Son zirvelerden rekor düzeyde geri çekilme
Yatırımcıların, yapay zekâya yapılan harcamaların yeterli kâr getirip getirmeyeceğine ilişkin yeni kuşkular üzerine teknoloji hisselerini satmasıyla Tokyo borsasında hisse senetleri 20 Kasım 2026’da sert düştü. Nikkei 225, 3.007,56 puan veya yaklaşık yüzde 5 kayıpla 56.436,65 puandan kapandı. Bu, endeks tarihindeki en büyük beşinci düşüş olurken kapanış seviyesi 9 Nisan’dan bu yana en düşük düzeyde gerçekleşti.
İçindekiler
- Son zirvelerden rekor düzeyde geri çekilme
- Anthropic’in halka arzı nasıl gündemin parçası oldu?
- Yatırımcılar yapay zekâ harcamalarını neden sorguluyor?
- Tokyo’daki kayıplar çip üreticilerinin çok ötesine yayıldı
- Yaz rallisinin ardından ne değişti?
- İşlem hacmi düşükken piyasa neden sert düşebilir?
- Önemli tarihler ve bilinenler
- Bilinmesi gerekenler
Düşüşten önceki gün ABD hisse senetlerinde sert gerileme yaşanmıştı. Tokyo’da satışlar işlemlerin açılmasından kısa süre sonra başladı ve farklı sektörlere yayıldı. Nikkei’deki kayıp bir noktada 3.000 puanı aştı. Geniş çaplı satış dalgası, yapay zekâ ve yarı iletken şirketlerine ilişkin endişelerin, ilgi gören birkaç teknoloji hissesinin ötesine geçtiğini gösterdi.
Düşüş, endeksi yılın başlarında yukarı taşıyan iyimserlikten keskin bir dönüşe de işaret etti. Nikkei, 25 Haziran’daki zirvesinden 20 Kasım’a kadar 15.929 puan, yani yüzde 22 geriledi. Endeks, Japonya’nın önde gelen 225 şirketini izliyor. Yarı iletken ve diğer teknoloji şirketlerine yüksek oranda maruz kalması, yapay zekâya yönelik heyecandaki dalgalanmalara karşı özellikle hassas olmasına yol açabiliyor.
Anthropic’in halka arzı nasıl gündemin parçası oldu?
ABD’li yapay zekâ şirketi Anthropic, 19 Kasım’da türünün kayıtlara geçen en büyük halka arzı olarak nitelendirilen bir işlemle borsaya açıldı. Hisseleri başlangıçta halka arz fiyatının üzerinde işlem görmeye başladı ve ABD teknoloji hisseleri işlem seansının ilk saatlerinde yükseldi. Ardından hava değişti. Yatırımcılar kârlarını realize etti ve ABD hisse fiyatları kapanışa doğru geriledi.
Yeni hisseyi almak için kaynak yaratmak isteyen bazı yatırımcılar, diğer yapay zekâ ve çip hisselerini satmış olabilir. Çok sayıda alıcı ve satıcı aynı anda fonlarını hareket ettirmeye çalıştığında bu tür satışlar yayılabilir. Halka arz, daha büyük bir soruya da yanıt vermedi: Yapay zekâ şirketleri, bilgi işlem ekipmanlarına ve veri merkezlerine harcanan devasa meblağları haklı çıkaracak kadar gelir elde edebilir mi?
Wall Street’te Dow Jones Sanayi Endeksi 1.101,11 puan veya yüzde 2,19 düşerek 49.097,06 puana geriledi. Nasdaq Bileşik Endeksi ile çip şirketlerini izleyen Philadelphia Yarı İletken Endeksi’nin her biri yaklaşık yüzde 2 veya daha fazla değer kaybetti. Nasdaq, piyasa açıldıktan sonra yükselmiş, ancak kâr satışlarının etkisiyle gerilemişti.
Yatırımcılar yapay zekâ harcamalarını neden sorguluyor?
Şirketler, yapay zekâ sistemleri geliştirmek ve çalıştırmak için gelişmiş çiplere, sunuculara ve veri merkezlerine büyük yatırımlar yapıyor. Veri merkezi, bilgi depolayan ve hesaplamalar yapan bilgisayarlarla dolu büyük bir tesistir. Yatırımcılar, bu tesislere yönelik talebin artmaya devam edeceğini öngörüyordu. Şimdiyse inşaat maliyetlerinin ve ekipman faturalarının, yapay zekâ hizmetlerinin getirdiği gelirden daha hızlı artabileceği endişesi var.
Bu belirsizliğe, veri merkezlerinin hangi koşullarda inşa edilip işletilebileceği de dahil olmak üzere, ABD’nin bu tesislere yönelik kurallarını sıkılaştırabileceği yönündeki kaygılar eklendi. Yüksek faiz oranları da maliyetli projelerin finansmanını zorlaştırabilir. Çiplerin Çin’e satışına yönelik ABD kısıtlamalarının sıkılaştırılması da endişe yaratırken Orta Doğu’daki gerilimler yatırımcıların tedirginliğini artırıyor.
Önde gelen ABD’li çip üreticisi Nvidia’ya ilişkin sorular da piyasadaki huzursuzluğu artırdı. Piyasa kulislerine ilişkin bir haberde, CEO Jensen Huang’ın görevden ayrılıp ayrılmayacağına dair spekülasyonlardan ve olası bir değişikliğin yapay zekâ şirketlerinin fon bulmasını yavaşlatabileceği endişesinden söz edildi. Haberlerde Huang’ın ayrılacağı doğrulanmadı. Yatırımcılar, şirket ve daha geniş yapay zekâ yatırım zincirindeki belirsizliğe tepki veriyordu.
Tokyo’daki kayıplar çip üreticilerinin çok ötesine yayıldı
Kapanışta Tokyo Borsası’nın Prime Market’inde 1.443 şirket gerilerken 90 şirket yükseldi, 18 şirketin hissesi ise değişmedi. Düşen hisseler piyasanın yaklaşık yüzde 93’ünü oluşturdu. İşlem gören hisse sayısı yaklaşık 3,09 milyar, işlem hacmi ise 8,64 trilyon yen oldu. Daha geniş kapsamlı Topix endeksi yüzde 3,9 düştü.
Çip ekipmanı üreticileri ve yapay zekâyla bağlantılı şirketler en sert darbeyi alanlar arasındaydı. Kioxia Holdings, yarı iletken test ekipmanı üreticisi Advantest ve Tokyo Electron sert düştü. Yapay zekâya büyük yatırımlar yapan SoftBank Group yüzde 14 değer kaybetti. Veri merkezlerinde kullanılan malzeme ve altyapıyla bağlantılı şirketler Mitsui Mining and Smelting, Furukawa Electric ve Fujikura da yüzde 10’dan fazla geriledi; Advantest’te de düşüş yüzde 10’u aştı.
Satışlar teknoloji dışındaki şirketlere de ulaştı. Nintendo, Sony Group, Toyota Motor ve Mitsubishi UFJ Financial Group geriledi. Tokio Marine, MS&AD Insurance ve Sompo Holdings dahil sigorta şirketleri ile Takeda Pharmaceutical ve Otsuka Holdings gibi ilaç şirketleri ise yükseldi. Yalnızca 90 Prime Market hissesinin değer kazandığı bir piyasada bunlar istisnai yükselişlerdi.
Bir piyasa katılımcısı, yeni hisse arzlarından kaynaklanan baskı ile düşük işlem hacminin özel bir risk oluşturduğunu söyledi. Basitçe ifade etmek gerekirse, aktif alıcı sayısı azaldığında satış emirlerindeki yoğunluk fiyatları daha hızlı aşağı çekebilir.
Büyük halka arzla bağlantılı, nakit yaratmaya yönelik çok sayıda satış var ve alım satım emirlerinin sayısıyla ölçülen piyasa likiditesi çökme noktasına yaklaşıyor.
Piyasa katılımcısı ayrıca küresel faiz oranlarının yükselmesine, veri merkezi kurallarına ilişkin endişelere ve çözüme kavuşmamış Orta Doğu gerilimlerine dikkat çekerek piyasa havasını iyileştirecek olumlu bir gelişme olmadığını söyledi.
Yaz rallisinin ardından ne değişti?
25 Haziran’dan bu yana yaşanan yüzde 22’lik düşüş, Nikkei’deki her şirketin değer kaybettiği anlamına gelmiyordu. Endeksin 225 bileşeninden 123’ü bu dönemde gerilerken 102’si yükseldi. Bu dağılım, yatırımcılar başka şirketlere yönelirken geri çekilmenin önceki rallide başı çeken bazı hisselerde yoğunlaştığını gösteriyor.
Dönem boyunca en çok gerileyen şirketler arasında Kioxia, Mitsui Mining and Smelting, Taiyo Yuden ve Ibiden yer aldı. Bu şirketlerden bazıları, yapay zekâ veri merkezlerinde ihtiyaç duyulan ekipman ve malzemelere yönelik heyecandan faydalanmıştı. Hisseleri yükselen şirketler arasında BayCurrent, Bandai Namco Holdings ve Konami Group bulunuyordu.
Yatırımcılar, daha fazla kazancı kaçırma korkusuyla aylar boyunca yapay zekâyla bağlantılı hisselere para akıttı; bu davranış genellikle FOMO olarak adlandırılıyor. Bazı hedge fonları da “uzun ve kısa” adı verilen bir strateji kullanıyor: yükselmesini bekledikleri hisseleri alırken düşmesini bekledikleri hisseleri satıyorlar. Çip talebine ve bileşen maliyetlerine ilişkin beklentiler değiştikçe bu pozisyonlar kapatılmış ve piyasanın yön değiştirmesine katkıda bulunmuş olabilir.
Bağımsız Chiken Oskar Group’un CEO’su ve başstratejisti Tomohiro Okawa, kasım ayında yatırımları farklı şirketlere yaymanın daha önemli hale geldiğini söyledi. Okawa, yapay zekâ sistemleri ve veri merkezlerinin inşasının devam etmesini beklediğini belirtirken yapay zekâ sektörü dışındaki şirketlerin de kazanç potansiyeline sahip olduğuna dikkat çekti.
İşlem hacmi düşükken piyasa neden sert düşebilir?
Hisselerin değeri, alıcıların ödemeye razı olduğu fiyatı yansıtır. Yatırımcıların büyük bir kısmı satış yapmak istediğinde ve alıma geçmeye hazır görece az sayıda kişi olduğunda fiyatlar hızla düşebilir. Yatırımcıların yeni hisseleri almak için mevcut varlıklarını satıp nakit yaratması, büyük bir halka arzın bu baskıyı artırmasına yol açabilir.
Prime Market’teki 8,64 trilyon yenlik işlem hacmi kayda değer olsa da bir piyasa katılımcısı, aktif emir sayısının düşük olduğunu söyledi. Yoğun satışlarla sınırlı alım isteğinin bir araya gelmesi, fiyat hareketlerini büyütebilir. Yıl sonunun yaklaşması da bazı yurt dışı yatırımcıların tatile çıkmasıyla işlem faaliyetlerini azaltabilir.
Bir piyasa katılımcısı, yapay zekâ yatırımlarına ilişkin belirsizliğin hisse fiyatlarını istikrarsız tutabileceği uyarısında bulundu. Bu uyarı yalnızca yatırımcılar açısından değil, aynı küresel çip, elektronik parça ve veri merkezi ekipmanı talebine bağlı olan çok sayıda Japon şirketi açısından da önem taşıyor. Hisse fiyatlarının düşmesi, şirketlerin yeni hisse satarak fon toplamasını da zorlaştırabilir.
Yapay zekâ yatırımlarının geleceğine ilişkin endişeler güçlü biçimde sürüyor ve fiyatlardaki istikrarsız hareketler devam edebilir.
Önemli tarihler ve bilinenler
- 25 Haziran 2026: Nikkei 225 zirveye ulaştı; 20 Kasım’a kadar 15.929 puan geriledi.
- 19 Kasım: Anthropic ABD’de halka açıldı. ABD piyasaları güne yükselişle başladı, ardından yatırımcıların kâr realizasyonu amacıyla hisse satmasıyla düştü.
- 20 Kasım: Nikkei 3.007,56 puan düşerek 56.436,65’e geriledi; kapanış, 9 Nisan’dan bu yana en düşük seviyede gerçekleşti.
ABD’nin veri merkezi kurallarına ilişkin endişeler veya Nvidia hakkındaki sorular için belirli bir sonraki duruşma, politika kararı ya da açıklama tarihi verilmedi. Şimdilik yatırımcılar, yapay zekâ şirketlerinin büyük harcamalarını kazanca dönüştürüp dönüştüremeyeceğini ve ani düşüşün ardından alıcıların hisselere geri dönüp dönmeyeceğini izliyor.
Bilinmesi gerekenler
- Nikkei 225, 20 Kasım’da 3.007,56 puan veya yaklaşık yüzde 5 düşerek 56.436,65’ten kapandı.
- Kayıp, endeks tarihindeki en büyük beşinci düşüş oldu; kapanış seviyesi 9 Nisan’dan bu yana en düşük düzeydeydi.
- Anthropic’in halka arzının ardından erken saatlerde yükselen ABD hisse senetleri, kâr realizasyonu ve yapay zekâ yatırımlarına ilişkin kuşkularla geriledi.
- Tokyo’nun Prime Market’inde hisselerin yaklaşık yüzde 93’ü düştü; Topix yüzde 3,9 değer kaybetti.
- Nikkei, 25 Haziran’daki zirvesinden yüzde 22 gerilerken endeksi oluşturan 225 şirketten 102’si bu dönemde yükseldi.






