Japonya, Bakmakla Yükümlü Olunan Aile Üyelerinin Sağlık Sigortası Primlerini Tartışmaya Açtı

9 dakikalık okuma
Japan Opens Debate on Health Insurance Premiums for Dependent Family Members

Aile kapsamına ilişkin kural gözden geçiriliyor

Japonya Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı, bakmakla yükümlü olunan aile üyelerinin kamu sağlık sigortası primlerine katkıda bulunup bulunmaması gerektiğini 17 Kasım'da görüşmeye başladı. Böylece mevcut durumda uygun görülen yakınları ayrı prim ödemeden kapsayan sistemin gözden geçirilmesi süreci açılmış oldu.

İçindekiler
  1. Aile kapsamına ilişkin kural gözden geçiriliyor
  2. Aile kapsamı bugün nasıl işliyor?
  3. Kimler bakmakla yükümlü olunan kişi sayılıyor?
  4. Çalışma ve ücretsiz bakım neden tartışmanın merkezinde?
  5. Gelir kuralları şimdiden değişiyor
  6. Sigorta kuruluşları kimin kapsamda olması gerektiğini zaten denetliyor
  7. Paralel emeklilik sistemi incelemesinin takvimi farklı
  8. Ailelerin takip etmesi gerekenler
  9. Öne Çıkanlar

Bakanlık, daha fazla hanede her iki kişinin de çalışıp prim ödemeye başlaması üzerine konuyu Sosyal Güvenlik Konseyi'nin bir paneline sundu. Çalışan sağlık sigortasında sigortalı çalışanın primi, bu çalışan üzerinden sigorta kapsamına alınan uygun yakınların sayısına değil, ücretine göre belirleniyor.

Görüşme, sınırlı saatlerde çalışan eşlerin ötesine uzanıyor. Bakmakla yükümlü olunan kişiler arasında çocuklar, ebeveynler ve geçim giderleri ağırlıklı olarak sigortalı bir çalışan tarafından karşılanan diğer yakınlar yer alabiliyor. 60 yaşından küçük birçok eş için olağan yıllık gelir şartı, diğer koşullara ek olarak 1,3 milyon yenin altında olmak.

Bakanlık, mevcut maliyet paylaşımının farklı çalışma biçimleri ve aile yapıları açısından adil olup olmadığını değerlendiriyor. Konsey üyeleri, evli kadınların daha fazla çalışmasını caydıran kuralların kaldırılmasına destek verirken bazı üyeler çocuk yetiştirmek ve yakınlara bakmak gibi ücret ödenmeyen işlerin değerlendirilmesinde dikkatli olunması çağrısı yaptı.

Ücret alınmasına karar verilip verilmeyeceği, ücretin ne kadar olabileceği veya hangi bakmakla yükümlü olunan kişileri kapsayacağı konusunda henüz bir karar açıklanmadı. Bakanlık, sağlık sigortası konusundaki sonuca ne zaman ulaşılacağına ilişkin bir tarih de vermedi.

Aile kapsamı bugün nasıl işliyor?

EY Japan Sağlık Sigortası Derneği'nin prim ödeme kılavuzu, mevcut uygulamayı açıklıyor: Primler sigortalı kişiden alınırken, uygun görülen bakmakla yükümlü olunan yakınlar da sağlık sigortası yardımlarından yararlanıyor.

Dernek şu açıklamayı yapıyor:

Sigorta primi, bakmakla yükümlü olunan kişi sayısına göre değişmez.

Çalışanın primi, standart aylık ücret ve standart ikramiye tutarı üzerinden hesaplanıyor. Sigorta hesaplamalarında kullanılan ücret tutarları bunlar. Uygun görülen bir eşin veya çocuğun eklenmesi, çalışanın primini tek başına artırmıyor.

Reklam

Örneğin aynı prim kurallarına tabi, maaş ve ikramiyeleri eşit iki çalışan; biri bakmakla yükümlü olduğu kimse olmamasına, diğeri ise birkaç kişinin geçimini sağlamasına rağmen aynı tutarda prim ödeyebilir. Her iki eşin de sigortalı çalışan olduğu çiftlerde, her biri kendi ücretine göre katkıda bulunuyor.

Konseyin görüşmesinin odağında bu karşılaştırma yer alıyor. Mevcut uygulama, geçimini bir çalışanın gelirine bağlı olarak sağlayan yakınları koruyor. Gözden geçirme kapsamında, katkıların paylaşılma biçiminin farklı sayıda çalışan ve bakmakla yükümlü olunan kişi bulunan hanelere hâlâ uygun olup olmadığı değerlendiriliyor.

EY derneği, çalışanlara yönelik bu sigorta uygulamasını farklı katkı kuralları bulunan Ulusal Sağlık Sigortası'ndan ayrı tutuyor. Derneğin Sıkça Sorulan Sorular bölümünde, bakmakla yükümlü olunan kişi sayısının sigortalının uzun dönemli bakım sigortası primini de değiştirmediği belirtiliyor.

Kimler bakmakla yükümlü olunan kişi sayılıyor?

Sağlık sigortasında bakmakla yükümlü olunan kişi statüsü için onay alınması gerekiyor. Sigortalı bir çalışanla akraba olmak veya vergi bakımından bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmak tek başına yeterli değil.

EY Japan Sağlık Sigortası Derneği'nin bakmakla yükümlü olunan kişi uygunluk kılavuzu, aile ilişkileri, gelir, ikamet ve mali destekle ilgili ölçütleri açıklıyor. Eşler, çocuklar, torunlar, kardeşler, ebeveynler ve büyükanne-büyükbabalar, sigortalı kişiyle aynı evde yaşamadan da bu kapsama girebiliyor. Diğer bazı yakınların ise aynı evde yaşaması gerekiyor.

Olağan yıllık gelir sınırı 1,3 milyon yenin altında. 60 yaş ve üzerindeki kişilerle uygun görülen engelli kişiler için bu sınır 1,8 milyon yenin altında. Yeni bir istisna kapsamında, sigortalı kişinin eşi hariç 19-22 yaş aralığındaki kişilerin geliri 1,5 milyon yenin altında olabiliyor.

Mali açıdan bağımlılık da önem taşıyor. EY kılavuzu, genel olarak yakının gelirinin sigortalı kişinin gelirinin yarısından az olmasını şart koşuyor. Ayrı yaşayan yakınların geliriyse sigortalı kişi tarafından gönderilen mali destekten düşük olmalı.

Gelire yalnızca ücretler dahil değil. Emekli aylıkları, işletme gelirleri, belirli yardımlar, kira, faiz ve düzenli olarak elde edilen diğer gelirler hesaplamaya katılabiliyor. Bu nedenle ailelerin yalnızca kişinin maaşına bakmak yerine ilgili sigorta kuruluşunun kurallarını kontrol etmesi gerekiyor.

Reklam

Çalışma ve ücretsiz bakım neden tartışmanın merkezinde?

Bakanlık, görüşmeyi farklı çalışma biçimlerini ve aile yapılarını tarafsız biçimde ele alan sosyal güvenlik düzenlemeleri oluşturma çerçevesinde yürütüyor. Başka bir deyişle soru, hanelerin bir çalışma biçimini diğerine tercih etmesi için mali bir neden oluşmasının nasıl önleneceği.

Bakmakla yükümlü olunan kişilere ilişkin gelir sınırına yaklaşan bir eş, daha fazla gelir elde etmeyi kendi adına sigortaya dahil olmanın maliyetiyle karşılaştırabilir. Gözden geçirmeyi destekleyen konsey üyeleri, eşin koşullarından kaynaklanan makul olmayan farklılıklarla birlikte, evli kadınları çalışmaktan caydıran kurumsal etkenlerin ortadan kaldırılması gerektiğini savundu.

Diğer üyeler, çocuk bakımı ve yakınlara yönelik bakım gibi ücretsiz işlere gereken değeri veren daha kapsamlı bir değerlendirme yapılmasını istedi. Bakmakla yükümlü olunan bir eş, evde maaş getirisi olmayan işler için zaman harcadığından ücretli çalışmasını sınırlı tutuyor olabilir.

Ek bir prim, hane bütçelerini değiştireceği için ayrıntılar önem taşıyacak: Kimin sigorta kapsamı için ödeme alınacağı, tutarın nasıl hesaplanacağı ve geliri sınırlı ya da önemli bakım sorumlulukları bulunan ailelere nasıl yaklaşılacağı. Bu tasarım tercihleri görüşülmeye devam ediyor.

Tartışma, kendi çalışmaları üzerinden zaten prim ödeyen kişileri de ilgilendiriyor. Daha az saat çalışmak, kişinin otomatik olarak bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünü sürdürebileceği anlamına gelmiyor. Kasım ayındaki görüşme sırasında, haftada en az 20 saat çalışan ve 50'den fazla çalışanı bulunan şirketlerde istihdam edilen kişiler, ilgili kayıt koşullarını karşılamaları halinde genellikle bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamı dışında kalıyordu.

Bu çalışanlar açısından pratik konu, yıllık gelirlerinin 1,3 milyon yenin altında olup olmadığından çok kendi sigorta kayıtları. Hem gelir sınırı hem de işyerindeki sigorta kayıt şartları ailenin durumunu etkiliyor.

Gelir kuralları şimdiden değişiyor

Primlerin genel olarak gözden geçirilmesi, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünün onaylanmasına ilişkin belirli değişikliklerle birlikte yürütülüyor. 1 Ekim 2025'ten itibaren 19 yaşını doldurmuş ancak 23 yaşından küçük uygun yakınlar için yıllık gelir sınırı, olağan 1,3 milyon yen yerine 1,5 milyon yenin altı olarak belirlendi.

Bu artış 200 bin yen, yani 1,3 milyon yenin yaklaşık yüzde 15,4'ü kadar. EY derneği, bu yaş grubunun eşleri kapsamadığını ve yakının öğrenci olmasının gerekmediğini belirtiyor. Yaş, statü onayının verildiği yılın 31 Aralık tarihi itibarıyla hesaplanıyor.

Reklam

EY kılavuzuna göre 1 Nisan 2026'dan itibaren yıllık gelir değerlendirmelerinde, saatlik ücret, çalışma saatleri ve çalışma günleri dahil olmak üzere istihdam belgelerinden hesaplanan tahmini kazançlar esas alınacak. İstihdam koşullarını doğrulayan belgelerin bulunmadığı durumlarda maaş bordroları veya işverenin gelir tahminleri gibi kanıtlardan yararlanılmaya devam edilecek.

Ailelerin, sözleşme yenilendiğinde veya çalışma koşulları değiştiğinde güncel belgeleri sunması gerekiyor. Kılavuz, gerçek yıllık gelirin geçerli sınırı önemli ölçüde aşması ve sözleşmede belirtilen ücretin makul olmayacak ölçüde düşük gösterilmesi halinde uygunluğun yeniden değerlendirilmesine de izin veriyor.

Geçici ek kazançlar ayrı değerlendiriliyor. İş gücü yetersizliği nedeniyle ek çalışma saatlerinden ötürü geliri artan bir kişinin, işverenin gerekli belgeyi sunması halinde bakmakla yükümlü olunan kişi statüsü devam edebiliyor.

EY derneğine göre bu uygulama, aynı kişi için normalde üst üste en fazla iki yıl geçerli olabiliyor. Gelirin üç yıl art arda sınırı aşması halinde, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünün kaldırılması için işlem yapılması gerekiyor. Serbest çalışanlar ve kendi hesabına çalışan kişiler genellikle bu uygulamadan yararlanamıyor.

Sigorta kuruluşları kimin kapsamda olması gerektiğini zaten denetliyor

Takeda Sağlık Sigortası Derneği'nin bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünün onaylanmasına ilişkin kuralları, uygunluk kontrollerinin çalışan sigortasının maliyesi açısından neden önemli olduğunu açıklıyor. Uygun olmayan bir yakının kapsama alınması, prim kaynaklarının sağlık giderlerini karşılamak için kullanılmasına yol açıyor ve maliyeti işverenlere ve diğer sigortalılara yüklüyor.

Takeda, bakmakla yükümlü olunan kişileri sağlık sigortası yasaları, yönetmelikler ve resmî duyurular uyarınca onayladığını; çalışanın yakınının geçimini sağlayan başlıca kişi olup olmadığını ve bu rolü sürdürebilip sürdüremeyeceğini kontrol ettiğini belirtiyor. Ayrıca bakmakla yükümlü olunan kişilerin uygunluğunu her yıl gözden geçiriyor.

İkamet de koşullardan biri. 1 Nisan 2020'den bu yana bakmakla yükümlü olunan kişilerin genel olarak Japonya'da yaşaması gerekiyor. Geçici olarak yurt dışında eğitim gören kişiler ile yurt dışında görevlendirilen sigortalı çalışana eşlik eden aile üyeleri, geçimlerinin Japonya'ya bağlı olmayı sürdürdüğü kabul edildiğinde istisna kapsamında değerlendiriliyor.

Ayrı yaşayan yakınlardan düzenli mali destek aldıklarını kanıtlamaları istenebilir. EY derneği doğrulanabilir para transferi kayıtları talep ediyor ve elden verilen nakdin, ortak hesapların ve tek başına beyanların yeterli kanıt olmadığını belirtiyor. Genel olarak ayda yaklaşık bir kez düzenli destek gönderilmesini bekliyor.

Reklam

Ailelerin değişiklikleri bildirme yükümlülüğü de var. İşe başlama, mali destekte değişiklik veya başka bir sigorta planına dahil olma, bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamından çıkarılmayı gerektirebilir. Her iki dernek de, onay tarihlerine ilişkin ayrıntılı işlemleri geçerli olmak üzere, genellikle beş gün içinde bildirim yapılmasını şart koşuyor.

Uygunluğun güncellenmemesinin doğrudan mali sonuçları olabilir. Dernekler, bakmakla yükümlü olunan kişi statüsünün geriye dönük olarak iptal edilebileceği ve uygun olunmayan dönemde karşılanan sağlık giderlerinin geri talep edilebileceği uyarısında bulunuyor.

Paralel emeklilik sistemi incelemesinin takvimi farklı

Hükümet, kamu emeklilik sistemindeki III. kategori sigortalı düzenlemesini de inceliyor. Bu sistem kapsamında çalışanlar tarafından geçimi sağlanan uygun eşler, bireysel olarak katkı ödemeden emeklilik sigortası kapsamına alınabiliyor.

Bakanlık, eylül ayında III. kategorinin kapsamının daraltılması olasılığını değerlendirmeye başladı. Hükümet, bu incelemenin sonuçlarını 2030 için planlanan emeklilik reformlarına yansıtmayı amaçlıyor.

Sağlık sigortasındaki bakmakla yükümlü olunan kişiler, eşlerin yanı sıra uygun görülen ebeveynleri ve çocukları da kapsayan daha geniş bir grubu oluşturuyor. Bu nedenle her iki tartışma da katkıların haneler arasında nasıl paylaşılacağıyla ilgili olsa da sağlık sigortası görüşmesi farklı aile ilişkilerini kapsıyor.

Önemli tarihler, görüşmelerin uygunluk konusunda daha önce yapılan değişikliklerle nasıl örtüştüğünü gösteriyor:

  • 1 Nisan 2020: İstisnalar saklı kalmak üzere, sağlık sigortasında bakmakla yükümlü olunan kişiler için genel olarak Japonya'da ikamet etme şartı yürürlüğe girdi.
  • Eylül: Bakanlık, III. kategori emeklilik sigortası kapsamının daraltılması olasılığını incelemeye başladı.
  • 1 Ekim 2025: Eşler hariç, 19-22 yaş aralığındaki uygun bakmakla yükümlü olunan kişiler için gelir sınırı 1,5 milyon yenin altına yükseltildi.
  • 17 Kasım: Sosyal Güvenlik Konseyi paneli, bakmakla yükümlü olunan kişilerin sağlık sigortası primlerinin gözden geçirilip geçirilmemesi gerektiğini görüşmeye başladı.
  • 1 Nisan 2026: EY derneğinin açıkladığı gelir değerlendirme yaklaşımı değişerek istihdam sözleşmesi koşullarına daha fazla ağırlık verecek.
  • 2030: Hükümet, III. kategori incelemesini emeklilik reformuna yansıtmayı planlıyor.

Ailelerin takip etmesi gerekenler

Konsey prim konusunu değerlendirirken yakınlarının geçimini sağlayan çalışanların, sigorta kuruluşlarının mevcut onay kurallarına uyması gerekiyor. Güncel olarak kontrol edilmesi gereken başlıca konular gelir, işyeri sigorta kaydı, düzenli mali destek ve bildirilmesi gereken değişiklikler.

Konseyin görevi daha kapsamlı: Bakmakla yükümlü olunan kişiler için ayrı prim alınmadan sağlanan sigorta kapsamının mevcut biçimiyle devam edip etmemesine karar vermek. Görüşmeler, iki somut konuyu bir araya getiriyor: Her iki eşin de çalıştığı hanelerin katkıları ve üyeleri ücretsiz bakım sağlayan ya da başka bir kişinin gelirine bağlı olan ailelerin mali durumu.

Uygulanabilir bir kararın hem kimin ödeme yapacağını hem de uygun yakınların sağlık sigortası kapsamını nasıl koruyacağını ele alması gerekecek. Aileler açısından bu ayrıntılar, aylık harcamalara ve ücretli çalışma tercihlerine etkisini belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Japonya Sağlık Bakanlığı, bakmakla yükümlü olunan aile üyelerinin prim ödemelerine ilişkin görüşmeleri 17 Kasım'da başlattı.
  • Uygun görülen bakmakla yükümlü olunan kişiler, şu anda çalışanlara yönelik sağlık sigortası yardımlarından ayrı prim ödemeden yararlanıyor.
  • Sigortalı çalışanın primi, bakmakla yükümlü olunan kişi sayısına değil, ücretine göre belirleniyor.
  • Bakmakla yükümlü olunan kişilerin olağan gelir sınırı 1,3 milyon yenin altında; yaş ve engellilik durumuna bağlı istisnalar bulunuyor.
  • Konsey üyeleri hem ücretli çalışmanın önündeki engelleri hem de ücretsiz çocuk bakımının ve yakınlara bakımın değerini gündeme getirdi.
  • Sağlık sigortası konusunda bir karar veya sonuca ulaşma tarihi açıklanmadı.
  • Paralel yürütülen emeklilik sistemi incelemesinin 2030 için planlanan reformlara yön vermesi amaçlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir