Baskı artarken mermiler havada uçuştu
Kuzey Kore, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin yeni bir yaptırım paketini oy birliğiyle onaylamasından yalnızca birkaç saat sonra, 3 Mart 2016 Perşembe günü yerel saatle sabah 10.00 civarında doğu kıyısından denize doğru birkaç mermi fırlattı. Güney Kore, Kuzey Kore'nin ocak ayındaki nükleer denemesi ve şubat ayındaki roket fırlatışının ardından tansiyonun yükselmesi üzerine ordusunu yüksek alarma geçirdi.
İçindekiler
- Baskı artarken mermiler havada uçuştu
- Güney Kore'nin ateşlemeyle ilgili bildikleri
- Yeni BM yaptırımları neyi değiştirdi?
- İki deneme oylamaya zemin hazırladı
- Park'ın söylemi daha sert bir yaklaşımın işareti
- Seul güvenlik ve insan hakları önlemlerini artırıyor
- Fırlatmanın ortaya koydukları ve koymadıkları
- Öne Çıkanlar
Fırlatma, Güvenlik Konseyi oylamasından ve Güney Kore Devlet Başkanı Park Geun-hye'nin dünyaya Kuzey Kore'nin nükleer programından vazgeçmesine yardım etme çağrısı yaptığı sert açıklamasından bir gün sonra gerçekleşti. Seul ayrıca mermilerin kısa menzilli füzeler mi yoksa topçu ateşi mi olduğunu belirlemeye çalışıyordu. Savunma Bakanlığı, soruşturmayı duyurduğunda mermilerin ne olduğunu henüz belirlememişti.
Olay, Pyongyang üzerindeki iki tür baskıyı bir araya getirdi: ticareti kısıtlamayı amaçlayan uluslararası önlemler ve Güney Kore'nin giderek daha sertleşen tepkisi. Ayrıca, bölünmüş yarımadadaki anlaşmazlığın askerî faaliyetler ve siyasi açıklamalarla ne kadar hızlı tırmanabileceğini gösterdi.
Güney Kore'nin ateşlemeyle ilgili bildikleri
Güney Kore Savunma Bakanlığı, mermilerin Kuzey Kore'nin doğu kıyısından yerel saatle sabah 10.00 civarında, yani GMT 01.00'de fırlatıldığını açıkladı. Bakanlık, menzil ve kullanım biçimleri farklı olduğu için önemli bir ayrım olan mermilerin füze mi yoksa topçu ateşi mi olduğunu inceliyordu.
Kuzey Kore mermileri denize doğru fırlattı ancak eldeki bilgiler kaç mermi atıldığını, nereye düştüklerini veya ne tür silahlar olduklarını belirtmiyordu. Güney Kore'nin yüksek alarma geçmesi, belirsizliği ve Kuzey'in yakın zamandaki nükleer ve roket denemelerinin ardından oluşan gergin askerî ortamı yansıtıyordu.
Ateşleme, Güvenlik Konseyi oylamasından yalnızca saatler sonra gerçekleşti. Zamanlaması, Kuzey Kore'nin yeni yaptırımlara nasıl karşılık vereceğini hemen sınayan bir gelişme oldu; ancak o gün açıklanan bilgiler Kuzey'in amacını ortaya koymadı.
Yeni BM yaptırımları neyi değiştirdi?
Güvenlik Konseyi, 2 Mart 2016'da 2270 sayılı Karar'ı kabul etti. BM'nin Güvenlik Konseyi kararları kayıtlarında bu karar, nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti başlıkları altında, 2006'da kabul edilen 1718 ve 2009'da kabul edilen 1874 sayılı kararlar da dahil olmak üzere önceki önlemlerle birlikte listeleniyor.
2270 sayılı Karar, Kuzey Kore'nin dördüncü nükleer denemesinin ardından yaptırımları güçlendirdi. Ticaret önlemleri arasında kömür ve demirin yanı sıra altın, vanadyum, titanyum ve nadir toprak metalleri ihracatının yasaklanması da vardı. Sınırlı bir istisna kapsamında, yalnızca halkın geçimini sağlama amacı taşıyan bazı kömür ve demir işlemlerine izin veriliyordu. Karar, sıfırdan yeni bir yaptırım sistemi kurmak yerine yürürlükteki kısıtlamaları da genişletti.
Karar, silah ambargosunu ve nükleer silahların yayılmasını önlemeye yönelik önlemleri genişletti. Bu kapsamda hafif silahlar ve küçük silahlar, çift kullanımlı nükleer ve füze unsurları ile yasaklanmış programlara katkı sağlayabilecek ürünlere kısıtlamalar getirildi. Ayrıca bu programlarla bağlantılı her türlü ürünün yasaklanması öngörüldü ve Kuzey Kore'nin ve diğer Üye Devletlerin silahlı kuvvetlerinin operasyonel kapasitesi ele alındı.
Kuzey Kore'ye giden veya Kuzey Kore'den gelen yüklerin zorunlu olarak denetlenmesini şart koştu. Ayrıca Kuzey Kore'nin gemi ve uçak kiralamasını yasakladı; Kuzey Kore gemilerinin işletilmesini veya Kuzey Kore bayrağı kullanılmasını menetti. Yasaklanmış ürünler, faaliyetler veya listelenmiş kişi ya da kuruluşlarla bağlantılı uçakların uçuşlarına ve gemilerin limanlara uğramasına da yasak getirdi.
Mali önlemler arasında, yasaklanmış program ve faaliyetlerle bağlantılı Kuzey Kore hükümeti ve İşçi Partisi kuruluşlarına yönelik varlıkların dondurulması da vardı; dondurma kararı OMM gemileri de dahil olmak üzere gemileri de kapsıyordu. Kuzey Kore bankalarının yeni şube açması yasaklandı ve devletlerin kendi topraklarındaki mevcut Kuzey Kore banka şubelerini kapatması şart koşuldu. Üye Devletlerin Kuzey Kore'de şube açması yasaklandı; yasaklanmış programlarla veya yaptırım ihlalleriyle bağlantılı mevcut temsilciliklerin kapatılması da devletlerden istendi.
Karar, kömür, madenler ve yakıtı yasaklayan sektörel yaptırımlar getirdi; Üye Devletlerin bu ürünleri satın almasını veya transfer etmesini yasakladı. Lüks mallar yasağına yeni ürünler eklendi. Kuzey Koreli eğitmen, danışman veya diğer yetkililere polis, paramiliter ya da askerî eğitim vermek üzere ev sahipliği yapma yasağını netleştirdi. Ayrıca Kuzey Kore vatandaşlarına, ülkenin yayılma açısından hassas faaliyetlerine katkıda bulunabilecek belirli alanlarda uzmanlık eğitimi veya öğretim verilmesini yasakladı. Üye Devletlerden, yasa dışı faaliyetlere karışan Kuzey Koreli diplomatları ve yabancı uyrukluları sınır dışı etmeleri de istendi.
2270 sayılı Karar, 16 kişi ve 12 kuruluşa daha yaptırım uyguladı. Kararın Ek III'ünde listelenen 31 gemiden dördü 21 Mart 2016'da, beşi de 17 Aralık 2016'da listeden çıkarıldı.
Oylama oy birliğiyle sonuçlandı. Karar taslağını ABD hazırladı; Kuzey Kore'nin başlıca müttefiki Çin de kararı destekledi. Çin'in desteği önemliydi çünkü ülke, Kuzey Kore'nin başlıca ticaret ortaklarından biri ve bu nedenle ticaret kısıtlamalarının etkili olup olmayacağı konusunda merkezi bir role sahip.
Yaptırımlar, bir ülkeyle ticareti, para transferlerini veya diğer ilişkileri kısıtlayan önlemlerdir. Bu durumda Güvenlik Konseyi, Kuzey Kore'nin nükleer ve füze programlarıyla bağlantılı kaynaklara erişmesini zorlaştırmayı amaçladı. Önlemler, aynı programları hedef alan önceki BM kararlarının ardından geldi.
İki deneme oylamaya zemin hazırladı
Olayların yakın dönemdeki seyri, Kuzey Kore'nin 6 Ocak 2016'daki nükleer denemesiyle başladı. Bu, ülkenin dördüncü nükleer denemesiydi. Kuzey Kore, 7 Şubat'ta yörüngeye uydu yerleştirme programının parçası olduğunu söylediği bir roket fırlattı.
ABD ve Güney Kore, roket fırlatışının mevcut Güvenlik Konseyi kararlarını ihlal ettiğini söyledi. Kuzey Kore ise uzay programı kapsamında roket fırlatmanın egemenlik hakkı olduğunu savundu. Bu görüş ayrılığı, anlaşmazlığın temel zorluklarından birini yansıtıyor: uydu taşımak üzere tasarlanan bir roket, balistik füze geliştirmek için de kullanılabilecek bir teknolojiden yararlanıyor.
Güvenlik Konseyi'nin 2 Mart'taki oylaması, bu iki olayın ardından geldi. Kuzey Kore ertesi sabah mermileri fırlatırken Güney Kore hükümeti de güvenlik ve insan hakları konusunda ülke içinde adımlar atıyordu.
- 6 Ocak: Kuzey Kore dördüncü nükleer denemesini yaptı.
- 7 Şubat: Kuzey Kore, açıkladığı amaca göre uydu taşıyan bir roket fırlattı.
- 2 Mart: Güvenlik Konseyi, 2270 sayılı Karar'ı oy birliğiyle kabul etti.
- 3 Mart: Kuzey Kore, doğu kıyısından denize doğru birkaç mermi fırlattı.
Park'ın söylemi daha sert bir yaklaşımın işareti
Park, Güvenlik Konseyi'nin adımını memnuniyetle karşıladı ve Kuzey Kore'ye davranışlarını değiştirme çağrısını yineledi. Açıklamaları, iki Kore arasında güven tesis etmeyi amaçlayan ve daha önce "güven politikası" olarak tanımladığı angajman politikasından belirgin bir uzaklaşmaya işaret ediyordu.
Park, perşembe günü bir Hristiyan dua toplantısında yaptığı konuşmada, Güney Kore'nin Kuzey Kore'nin nükleer gelişimini ve ülkedeki insanlara yönelik muamelesini engellemek için diğer ülkelerle birlikte çalışacağını söyledi. Kuzey Korelilerden "kardeşlerimiz" diye söz eden Park, güvenlik anlaşmazlığını özgürlük ve insan hakları konularıyla ilişkilendirdi.
"Kuzey Kore rejiminin pervasız nükleer gelişiminden vazgeçmesini ve Kuzey'deki kardeşlerimizin özgürlüklerini ve insan haklarını ezen zulmü sona erdirmesini sağlamak için dünyayla iş birliği yapacağız," dedi Park.
Kuzey Kore'nin resmî medyası da sözlü saldırıların dozunu artırmıştı. Çarşamba günü yayımlanan bir yorumda Park'ı "çirkin bir dişi yarasaya" benzetti ve "kasvetli mağarada, bedeni aşağı sarkmış hâlde ölmeye mahkûm" olduğunu söyledi. Hakaret, Güney Kore cumhurbaşkanının daha güçlü uluslararası baskıyı kamuoyu önünde desteklediği sırada geldi.
Seul güvenlik ve insan hakları önlemlerini artırıyor
Güney Kore parlamentosu, çarşamba gecesi uzun süredir ertelenen bir güvenlik yasasını kabul ederek bir casuslukla mücadele birimi kurulmasını sağladı. Ülke ayrıca Kuzey Kore'deki insan haklarını iyileştirmeyi amaçlayan bir yasa çıkardı. Bu adımlar, Seul'ün Kuzey'in nükleer denemesi ve roket fırlatışına verdiği daha kapsamlı yanıtın parçasıydı.
Bu değişiklikler, bir önceki ay Kuzey Kore'de iki ülkenin ortaklaşa işlettiği fabrika projesinin faaliyetlerinin askıya alınmasının ardından geldi. Tesis, iki rakip ülke arasında düzenli etkileşimin sürdüğü son yerdi. Kapatılması, askerî ve siyasi gerilimlerin yükseldiği bir dönemde yerleşik bir ekonomik iş birliği kanalını ortadan kaldırdı.
Fabrikayla bağlantılı çalışanlar ve işletmeler açısından askıya alma kararı, düzenli sınır ötesi çalışmaların sona ermesi anlamına geliyordu. Hükümetler açısından ise güvenlik krizinin o dönemde diplomasinin yanı sıra iş birliğini de etkilediğini gösteriyordu.
Fırlatmanın ortaya koydukları ve koymadıkları
Mermilerin fırlatılması, zaten gergin geçen bir haftadaki tansiyonu daha da artırdı ancak Güney Kore, bunların füze mi yoksa topçu ateşi mi olduğunu henüz belirlememişti. Savunma Bakanlığı'nın açıklamasında yanıtı belirsiz kalan en önemli acil soru buydu. Olayla ilgili açıklamada, fırlatılan mermi sayısı da dahil olmak üzere başka ayrıntılara yer verilmedi.
Daha geniş anlaşmazlık tek bir fırlatmadan ibaret değildi. Güvenlik Konseyi'nin adımı, ticaret kısıtlamaları yoluyla Kuzey Kore'nin nükleer ve füze faaliyetlerini hedef alırken Pyongyang, uydu roketinin meşru bir uzay programının parçası olduğunu savundu. Güney Kore ve ABD ise fırlatışın BM kararlarını ihlal ettiğini değerlendirdi.
O sırada belirtilen sonraki adımlar, mermilere yönelik soruşturma ve yeni kabul edilen yaptırımların uygulanmasıydı. Daha sonraki bir duruşma, oylama veya son tarih belirtilmedi. Acil durum belirsizliğini koruyordu: yaptırımlar onaylanmış, Kuzey Kore denize doğru ateş açmış ve Seul askerî alarm seviyesini yüksek tutuyordu.
Öne Çıkanlar
- Kuzey Kore, 3 Mart 2016'da saat 10.00 civarında doğu kıyısından denize doğru birkaç mermi fırlattı.
- Güney Kore, mermilerin kısa menzilli füze mi yoksa topçu ateşi mi olduğunu henüz belirlemeye çalışıyordu.
- Güvenlik Konseyi, Kuzey Kore'nin ocak ayındaki nükleer denemesi ve şubat ayındaki roket fırlatışının ardından 2270 sayılı Karar'ı 2 Mart'ta oy birliğiyle kabul etti.
- Karar, kömür, demir ve çeşitli minerallerin ihracatını yasakladı; yalnızca halkın geçimini sağlama amacı taşıyan bazı kömür ve demir işlemleri için sınırlı bir istisna getirdi.
- Devlet Başkanı Park, Kuzey Kore'ye nükleer programından vazgeçme çağrısı yaparken Seul yeni güvenlik ve insan hakları önlemlerini kabul etti ve ortaklaşa işletilen fabrika projesini askıya aldı.






