Gerekli değişikliklerin ardından tasarı parlamentodan geçebilir
Sri Lanka Yüksek Mahkemesi, Organize Suçların Önlenmesi Yasa Tasarısı hükümlerinin Anayasa'ya uygun olduğuna hükmederek, belirtilen değişikliklerin yapılması hâlinde tasarının parlamentodan basit çoğunlukla geçmesinin önünü açtı. Meclis Başkanı Dr. Jagath Wickramaratne, kararı 21 Kasım 2026'da parlamentoda duyurdu.
İçindekiler
Karar, oylama için koşullar getiriyor. Milletvekillerinin, vekil başsavcıyla mutabık kalınan değişiklikleri ve parlamentonun tasarıyı inceleyip maddelerini değiştirebildiği komite aşamasında Mahkemenin belirttiği değişiklikleri yapması gerekiyor. Bu değişiklikler eklendiğinde tasarının parlamentonun üçte ikisinin desteğini alması gerekmiyor.
Karar, tasarıya itiraz eden dilekçelerle gündeme getirilen anayasal sorunu çözüme kavuştururken, gerekli değişiklikleri yapma ve kendi yasama sürecini tamamlama görevini parlamentoya bırakıyor. Değiştirilmiş tasarının son hâli ve oylama tarihi henüz açıklanmadı.
Mahkeme neye karar verdi?
Mahkemenin kararı, tasarı hükümlerinin Sri Lanka Anayasası'yla çelişip çelişmediği ve tasarı için ne düzeyde parlamento desteği gerektiğiyle ilgili. Meclis Başkanı, Mahkemenin komite aşamasında yapılacak değişiklikler koşuluyla hükümlerin Anayasa'ya uygun olduğuna karar verdiğini milletvekillerine bildirdi.
Basit çoğunluk, oy kullanan üyeler arasında lehte oyların aleyhte oyları aşması anlamına geliyor. Üçte iki çoğunluk ise daha yüksek bir eşik; parlamentonun toplam üye sayısının en az üçte ikisinin desteğini gerektiriyor. Mahkemenin kararı, parlamentonun belirtilen değişiklikleri tasarıya eklemesi hâlinde, tasarının bu yüksek eşik aranmadan ilerleyebileceği anlamına geliyor.
Tasarıya, önerilen yasaların inceleme için Yüksek Mahkemeye sunulmasına yönelik bir süreç öngören Anayasa'nın 121(1). maddesi kapsamında itiraz edilmişti. Başvurucular, tasarının itiraz edilen hâliyle kabulü için üçte iki çoğunluk ve halk oylamasında onay gerektiğine hükmedilmesini istemişti.
Duyuru, tasarıyı yasalaştırmıyor. Parlamentonun değişiklikleri değerlendirmesi ve yasa tasarısını oylaması gerekiyor. Mahkeme ayrıca kararının tamamının parlamentonun resmî tutanağına eklenmesine hükmetti.
Hangi kısımlarda değişiklik yapılmalı?
Değişiklikler çok sayıda hükmü kapsıyor. Meclis Başkanının duyurusunda, komite aşamasında değiştirilmesi gereken maddeler 2, 3, 4, 5, 7 ila 12, 14 ila 17, 20, 21, 23 ila 25, 29 ila 34, 36, 37, 39, 41 ila 55 ile 57, 58 ve 61 ila 66 olarak sıralandı.
6. madde tasarıdan çıkarılacak; Birinci Cetvel'deki 15, 16, 17 ve 33. bentler de metinden kaldırılacak. Cetvel, bir yasanın hükümlerinin kapsadığı suçlar veya diğer konular gibi ek ayrıntıları sıralayabilen ek bölümüdür.
Uzun liste, gerekli düzenlemenin tek bir maddeyle sınırlı olmadığını gösteriyor. Değişiklikler, onlarca maddenin yanı sıra bir maddenin tamamen çıkarılmasını ve cetvelde düzenleme yapılmasını da kapsıyor. Milletvekilleri, son oylamadan önce komite aşamasında bu ayrıntıları ele alabilecek.
Mahkemenin koşulları, vekil başsavcıyla mutabık kalınan değişikliklerin yanı sıra hâkimlerin belirlediği değişiklikleri de içeriyor. Meclis Başkanının duyurusunda madde numaraları yer alsa da her hükmün değişikliklerden sonra tam olarak nasıl bir ifadeye kavuşacağını görmek için kararın tamamına ve tasarının gözden geçirilmiş metnine ihtiyaç var.
Değişiklikler nasıl ortaya çıktı?
Hükümetin önerdiği değişiklikler, Yüksek Mahkemedeki yargılama sırasında sunuldu. Başsavcı adına Mahkemede bulunan Başsavcı Yardımcısı Viraj Dayaratne, ihtilaflı bazı hükümlerin çıkarılacağını, bazılarının ise değiştirileceğini söyledi. Mahkeme, hükümetin önerilerinin ötesinde ek düzenlemeler yapılması gerektiğini belirtti.
Hükümet temsilcisinin kaldırılacağını söylediği hükümler arasında dövmeler, tüketim vergisi suçlarından yakalama, yakalama yetkileri ve ağır suçlarla ilgili haber yapmadan önce mahkeme izni alınması şartı bulunuyordu. Önerilen değişiklikler arasında gözaltı süresinin 72 saatten 48 saate indirilmesi de vardı; bu, bir günlük bir kısaltma anlamına geliyordu.
Önerilen diğer değişiklikler Fikrî Mülkiyet Yasası kapsamındaki telif hakkı ve Kefalet Yasası hükümleriyle ilgiliydi. Mahkemenin nihai kararı, komite aşamasında değişiklik yapılmasını gerektiriyor ancak Meclis Başkanının duyurduğu bilgilerde bu değişikliklerin tam metni yer almıyor.
Dava, Baş Yargıç Preethi Padman Surasena başkanlığında, Yargıçlar Achala Wengappuli ve Sampath Abeykoon'un da yer aldığı üç kişilik heyet tarafından görüldü. Mahkeme kararını parlamentoya bildirmeden önce yazılı beyanların 11 Kasım saat 16.00'ya kadar sunulması gerekiyordu.
İtirazda ne tartışılıyordu?
Dava, Sri Lanka Barolar Birliği, sivil toplum kuruluşları ve bireylerin itirazlarını bir araya getirdi. Başvurucular, tasarının hükümlerinin anayasal kaygılara yol açtığını savunarak kabulü için üçte iki çoğunluk ve referandum gerektiğine hükmedilmesini istedi.
Duruşma sırasında Cumhurbaşkanı hukuk danışmanı Romesh de Silva, kefalet yetkileri ve sulh mahkemelerinin rolüyle ilgili kaygılarını dile getirdi. De Silva'nın savı, bir sulh hâkiminin kefaletle salıverme yetkisinin kaldırılmasının veya kısıtlanmasının yargı yetkisini ve insanların haklarını etkileyip etkilemeyeceğine odaklandı.
Dayaratne, hükümet adına tasarının temel hakları ihlal etmeyeceğini ve üçte iki çoğunluk gerektirmediğini savundu. Tasarının amacını organize suçların soruşturulma ve ele alınma biçimini güncellemek olarak tanımladı ve önerilen değişikliklerin komite aşamasında yapılacağını söyledi. Mahkemenin kararı, ancak değişikliklerin tasarıya eklenmesi koşuluyla basit çoğunlukla kabul edilmesine izin verdi.
Tasarının kapsamı, hükümlerinin kimleri etkileyebileceğine ilişkin soruları da beraberinde getirmişti. Duruşmada hâkimler, suça karışmış birini taşıyan kişi örneğini gündeme getirdi. Dayaratne, suçtan haberdar olan bir kişinin kapsam içine girebileceğini söyledi; Mahkeme de bu tür bir ifadenin taksi şoförlerini etkileyebileceğine dikkat çekti. Bu tartışma, değiştirilen maddelerin anlam ve sınırlarının suç örgütü üyelerinin dışındaki kişiler için de neden önemli olduğunu gösteriyor.
Yasa neleri kapsayacak?
Dayaratne, mahkemede organize suçu, birkaç kişinin tek bir eylem için bir araya gelmesinden daha kapsamlı bir olgu olarak tanımladı. Açıklamasında, dört yıl veya daha fazla hapis cezası gerektirebilecek suçları maddi ya da başka bir çıkar için işlemek üzere belli bir süre boyunca örgütlenen kişilerden söz etti. Önerilen yasanın soruşturma ve kovuşturmaları desteklemeyi amaçladığını söyledi.
Bu tanım, dava sırasında hükümetin savunmasının bir parçasıydı. Yasanın nihai kapsamı, Mahkemenin gerekli gördüğü değişiklikler de dâhil olmak üzere, parlamentonun kabul edeceği ifadeye bağlı olacak. Hükümlerin çıkarılması veya değiştirilmesi, hangi eylemlerin tasarı kapsamına gireceğini ve soruşturmacıların hangi yetkileri kullanabileceğini değiştirebilir.
Hükümet daha önce, çete üyeliğini belirlemede dövmeler ve saç biçimleriyle ilgili hükümlerin yanı sıra çete üyeleriyle ilişki kurmayı yasal işlem için gerekçe hâline getirebilecek hükümleri kaldıracağını belirtmişti. Kamuoyundaki kaygılar arasında, bir kişinin sırf suçla bağlantılı biriyle tanışıyor veya vakit geçiriyor olması nedeniyle suça karışmış sayılması riski de vardı. Planlanan bu düzenlemeler, artık parlamentoda ele alınacak daha kapsamlı değişikliklerin bir parçası.
Hükümet ayrıca yasa tasarısının kabulünden önce kamuoyuyla ek istişarelerde bulunmayı ve tasarıyı gözden geçirmeyi planladığını söylemişti. Yüksek Mahkemenin kararı, tasarının anayasal açıdan hangi süreçten geçeceğini netleştiriyor ancak nihai metin ve parlamento takvimi henüz belirlenmiş değil.
Parlamentoda bundan sonra ne olacak?
Parlamentonun, mutabık kalınan ve Mahkemenin belirlediği değişiklikleri komite aşamasında tasarıya eklemesi gerekiyor. Ardından üyeler, oylamadan önce değiştirilmiş metni değerlendirebilecek. Mahkemenin kararı, koşullar yerine getirildiği takdirde üçte iki çoğunluk şartını kaldırıyor ancak komite aşamasının veya son oylamanın ne zaman yapılacağını duyurmuyor.
Hükümetin önerilen değişiklikleri sunduğu ve Mahkemenin değerlendirmesini tamamladığı 9 Kasım'daki duruşma, tasarı hükümleri ve anayasal statüsü üzerine daha önce yapılan tartışmaların ardından gerçekleşti. Yargılama, tasarıya itiraz eden 26 dilekçenin sunulmasıyla başladı. 9 Kasım'daki duruşma, Mahkemenin kararını Meclis Başkanına ve Cumhurbaşkanına bildireceğini söylemesiyle sona erdi.
Karardan önce hükümet, kapsamlı değişiklikler ve ek istişareler yapmayı planladığını açıklamıştı. Eski milletvekili M. A. Sumanthiran, 16 Kasım'da Colombo'da düzenlenen bir seminerde yaptığı konuşmada, önerilen Organize Suçlar Yasa Tasarısı ile ayrı bir tasarı olan Devleti Terörizmden Koruma Yasa Tasarısı'nın insanların hükümeti protesto etme imkânını kısıtlayabileceği uyarısında bulundu. Ülke çapında bir kampanya çağrısı yapan Sumanthiran, hükümetin tasarıları ocak ayında yeniden parlamentoya getirmeye çalışabileceğini düşündüğünü söyledi. Bu, onun beklentisiydi; Mahkeme kararına eşlik eden bir parlamento takvimi açıklanmadı.
Bir sonraki somut adımlar komite aşaması ve parlamento oylaması. Her ikisi için de tarih verilmedi ve gözden geçirilmiş metnin tamamı duyuruda henüz ortaya konmadı.
Öne çıkanlar
Yüksek Mahkeme, Organize Suçların Önlenmesi Yasa Tasarısı'nın değişiklik yapılması koşuluyla Anayasa'ya uygun olduğuna hükmetti.
Meclis Başkanı Dr. Jagath Wickramaratne, kararı 21 Kasım 2026'da parlamentoda duyurdu.
Parlamento, vekil başsavcıyla mutabık kalınan ve Mahkemenin belirlediği değişiklikleri yaptıktan sonra tasarıyı basit çoğunlukla kabul edebilir.
6. madde ve Birinci Cetvel'deki dört bent çıkarılacak; bunun yanı sıra onlarca başka maddede değişiklik yapılacak.
Komite görüşmeleri ve oylama için son metin ve tarihler henüz açıklanmadı.






