Mahkeme kararı yargı üzerinde mücadele başlattı
Güney Kore Demokrat Partisi, Yüksek Mahkemenin eski Başbakan Han Duck-soo hakkındaki davada karar vermesinden bir günden kısa süre sonra, 20 Kasım’da Yüksek Mahkeme Başkanı Jo Hee-de’nin azledilmesini resmî tutumu olarak benimsemek için oy kullandı. Bu, iktidar partisinin görevdeki bir Yüksek Mahkeme başkanını azletmeye yönelik ilk girişimi.
İçindekiler
- Mahkeme kararı yargı üzerinde mücadele başlattı
- Parti hangi gerekçeleri öne sürüyor?
- Azil süreci nasıl işler?
- Mahkemenin bağımsızlığı neden tehlikede?
- Muhalefet ve küçük partiler ne diyor?
- Jo’nun görev süresinin kalan kısmı neden tartışmanın parçası?
- Daha önce bir başyargıç azledildi mi?
- Sırada ne var?
- Öne Çıkanlar
Yüksek Mahkemenin tüm üyelerinden oluşan heyet, Han’ı ayaklanmaya katılmaktan suçlu bulurken, davasının bazı bölümlerini, bu suçlamalarda beraate işaret eden değerlendirmelerle Seul Yüksek Mahkemesine geri gönderdi. Kararın metni ve mahkemenin gerekçeleri burada yer almıyor. Demokrat Partinin kararı, hükümden yaklaşık 21 saat sonra geldi. Parti liderleri, mahkemenin önemli davaları ele alış biçiminin ve Jo’nun iddia edilen diğer eylemlerinin harekete geçmeyi gerektirdiğini söylüyor. Muhalifler ise yargının başındaki kişiyi hedef almanın güçler ayrılığına tehdit oluşturduğunu savunuyor.
Parti, önergeyi hazırlayacak gruba eski başsavcı ve milletvekili Yang Bu-nam’ı başkan olarak atadı. Yang, önergenin mümkün olan en kısa sürede sunulup oylanacağını ve sürecin yeni yıla sarkmayacağını söyledi. Bu açıklama, henüz bir tarih belirlenmemiş olsa da aralık ayındaki bir parlamento oturumunda oylama yapılabileceğine işaret ediyor.
Bu çatışma, daha küçük bir muhalefet partisinin istifa çağrıları ve taslak bir azil önergesi dâhil olmak üzere Jo’nun liderliğinin aylardır tartışıldığı bir dönemin ardından yaşanıyor. Daha önceki azil kampanyasının da gösterdiği gibi, Demokrat Parti o aşamada azli resmî tutum olarak benimsememişti.
Parti hangi gerekçeleri öne sürüyor?
Yang, önerge için olası birkaç gerekçe sıraladı: yargının 3 Aralık 2024’te sıkıyönetim ilanına verdiği tepki; Yüksek Mahkemenin Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung’un seçim yasası davasını incelemesindeki iddia edilen usul sorunları; Yüksek Mahkeme üyelerini önerme konusunda başyargıcın rolüne ilişkin anlaşmazlık; kamu kaynaklarının iddia edilen kötüye kullanımı ve Jo’nun parlamentoda ifade vermeyi ya da yemin etmeyi reddetmesi.
Gerekçeler parti içinde hâlâ tartışılıyor. Yang önce Han hakkındaki kararın tek başına azil gerekçesi olmadığını söyledi, ardından partinin çalışma grubunun bu kararın değerlendirilmesi gerektiğine inandığını belirtti. Yüksek Mahkemenin, Han’ın sıkıyönetim ilanından önceki eylemlerine ilişkin kararının yanlış olduğunu savunan Yang, davadaki azınlık görüşünün kamuoyunun duygularını daha iyi yansıttığını söyledi.
Değişen bu açıklamalar, partinin öne sürdüğü gerekçeler arasında başka konular da bulunmasına rağmen Han hakkındaki kararı anlaşmazlığın merkezine yerleştirdi. Partinin lideri Kim Min-seok, kararı “tarihî ihanet” olarak nitelendirdi. Demokrat Parti liderlerinin, halkın geçim koşullarına odaklanmak da dâhil olmak üzere siyasi nedenlerle azil adımını ertelediğini, ancak kararın Kim’in tarihî bir karar olarak tanımladığı adımı geciktirmeyi zorlaştırdığını söyledi.
Tartışmalı konulardan biri, Lee’nin seçim yasası davasında Yüksek Mahkemenin verdiği kararla ilgili. Mahkeme, Mayıs 2025’te Lee’yi aklayan önceki kararı bozarak davayı, suçlu bulunmasına işaret eden değerlendirmelerle alt mahkemeye geri gönderdi. Seul Yüksek Mahkemesi, Lee’nin ertesi ay cumhurbaşkanı seçilmesinin ardından yargılamayı süresiz erteledi.
Azil süreci nasıl işler?
Azil önergesinin sunulmasını Ulusal Meclis üyelerinin en az üçte biri desteklemeli. Önergenin kabul edilmesi için ardından Meclisin tüm üyelerinin çoğunluğu lehte oy kullanmalı. Demokrat Parti çoğunluğa sahip olduğu için önergeyi muhalefet partilerinin oylarına ihtiyaç duymadan ilerletebilir.
Önergenin kabul edilmesi, Anayasa Mahkemesi davayı değerlendirirken Jo’nun görevlerini yerine getirmesini derhâl askıya alır. Mahkemenin, davanın kendisine ulaşmasından itibaren azli onaylamak ya da reddetmek için 180 güne kadar süresi var. Jo’nun görevden alınması için dokuz üyeden en az altısının bunu desteklemesi gerekiyor.
Görevden uzaklaştırma ile görevden alma farklı aşamalardır. Parlamento oylaması, mahkeme iddia edilen eylemlerin görevden alınması için gereken yasal eşiği karşılayıp karşılamadığına henüz karar vermemiş olsa bile, inceleme sürecinde Jo’yu görevinden uzaklaştırabilir. Anayasa, azil için resmî görevlerin yerine getirilmesi sırasında Anayasa’nın ya da yasaların ihlal edilmiş olmasını şart koşuyor.
Jo’nun görev süresinin Haziran 2027’de sona ermesi bekleniyor. Bazı Demokrat Parti milletvekilleri, önergenin kabul edilmesinin Anayasa Mahkemesi onu görevden almasa bile görev süresinin geri kalanında görevde bulunmasını engelleyebileceğini savundu. Mahkeme sürecinin nasıl sonuçlanacağı ve görev süresi bitmeden tamamlanıp tamamlanmayacağı belirsizliğini koruyor.
Mahkemenin bağımsızlığı neden tehlikede?
Güney Kore Anayasası yargıçların bağımsızlığını güvence altına alıyor; yargıçların Anayasa ve yasalara, ayrıca vicdanlarına göre karar vermelerini öngörüyor. Azil planını eleştiren hukukçular, bir yargıcı görevden almak için o yargıcın bir davayı ele alış biçiminin ya da verdiği kararın gerekçe gösterilmesinin bu güvenceyle çelişebileceğini söylüyor. Dolayısıyla anlaşmazlık hem Jo’nun davranışlarıyla hem de milletvekillerinin yargı kararlarına ne ölçüde itiraz edebileceğiyle ilgili.
Demokrat Parti milletvekili Kwak Sang-eon da parti içinde benzer bir kaygıyı dile getirdi. Diğer milletvekillerine gönderdiği mesajda, bir yargıcın yalnızca kararının içeriği nedeniyle azledilemeyeceğini söyledi. Parti, suçlamaların nihai listesini henüz kesinleştirmedi ve taslak önerge henüz sunulmadı.
Jo’nun sıkıyönetime verdiği yanıtla ilgili iddialar da bir engelle karşı karşıya: Ayaklanma iddialarını soruşturan özel savcılık, soruşturmanın bu bölümünü şüphe bulunmadığı sonucuna vararak kapatırken, ikinci kapsamlı özel savcılık da konuyu düşürdü. Milletvekilleri davayı hazırlarken bu sonuçları da göz önünde bulundurmak zorunda kalacak. Cho Eun-seok’un ayaklanma soruşturmasına bakan özel savcılık ekibinin 15 Aralık 2025’te açıkladığı nihai bulgulara göre ekip, mahkeme idaresi ve sıkıyönetim komutanlığı yetkililerini sorgulayıp iletişim kayıtlarını inceledikten sonra Yüksek Mahkeme Başkanı Jo Hee-de ya da mahkeme idaresi başkanı Chun Dae-yup’un sıkıyönetime verilecek yanıtı hazırlamak veya görüşmek için toplantı yaptığına dair kanıt bulamadı. Ekip, Jo’nun 4 Aralık saat 00.40 civarında, Chun’un ise saat 00.50 civarında Yüksek Mahkemeye geldiğini ve sıkıyönetimin saat 01.03’te kaldırıldığını bildirdi; ayrıca mahkemenin, sıkıyönetim komutanlığının irtibat görevlisi gönderilmesi talebini reddettiğini belirtti. Ekip, Jo ve Chun hakkındaki bağlantılı iddiaların yanı sıra Yargıç Ji Gwi-yeon’a yönelik görevi kötüye kullanma iddialarını da düşürdü.
Demokrat Parti destekçileri, sıkıyönetime yargının verdiği tepki, seçim davası ve iddia edilen diğer usulsüzlükler dâhil olmak üzere bir davranış örüntüsü nedeniyle azlin haklı olduğunu savunuyor. Muhalifler ise bir başyargıcın mahkeme kararları nedeniyle cezalandırılmasının, yargıçları karar verirken siyasi sonuçları gözetmeye zorlayabileceğini söylüyor.
Muhalefet ve küçük partiler ne diyor?
Halkın Gücü Partisi, bu adımı güçler ayrılığına doğrudan bir meydan okuma olarak kınadı. Parti grup başkanvekili Jeong Jeom-sik, azil girişimini “bir cinnet ve ulusal trajedi” olarak nitelendirdi. Ayrıca iktidar partisini, Yüksek Mahkemenin Lee’nin seçim davasında verdiği kararın intikamını almaya çalışmakla suçladı.
Jeong, özel savcılar Lee’nin hakkında devam eden beş yargılamayı sonuçsuz bırakmadan ya da sona erdirmeden önce mahkemelere Lee’nin seçim davasını yeniden başlatma çağrısında bulundu. Bu açıklamalar, muhalefetin azil kampanyasının cumhurbaşkanının hukuki durumuyla bağlantılı olduğu yönündeki iddiasını yansıtıyor. Demokrat Parti ise bir gün önceki kararın, aldığı kararın gerekçelerini ortaya koyduğunu ve adım atmayı acil hâle getirdiğini söylüyor.
Diğer siyasi isimler farklı görüşler dile getirdi. Reform Partisi milletvekili Lee Jun-seok, Jo’nun azledilmesi hâlinde Seul Yüksek Mahkemesinin Lee’nin geri gönderilen seçim davasını sürdürmesi gerektiğini söyledi. Eski milletvekili Yoo Seung-min ise azil için geçerli bir dayanak bulunmadığını savundu ve kamu kaynaklarıyla ilgili iddialara açık uçlu bir gerekçe olarak başvurulması ihtimaliyle alay etti.
Cho Kuk Yenilik Partisi lideri Shin Jang-sik, Ulusal Meclise önergeyi derhâl kabul etme ve cumartesi günü oylama yapma çağrısında bulundu. Partisi azli desteklerken Halkın Gücü Partisi ve diğer muhafazakâr siyasetçiler buna karşı çıktı. Parlamento takvimi henüz doğrulanmadı.
Jo’nun görev süresinin kalan kısmı neden tartışmanın parçası?
Jo’nun Haziran 2027’de görevden ayrılacak olması, zamanlamaya dikkat çekti. Bazı Demokrat Parti milletvekilleri, parlamento oylamasının ardından görevden uzaklaştırılmasının, mahkeme idaresindeki ve atamalardaki rolü de dâhil olmak üzere, görev süresinin kalan aylarında görevlerini yerine getirmesini engelleyebileceğini söylüyor. Anayasa Mahkemesi daha sonra davayı reddetse bile bu olası sonuç önem taşıyor.
Bazı milletvekilleri ve siyasi gözlemciler kampanyayı yargıya yönelik bir uyarı ya da Demokrat Parti destekçilerini bir araya getirmenin bir yolu olarak nitelendirdi. Parti aynı zamanda iç gerilimlerle de uğraşıyor. Parti yönetimi, azlin siyasi bir hesap olduğu iddiasını reddediyor ve Yüksek Mahkemenin Han hakkındaki kararının harekete geçmeyi gerekli kıldığını söylüyor.
Cumhurbaşkanlığı Ofisi, Jo ya da Yüksek Mahkeme hakkında özel bir tutumu olmadığını açıkladı. Böylece sonraki aşamaların odağında parlamento partileri, başyargıç ve Anayasa Mahkemesi yer alıyor.
Daha önce bir başyargıç azledildi mi?
Güney Kore’de hiçbir başyargıç Anayasa Mahkemesi tarafından görevden alınmadı. Demokrat Parti planını sunarsa bu girişim, bir başyargıcın azledilmesi için önerge sunulmasının ikinci örneği olacak.
Milletvekilleri 1985’te, alt mahkeme yargıçlarını ilgilendiren adaletsiz personel kararları aldığı suçlamasıyla dönemin Yüksek Mahkeme Başkanı Yoo Tae-heung hakkında önerge sundu. Ulusal Meclis önergeyi reddetti. Milletvekilleri 2009’da ise ABD’den sığır eti ithalatına karşı protestolarla bağlantılı davalara müdahale ettiği iddiaları üzerine Yüksek Mahkeme üyesi Shin Young-cheol’ün azledilmesini önerdi. Meclis 72 saat içinde oylama yapmadığı için önergenin süresi doldu.
Önceki örnekler, önerge sunmanın bir yargıcı görevden almakla aynı şey olmadığını gösteriyor. Jo’nun durumunda Demokrat Parti, parlamentodaki aşamayı geçmek için yeterli oya sahip; ancak suçlamaların görevden alma için anayasal ölçütü karşılayıp karşılamadığına yine de Anayasa Mahkemesi karar verecek.
Sırada ne var?
Demokrat Partinin çalışma grubu, önerge sunulmadan önce suçlamaları kesinleştirmeli ve metni hazırlamalı. Yang, partinin yıl bitmeden harekete geçmeyi planladığını söyledi. Daha küçük olan Yenilik Partisi daha hızlı bir oylama isterken Halkın Gücü Partisi önergeye karşı çıkmaya hazırlanıyor.
Meclis azli onaylarsa Jo’nun görevleri derhâl askıya alınacak ve dava Anayasa Mahkemesine gidecek. Mahkeme davayı reddederse Jo’nun görev süresinde hâlâ zaman kalmış olması koşuluyla görevine dönmesi gerekecek. En az altı yargıç önergeyi onaylarsa Jo görevden alınacak.
İlk sınav, Demokrat Partinin kararını resmî bir önergeye dönüştürüp yıl bitmeden kabul ettirip ettiremeyeceği olacak. Ardından daha büyük sınav Anayasa Mahkemesinin önüne gelecek: İddia edilen eylemler, Jo’nun görevlerini yerine getirirken Anayasa’yı ya da yasaları ihlal ettiği anlamına geliyor mu?
Öne Çıkanlar
- Demokrat Parti, eski Başbakan Han Duck-soo hakkındaki Yüksek Mahkeme kararının ardından 20 Kasım’da Yüksek Mahkeme Başkanı Jo Hee-de’nin azledilmesini resmî tutumu olarak benimsedi.
- Parti, yargının sıkıyönetime verdiği tepkiyi, mahkeme kararlarını, yargı atamalarını, kamu harcamalarını ve Jo’nun parlamentodaki davranışlarını gerekçe gösterdi. Nihai gerekçeler henüz kesinleşmedi.
- Ulusal Meclis üyelerinin çoğunluğu önergeyi kabul edebilir. Önergenin kabul edilmesi, Anayasa Mahkemesi davayı incelerken Jo’nun görevden uzaklaştırılmasına yol açar.
- Jo’nun görevden alınması için Anayasa Mahkemesinin dokuz üyesinden en az altısının azli onaylaması gerekiyor. Jo’nun görev süresi Haziran 2027’de sona eriyor.
- Halkın Gücü Partisi, azlin yargı bağımsızlığını tehdit ettiğini söylüyor. Parlamento oylamasının tarihi henüz açıklanmadı.






