Bölge liderleri daha yakın ilişkiler ararken ticaret müzakereleri başlıyor
Singapur ve Çin, serbest ticaret anlaşmalarını güncellemek üzere müzakerelere başladı. Başbakan Lawrence Wong, 20 Kasım 2026’da Shenzhen’de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile bir araya gelirken dijital ticaret ve kamu alımları konularında görüşmeler başlatıldı. Devlete ait konukevi Kylin Villa’da yapılan toplantıda yapay zekâ, Tayvan Boğazı’ndaki gerilimler ve Asya genelinde iş birliği de ele alındı.
İçindekiler
- Bölge liderleri daha yakın ilişkiler ararken ticaret müzakereleri başlıyor
- STA güncellemesi hangi konuları kapsayacak?
- Ticari ilişkiler müzakereler için güçlü bir zemin oluşturuyor
- Yapay zekâ iş birliği de başlıca gündem maddelerinden
- Liderler Tayvan konusunda ne söyledi?
- Singapur 2027’de ASEAN’da daha etkin bir rol üstlenmeyi planlıyor
- Singapur, Çin öncülüğündeki küresel girişim grubuna katılacak
- Önemli tarihler ve sonraki adımlar
- Öne Çıkanlar
Müzakereleri başlatma kararı, Singapur Başbakan Yardımcısı Gan Kim Yong ile Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao’nun imzaladığı mutabakat zaptıyla resmiyet kazandı. CSFTA 4.0 olarak bilinen dördüncü güncelleme önerisinin yeni pazar fırsatları yaratması ve Singapur şirketlerinin Çin’de faaliyet göstermesini kolaylaştırması amaçlanıyor. Müzakere takvimi veya nihai koşullar henüz açıklanmadı.
Wong ve Xi yaklaşık 25 dakika görüştü. Bu, Wong’un Mayıs 2024’te başbakan olmasından bu yana yaptıkları üçüncü ikili görüşmeydi. Önceki görüşmeler Kasım 2024’te Peru’da, Haziran 2025’te ise Pekin’de gerçekleşmişti. Görüşme, Çin’in Shenzhen’de Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomik Liderler Toplantısı’na ev sahipliği yapmasının ardından gerçekleşti. Toplantıda 21 ekonominin liderleri bölgesel ticaret, inovasyon ve büyümeyi değerlendirdi.
Bakanlık, Singapur Dışişleri Bakanlığı açıklamasında liderlerin ülkeler arasındaki Her Yönüyle Yüksek Kaliteli ve Geleceğe Yönelik Ortaklığı ilerletme ve değişen önceliklere yanıt vermek için iş birliğini genişletme konusunda anlaştığını bildirdi. Teknoloji ve sanayideki hızlı değişime dikkat çeken Xi, stratejik iletişimin güçlendirilmesi çağrısında bulundu. Wong ise uluslararası ortam karmaşıklaştıkça ilişkilerin derinleşmeyi sürdürdüğünü söyledi.
Singapur açısından görüşmeler, ticari hedefleri diplomasiyle buluşturuyor. İki hükümet, şirketlerin ticaret ve iş birliği için daha geniş olanaklara kavuşmasını isterken uluslararası gerilimlerin arttığı bir dönemde bölgesel konularda da ortak zeminde buluşmaya çalışıyor.
STA güncellemesi hangi konuları kapsayacak?
Çin-Singapur Serbest Ticaret Anlaşması Ocak 2009’da yürürlüğe girdi. Çin’in bir Asya ülkesiyle imzaladığı ilk kapsamlı ikili serbest ticaret anlaşmasıydı. Anlaşma 2011 ve 2019’da güncellendi; daha sonraki bir güncelleme protokolü ise 2024’te yürürlüğe girdi. Yeni müzakereler bu sürecin bir sonraki adımını oluşturuyor.
Yeni sürümde dijital ekonomi alanındaki iş birliği ve kamu alımlarının ele alınması bekleniyor. Kamu alımları, kamu kurumlarının mal ve hizmetleri satın alma biçimini ifade ediyor. Bu alandaki kurallar, diğer ülkeden şirketlerin kamu ihalelerinde rekabet edip edemeyeceğini ve bunun için hangi koşulları karşılamaları gerektiğini etkileyebilir.
Dijital ticaret, hizmet ve bilgilerin internet üzerinden sınır ötesi dolaşımını kapsayabilir. Wong, güncellemenin sınır ötesi veri akışlarını destekleyebileceğini söyledi. Hükümetler ise güncellemenin iş ortamını iyileştirmesi ve şirketlere yeni fırsatlar sunması gerektiğini belirtiyor. Ayrıntılar, henüz müzakere edilmemiş olan nihai anlaşmaya bağlı olacak.
Anlaşma, iki ülkeyi birbirine bağlayan uzun soluklu projelerden biri. Hükümetler arası girişimler arasında Suzhou Sanayi Parkı, Tianjin Eko-Kenti ve Chongqing Bağlantısallık Girişimi yer alıyor. İki lider, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamındaki iş birliğinin yanı sıra dijital hizmetler, yeşil kalkınma ve yapay zekâ alanlarındaki potansiyel projelere de dikkat çekti.
Ticari ilişkiler müzakereler için güçlü bir zemin oluşturuyor
Singapur ile Çin arasındaki mal ticareti 2025’te 162,9 milyar Singapur dolarına ulaştı ve Singapur’un toplam mal ticaretinin yüzde 11,7’sini oluşturdu. Çin, 2013’ten 2024’e kadar Singapur’un en büyük mal ticareti ortağı oldu. Singapur ise 2013’ten bu yana yıllık yatırım akışları bakımından Çin’in en büyük yabancı yatırım kaynağı konumunda.
Bu rakamlar, iki hükümetin aralarındaki kuralları neden güncellemek istediğini açıklamaya yardımcı oluyor. Serbest ticaret anlaşması, ekonomik alışverişin koşullarını belirler; güncelleme ise önceki sürümlerin müzakere edildiği dönemde daha az öne çıkan yeni iş alanlarını kapsayabilir. Dijital hizmetler, veri akışı ve kamu ihalelerine erişim şu anda masadaki konular arasında.
Liderler, iş birliğinin her iki ülkedeki insanlara somut faydalar sağladığını söyledi. Şirketler açısından görüşmelerin pratik değeri, pazar erişimini ve iş yapma maliyetlerini nasıl etkileyeceği de dâhil olmak üzere, üzerinde uzlaşılacak kurallara bağlı olacak. Şimdiye kadar belirli bir yeni pazar açılımı veya ihale erişimi duyurulmadı.
Yapay zekâ iş birliği de başlıca gündem maddelerinden
Wong ve Xi, yapay zekâ ve gelişmekte olan diğer teknolojilerde iş birliğini de görüştü. Her iki ülke de yapay zekâya yatırım yapıyor. Yapay zekâ; örüntüleri tanıma, metin üretme veya karar vermeye yardımcı olma gibi görevleri yerine getirmek üzere tasarlanan bilgisayar sistemlerini ifade ediyor. Liderlerin ilgi alanları arasında şirketlerin inovasyon yapmasına ve verimliliği artırmasına yardımcı olmak, ayrıca teknoloji yaygınlaştıkça değişebilecek işlere çalışanları hazırlamak bulunuyor.
STA görüşmeleri, dijital iş birliğinin bazı alanları için bir çerçeve sağlayabilir; ancak hükümetler yapay zekâyı ticaret anlaşmasının ötesinde de ele aldı. Xi, yapay zekâ, dijital kalkınma ve yeşil büyüme alanlarında amiral gemisi projeler çağrısı yaptı. Amaçlarının iş birliğini daha yenilikçi hâle getirmek ve her iki ülkedeki ekonomik dönüşümü desteklemek olduğu belirtildi.
Wong, iki ülkenin yapay zekânın iş dünyasında kullanımı ve çalışanların hazırlanması konusunda birbirinden öğrenebileceğini söyledi. Bu yaklaşım, iş gücünün hazırlığını ticari gelişmeyle birlikte ele alıyor: Şirketler yeni araçları benimserken çalışanların da değişen görev ve işlere uygun beceriler edinmesi gerekiyor. Görüşmede belirli bir yapay zekâ programı, finansman tutarı veya başlangıç tarihi açıklanmadı.
Liderler Tayvan konusunda ne söyledi?
Liderler Tayvan Boğazı’ndaki gelişmeleri görüştü. Wong, Singapur’un uzun süredir izlediği Tek Çin politikasını yineledi; Tayvan’ın bağımsızlığına ve mevcut durumu tek taraflı olarak değiştirme girişimlerine karşı çıktı. Ayrıca Singapur’un Boğaz’ın iki yakası arasındaki ilişkilerin barışçıl biçimde geliştirilmesini desteklediğini söyledi.
Bu tutum, Singapur’un açıkladığı politikayı itidal ve barışçıl ilişkiler çağrısıyla bir araya getiriyor. Büyük ölçüde ikili iş birliğine odaklanan görüşmede konunun gündeme gelmesi, bölgesel güvenlik meselelerinin Singapur-Çin diplomasisinin bir parçası olmayı sürdürdüğünü gösteriyor.
Wong, Çin, ABD ve Rusya’nın katıldığı üçlü zirve dolayısıyla Xi’yi de tebrik etti. Wong, büyük güçler arasındaki diyaloğun karşılıklı anlayışa ve istikrara katkıda bulunabileceğini söyledi. Zirve, ticaret ve iş birliğinin stratejik kaygılarla birlikte ele alındığı daha geniş kapsamlı APEC toplantısı sırasında düzenlendi.
Haftanın başlarında Çin ve Japonya liderleri, Tayvan konusunda devam eden gerilim ortamında Shenzhen’deki APEC zirvesinde kısa bir selamlaşmada bulundu. Xi ile Takaichi arasındaki kısa karşılaşma, bölgesel bir ekonomi toplantısında bile Tayvan’a ilişkin görüş ayrılıklarının diplomatik temasları nasıl etkileyebildiğini gösterdi.
Singapur 2027’de ASEAN’da daha etkin bir rol üstlenmeyi planlıyor
Wong, Singapur’un Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) dönem başkanlığını 2027’de üstlendiğinde izleyeceği öncelikler hakkında Xi’ye bilgi verdi. Öncelikler arasında bölgesel bütünleşme ve tedarik zincirlerinin dayanıklılığını artırmak yer alıyor. Tedarik zinciri dayanıklılığı, aksaklıklar yaşandığında malların ve temel girdilerin akışını sürdürebilme anlamına geliyor.
Wong ayrıca enerji güvenliği de dâhil olmak üzere ortak sorunlarda ASEAN-Çin iş birliğinin güçlendirilmesine yönelik beklentilerini dile getirdi. ASEAN Elektrik Şebekesi projesi, Güneydoğu Asya genelindeki elektrik ağlarını birbirine bağlamayı; böylece ülkelerin elektrik ticareti yapmasını ve arz konusunda birbirini desteklemesini amaçlıyor. Projenin geliştirilmesi, katılımcı ülkeler arasında koordinasyonun yanı sıra şebekeleri birbirine bağlamak için gereken altyapıyı da gerektiriyor.
Xi, APEC, ASEAN-Çin mekanizmaları ve diğer çok taraflı platformlarda koordinasyonun artırılması çağrısında bulundu. APEC, ekonomik iş birliğini görüşmek üzere 21 ekonomiyi bir araya getiriyor. Liderlerin kararları genellikle uzlaşıyla alınıyor; dolayısıyla iş birliği, bağlayıcı bir bölgesel yasaya uymak yerine hükümetlerin ortak yönler üzerinde anlaşmasına dayanıyor.
Çin’in Shenzhen’deki zirvesinde açıklık ve iş birliğini savunan daha geniş bir yaklaşım da öne çıktı. Wong, APEC toplantısı sırasında bölgenin birbiriyle rekabet eden ekonomik bloklara bölünmesine karşı uyarıda bulunmuştu. Endişe, ekonomi grupları arasındaki engellerin bölge genelinde ticaret ve iş birliğini zorlaştırabilmesi.
Singapur, Çin öncülüğündeki küresel girişim grubuna katılacak
Wong, Singapur’un Çin’in Küresel Yönetişim Girişimi Dostlar Grubu’na katılacağını, Singapur’un çıkar ve ilkeleriyle örtüştüğü ölçüde Çin’in küresel girişimlerini destekleyeceğini söyledi. Singapur, Küresel Kalkınma Girişimi Dostlar Grubu’nun da hâlihazırda üyesi.
Xi’nin 2025’te önerdiği Küresel Yönetişim Girişimi, uluslararası kuralların ve kurumların nasıl şekillendirileceğiyle ilgili. Girişimin açıklanan hedefleri arasında gelişmekte olan ülkelere daha fazla söz hakkı vermek ve Birleşmiş Milletler’in rolünü güçlendirmek bulunuyor. Singapur’un gruba katılma kararı, hâlihazırda yer aldığı kalkınma girişiminin yanı sıra yeni bir diyalog kanalı oluşturuyor.
Xi ayrıca iki ülkeye siyasi güveni derinleştirme, yönetişim deneyimlerini paylaşma, siyasi partiler arasındaki ve halklar arasındaki temasları artırma çağrısı yaptı. Bu temaslar resmî ziyaretleri, kültürel veya eğitim alanındaki etkileşimleri içerebilir. Liderler bunları, ticaret ve yatırım alanındaki ölçülebilir çalışmaların yanı sıra dostane ilişkilere yönelik toplumsal desteği güçlendirmenin yolları olarak sundu.
Önemli tarihler ve sonraki adımlar
Görüşme, ticaret ve diplomasi alanındaki önemli dönüm noktalarının bir parçası. İki ülkenin iş birliğini gözden geçirip yönünü belirleyen en üst düzey mekanizma olan İkili İş Birliği Ortak Konseyi’nin 22. toplantısının, kasım ayının ilerleyen günlerinde yapılması bekleniyordu.
Ocak 2009: Çin-Singapur Serbest Ticaret Anlaşması yürürlüğe girdi.
2011 ve 2019: Anlaşma güncellendi; daha sonraki bir güncelleme protokolü 2024’te yürürlüğe girdi.
18 ve 19 Kasım 2026: Çin, Shenzhen’de APEC Ekonomik Liderler Toplantısı’na ev sahipliği yaptı.
20 Kasım 2026: Wong ve Xi Shenzhen’de görüştü; Gan Kim Yong ile Wang Wentao, CSFTA 4.0 müzakerelerini başlatan mutabakat zaptını imzaladı.
Kasım ayının ilerleyen günlerinde: İkili İş Birliği Ortak Konseyi’nin 22. toplantısının Singapur’da yapılması bekleniyordu.
2027: Singapur, bölgesel bütünleşme, tedarik zinciri dayanıklılığı ve ASEAN Elektrik Şebekesi öncelikleriyle ASEAN dönem başkanlığını üstlenecek.
Wong, 20 Kasım’da Shenzhen’den Pekin’e hareket etti. Ertesi gün Çin Başbakanı Li Qiang ile görüşmesi bekleniyordu. Ticaret yetkililerinin önündeki acil görev, mutabakatı ayrıntılı müzakerelere dönüştürmek. Konular belirlendi; ancak takvim, nihai kurallar ve ortaya çıkacak iş fırsatları henüz netleşmedi.
Öne Çıkanlar
Singapur ve Çin, serbest ticaret anlaşmalarının dördüncü güncellemesi için müzakerelere başladı.
Görüşmelerde dijital ekonomi ve kamu alımları gibi konular ele alınacak; amaç pazar fırsatlarını ve iş koşullarını iyileştirmek.
İkili mal ticareti 2025’te 162,9 milyar Singapur dolarına ulaştı; bu, Singapur’un toplam mal ticaretinin yüzde 11,7’sine karşılık geliyor.
Wong, Singapur’un Tek Çin politikasını yineledi; Tayvan’ın bağımsızlığına ve mevcut durumu tek taraflı değiştirme girişimlerine karşı çıkarken Boğaz’ın iki yakası arasında barışçıl ilişkileri destekledi.
Singapur, Çin’in Küresel Yönetişim Girişimi Dostlar Grubu’na katılacak ve 2027’de ASEAN dönem başkanlığını üstlenecek.






