Harcamalara ilişkin soruşturma genişlerken Güney Kore'de iktidar bloku başyargıcın azli için harekete geçiyor

10 dakikalık okuma
South Korea's Ruling Bloc Moves Toward Chief Justice Impeachment as Spending Inquiry Widens

Önerge taslağı Demokrat Parti üzerindeki baskıyı artırıyor

Güney Kore'nin Yeniden İnşa Kore Partisi, 19 Ekim'de Yüksek Mahkeme Başkanı Jo Hee-de'nin siyasi tarafsızlığı ihlal ettiği, yargıç atamalarını engellediği ve kamu kaynaklarını kötüye kullandığı iddiasıyla azil önergesi taslağını açıkladı. Ulusal Meclis'te 161 sandalyeye sahip Demokrat Parti, milletvekillerinin görüşlerini toplamaya başladı ancak azli resmî tutumu olarak benimsemedi.

İçindekiler
  1. Önerge taslağı Demokrat Parti üzerindeki baskıyı artırıyor
  2. Kampanya nasıl gelişti?
  3. Lee'nin seçim davası neden merkezde?
  4. Yüksek Mahkeme üyelerini kimin önereceği tartışması
  5. Denetçiler kamu harcamalarıyla ilgili ne buldu?
  6. Ödemeleri kim onayladı?
  7. Şikâyetlerle iki soruşturma kurumu ilgileniyor
  8. Meclis oylaması neyi değiştirir?
  9. Hukuki görüş ayrılığı ve siyasi risk
  10. Öne Çıkanlar

Küçük partinin 12 milletvekili önergeyi tek başına sunamıyor. 300 üyeli Meclis'te önergeyi sunabilmek için en az 100 imza, kabul ettirebilmek içinse 151 oy gerekiyor. Dolayısıyla Demokrat Parti'nin katılımı, Jo'nun istifası talebini yargının başındaki ismi derhâl görevden uzaklaştırabilecek bir adıma dönüştürebilir.

Jo'nun resmî harcamalarına ilişkin bir şikâyetin, Ciddi Suçları Soruşturma Dairesi'nin Seul Bölge Ofisi tarafından inceleme için yolsuzlukla mücadele bürosuna sevk edilmesiyle aynı gün çatışma daha da büyüdü. Harcama iddiaları artık hem azil kampanyasının hem de soruşturma kurumlarına sunulan şikâyetlerin konusu.

Yeniden İnşa Kore Partisi, Demokratlarla ortak bir görev gücü kurulmasını ve milletvekillerinin acil toplantı yapmasını önerdi. Parti lideri Shin Jang-sik, kampanyayı hukukun uygulanması meselesi olarak sundu:

Yüksek Mahkeme Başkanı Cho Hee-dae yalnızca hukuksuzluğun ve hukuki hilelerin sembolüdür. Onu olduğu gibi bırakırsak halka hukuka uymalarını söylememizin imkânı kalmaz.

Halkın Gücü Partisi bu argümanı reddederek iktidar blokunu, Devlet Başkanı Lee Jae-myung'un seçim yasası davasının yeniden görülmesini engellemeye çalışmakla suçladı. Tartışma artık yargı mensuplarının tutumu, mahkeme atamaları üzerindeki yetki ve bir yüksek mahkeme başkanının görevden uzaklaştırılmasının sonuçları gibi konuları bir araya getiriyor.

Reklam

Kampanya nasıl gelişti?

Demokrat Parti lideri Kim Min-seok, azil konusunu 16 Ekim'de parti yönetiminin gündemine taşıdı. O zamana dek talepler ağırlıklı olarak tek tek milletvekillerinden ve Jo'nun kendi isteğiyle istifa etmesi çağrılarından geliyordu.

Aşağıdaki kronoloji, girişimin tartışma aşamasından yayımlanmış bir taslağa ne kadar hızlı ilerlediğini gösteriyor:

  • 13 Ekim: Üst Düzey Kamu Görevlileri Yolsuzluk Soruşturma Ofisi Başkanı Oh Dong-woon, parlamentodaki denetim oturumunda kurumuna Jo hakkında en az altı şikâyet ulaştığını söyledi.
  • 16 Ekim: Kim, Demokrat Parti'nin azil dâhil olmak üzere Jo'ya karşı izlenecek yöntem ve yolları görüşmeye başladığını söyledi. Sivil toplumdan şikâyetçiler de Ciddi Suçları Soruşturma Dairesi'ne bir harcama dosyası sundu.
  • 18 Ekim: Demokrat Parti sözcüsü Lee Yong-woo, Jo'nun istifasını istemeyi sürdürürken partinin azil dâhil çeşitli seçenekleri değerlendirdiğini söyledi.
  • 19 Ekim: Yeniden İnşa Kore Partisi, önerge taslağını açıkladı ve ortak eylem çağrısı yaptı. Ciddi Suçları Soruşturma Dairesi, harcama şikâyetini incelemeye sevk etti.

Demokrat Parti sözcüsü Cho Gye-won, partinin milletvekillerinin görüşlerini toplamaya odaklanacağını söyledi. Açıklanan yaklaşım, parlamentodaki denetimin ardından görüşler alındıktan sonra nasıl bir tutum izleneceğine karar vermekti. Önergenin sunulması veya Genel Kurul oylamasının yapılması için bir tarih açıklanmadı.

Lee'nin seçim davası neden merkezde?

Önerge taslağı, Yüksek Mahkeme'nin Lee'nin Kamu Görevlilerinin Seçimi Yasası kapsamındaki davasında verilen kararı bozup dosyayı geri gönderme kararını hedef alıyor. Mahkemenin genel kurulu bu kararı önceki yılın mayıs ayında verdi ve davanın suçluluğa işaret eden bir değerlendirmeyle alt mahkemeye gönderilmesi gerektiği sonucuna vardı.

Bozma ve geri gönderme, bir davanın üst mahkemenin hukuki değerlendirmesi doğrultusunda yeniden görülmek üzere alt mahkemeye yollanması demek. Davalı daha sonra cumhurbaşkanı olduğu, yüksek mahkeme başkanının yargılamayı yürütme biçimi de şimdi azil gerekçesi olarak gösterildiği için bu davanın siyasi sonuçları alışılmadık ölçüde doğrudan.

Yeniden İnşa Kore Partisi, Jo'nun siyasi tarafsızlık yükümlülüğünü ve Lee'nin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini öne sürüyor. Lee Yong-woo ayrıca, cumhurbaşkanlığı seçimine kısa süre kala hâkimlerden davayı resmen tevdi edilmeden önce incelemelerinin istendiği iddiasını gündeme getirdi.

Halkın Gücü Partisi, azil kampanyasının asıl amacının Lee'yi davanın yeniden görülmesinden korumak olduğunu savunuyor. Parti lideri Jang Dong-hyeok, iktidar blokunun Jo'yu ertesi yılın şubat ayında yapılacak olağan yargıç atamalarından önce görevden uzaklaştırmak istediğini söyledi. Bu iddia iktidar blokunun niyetleriyle ilgili ve azil isteyen taraflarca tartışmalı bulunuyor.

Reklam

Yüksek Mahkeme üyelerini kimin önereceği tartışması

Taslak, Jo'nun cumhurbaşkanının talebine rağmen bir Yüksek Mahkeme üyesi adayını yeniden önermeyi reddetmesini Anayasa'nın 104. maddesinin 2. fıkrasına da dayandırıyor. Yüksek Mahkeme atamalarında hem yüksek mahkeme başkanının aday önerisi hem de cumhurbaşkanının atama yetkisi söz konusu; bu nedenle anlaşmazlık, söz konusu yetkilerin nasıl bağdaştırılacağı üzerine bir çekişmeye dönüştü.

İktidar partileri, Jo'nun ret kararının Lee'nin anayasal yetkisine müdahale ettiğini ve kamuoyunun duruşmaların gecikmeden görülmesi hakkını etkileyen boş kadrolara yol açtığını savunuyor. Lee Yong-woo, bu tutumu resmî görevin yerine getirilmemesi olarak nitelendirdi.

Lee ayrıca Jo'nun, başka bir aday önerilmesini değerlendirme yönündeki Mahkeme İdare Ofisi tavsiyesini göz ardı ettiğini ve anlaşmazlıkla ilgili belgelerin sunulmasına yönelik parlamento taleplerini reddettiğini öne sürdü. Demokrat Partili isimlerin dile getirdiği diğer gerekçeler arasında parlamentonun tanıklık taleplerine verdiği yanıt ve bir denetim sırasında tanık yemini etmeyi reddettiği iddiası da yer alıyor.

Yeniden İnşa Kore Partisi, taslağı ve 12 milletvekilinin tamamının imzaladığı mektupları Demokrat Partili milletvekillerine iletmeyi, ardından iki partinin grup liderlerinin görüşmesini planlıyor. Shin'in önerdiği daha geniş ortak kampanyada Hükümet Mevzuatı Bakanlığının kaldırılması da yer alıyor; ancak yüksek mahkeme başkanının azli için ayrı parlamento ve anayasa süreçlerinin işletilmesi gerekiyor.

Denetçiler kamu harcamalarıyla ilgili ne buldu?

Denetim ve Teftiş Kurulunun bulguları, harcama tartışmasına somut tutarlar ve tarihler kazandırıyor. Ağustos ayında açıklanan olağan denetimde, 12 Yüksek Mahkeme üyesine 2022'den Nisan 2024'e kadar kişi başı aylık ortalama 2 milyon won tutarında, yasal dayanağı olmayan nakit teşvik ödemeleri yapıldığı belirlendi.

Denetimde ayrıca 2022-2025 yılları arasında, destekleyici kayıtları yetersiz olan 108,92 milyon wonluk şarap alımı tespit edildi. Satın alma belgelerinde amaç yalnızca Yüksek Mahkeme etkinlikleri için malzeme olarak belirtilirken kullanım tarihi, yeri ve alıcılar gibi ayrıntılar belirsizdi.

Kurul, bu şarap alımlarının 99,5 milyon wonluk kısmının saat 23.00'ten sonra, hafta sonlarında veya resmî tatillerde yapıldığını bildirdi. Bu tutar, toplam 108,92 milyon wonun yaklaşık yüzde 91'ine karşılık geliyor. Harcama kayıtları, iktidar partilerinin kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığına ilişkin açıklama talebinin merkezine yerleşti.

Kurulun Demokrat Parti milletvekili Kim Eui-kyeom'e verdiği yazılı yanıta göre Mahkeme İdare Ofisi, ilgili kayıtları tutmadığını belirterek talep edilen gerçek etkinliklere ilişkin belgeleri sunmadı. Denetimde ayrıca gerekli açıklama prosedürü işletilmeden içkili mekânlarda harcanan yaklaşık 16,25 milyon won tespit edildi.

Reklam

Ödemeleri kim onayladı?

Jo'nun kişisel katılımı tartışmalı bir konu. Mahkeme İdare Ofisi, şikâyete konu olan işlerde Jo'nun rolü bulunmadığını ve yemeklere katılanların sayısının yanlış kaydedilmesinin personel hatalarından kaynaklandığını söyledi. İktidar partilerinden milletvekilleri, kamu kaynaklarının yemek ödemelerinde kullanıldığı sırada katılımcı sayılarının şişirildiğini öne sürüyor.

Parlamentodaki inceleme sırasında teşvik ödemeleri daha somut bir tartışmaya yol açtı. Jo, 6 Ekim'deki denetimde ödemeleri ayrı bir harcama görevlisinin yaptığını ve yüksek mahkeme başkanının bu ödemelere katılmadığını söyledi.

Mahkeme İdare Bakanı Noh Kyung-pil daha sonra bu açıklamayı düzelterek teşvik ödemeleri konusunda son kararı yüksek mahkeme başkanının verdiğini söyledi. Kim Eui-kyeom'in ofisinin 12 Ekim'de yayımladığı yazılı yanıtta Denetim ve Teftiş Kurulu, muhasebe belgeleri ve mali işler ofisinin teyidinin, yüksek mahkeme başkanının mahkeme üyelerine ve Mahkeme İdare Bakanına teşvik ödemesi yaptığını gösterdiğini bildirdi.

Soruşturmacıların yetkilendirme kayıtlarını, tek tek harcamaların amacını ve Jo'nun bunları onaylamadaki rolünü incelemesi gerekecek. Bu sorular, davranışın görevden almayı gerektirip gerektirmediğine ilişkin siyasi tartışmanın yanı sıra muhasebe kayıtlarını da dosyanın merkezine taşıyor.

Şikâyetlerle iki soruşturma kurumu ilgileniyor

Ciddi Suçları Soruşturma Dairesinin 19 Ekim'deki sevk kararı, Yargıda Adalet İçin Yurttaşların Eylemi adlı sivil toplum kuruluşunun 16 Ekim'de yaptığı şikâyetin ardından geldi. Jo, Noh ve diğer kişilerin adlarının yer aldığı şikâyette yetkiyi kötüye kullanma, güveni kötüye kullanma ve kamu kaynaklarına zarar verme gibi suçlamalar öne sürüldü.

Üst Düzey Kamu Görevlileri Yolsuzluk Soruşturma Ofisi ise yargıç adaylarının önerilmesi, teşvik ödemeleri ve resmî harcamalarla ilgili şikâyetleri ayrı olarak yürütüyor. Aday önerisi konusunu ilk soruşturma birimine sevk etti.

Oh Dong-woon 13 Ekim'de milletvekillerine Jo hakkında en az altı şikâyet aldıklarını söyledi. Ofisinin geciken yargıç adaylığı önerileri hakkında Yüksek Mahkemeden belge isteyip istemediği sorulduğunda, özel olarak böyle bir talepte bulunmadığını belirtti. Ofis daha sonra soruşturmayı gerekçe göstererek harcamalarla ilgili belge talep edip etmediğini doğrulamayı reddetti.

Haenae Hukuk Bürosu yönetici avukatı Kang Sung-shin, soruşturmacıların öncelikle harcamaların kişisel bir amaca mı yoksa meşru bir iş amacına mı hizmet ettiğini belirlemesi gerektiğini söyledi. JR'nin yönetici avukatı Kim Seung-hyun ise Jo'nun kişisel cezai sorumluluğunu ortaya koymak için, işlemlerin personel tarafından bağımsız biçimde yürütülüp yürütülmediğinin incelenmesi de dâhil olmak üzere, kast ve katılımına ilişkin kanıt gerektiğini belirtti.

Reklam

Meclis oylaması neyi değiştirir?

Ulusal Meclis'te önergenin kabul edilmesi, Anayasa Mahkemesi görevden alıp almamayı değerlendirirken Jo'nun yetkilerini derhâl askıya alır. Bu süre boyunca geçici bir yönetim düzenlemesi yürürlükte kalır.

Demokrat Partinin 161 sandalyesi, 300 üyeli Meclis'te gereken 151 oydan 10 fazla. Milletvekilleri birlikte oy kullanırsa parti, Yeniden İnşa Kore Partisinin veya muhalefetin desteği olmadan önergeyi kabul ettirebilir. Bu nedenle küçük partinin öncelikli hedefi, Demokrat Parti yönetimini oylarını kullanmaya ikna etmek.

Önergenin kabul edilmesinin ardından Meclis Yasama ve Yargı Komitesi başkanı, davayı takip eden parlamento temsilcisi sıfatıyla azil kararını Anayasa Mahkemesine sunar. Mahkeme, incelemeyi yürütmesi için bir üye görevlendirir ve kamuya açık sözlü duruşmalar düzenler.

Yasa, dosyanın alınmasından itibaren 180 günlük bir karar süresi öngörüyor. Görevden alma kararı için Anayasa Mahkemesinin dokuz üyesinden en az altısının desteği gerekiyor. Mahkeme üyeleri, Jo'nun Anayasa'yı veya yasaları ihlal edip etmediğini ve ihlalin görev süresini sona erdirmeyi haklı kılacak ölçüde ciddi olup olmadığını değerlendirecek.

Hankuk Yabancı Araştırmalar Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü Lee Chang-hyun, yüksek mahkemenin genel kurulunda görülen önemli davaların, görevlerin askıya alınması sırasında gecikebileceği uyarısında bulundu. Karar bekleyenler açısından pratik kaygı, en üst kademedeki uzun süreli boşluğun mahkemenin çalışmalarını nasıl etkileyeceği.

Hukuki görüş ayrılığı ve siyasi risk

Adı belirtilen anayasa hukukçuları, önerilen dosyanın gücü konusunda farklı görüşlerde. Lee Chang-hyun, yeniden bir yargıç adayı önermeyi reddetme veya Lee'nin seçim davasını geri gönderme kararında anayasa ya da yasa ihlali tespit etmenin güç olduğunu söyledi. Seul Üniversitesi Hukuk Fakültesinden Kim Dae-hwan da iddiaların hukuki ölçütü karşılayıp karşılamadığını sorguladı.

Sogang Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü Lim Ji-bong, boş kadrolara ilişkin farklı bir değerlendirme yaparak bunların makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiğini söyledi. Buna rağmen, bilinen davranışların görevden alma için gereken ciddiyet düzeyine ulaşmayabileceği gerekçesiyle azil talebinin reddedilmesini güçlü bir olasılık olarak gördü. Kore Üniversitesi emekli profesörü Kim Sun-taek ise yeniden aday önermeyi açıkça reddetmenin bu ölçütü karşılayabilecek bir anayasa ihlali olduğunu değerlendirdi.

Anayasa Mahkemesi, ağır ihlal ölçütünü ilk kez 2004'te Cumhurbaşkanı Roh Moo-hyun hakkında görülen azil davasında ortaya koydu. Hâkimler açısından bağımsız ve adil yargılamalara duyulan güven de önem taşıyor: Eski hâkim Lim Seong-geun'un 2021'deki davasında azli destekleyen üç mahkeme üyesi, bu güvenin ciddi biçimde zedelenmesinden söz etti. Lim'in görev süresi sona erdiği için dava görevden alma kararı olmadan sonuçlandı.

Reklam

Demokrat Partili milletvekilleri siyasi bedel konusunda bölünmüş durumda. Meclis Yargı Komitesi üyesi Kim Gi-pyo, gerekçelerin yeterli olduğunu ve azil sürecinin hemen başlatılması gerektiğini savundu. Diğer parti üyeleri ise destekçileri harekete geçirmeyi amaçlayan bir girişimin, kuvvetler ayrılığından kaygı duyan seçmenleri uzaklaştırabileceği uyarısında bulundu.

Gallup Korea'nın 13-15 Ekim'de telefonla yaptığı ankette katılımcıların yüzde 47'si 2028 genel seçiminde muhalefet adaylarının daha fazla sandalye kazanmasını isterken, iktidar partisi adaylarını tercih edenlerin oranı yüzde 34 oldu. Aradaki fark 13 puan. Soru, Jo'nun azline destekten ziyade gelecekteki bir seçime ilişkin tercihleri ölçüyordu; ancak bu sonuç, parti yönetiminin siyasi tepki kaygısını anlamaya yardımcı oluyor.

Ciddi Suçları Soruşturma Dairesi başkanlığına Kim Ji-yong'un aday gösterilmesi de parti içi gerilime yol açıyor. Bu arada eski first lady Kim Keon-hee'nin gözaltı süresinin 31 Ekim'de sona ermesi bekleniyor ve özel savcılar ek tutuklama kararı talep etti. İktidar blokundaki bazı isimler, Kim'in serbest bırakılması hâlinde Jo'ya karşı adım atılması yönündeki taleplerin güçleneceğini düşünüyor.

Yeniden İnşa Kore Partisi net bir takvim için baskı yapıyor. Partinin politika enstitüsünün başındaki Cho Kuk, Genel Kurul oylaması için tarih belirlenmesini talep ederken kıdemli parti üyesi Hwang Hyun-seon harekete geçmemenin destekçileri hayal kırıklığına uğratacağını savunuyor. Halkın Gücü Partisi grup lideri Jeong Jeom-sik ise azle karşı mevcut tüm yolları kullanma sözü verdi. Bir sonraki belirleyici adım Demokrat Parti'nin istişarelerine ve yönetimin tartışmayı resmî bir önergeye dönüştürüp dönüştürmeyeceğine bağlı.

Öne Çıkanlar

  • Yeniden İnşa Kore Partisi, 19 Ekim'de Yüksek Mahkeme Başkanı Jo Hee-de hakkında azil önergesi taslağını açıkladı.
  • Demokrat Parti milletvekillerine danışıyor ve azli resmî tutumu olarak benimsemiş değil.
  • Önerilen gerekçeler Lee Jae-myung'un seçim davası, yargıç adaylarının önerilmesi, teşvik ödemeleri ve resmî harcamalarla ilgili.
  • Denetçiler, destekleyici kayıtları yetersiz olan 108,92 milyon wonluk şarap alımı tespit etti.
  • Meclis oylaması için 300 üyeli Meclis'te 151 destek gerekiyor; önergenin kabulü Jo'nun yetkilerini derhâl askıya alır.
  • Kalıcı olarak görevden alma kararı için Anayasa Mahkemesi üyelerinden en az altısının onayı gerekiyor.
  • Soruşturma kurumları atamalar ve harcamalarla ilgili şikâyetleri incelerken Mahkeme İdare Ofisi, muhasebe usulsüzlüğü iddialarında Jo'nun rolü olduğu iddiasını reddediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir