Azerbaycan’ın 2027 Bütçesi, Sosyal Harcamalar Artarken Petrol Gelirlerine Bağımlılığı Azaltma Hedefiyle İlk Okumadan Geçti

11 dakikalık okuma
Azerbaijan's 2027 Budget Clears First Reading With Bigger Social Spending and Less Oil Reliance

Parlamento 42,4 milyar manatlık harcama planına onay verdi

Azerbaycan parlamentosu, 42,4 milyar manat harcama ve 39,254 milyar manat gelir öngören 2027 devlet bütçesi tasarısını ilk okumada kabul etti. Harcama ile gelir arasındaki fark olan bütçe açığının 3,146 milyar manat, yani yaklaşık 1,85 milyar dolar olması öngörülüyor.

İçindekiler
  1. Parlamento 42,4 milyar manatlık harcama planına onay verdi
  2. Petrol ve gaz dışı sektörlerden daha fazla gelir
  3. Büyüme tahminleri, petrol dışı ekonominin güçlenmesine bağlı
  4. En büyük ödenek sosyal hizmetlere ayrıldı
  5. Savunma ve yeniden imar önemli yükümlülükler olmaya devam ediyor
  6. Sayıştay, tekrarlayan maliyetler konusunda uyarıyor
  7. Borç garantileri yeni bir mali karar gerektiriyor
  8. Kapsamlı bütçe fon rezervlerinden yararlanıyor
  9. Bölge bütçeleri ve 2030’a uzanan takvim
  10. Yatırım teşvikleri, hesapların daha açık tutulması talepleriyle karşı karşıya
  11. Öne Çıkanlar

16 Kasım’da Milli Meclis’te görüşülen tasarı, sosyal harcamalardaki artışı önemli savunma ve yeniden imar ödenekleriyle bir araya getiriyor. Bütçenin temel ekonomik hedefi, Azerbaycan Devlet Petrol Fonu (SOFAZ) kaynaklarına yüksek ölçüde başvurmaya devam ederken devlet gelirlerinin rekor düzeydeki yüzde 60,6’sını petrol ve gaz dışındaki sektörlerden elde etmek.

Sosyal harcamalara 18,73 milyar manat, savunma ve ulusal güvenliğe yaklaşık 8,82 milyar manat, Azerbaycan’ın kontrolüne geri dönen bölgelerin yeniden imarına ise 3,42 milyar manat ayrılması planlanıyor. Yaklaşık 24,94 milyar dolara karşılık gelen toplam harcama, 2026 tahmininin 696,4 milyon manat üzerinde.

Tasarı, parlamentodaki görüşmeler ve oylamanın ardından ilk okumada kabul edildi. Yasalaşması için daha fazla değerlendirmeden geçmesi gerekiyor; sonraki okumaların tarihleri açıklanmadı.

Maliye Bakanı Sahil Babayev, bütçeyi enerji gelirlerine bağımlılığı azaltırken ulusal öncelikleri finanse etmenin bir yolu olarak sundu. Sayıştay Başkanı Vugar Gülmemmedov, bütçenin mevzuata uygunluğunu desteklemekle birlikte rutin harcamaların artan payı konusunda uyarıda bulundu ve harcamalar ile devlet garantilerine daha sıkı kurallar getirilmesi çağrısı yaptı.

Temel soru, Azerbaycan’ın enerji sektörü dışındaki işletmeler ve çalışanlardan elde edilen geliri, süregelen yükümlülüklerini karşılayacak hızda artırıp artıramayacağı. Tasarı bu hedef doğrultusunda ilerleme kaydediyor ancak yine de gelirlerin üzerinde harcama öngörüyor.

Reklam

Petrol ve gaz dışı sektörlerden daha fazla gelir

Petrol ve gaz dışındaki sektörlerin 2027’de devlet bütçesine 23,774 milyar manat katkıda bulunması bekleniyor. Petrol ve gaz gelirlerinin ise yaklaşık 15,48 milyar manat olması öngörülüyor. Babayev, petrol ve gaz dışı gelirlerin payının 2026 tahminine kıyasla 3,2 puan artarak yüzde 60,6’ya yükseleceğini söyledi.

Devlet Vergi Servisinin 18,43 milyar manat tahsil etmesi bekleniyor. Bu tutarın 14,85 milyar manatı petrol ve gaz dışı sektörlerden gelecek. Diğer önemli gelir kaynakları arasında SOFAZ’dan yapılacak 11,9 milyar manatlık aktarım, gümrüklerden elde edilecek yaklaşık 6,87 milyar manat, bütçeden finanse edilen kuruluşların ücretli hizmetlerinden sağlanacak 949 milyon manat ve yaklaşık 1,4 milyar manatlık diğer gelirler bulunuyor.

SOFAZ aktarımı hariç tutulduğunda devlet gelirleri yaklaşık 27,35 milyar manat olacak. 39,254 milyar manatlık bütçe gelirinin 11,9 milyar manatını oluşturan aktarım, öngörülen devlet bütçesi gelirlerinin yaklaşık yüzde 30,3’üne denk geliyor. Dolayısıyla diğer gelirler artarken bile enerji tasarrufları devlet finansmanının önemli bir kaynağı olmayı sürdürüyor.

Devlet işletmelerinin de doğrudan katkılarının artması bekleniyor. Şirket kazançlarının devlete, şirket sahibi sıfatıyla ödenen kısmı olan temettü gelirlerinin 872 milyon manat olması tahmin ediliyor. Temettü ödemesi beklenen işletme sayısı ikiden 52’ye çıkıyor.

Ekonomi Bakanı Mikayıl Cabbarov, petrol ve gaz dışı gelirlerin 2026’nın ilk 10 ayında bütçe gelirlerinin yüzde 55’ini aştığını, bu oranın 2021’de yüzde 49 olduğunu söyledi. Söz konusu sektörlerden yıllık gelirin 2026’da 22,2 milyar manata ulaşacağı tahmin ediliyor; bu tutar 2021’de 12,9 milyar manat düzeyindeydi.

Büyüme tahminleri, petrol dışı ekonominin güçlenmesine bağlı

Ekonomi Bakanlığı, 2026’da beklenen yüzde 1,7’lik büyümenin ardından 2027’de reel GSYH büyümesinin yüzde 2,7 olacağını öngörüyor. Ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin toplam değerini ifade eden GSYH’nin gelecek yıl 141 milyar manata ulaşması bekleniyor.

Petrol ve gaz dışı üretimin yüzde 4,4 artışla 109,1 milyar manata çıkması, petrol ve gaz üretiminin ise yüzde 1,8 düşmesi öngörülüyor. Bütçe varsayımlarında petrolün varil fiyatı 65 dolar olarak alınıyor.

Gülmemmedov, petrol ve gaz dışı sektörün GSYH’nin yüzde 77’sinden fazlasını oluşturacağını ve bu oranın şimdiye kadarki en yüksek seviyeye ulaşacağını söyledi. Cabbarov, bu sektörlerin 2025’te GSYH içindeki payını yüzde 71,5 olarak verirken, 2030’a kadar yüzde 82’ye çıkacağını öngördü. Enerji dışındaki büyüme ve enerji üretimindeki gerileme, dengedeki değişime birlikte katkı sağlıyor.

Son ekonomik veriler, büyümenin daha yavaş bir başlangıç yaptığını gösteriyor: Reel GSYH, Ocak-Eylül 2026 döneminde yüzde 1,5, petrol ve gaz dışı sektör ise yüzde 2,6 büyüdü. Eylül ayında yıllık enflasyon yüzde 5,5 oldu. GSYH’nin 2030’da 169,1 milyar manata ulaşması, yıllık ortalama enflasyonun ise yüzde 4,3’e gerilemesi bekleniyor.

Reklam

En büyük ödenek sosyal hizmetlere ayrıldı

Sosyal harcamalar için 18,73 milyar manat bütçelendi. Bu tutar toplam harcamaların yüzde 44,2’sini oluşturuyor ve 2026 tahminine kıyasla yüzde 9,2 artış anlamına geliyor. Bu geniş kapsamlı ödenek, eğitim, sağlık hizmetleri ve sosyal koruma gibi hanelerin bağlı olduğu kamu hizmetleri ile destekleri kapsıyor.

Eğitim ve bilime toplamda 5,3 milyar manattan fazla kaynak ayrılıyor. Eğitim için yaklaşık 5,1 milyar manat, bilim için 257,9 milyon manat planlanıyor. Sağlık hizmetlerine 2,08 milyar manat ayrılırken, bu tutarın 1,1 milyar manatı devlet tarafından finanse edilen zorunlu sağlık sigortasına tahsis ediliyor.

Sosyal koruma ve güvenliğe 4,91 milyar manat ayrılıyor. Bütçe ayrıca Devlet Sosyal Koruma Fonu’nun bütçesini dengelemek için 1,6 milyar manat sağlıyor. Bu kaynak, emekli maaşları ve diğer sosyal yükümlülükleri finanse eden sisteme destek oluyor.

Harcama planında iş gücü maliyetleri 11,89 milyar manat, sosyal ödemeler 3,46 milyar manat, hibeler ve diğer ödemeler ise 3,41 milyar manat tutuyor. Bu rakamlar harcamaları ekonomik türlerine göre gösterirken, eğitim ve sağlık harcamaları amaçlarına göre sınıflandırılıyor; dolayısıyla kategoriler örtüşüyor.

Tarım, konut ve belediye hizmetleri ile çevre korumaya toplam 2,15 milyar manat ayrılıyor. Kültür, sanat, enformasyon, spor ve gençlik politikalarına ise 643 milyon manat tahsis ediliyor. Bu ödenekler, bölge sakinlerine sunulacak hizmetler için önerilen finansmanı belirliyor; hizmetlerin fiilen sunulması paranın nasıl kullanıldığına bağlı olacak.

Savunma ve yeniden imar önemli yükümlülükler olmaya devam ediyor

Savunma ve ulusal güvenlik, yaklaşık 8,82 milyar manatlık ödenekle devlet harcamalarının yaklaşık yüzde 20,8’ini oluşturuyor. Bu tutara özel savunma projeleri için ayrılan 4 milyar manat da dahil.

Babayev, savunma ve güvenlik harcamalarının 2025’te harcanan tutarı 748 milyon manat, yani yüzde 9,3 aşacağını söyledi. Bu karşılaştırma, önerilen bütçeden iki yıl önceki fiilî harcamaları esas alıyor. Toplam harcamalardaki manşet artış ise 2027 planını 2026 tahminiyle karşılaştırıyor.

Yeniden imar ve Büyük Dönüş programına yaklaşık 3,42 milyar manat ayrılıyor. Program, yeniden imar çalışmalarını ve yerinden edilmiş sakinlerin Azerbaycan’ın kontrolüne geri alınan bölgelere dönüşünü destekliyor.

5,3 milyar manatlık kamu sermaye yatırımı ödeneğinin yaklaşık 3,4 milyar manatının bu yeniden imar çalışmaları için kullanılması öngörülüyor. Bu, yaklaşık yüzde 64’e karşılık geliyor ve yatırım programının bu bölgelerin yeniden inşasına ne ölçüde yoğunlaştığını gösteriyor.

Toplam sermaye harcamaları, kamu sermaye yatırımı ödeneğinden daha geniş bir kalem ve devlet harcamalarının yüzde 32,5’ine karşılık gelen 13,8 milyar manat olarak öngörülüyor. Sermaye harcamaları, yalnızca bugünkü hizmetlerin işletme maliyetlerini karşılamak yerine, insanlara yıllar boyunca hizmet etmesi amaçlanan varlıkları ve altyapıyı finanse ediyor.

Reklam

Sayıştay, tekrarlayan maliyetler konusunda uyarıyor

Devletin ve kamu hizmetlerinin işleyişini sürdürmek için kullanılan kaynaklar olan cari harcamaların 26,4 milyar manat olması öngörülüyor. Bu harcamaların bütçedeki payı yüzde 60,4’ten yüzde 62,3’e çıkıyor; artış 1,9 puan.

Gülmemmedov, bu paydaki sürekli artışın zaman içinde kamu maliyesi üzerinde baskı yaratabileceği uyarısında bulundu. Maaşlar, yardımlar ve işletme giderleri her yıl tekrarlanma eğiliminde olduğundan gelirlerin zayıfladığı dönemlerde harcamaları ayarlamak için daha az alan kalıyor.

Sayıştay Başkanı, devlet maliyesini sınırlamak için kullanılan çerçeve olan Azerbaycan’ın mali kuralı kapsamında bir sınır belirlenmesini önerdi:

Bütçe içindeki cari harcamaların payındaki sürekli artışın uzun vadeli mali sürdürülebilirlik açısından risk oluşturabileceği dikkate alındığında, mali kural kapsamında cari harcamaların büyüme hızına bir sınır getirilmesini öneriyoruz,

Babayev, 2027’de petrol ve gaz dışı gelirlerin cari harcamaların yüzde 90,1’ini karşılayacağını, orta vadeli dönemin sonuna kadar ise bu harcamaların tamamının karşılanmasının hedeflendiğini söyledi. Bütçe toplamları esas alındığında, petrol ve gaz dışı 23,774 milyar manatlık gelir, 26,4 milyar manatlık cari harcamaların yaklaşık 2,626 milyar manatlık kısmının başka kaynaklardan karşılanması gerektiği anlamına geliyor.

Sayıştay, tasarının mevzuata uygunluğunu, rakamların güvenilirliğini ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliğini inceledi. Gülmemmedov, yürütme makamlarıyla yapılan görüşmelerin ardından bazı düzenlemelerin yapıldığını, belgelerin büyük ölçüde doğru ve güvenilir olduğunu söyledi.

Borç garantileri yeni bir mali karar gerektiriyor

Azerbaycan’ın kamu borcu 1 Ekim 2026 itibarıyla yaklaşık 23,9 milyar manat düzeyindeydi ve tahmin edilen GSYH’nin yüzde 17,3’üne karşılık geliyordu. 2027 bütçesinde borç servisi için 2,2 milyar manat, yani harcamaların yüzde 5,2’si ayrılıyor.

Tasarıda ayrıca 2027 için devlet garantilerine 6 milyar manatlık bir tavan öneriliyor. Garanti, borçlunun ödeme yapamaması durumunda yükümlülüğünü yerine getirme yönünde devletin verdiği sözdür ve kamu maliyesi açısından gelecekte doğabilecek bir maliyet yaratır.

Gülmemmedov, 2027-2030 dönemini kapsayan yeni bir kamu borcu yönetim stratejisi hazırlanması çağrısında bulundu. 2022-2025 dönemini kapsayan önceki stratejinin süresi doldu. Bu strateji, 2025-2030 dönemi için 2 milyar manata kadar garantinin değerlendirilmesine izin veriyor ve toplam devlet garantili mali yükümlülüklerin 2030 sonuna kadar 16,8 milyar manata ulaşmasını hedefliyordu.

Önerilen yıllık garanti tavanı, önceki 2 milyar manatlık tutarın üç katı; ancak iki sınır farklı dönemleri kapsıyor. Sayıştay, yeni stratejinin harcama planları ve mali hedeflerle uyumlu olmasını istiyor.

Mali rezervler bir tampon oluşturuyor: Stratejik döviz rezervleri 1 Kasım 2026 itibarıyla yaklaşık 89 milyar dolardı; bu, 2018 sonundaki seviyenin yaklaşık iki katı. Gülmemmedov, SOFAZ rezervlerinin de ülkenin borçları ve ekonomik şokları yönetme kapasitesini desteklediğine dikkat çekti.

Reklam

Kapsamlı bütçe fon rezervlerinden yararlanıyor

Konsolide bütçe, sistem içindeki aktarımları da hesaba katarak devlet bütçesini diğer kamu fonları ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti bütçesiyle bir araya getiriyor. Gelirlerin 47,6192 milyar manat, harcamaların ise 50,3771 milyar manat olması öngörülüyor.

Bu durumda yaklaşık 2,758 milyar manatlık, tahmin edilen GSYH’nin yaklaşık yüzde 2’sine karşılık gelen bir açık ortaya çıkıyor. Açığın 2026 seviyesinden yüzde 28,7 daha düşük olması bekleniyor. Konsolide gelirlerin yüzde 5,9 artacağı, harcamalardaki artışın ise yüzde 3,1’de kalacağı tahmin ediliyor.

SOFAZ’ın 13,3 milyar manat gelir elde etmesi ve 12,1 milyar manat harcaması, böylece 1,2 milyar manat fazla vermesi bekleniyor. Ancak bazı sosyal fonların harcamaları gelirlerini aşacak şekilde planlanıyor:

  • Devlet Sosyal Koruma Fonu’nun gelirlerinin 9,2 milyar manat, harcamalarının 9,3 milyar manat olması öngörülüyor.
  • Zorunlu Sağlık Sigortası Fonu’nun gelirlerinin 2,3 milyar manat, harcamalarının 3 milyar manat olması öngörülüyor.
  • İşsizlik Sigortası Fonu’nun gelirlerinin 268,9 milyon manat, harcamalarının ise 319,2 milyon manat olması öngörülüyor.

Babayev, bu fon açıklarının birikmiş rezervlerle karşılanacağını söyledi. Bu tasarruflar, yıllık gelirlerin üzerinde harcama yapılmasına olanak tanırken sonraki yıllar için kullanılabilir bakiyeleri azaltıyor.

Bölge bütçeleri ve 2030’a uzanan takvim

Babayev, ilk kez 2027’de Azerbaycan’daki tüm ilçelerin harcamalarını kendi gelirleriyle karşılayacağını ve hiçbirinin sübvansiyona ihtiyaç duymayacağını söyledi. Tasarıda yerel gelirler ve yerel harcamalar ayrı ayrı 735,575 milyon manat olarak gösteriliyor; devlet bütçesi açığı ise merkezi hesaplarda yoğunlaşıyor.

Nahçıvan bütçesinin de 510 milyon manat seviyesinde dengelenmesi öngörülüyor. Öz gelirlerinin 40 milyon manat, yani yüzde 15 artması bekleniyor. Böylece devletten aldığı sübvansiyonun 13,6 milyon manat, yani yüzde 6,4 azalması mümkün olacak.

Hükümet ayrıca konsolide bütçenin petrol dışı birincil açığını petrol dışı GSYH’ye oranla azaltmayı planlıyor. Bu ölçüt, petrol gelirleri ve borç faizleri hariç tutulduktan sonra harcamalarla gelirler arasındaki farka bakıyor ve bu farkı petrol dışındaki ekonominin büyüklüğüyle karşılaştırıyor. Böylece harcamaların kaynak gelirlerine ne ölçüde bağımlı olduğu görülüyor.

Başlıca hedef tarihleri şöyle:

  • 1 Ekim 2026: Kamu borcu yaklaşık 23,9 milyar manat düzeyindeydi.
  • 16 Kasım 2026: Parlamento 2027 bütçe tasarısını görüştü ve ilk okumada kabul etti.
  • 2027: Petrol dışı birincil açığın oranının, 2026’ya kıyasla 1,7 puan düşerek yüzde 17,1 olması hedefleniyor.
  • 2029: Hükümet bu oranı yüzde 13’e indirmeyi amaçlıyor.
  • 2030: Hedef yüzde 12’ye düşerken petrol ve gaz dışı sektörlerin GSYH içindeki payının yüzde 82’ye ulaşması bekleniyor.
Reklam

Yatırım teşvikleri, hesapların daha açık tutulması talepleriyle karşı karşıya

Cabbarov, 2026’nın ilk 10 ayında petrol ve gaz dışı sektörlerde özel yatırımların yaklaşık yüzde 18 arttığını söyledi. Petrol ve gaz dışı ürün ihracatının yıl sonuna kadar 4,2 milyar doları aşması bekleniyor; bu, 2018 seviyesinin yaklaşık 2,5 katı.

Hükümetin daha geniş kapsamlı yatırım gündeminde inovasyon, girişimler ve teknoloji parkları için 20 yıla kadar süren vergi teşviklerinin yanı sıra girişim sermayesi finansmanı ve kitlesel fonlama alanlarında yeni çerçeveler bulunuyor. Girişim sermayesi genç işletmelere kaynak sağlarken kitlesel fonlama çok sayıda kişinin daha küçük miktarlarda katkı sunmasına olanak tanıyor.

Gülmemmedov’un önerileri, yatırımların kamu tarafındaki bölümünün izlenmesini kolaylaştırmaya odaklanıyor. 2021’de kabul edilen kurallar kapsamında yaklaşık 30 devlet programı ve başka stratejik belge yürürlüğe kondu. Gülmemmedov, hedefli programlar için ayrı bütçe kalemleri oluşturulmasını ve harcanan tutarların ötesinde sonuçların ölçülmesini önerdi.

Sayıştay Başkanı ayrıca, teknik uzmanlığından Ekoloji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının yararlanacağı, Devlet Vergi Servisi tarafından yönetilen birleşik bir çevre vergisi önerdi. Amacı, hedefli fonların kaldırılmasının ardından çevre vergisi tahsilatları ile çevre harcamaları arasındaki bağlantıyı korumaktı.

Gülmemmedov, dijital idareye uygun belge gereklilikleri de dahil olmak üzere Bütçe Sistemi Kanunu’nun 12, 16, 18 ve 20. maddelerinde güncelleme yapılması çağrısında bulundu. Birbiriyle çelişen yasal hükümlerin tek bir çerçevede birleştirilmesi gerektiğini söyledi:

Bu çelişkilerin çözümünü, bütçe sürecinin tamamını tek bir yasal belgede birleştirmekte, yani bir Bütçe Kanunu hazırlamakta görüyoruz,

Bu öneriler, sosyal ödenekleri artırırken enerji gelirlerine bağımlılığı azaltmayı amaçlayan bir bütçeye eşlik ediyor. Son harcama planını ve beraberindeki güvenceleri parlamentodaki sonraki aşamalar belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Parlamento, 42,4 milyar manat harcama ve 39,254 milyar manat gelir öngören 2027 devlet bütçesi tasarısını ilk okumada kabul etti.
  • Devlet bütçesi açığının 3,146 milyar manat olması öngörülüyor.
  • SOFAZ’dan yapılacak 11,9 milyar manatlık aktarımla birlikte petrol ve gaz dışı gelirlerin devlet gelirlerinin rekor düzeydeki yüzde 60,6’sını oluşturması bekleniyor.
  • Sosyal harcamalara 18,73 milyar manat, savunma ve güvenliğe yaklaşık 8,82 milyar manat, yeniden imara ise 3,42 milyar manat ayrılıyor.
  • Sayıştay, cari harcamaların artışına sınır getirilmesi, borç stratejisinin güncellenmesi ve program hesaplarının daha açık tutulması çağrısında bulundu.
  • Bütçenin yasalaşması için parlamentoda daha fazla değerlendirmeden geçmesi gerekiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir