Sanriku kıyılarının açıklarında tekrarlanan bir kırılma
Japonya'nın kuzeydoğusundaki Sanriku açılarında, 20 Nisan 2026 tarihinde saat 16.52'de 7,7 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi. Bir Kyoto Üniversitesi araştırmacısı, bu depremin, yıkıcı 2011 Tohoku depreminden sadece 22 dakika sonra gerçekleşen 7,4 büyüklüğündeki depremle levha sınırının neredeyse aynı kısmını kırdığını belirtiyor. Elde edilen bulgu, birden fazla kez kırılmış bir faya işaret ederken, son zamanlarda hareket etmemiş olan yakındaki kesimlere de dikkat çekiyor.
İçindekiler
Profesör Takuya Nishimura, 2011 ve 2026 depremlerine ait uydu konumlandırma ölçümlerini, 1994 ile Aralık 2025'teki büyük depremlerin ölçümleriyle karşılaştırdı. Zemin, 2011 ve 2026 olayları sırasında neredeyse aynı yönde ve benzer miktarlarda yer değiştirdi. Araştırmacının fay modelleri, bu depremlerin merkezlerini aralarında yaklaşık 12 kilometre mesafe olacak şekilde konumlandırırken, tahmin edilen kırılma alanlarının büyük kısmı birbiriyle örtüşüyor.
Nisan ayındaki deprem, Aomori Prefektörlüğü'nde en yüksek 5 Yukarı sismik yoğunlukta kaydedildi. Japonya'nın yoğunluk ölçeği, sarsıntının ne kadar güçlü hissedildiğini ve bir konumdaki etkilerini açıklarken; büyüklük, depremin kaynağındaki boyutunu ölçer. Deprem ayrıca hasar ve yaralanmalara yol açtı, Akita ve Miyagi prefektörlüklerinin bazı bölgelerinde uzun periyotlu yer hareketine neden oldu ve Hokkaido'dan Tohoku'ya kadar Pasifik kıyısı boyunca tsunami dalgaları gönderdi.
Nishimura, fayın Nisan depreminde gerilimi serbest bırakmış gibi göründüğünü belirtti, ancak levha sınırının komşu kısımlarının hâlâ dikkat gerektirdiği konusunda uyardı. Profesör endişesini şu sözlerle dile getirdi:
Artık bitişik alanlardaki deprem olasılığına dikkat edilmelidir.
Bu ayrım önem taşımaktadır çünkü bir kırılma, hareket eden fay parçasındaki basıncı hafifletirken çevresindeki gerilmeleri değiştirebilir. Nishimura'nın araştırması, daha eski olan 1968 kırılma alanının merkezi kesimini özellikle endişe verici bir nokta olarak tanımlıyor: Bu kesim en son 1994 yılında büyük bir hareket görmüştü.
Ölçümlerin ortaya koydukları
Deprem Araştırma Komitesi'nin 14 Mayıs tarihli resmi deprem değerlendirmesi, Nisan ayındaki olayın yaklaşık 20 kilometre derinlikte gerçekleştiğini belirtiyor. Fay mekanizması, Pasifik Levhası'nın kıtasal levhanın altına hareket ettiği sınırda ters faylanmaya işaret ediyor. Basit bir ifadeyle, levhalar birbirine baskı yaparken sınırın bir tarafı diğerinin üzerine doğru itilmiştir.
Uydu konumlandırma istasyonları zemin hareketini kaydetti. Iwate Prefektörlüğü'ndeki S-Fudai istasyonunda arazi yaklaşık 9 santimetre doğuya kaydı ve yaklaşık 1 santimetre çöktü. Yaklaşık 10 gün sonra, Miyako'daki Taro-A istasyonu yaklaşık 2 santimetrelik ek bir doğuya doğru hareket kaydetti; komite bunu muhtemel deprem sonrası deformasyon olarak tanımladı.
Komite; Iwate'deki Kuji Limanı'nda 79 santimetre ve Hokkaido'daki Urakawa'da 39 santimetre geçici tsunami yükseklikleri bildirdi. Artçı sarsıntılar arasında 20 Nisan'da 5,6, 22 Nisan'da 5,3 ve 27 Nisan'da 5,1 büyüklüğündeki olaylar yer aldı. 20 Nisan'dan 30 Nisan'a kadar bölgedeki 38 deprem 1 veya daha yüksek sismik yoğunluğa ulaştı. Komite, aktivite bölgesinin kuzeybatıdan güneydoğuya doğru yaklaşık 150 kilometre uzandığını belirtti.
Aynı değerlendirmede, Nisan ayındaki merkez üssünün doğusunda sarsıntı (tremor) aktivitesinin arttığı kaydedildi. Tremorlar, bir fay boyunca hareketle bağlantılı küçük, tekrarlayan sinyallerdir; sıradan depremlerle birlikte veya güçlü sarsıntı üretmeyen yavaş hareketlerle eş zamanlı olarak ortaya çıkabilirler. Komite ayrıca bölgede tahmin edilen yavaş kaymada (slow slip) bir artış bildirdi.
2011 ve 2026 kaynakları birbirine ne kadar yakındı?
Nishimura'nın 26 Ekim'de yayınlanan GNSS çalışması, jeodezik ölçümleri kullanarak Nisan depreminin büyüklüğünü 7,5 olarak tahmin ediyor. Bu tahmin, komitenin değerlendirmesinde kullanılan Japonya Meteoroloji Ajansı'nın 7,7'lik büyüklüğünden farklıdır. Rakamlar deprem boyutunu ölçmek için farklı yöntemlerden gelmektedir, bu nedenle her ikisi de bilimsel kayıtlarda yer almaktadır.
Çalışma, yalnızca bildirilen büyüklüğü değil, zemin hareketi örüntüsünü de karşılaştırmaktadır. 2011 ve 2026 ölçümleri yön ve boyut açısından neredeyse aynıydı ve gözlemlenen hareketleri arasındaki fark, birbirinden çok uzak kaynaklara işaret edecek net bir örüntü göstermedi. İki depremin merkez üsleri arasında yaklaşık 33 kilometre mesafe olmasına rağmen, tahmin edilen fay merkezleri arasında yaklaşık 12 kilometre mesafe bulunuyordu. Merkez üssü, bir depremin başladığı yerin yüzeyindeki noktayı işaret eder; yeraltında kayma gösteren fay alanı bundan uzaklaşarak uzanabilir.
GNSS; izleme istasyonlarının konumundaki küçük değişiklikleri ölçen GPS'i de içeren bir uydu konumlandırma sistemidir. Büyük bir fay kaydığında, yakındaki arazide bulunan istasyonlar hareket eder. Araştırmacılar bu hareketleri karşılaştırarak fayın nerede hareket ettiğini ve kayma alanının ne kadar büyük olduğunu tahmin edebilirler. Nishimura'nın analizi, yalnızca sarsıntı ölçümlerine değil, kalıcı izleme istasyonlarına dayanmaktadır.
Nisan depremi, 1968 Tokachi-oki depreminin kaynak alanının güney kenarının yakınında meydana geldi. Komite bu önceki depreme 7,9 büyüklüğü verirken; Nishimura'nın akademik makalesi bunu 8,3 büyüklüğünde olarak nitelendiriyor. Çalışma, 1968 depreminin sismik momentini 3,5 × 10²¹ Newton metre olarak tahmin ederken, 1994, 2025 ve 2026 depremleri için bu değer toplam 6,8 × 10²⁰ Newton metre olmuştur. Sismik moment, hareket eden fay alanını, ne kadar kaydığını ve kayanın mukavemetini yansıtır. Karşılaştırma, 1968 kırılmasının sonraki üç olayın toplamından çok daha fazla toplam enerji serbest bıraktığını göstermektedir.
Daha eski kırılma alanı içindeki üç kesim
Çalışma; 2025, 1994 ve 2026 kaynaklarını, 1968 kırılma alanının sırasıyla kuzey, orta ve güney kısımlarıyla eşleştirmektedir. Araştırmacılar bu kesimleri, levhalar birbirine doğru iterken yapışma eğilimi gösteren ve ardından bir depremde kayan fay yamaları anlamına gelen asperitler olarak adlandırırlar. Tek bir büyük deprem bu tür birkaç yamayı aynı anda kırabilir ya da zaman içinde ayrı ayrı kırılabilirler.
Komite tarafından büyüklüğü 7,5 olarak tahmin edilen doğu Aomori açılarındaki Aralık 2025 depremi kuzey kesime karşılık gelmektedir. Komitenin kayıtlarında 7,6 büyüklüğünde olan 1994 Sanriku-haruka-oki depremi orta kesime karşılık gelmektedir. Bu deprem, o sırada kullanımda olan Japon ölçeğine göre maksimum 6 yoğunluğa ulaşmıştır. Nisan 2026 olayı güney kesime karşılık gelmekte ve buradaki 2011 kırılmasını tekrarlamaktadır.
Güney kesim, tekrarlanan hareketlerin daha uzun bir geçmişine sahiptir. Çalışma, buradaki kırılmaları 1960, 1968, 1989, 2011 ve 2026 yıllarında tespit etmektedir; bu, 66 yıllık bir süre boyunca sekiz ila 21 yıl arasında değişen aralıklara sahip bir örüntüdür. Nishimura'nın daha kapsamlı bölgesel sayısı da 1960'tan bu yana sekiz ila 21 yıllık aralıklarla ayrılmış 7 ila 8 büyüklüğünde beş deprem bulmaktadır. Bölge, bu büyüklükteki depremler için Japonya çevresindeki en aktif yerler arasındadır.
Orta kesim farklı bir endişe ortaya koymaktadır. Nishimura'ya göre bu kesim, 1994 depreminden bu yana önemli bir hareket yaşamamıştır. Makale, yaklaşık 70 kilometre genişliğinde bir sismik boşluktan bahsetmekte ve komşu kesimlerdeki 2025 ve 2026 kırılmalarının orta asperit üzerindeki gerilmeyi artırabileceğini belirtmektedir. Bu ihtimal bir sonraki deprem için bir tarih belirlememektedir, ancak en son kırılmaların etrafındaki alanların neden halihazırda kırılmış olan fay kadar önemli olduğunu açıklamaya yardımcı olmaktadır.
Birkaç yıla yaylanan yoğun bir seri
Nisan depremi, Kuzey Japonya Çukuru ve Güney Kuril Çukuru çevresindeki daha geniş bir aktivite serisinin parçasıydı. Resmi değerlendirme, 2026 kaynağını 1994 kaynak alanının güney tarafının yanına, 1968 kırılmasının güney kenarının yakınına yerleştirmektedir. Değerlendirme ayrıca her biri 6 veya daha büyük büyüklükte birçok deprem içeren 1989, 1992, 2012 ve 2015 yıllarındaki yoğun episodesleri (dönemleri) kaydetmektedir.
2019 uzun vadeli değerlendirmesi, ilgili açık deniz alanlarını komitenin sistemindeki dalma-batma zonu depremleri için en yüksek olasılık kategorisi olan Derece III olarak sınıflandırdı. Derece III, değerlendirilen kategorideki bir depremin 30 yıl içinde meydana gelme olasılığının %26'dan fazla olduğu anlamına gelir. Değerlendirme, beklenen olayları doğu Aomori açıklarında ve Iwate'nin kuzey ve güneyindeki bölgelerde, yaklaşık 7 ila 7,5 büyüklüğünde biraz daha küçük levha içi depremler olarak tanımladı.
Nishimura'nın makalesine göre bu seri, sonrasında bir deprem uyarısına da yol açtı. Böyle bir uyarı, uyarı sistemi kapsamındaki bölgelerde 7 veya daha büyük bir büyüklükteki olaydan sonra başka bir büyük deprem olasılığının normal koşullara göre nispeten daha yüksek olduğunu halka bildirir. Bu bildirim, gelecekteki bir depremin zamanının veya yerinin bir tahmini değil, artan risk hakkında bir duyurudur.
Ana tarihler, araştırmacıların güncel tabloya nasıl ulaştığını göstermektedir:
11 Mart 2011: 9,0 büyüklüğündeki Tohoku depreminden 22 dakika sonra 7,4 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.
Kasım ve Aralık 2025: Sanriku ve doğu Aomori açıklarındaki depremler, 1968 kırılma alanının güney ve kuzey kısımlarında aktiviteyi artırdı.
20 Nisan 2026: Saat 16.52'de 7,7 büyüklüğündeki Sanriku depremi meydana geldi, ardından başka depremler ve tsunami dalgaları geldi.
14 Mayıs 2026: Deprem Araştırma Komitesi, Nisan ayındaki olaya ve devam eden aktiviteye ilişkin değerlendirmesini yayınladı.
26 Ekim 2026: Nishimura'nın GNSS çalışması yayınlanarak 1994, 2011, 2025 ve 2026 depremlerinin karşılaştırmasını sundu.
Örüntünün sakinlere ne söyleyip ne söyleyemeyeceği
Ölçümler, deprem izleme çalışmalarının en şiddetli sarsıntının ötesine neden baktığını göstermektedir. Yakındaki kesimlerin kendi hareket geçmişleri bulunurken, bir fay kabaca aynı yerde defalarca kırılabilir. Bu vakada araştırmacılar, dört büyük olayı daha büyük bir tarihi kırılma alanının farklı kesimleriyle ilişkilendirmekte ve 2011 ile 2026 kaynakları arasında yakın bir eşleşme bulmaktadır.
Resmi değerlendirme, deprem sayısı azalmış olmasına rağmen 20 Nisan'dan sonra sismik aktivitenin devam ettiğini kaydetmektedir. Ayrıca 2025 ve 2026 kaynaklarının diğer aktif alanların yanında yer aldığını ve 1968 kırılma alanının merkezi kısmının en son 1994 yılında büyük ölçüde hareket ettiğini belirtmektedir. Bir sonraki depremin yeri ve zamanlaması bilinmemektedir; mevcut olasılık değerlendirmesi, belirli bir tahmini değil, 30 yıllık bir süre boyunca riski tanımlamaktadır.
Pasifik kıyısı boyunca yaşayan insanlar için komitenin rakamlarındaki pratik ders, güçlü bir açık deniz depreminin hem yıkıcı sarsıntı hem de tsunami dalgaları getirebileceği ve artçı sarsıntıların devam edeceğidir. Nisan ayındaki olay, Kuji Limanı'nda 79 santimetrelik geçici bir tsunami ölçümü ve ilk 11 gününde yoğunluğu en az 1 olan 38 deprem üretti. Tekrarlanan fay bulgusu daha geniş bir perspektif katmaktadır: Bilim insanları yalnızca son kırılmanın nerede gerçekleştiğini değil, aynı zamanda hangi komşu kesimlerin aktif olduğunu ve hangilerinin olmadığını da takip ediyor.
Temel Noktalar
20 Nisan 2026 tarihinde Sanriku açıklarında meydana gelen 7,7 büyüklüğündeki deprem, büyük ölçüde 2011 yılındaki 7,4 büyüklüğündeki artçı sarsıntı kaynağıyla örtüşen bir kaynak alanını kırdı.
GNSS ölçümleri, tahmin edilen fay merkezlerini aralarında yaklaşık 12 kilometre mesafe olacak şekilde konumlandırmaktadır; çalışma, 2026 depremine 7,5 jeodezik büyüklük vermektedir.
Resmi değerlendirme, Kuji Limanı'nda 79 santimetrelik geçici tsunami yüksekliği ve 20-30 Nisan tarihleri arasında yoğunluğu en az 1 olan 38 deprem bildirmektedir.
2025, 1994 ve 2026 depremleri, 1968 Tokachi-oki kırılma alanının kuzey, orta ve güney kesimleriyle eşleştirilmiştir.
Orta kesim en son 1994 yılında büyük ölçüde hareket etmiştir. Araştırmacılar, bitişik kırılmaların bu kesimdeki gerilmeyi etkileyebileceğini, ancak gelecekteki herhangi bir depremin zamanlaması ve yerinin bilinmediğini belirtmektedir.






