmak

Tıp ve Tedavi Bölümü'nde klinik profesör ve Faz 1 Klinik Araştırma Merkezi'nde onkoloji dışı alanın tıbbi direktörü olan Profesör Andrea Luk On-yan, hastalığın uzun vadeli sağlık hizmeti yükü konusunda kaygı verici matematiksel modellemeyi paylaştı.

Modellememiz, 33 yaşında diyabet teşhisi konulan bir bireyin 70 yaşına kadar yaklaşık 100 günlük hastaneye yatış biriktirebileceğini gösterdi.

Profesör Luk, hastalar kan basıncı, kolesterol, kan şekeri ve vücut ağırlığı gibi kardiyometabolik risk faktörleri üzerinde optimum kontrol elde ettiğinde bile kümülatif hastaneye yatış risklerinin yalnızca yaklaşık %30 oranında düştüğünü ekledi. Diyabetin başlangıcını 50 veya 60 yaşlarına ertelemek, tekrarlayan hastanede kalışların yükünü azaltmak için güçlü bir yol sunar.

Reklam

Diyabet Riskinde Dolu Silah Analojisi

Profesör Chan, diyabetin gelişimini, dış güçlerin tetiği çekmesini bekleyen ateşli bir silahla karşılaştırdı. Her insan, aile öyküsü, yaş ve obezitenin başlıca katkıda bulunanlar olarak görev yaptığı genetik ve yaşam alışkanlıklarının karmaşık bir karışımından oluşan benzersiz bir risk profili taşır.

Diyabet, ancak risk faktörlerinin tetiği çekildiğinde ateşlenen dolu bir silah gibidir. Her insanın, aile öyküsü, yaş ve en önemli katkıda bulunanlar arasında obezitenin yer aldığı genetik ve yaşam tarzı faktörlerinin karmaşık bir karışımıyla şekillenen benzersiz bir risk profili vardır.

Tıp uzmanları, genetik varyant verilerini yaşam tarzı risk faktörleriyle birleştirerek yüksek hassasiyete sahip kişiselleştirilmiş risk skorları oluşturabilir. Bu strateji; gençlerin daha sağlıklı yaşamlar sürmesine yardımcı olmak için hedefli tıbbi testlerin, rutin izlemenin ve erken yaşam tarzı değişikliklerinin önünü açar.

Bir Bakışta

  • Araştırmacılar, 22.000'den fazla bireyin verilerini analiz ederek Çinli bir popülasyonda diyabet teşhis yaşı üzerine bugüne kadarki en büyük genetik ilişki çalışmasını gerçekleştirdi.
  • Çalışma; KCNQ1, PAX4 ve CDKAL1 olmak üzere üç temel genetik bölgeyi belirlemiş olup varyantlar genç yaşta başlayan vakaların %4,6 ila %14,2'sini oluşturmaktadır.
  • Bilim insanları, yüksek riskli bireyleri düşük maliyetle belirlemek için Diyabet Teşhis Yaşında Genetik Risk Skorunu geliştirdiler.
  • Risk skorunun en yüksek %5 ila %20'sinde yer alan hastalar, ortalamadan altı ila 12 ay daha erken teşhis alabilirler.
  • Diyabetin başlangıcını 50 veya 60 yaşına ertelemek, 33 yaşında konulan bir teşhisten uzakta, uzun vadeli hastanede kalış risklerini önemli ölçüde azaltır.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir