Tahrik sistemleri, caydırıcılık ve Japonya'nın nükleer kuralları üzerine tartışma
Japonya hükümeti, nükleer reaktörlerle çalışan denizaltıların resmî bir incelemesini revize edilmiş güvenlik planlarına dahil etmeye hazırlanıyor. Taslak, yetkililerin konuyu değerlendirmeye başlamasını ve erken aşamada karara varmasını öngörüyor. Üç belgenin aralık sonuna kadar revize edilmesi bekleniyor. Araştırmalar, 2027-2031 mali döneminin ilk yıllarında başlayabilir; hemen alım yapmak yerine araştırma ve inceleme için ödenek ayrılabilir.
İçindekiler
- Tahrik sistemleri, caydırıcılık ve Japonya'nın nükleer kuralları üzerine tartışma
- Taslak neyi başlatacak?
- Yetkililer reaktörle çalışan denizaltıları neden değerlendiriyor?
- Donanma hangi avantaj ve dezavantajları sıralıyor?
- Fatura ne kadar kabarabilir?
- Koalisyon füzelerde anlaşıyor, motor konusunda ayrışıyor
- Plan, Japonya'nın nükleer ilkeleri açısından ne anlama geliyor?
- Kamuoyundaki tepki tartışma üzerindeki baskıyı artırıyor
- Tartışma Tokyo'nun ötesinden nasıl görünüyor?
- Öne çıkanlar
Tartışılan seçenek, Öz Savunma Kuvvetleri'nin hareket gücünü reaktörlerinden alan denizaltılar edinip edinmemesi. Bunlar nükleer silah taşıyan denizaltılardan farklı. Ancak tartışma, acil bir durumda nükleer silahların Japonya'ya getirilmesine izin verilmesi yönündeki ayrı bir öneriyle aynı dönemde yürütülüyor. Bu da her iki konunun ülkenin uzun süredir izlediği nükleer politikayı etkileyebileceği yönünde kaygı yaratıyor.
Destekleyenler, reaktörle çalışan denizaltıların daha uzun süre su altında kalabileceğini, su altında daha hızlı ilerleyebileceğini ve Pasifik'in uzak bölgelerinde devriye gezebileceğini söylüyor. Eleştirenler ise yüksek maliyetlere, teknik ve personel ihtiyacına, hukuki sorulara ve Japonya'nın denizaltı kuvvetlerinin daha saldırgan görünen görevlere yönelmesi riskine dikkat çekiyor. Taslak bir inceleme süreci başlatacak; kendi başına denizaltı inşası talimatı vermeyecek.
Taslak neyi başlatacak?
Hükümetin üç güvenlik belgesi Ulusal Güvenlik Stratejisi, Ulusal Savunma Stratejisi ve Savunma Programı'dır. Bu belgeler birlikte genel hedefleri belirliyor, askerî planları tanımlıyor, ekipman ve harcama önceliklerini ortaya koyuyor. Revizyonun, iktidar partileri arasındaki görüşmeler ve uzman heyetinin raporunun ardından aralık sonundan önce Kabine kararıyla tamamlanması amaçlanıyor.
Taslak metinde hükümetin denizaltılarla ilgili değerlendirmeyi "başlatması" ve "erken aşamada" sonuca varması öngörülüyor. Yetkililer, kararın zamanlamasını da siyasi tartışmanın parçası hâline getiren "erken sonuç" ifadesini kullanmayı da değerlendiriyor. Planlanan araştırma programı, 2027-2031 döneminin ilk yıllarında başlayacak ve finansman araştırma ve inceleme giderleri olarak kaydedilecek.
Brookings'in analizi, kullanılan ifadelerin neden önemli olduğunu açıklıyor: Bir kabiliyeti değerlendirme ya da araştırma taahhüdü, onu edinme taahhüdüyle aynı şey değil. Dolayısıyla taslak, nihai tercih, tasarım ve zamanlama konularını belirsiz bırakırken bir politika sürecinin önünü açabilir.
Yetkililer reaktörle çalışan denizaltıları neden değerlendiriyor?
Japonya hükümeti, Çin'in Pasifik'te artan deniz faaliyetlerine ve Kuzey Kore'nin denizaltı geliştirme çalışmalarına işaret ediyor. Destekleyenlerin öne sürdüğü görüşe göre, geleneksel denizaltılar uzun süre ana üslerinden uzakta devriye gezmek zorunda kaldıklarında bazı kısıtlamalarla karşılaşıyor. Reaktör, denizaltının motorları için hava almak üzere su yüzüne çıkmadan uzun süre su altında kalmasını sağlıyor ve yüksek su altı hızı sunabiliyor.
Bu özellikler gözetleme, gemi ve denizaltıların takibi ve fırlatma sonrasında hızla uzaklaşma açısından yarar sağlayabilir. Destekleyenler ayrıca denizaltıları, gizli bir konumdan saldırı imkânı sunacak dikey tüplerden fırlatılan füzeler için olası bir platform olarak görüyor. Bir denizaltının yakında bulunma ihtimalinin düşman tarafından hesaba katılması gerekeceğini ve bunun caydırıcılığı güçlendireceğini savunuyorlar.
Japonya Savunma Bakanı Shinjiro Koizumi, hükümetin denizaltıları edinme kararı almadığını, ancak bu seçeneği değerlendirmeye açık tuttuğunu söyledi. Koizumi, yaklaşımı hiçbir seçeneği dışlamamak olarak tanımladı. Başbakan Sanae Takaichi ise ekim ayında parlamentoda, hükümetin olasılık hakkında "somut ve gerçekçi görüşmeler" yürüteceğini söyledi.
Donanma hangi avantaj ve dezavantajları sıralıyor?
Japonya Deniz Öz Savunma Kuvvetleri Kurmay Başkanı Amiral Akira Saito, donanmanın bu denizaltıların gerekli olup olmadığı konusunda henüz sonuca varabilecek noktada olmadığını söyledi. Saito, 17 Kasım'daki bilgilendirme toplantısında uzun süre su altında operasyon yürütme, ikmal yapmadan uzun süre faaliyet gösterme ve yüksek su altı hızını bu denizaltıların özellikleri arasında saydı. Daha düşük su altı sessizliği, daha büyük gövde, yüksek maliyet ve reaktörün işletilmesi ile bakımı için uzmanlık gereksinimini de dezavantajlar olarak sıraladı.
Saito, mürettebatın günlük yaşamına olası etkilerden de söz etti. Daha fazla hava, su ve elektrik imkânı, daha sık duş alınmasını ve çamaşır yıkama tesislerinin kullanımını sağlayabilir. Saito, geleneksel denizaltıların dizel motorlarının gürültüye ve yağ kokusuna yol açabildiğini, personelin gürültülü koşullarda makineleri izlemek zorunda kalabileceğini söyledi. Bu pratik iyileştirmeler, reaktör kullanmanın getirdiği gerekliliklerle birlikte değerlendirilmek zorunda.
Japonya, büyük bataryalar ve havadan bağımsız tahrik sistemleri kullananlar da dahil olmak üzere gelişmiş geleneksel denizaltılara sahip. Deniz kuvvetlerinde daha önce üst düzey görev yapmış bir yetkili, batarya teknolojisinin geliştirilmesinin geleneksel denizaltıların nükleer tahrikin maliyet ve karmaşıklığına katlanmadan daha uzun süre su altında kalmasını sağlayabileceğini savundu. Bu karşılaştırma tartışmanın merkezinde yer alıyor: Soru yalnızca reaktörle çalışan denizaltıların daha fazlasını yapıp yapamayacağı değil, Japonya'nın mevcut kabiliyetlerini değiştirmek ya da tamamlamak için bu ek imkânlara yeterince ihtiyaç duyup duymadığı.
Fatura ne kadar kabarabilir?
İnşa maliyetleri, her bir denizaltı için yaklaşık 1 trilyon yene, yani kabaca 6,3 milyar dolara ulaşabilir. İnşa ve bakım giderlerini kapsayan bir tahminde de denizaltı başına maliyet yaklaşık 1 trilyon yen olarak hesaplanıyor. Bir denizaltının kapsamlı bakıma ihtiyaç duyması ve kesintisiz olarak konuşlandırılamaması nedeniyle, operasyon bölgesinde her zaman bir denizaltı bulundurmak yaklaşık üç denizaltıdan oluşan bir filo gerektirebilir. Bu da ihtiyaç duyulan personel, üsler ve destek sistemlerinin tümü hesaba katılmadan önce, olası toplam harcamanın birkaç trilyon yen düzeyine çıkması demek.
Brookings'in değerlendirmesine göre, yalnızca inşa maliyeti bile Japonya'nın en gelişmiş geleneksel denizaltılarının maliyetinin 10 katı olabilir. Bu kaynaklar, insansız hava araçları ve diğer insansız sistemler, hava savunması ve uzun süreli bir çatışmada kuvvetleri ayakta tutmak için gereken ikmal malzemeleri dahil olmak üzere diğer savunma ihtiyaçlarıyla rekabet edecek.
Liberal Demokrat Parti'nin (LDP) ulusal savunma bölümü başkanı Taro Honda, projenin savunma kabiliyetlerini geliştirmeye yönelik acil takvime uygun olup olmadığını sorguladı. Eğitim, araştırma ve yatırımın bu kabiliyetin beş yıl içinde hizmete girmesini zorlaştıracağını savunan Honda, para ve personelin insansız sistemlere ayrılmasının daha iyi olabileceğini söyledi.
Japonya Yenilik Partisi'nin güvenlik politikaları sorumlusu Seiji Maehara ise farklı düşünüyor. Maehara, filonun faaliyete geçmesi yıllar alacak olsa bile gelecekte böyle bir filoya sahip olabilmek için kararın şimdi alınması gerektiğini savundu. Bir röportajda kullanıma geçişin en erken 2040'ta olacağını söyleyen Maehara, bunun için Japonya'nın bir ana liman belirlemesi, mürettebatı eğitmesi ve bu denizaltıları hâlihazırda işleten ülkelerle çalışması gerektiğini belirtti.
Koalisyon füzelerde anlaşıyor, motor konusunda ayrışıyor
İktidardaki iki parti, füze fırlatmaya yönelik dikey lançer sistemiyle donatılmış bir denizaltı konusunda ortak noktada buluştu, ancak denizaltıya hangi tahrik sisteminin güç vereceği konusunda ayrışıyor. LDP'nin önerisinde "yeni nesil tahrik sistemi" ifadesine yer verildi; bunun nükleer enerjiyi mi yoksa geliştirilmiş bataryaları mı ifade ettiği açık bırakıldı. Japonya Yenilik Partisi ise reaktörle çalışan denizaltıların değerlendirilmesi için daha doğrudan çağrıda bulundu.
Honda, LDP'nin nükleer silahların yayılmasına ve bölgesel silahlanma yarışına ilişkin kaygılar ile maliyetleri ve diğer savunma önceliklerini karşılaştırma ihtiyacı nedeniyle temkinli davrandığını söylüyor. Ancak uzun vadede denizaltı fikrini reddetmiyor. Maehara, kararın ertelenmesinin Japonya'nın bu kabiliyeti geliştirmesini tamamen engelleyebileceğini savunuyor. Görüş ayrılığı kısmen zamanlamayla ilgili: Kaynakların önce yakın vadeli eksiklikleri gidermek için mi kullanılması, yoksa hizmete girmesi on yılı çok aşabilecek bir sistem üzerinde şimdiden çalışmaya mı başlanması gerektiği tartışılıyor.
Sanayi kapasitesi ve personel konusunda da sorular var. Tartışma kapsamında görüşülen bir Japon deniz subayı, ülkenin gerekli reaktör uzmanlarından yoksun olduğunu söyledi. Bir başka yetkili ise denizaltıya harcanacak 1 trilyon yenle çok sayıda insansız hava aracı alınabileceğini ve personelin bazı tehlikeli görevlerden uzak tutulabileceğini savundu. Japonya'nın gelişmiş gemi inşa ve mühendislik sanayileri var, ancak bir deniz reaktörünü işletmek özel eğitim, bakım ve güvenlik düzenlemeleri gerektiriyor.
Plan, Japonya'nın nükleer ilkeleri açısından ne anlama geliyor?
Japonya'nın Üç Nükleer Silahsızlanma İlkesi, ülkenin nükleer silah bulundurmayacağını, üretmeyeceğini ve ülkeye sokulmasına izin vermeyeceğini öngörüyor. Reaktörle çalışan bir denizaltı kendiliğinden nükleer silah taşımaz; denizaltılarla ilgili tartışma tahrik sistemi ve askerî kabiliyetleri kapsıyor. Ayrı taslak öneri ise acil bir durumda nükleer silahların Japonya'ya getirilmesine açıkça izin verirken ilkelerin korunmasını öngörüyor.
Bu olası istisna, nükleer silahların ülkeye sokulmasını yasaklayan üçüncü ilkeyle ilgili. Nihai ifadeler ve kapsanacak koşullar henüz karara bağlanmamış olsa da, ABD'ye ait nükleer silahlı gemilerin ziyaretlerine ilişkin düzenlemeleri etkileyebilir. Nükleer enerjiyi barışçıl amaçlarla sınırlandıran Japonya Atom Enerjisi Temel Yasası da hukuki tartışmanın bir parçası. Eleştirenler, askerî bir reaktörün bu kurala uyup uymadığını ve füze donanımlı bir denizaltının Japonya'nın yalnızca savunmaya yönelik politikasıyla bağdaşıp bağdaşmadığını sorguluyor.
Hükümet iki konuda da nihai bir karar açıklamadı. Revize edilmiş belgeler Kabine tarafından karara bağlanmadan önce iktidar partilerinin toplantılarının ve uzman heyetinin raporunun tamamlanması bekleniyor. Acil durum istisnası, Japonya'nın kendi nükleer silahlarını edinmesini değil, başka bir ülkeye ait silahların ülkeye girişini kapsayacak.
Kamuoyundaki tepki tartışma üzerindeki baskıyı artırıyor
Sivil toplum grupları, denizaltı önerisine ve ülkeye sokmama kuralında yapılması olası değişikliğe itiraz etti. Aralarında Vatandaşların Nükleer Bilgi Merkezi'nin de bulunduğu organizatörler, yaklaşık bir ay boyunca internet üzerinden imza topladı. Bir haberde 47 bin imzanın 21 Kasım'da Savunma Bakanlığı'na teslim edildiği, bir başka haberde ise 20 Kasım'daki teslimatta yaklaşık 46 bin imza bulunduğu belirtildi. Organizasyon yetkilileri, denizaltıların edinilmesinin Japonya'nın nükleer silahsızlanmayı teşvik etme yönündeki sorumluluk beyanına ihanet olacağını söyledi.
Vatandaşların Nükleer Bilgi Merkezi'nin eş temsilcisi Hajime Matsukubo, hükümete halkı dinleme çağrısında bulundu ve ulusal düzeyde tartışma yürütülmeden nükleer politikada büyük bir değişikliğe gidilmemesi uyarısı yaptı. Gruplar ayrıca denizaltı planının ve nükleer silahları ülkeye sokmama ilkesine getirilecek acil durum istisnasının, Japonya'nın nükleer silaha sahip olmayan bir ülke olarak nasıl algılandığını değiştirebileceğini söyledi.
Saito'nun bilgilendirme toplantısında aktarılan Yomiuri Shimbun anketinde, katılımcıların yüzde 52'si reaktörle çalışan denizaltılara sahip olmaya karşı çıkarken yüzde 37'si destek verdi. Saito, anket hakkında yorum yapmadı; donanmanın savunma hazırlıklarını dikkatle açıklaması gerektiğini ve yeni bir denizaltı tahrik sistemi konusunda henüz karar alınmadığını söyledi.
Tartışma Tokyo'nun ötesinden nasıl görünüyor?
Brown Üniversitesi Çin Girişimi'nin ve Defense Priorities bünyesindeki Asya Programı'nın direktörü Lyle Goldstein, planın Çin'le gerilimi artırabileceğini ve kaynakları savunma kuvvetlerinden başka alanlara kaydırabileceğini savundu. Ayrıca, Doğu Asya kıyılarının büyük bölümündeki sığ suların daha büyük nükleer denizaltılar için daha az elverişli olduğuna dikkat çekiyor. Goldstein'ın görüşü, geniş Pasifik'te devriye gezmeye ve gemilerle denizaltıları uzun mesafelerde takip edebilme olanağına odaklanan destekçilerin yaklaşımından farklı.
Japonya'nın, ABD ile Avustralya ve Birleşik Krallık'ın AUKUS ortaklığı dahil olmak üzere mevcut denizaltı programlarıyla olası iş birliği de tartışmaya girdi. Böyle bir iş birliği, mühendislik kararlarının yanı sıra siyasi tercihleri de gerektirecek. Denizaltılar Japonya'nın denizde erişim menzilini uzatabilir; ancak boyutları, füze kapasitesi ve maliyetleri, komşuların ülkenin denizlerdeki tutumunu nasıl değerlendirdiğini değiştirebilir.
Japonya açısından acil karar, bir filo satın almaktan daha sınırlı: Resmî bir inceleme sürecinin başlatılıp başlatılmayacağına ve yetkililerin ne kadar çabuk sonuca varması gerektiğine karar vermek. Süreç, koalisyonun tahrik sistemi konusunda uzlaşıp uzlaşamayacağını, hükümetin nükleer silahlarla ilgili ayrı istisna önerisini nasıl ele alacağını ve kamuoyunun harcamaları ve riskleri haklı bulup bulmadığını sınayacak.
Öne çıkanlar
- Taslak güvenlik belgeleri, nükleer reaktörlerle çalışan denizaltılar için bir inceleme ve erken karar öngörüyor; hemen alım yapılmasını değil.
- Araştırmalar 2027-2031 mali döneminin ilk yıllarında başlayabilir; nihai belgelerin aralık sonundan önce Kabine kararıyla tamamlanması bekleniyor.
- Destekleyenler uzun süre su altında kalma, hız ve füze fırlatma seçeneklerini öne çıkarırken eleştirenler maliyete, personel ihtiyacına, hukuki kaygılara ve alternatif savunma ihtiyaçlarına dikkat çekiyor.
- Bir denizaltının maliyeti yaklaşık 1 trilyon yen olabilir; kesintisiz konuşlandırma için yaklaşık üç denizaltı gerekebilir.
- Ayrı bir taslak öneri, Üç Nükleer Silahsızlanma İlkesi'ni korurken acil bir durumda nükleer silahların Japonya'ya getirilmesine izin verecek.
- Sivil toplum grupları denizaltılara karşı yaklaşık 46 bin ila 47 bin imzalı bir dilekçe sundu; donanma komutanının aktardığı bir ankette ise katılımcıların yüzde 52'si karşı, yüzde 37'si destekleyici çıktı.






