Vietnam, Mahkumiyet Kararı Olmadan Suç Gelirlerini Geri Almak İçin İki Yıllık Deneme Sürecini Onayladı

8 dakikalık okuma
Vietnam Approves Two-Year Trial to Recover Crime-Linked Assets Without Convictions

Vietnam'ın yeni mal varlığı kurtarma mekanizması neye izin veriyor?

Vietnam Ulusal Meclisi, mahkemelerin, bir kişiye yönelik ceza mahkûmiyeti kararı almaksızın suçla bağlantılı bazı mal varlıklarını geri almasına ve yönetmesine olanak tanıyan iki yıllık bir deneme sürecini onayladı. Söz konusu tedbir, katılan 470 milletvekilinin lehte oyuyla 21 Kasım'da kabul edildi. Diğer dört milletvekili ise lehte veya aleyhte oy kullanmadı.

İçindekiler
  1. Vietnam'ın yeni mal varlığı kurtarma mekanizması neye izin veriyor?
  2. Savcılar mahkemeden ne zaman harekete geçmesini isteyebilir?
  3. Hangi mülkler değerlendirmeye alınabilir?
  4. Savcılar ve mahkemeler bir talebi nasıl ele alır?
  5. Ceza davası yeniden başlarsa ne olur?
  6. Bu tür yargılamalar başka yerlerde ne kadar yaygındır?
  7. Güvenceler neden önemlidir?
  8. Deneme süreci ne zaman başlıyor ve süresi nedir?
  9. Önemli Noktalar

Mekanizmanın 1 Mart 2027 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Bu mekanizma, Vietnam'ın savcılık kurumu olan Halk Savcılığına, bir ceza davasının ilerleyemediği veya belirtilen nedenlerle sona erdiği durumlarda mülke ne olacağına mahkemenin karar vermesini talep etme yolu sunuyor. Kurtarma kararını savcılık değil mahkeme veriyor.

Bu, mal varlığı odaklı bir süreçtir: Mesele belirli bir kişinin mahkûm edilip edilemeyeceği değil, mülkün suçla bağlantılı olup olmadığıdır. Mahkeme, sanığın mahkûm edildiği bir ceza hükmü bulunmasa bile talebi değerlendirebilir. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi ile Dünya Bankası, bu genel yaklaşımı StAR rehberinde, ceza mahkûmiyeti olmaksızın suçla bağlantılı mülkleri durdurma, el koyma veya müsadere etme yolu olarak tanımlamaktadır.

Vietnam'ın deneme uygulaması yalnızca kara para aklama, ekonomik yönetimin düzenini ihlal eden suçlar, yolsuzluk ve makam sahibi veya yetki kullanan kişiler tarafından işlenen diğer suçları içeren davalar için geçerlidir. Bu, herhangi bir soruşturmanın başarısız olduğu her durumda mülke el koyma yönünde genel bir yetki değildir.

Savcılar mahkemeden ne zaman harekete geçmesini isteyebilir?

Karar, üç grup vakayı ortaya koymaktadır. Birincisi, resmi olarak açılan ancak daha sonra suçun kovuşturulma zaman aşımı süresinin dolması, suçun genel af kapsamına girmesi veya tehlikeli eylemi gerçekleştiren kişinin ölmüş olması nedeniyle açılma kararının iptal edildiği vakaları kapsamaktadır.

İkincisi, ilk derece mahkemesi duruşmasından önce durdurulan soruşturma veya davalarla ilgilidir. Bu durum, müfettişlerin bir şüpheliyi belirleyememesi veya yetkililerin ilgili usul süre aşımı süresinden sonra sanığın yerini tespit edememesi durumunda gerçekleşebilir. Ayrıca, adli tıp değerlendirmesi sonucunda akıl hastalığı veya ağır bir hastalığı olduğu tespit edilen şüpheli veya sanıkları da kapsamaktadır.

Üçüncü grup ise, kovuşturma zaman aşımı süresinin dolması, af uygulanması, şüpheli veya sanığın cezai sorumluluktan muaf tutulması veya bu kişinin ölmesi nedeniyle birinci duruşmadan önceki soruşturma veya yargılamaların durdurulduğu vakaları içermektedir.

Bu koşullar pratik ortak bir sorunu paylaşmaktadır: Yetkililerin varlıkları bir suçla ilişkilendirmek için gerekçeleri olsa bile ceza yargılaması normal bir sonuca ulaşamamaktadır. Basel Yönetişim Enstitüsünün 2025 tarihli bir rehberi, diğer hukuk sistemlerindeki benzer prosedürleri ölüm, kaçış, hastalık veya zaman aşımı süresinin dolması bir ceza davasını engellediğinde faydalı olarak tanımlamaktadır.

  • Bir dava açılır, ardından açılış kararı kararda listelenen bir nedenle iptal edilir.
  • Bir şüphelinin tespit edilememesi veya bulunamaması ya da ağır hasta olması nedeniyle dava duruşmadan önce durdurulur.
  • Soruşturma veya duruşma öncesi dava, zaman aşımı süresinin dolması, af, cezai sorumluluktan muafiyet veya ölüm nedeniyle durdurulur.
Reklam

Hangi mülkler değerlendirmeye alınabilir?

Karar, ceza davasında delil olmaması kaydıyla, suçla bağlantılı olduğuna inanmak için gerekçeler bulunan mülkleri kapsamaktadır. Ayrıca bu mülk tarafından üretilen gelir, kâr ve diğer maddi menfaatlere de ulaşmaktadır. Temel sorun, varlık ile iddia edilen suç faaliyeti arasındaki bağlantıdır.

Miras, bağış veya diğer işlemler yoluyla aktarılan mülkler de, alıcının bunun suçla bağlantılı olduğunu bildiği veya bilmesi gerektiği durumlarda ya da devrin mülkleri gizlemek veya erişilemeyecek bir yere taşımak amacıyla yapıldığı durumlarda değerlendirilebilir. Bu durum, varlıkları gizlemenin yaygın bir yolu olan bunları akrabaların veya diğer kişilerin adlarına kaydettirme sorununu ele almaktadır.

Orijinal mülk yok edilmişse veya sanığın ya da ilgili başka bir kişinin eylemi nedeniyle geri alınamıyorsa, savcılar eşdeğer değerde mülk talep edebilir. Karar, gerçek varlığın geri alınması ile eşit değerin geri alınmasını birbirinden ayırmakta ve ikame tutarın gerekçelendirilmesini ve orantılı olmasını şart koşmaktadır.

Yasal kökene sahip mülkler bu mekanizmanın dışındadır. Açıklanan hükümler ayrıca delil niteliğindeki eşyaları, nihai bir mahkeme kararıyla halihazırda ele alınmış mülkleri, sahipsiz mülkleri ve diğer bazı yasal süreçler yoluyla ele alınmış mülkleri kapsam dışı bırakmaktadır. Askeri yargı yetkisine tabi davalar ile kovuşturmanın askıya alınması kararı kapsamında olan davalar da kapsam dışındadır.

Savcılar ve mahkemeler bir talebi nasıl ele alır?

Süreç, ceza davasını yürüten kurumların bilgi, belge ve delilleriyle başlar. Bu kurumlar, Savcılıktan dava açmasını veya bir mahkemenin medeni hukuki meseleyi çözmesini talep etmesini isteyebilir. Savcılık, bilgileri kontrol etmek, delil toplamak ve kurtarma gerekçelerini oluşturmakla sorumludur.

Mahkeme daha sonra talebi medeni usul kurallarına göre değerlendirir ve kararını verir. Bir ceza davasının tıkanması veya sona ermesi nedeniyle kurtarma otomatik olarak gerçekleşmez. Mülk elden çıkarılmadan önce nihai, yasal olarak etkili bir mahkeme hükmü veya kararı gereklidir. Devlet için geri kazanılan mülkler devlet bütçesine yatırılır veya yönetilmesi ya da elden çıkarılması için yetkili bir kuruma devredilir.

Mahkeme talebi değerlendirirken, Savcılık mülkün taşınmasını veya gizlenmesini önlemek için acil geçici tedbirler isteyebilir. Ceza davasındaki mal varlığına el koyma veya hesapların dondurulması gibi mevcut tedbirler, mahkeme geçici bir karar çıkarıp çıkarmayacağını değerlendirirken yürürlükte kalmaya devam eder. Yetkililer, bu tedbirleri kimin isteyebileceği ve emredebileceği ile kullanmaları gereken prosedürler hakkındaki yasal kurallara uymalıdır.

Karar ayrıca sahipler, mülkte menfaati olan kişiler ve masum üçüncü şahıslar için korumalar belirlemektedir. Mülkün suçla bağlantılı olduğunu bilmeyen ve bilmesi mümkün olmayan bir kişi, korumaların kapsamına girmesi amaçlanan kişiler arasındadır. Bağlantıyı bilen veya bilmesi gereken ya da mülkleri gizlemeyi amaçlayan bir devre katılan bir alıcıya farklı davranılabilir.

Reklam

Ceza davası yeniden başlarsa ne olur?

Medeni varlık süreci, ceza adaleti sisteminin yerini almak üzere değil, onunla birlikte çalışmak üzere tasarlanmıştır. Bir ceza davası yeniden başlatılır ve devam ederse, ceza davası çözülene kadar varlıklar hakkındaki medeni dava durdurulur. Bunun amacı, iki sürecin aynı mülk meselesine aynı anda karar vermesini veya mükerrer kurtarmaya yol açmasını önlemektir.

StAR rehberi, mahkûmiyetsiz varlık kurtarmanın, kovuşturmanın imkansız veya başarısız olduğu durumlarda mümkün olması gerektiğini, ancak ilerleyebilecek bir davanın kovuşturulmasının yerine asla kullanılmaması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca prosedürü, mülk sahibinin veya diğer ilgililerin haklarını savunabildiği, mülk odaklı bir eylem olarak tanımlamaktadır.

Bu ayrım okuyucular için önem taşımaktadır: Mülkü kurtaran bir karar, kendi başına sahibini bir suçtan mahkûm etmez. Bu mekanizma kapsamındaki mahkemenin görevi, varlığın kurtarma için yasal koşulları karşılayıp karşılamadığına karar vermektir. Cezai sorumluluk, ceza yargılaması için ayrı bir sorun olmaya devam etmektedir.

Bu tür yargılamalar başka yerlerde ne kadar yaygındır?

Uluslararası rakamlar, mahkûmiyetsiz mal varlığı kurtarmanın, farklı araştırmalar farklı vakaları ve sonuçları saysa da, suç gelirlerini kurtarma çabalarının anlamlı bir parçası olduğunu göstermektedir. Uluslararası verilerin U4 analizi, Ocak 2024 itibarıyla bu tür yargılamaların, Çalınan Varlıkları Kurtarma Girişiminin veritabanındaki 566 davanın yüzde 19'unu oluşturduğunu belirtmektedir. Bu vakalar, iade edilen değerin tahmini olarak yüzde 29'unu veya 10,1 milyar doların 2,9 milyar dolarını temsil ediyordu.

Çalınan Varlıkları Kurtarma Girişimi tarafından yapılan 2021 tarihli bir araştırma, bu yargılamaların bildirilen uluslararası mal varlığı kurtarma vakalarının yüzde 28'ini oluşturduğunu ortaya koymuştur. Dondurma işlemleri hariç tutulup yalnızca müsadere ve iadeler sayıldığında, müsadere değerinin yüzde 46'sını ve iade değerinin yüzde 34'ünü oluşturmuşlardır. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisinin 2023 tarihli bir araştırması ise bunları bildirilen uluslararası kurtarma vakalarının yüzde 30'u olarak belirlemiştir.

Basel Enstitüsünün Ekim 2025 rehberi, sınır ötesi müsadere işlemlerinin yaklaşık yüzde 30'unun bu tür bir süreç yoluyla gerçekleştiğine dair bir Birleşmiş Milletler tahminine atıfta bulunmaktadır. Ayrıca ülke örnekleri de vermektedir: Birleşik Krallık, 2019 ile 2024 yılları arasındaki mekanizması aracılığıyla 650 milyon sterlin (bu dönemdeki tüm kurtarmalarının yaklaşık üçte biri) kurtarmıştır. Almanya'da ise ceza yargılamasının devam etme süresi dolduktan sonra iki şirketten 10 milyon avrodan fazla paraya el konulmuştur.

Bu rakamlar farklı veri setlerinden ve dönemlerden gelmektedir; bu nedenle tek bir küresel toplamdan ziyade ayrı anlık görüntüleri tanımlamaktadırlar. Bir ceza mahkûmiyeti sağlanamadığında hükümetlerin bu mekanizmayı neden kullandığını gösterirken, aynı zamanda kesin etkinliği hakkında soruları da açık bırakmaktadır: Ulusal kullanım tutarlı bir şekilde kaydedilmemektedir ve U4 analizi daha ayrıntılı verilere ihtiyaç duyulduğunu belirtmektedir.

Reklam

Güvenceler neden önemlidir?

Ölüm, kaçış veya hastalık kovuşturmayı engellediğinde mahkeme süreci yoluyla mülke el koymak, kişilerin kazançları elinde tutmasını engellemeye yardımcı olabilir. Ayrıca yetkililere, nereden geldiğini bilen veya bilmesi gereken birine devredilen varlıkları ele alma yolu sunmaktadır. Uluslararası rehberlik, sürecin net kurallara ve etkili yargı denetimine ihtiyaç duyduğu konusunda uyarırken aynı zamanda aynı potansiyel faydalara işaret etmektedir.

U4 analizi, bu yargılamaların ceza davalarıyla koordine edilmesi gerektiğini ve bağımsız mahkemeler ile adil yargılanma korumalarının esas olduğunu vurgulamaktadır. Basel Enstitüsü rehberi de benzer şekilde açık ve öngörülebilir yasaları, etkilenen kişilere katılma ve delil sunma konusunda adil bir şansı ve masum üçüncü taraflar için güvenceleri listelemektedir. Bu tür korumalar olmadan, varlıklara el koyma yetkisi mülkiyet haklarını ve adil yargılanma haklarını, özellikle mahkemelerin bağımsızlıktan yoksun olduğu durumlarda tehdit edebilir.

Vietnam'ın kararı Savcılığa kurtarma gerekçelerini oluşturma görevini vermekte ve ilgili taraflara yargılamalarda bir rol sunmaktadır. Ayrıca varlıkların dondurulması ve el konulmasının uygun yetki ve prosedüre uymasını zorunlu kılmaktadır. Pratik test, mahkemelerin yasal sahipleri korurken ve yasal standartları karşılayan varlıkları geri alırken bu kuralları tutarlı bir şekilde uygulayıp uygulayamayacağı olacaktır.

Deneme süreci ne zaman başlıyor ve süresi nedir?

Karar 1 Mart 2027'de yürürlüğe giriyor ve deneme mekanizması iki yıl süreyle işletiliyor. Bu tarih başlangıcındaki gece yarısından önce gerçekleşen suç eylemleri için geçerli değildir. Deneme süresi sona erdiğinde bir mesele çözüme kavuşturulmamışsa, aynı karar sonuçlanıncaya kadar o meseleyi yönetmeye devam eder.

Bu zaman çizelgesi, programı başlangıç tarihinden itibaren gerçekleşen eylemlerle sınırlandırmakta ve yetkililere işleyişini test etmeleri için belirli bir süre vermektedir. Kararın devamlılık kuralı, halihazırda devam etmekte olan davaların iki yıllık deneme süresi sona erdiğinde öylece durmayacağı anlamına gelmektedir.

Önemli Noktalar

  • Ulusal Meclis, katılan 470 milletvekilinden 474'ünün lehte oyuyla 21 Kasım'da tasarıyı onayladı.
  • 1 Mart 2027'den itibaren mahkemeler, kara para aklama, ekonomik, yolsuzluk ve resmi suistimal davalarında ceza mahkûmiyeti olmaksızın suçla bağlantılı mal varlıklarını değerlendirebilecek.
  • Savcılık kurtarma gerekçelerini oluşturmalıdır; varlıkların uygun olup olmadığına mahkemeler karar verir.
  • Masum üçüncü taraflar ve yasal mülkler korunur ve yeniden canlandırılan bir ceza davası medeni varlık sürecini durdurur.
  • Deneme süresi iki yıl sürer, başlangıç tarihinden önceki eylemleri kapsamaz ve çözülmemiş davaları bitene kadar yönetmeye devam eder.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir