Hayatını kaybeden Çinli moda yıldızının yapay zekâyla hazırlanan videoları yas, rıza ve dijital haklar tartışmasını alevlendirdi

8 dakikalık okuma
AI Videos of Late Chinese Fashion Star Spark Debate Over Grief, Consent and Digital Rights

Sevilen dede, izleyicileri ikiye bölen videolarla geri döndü

5.787.000 takipçisi bulunan Çinli bir moda hesabı, merhum yıldızı Dede Kang’ı yapay zekâyla yeniden canlandıran videoların tepki çekmesi üzerine 11 Kasım’da paylaşımlarını sildi. Torunu Kang Kang’ın yönettiği hesap, profil fotoğrafını da değiştirdi ve adını varsayılan takma ad olan momo yaptı.

İçindekiler
  1. Sevilen dede, izleyicileri ikiye bölen videolarla geri döndü
  2. Üniversite hocalığından sokak modası şöhretine
  3. Yapay zekâ videolarında neler vardı?
  4. Tepkiler ve paylaşımların silinmesi
  5. Çin hukukunda ölümden sonra korunan haklar
  6. Özel anma da bir hizmete dönüşüyor
  7. Tanıdık sesler neden teselli de üzüntü de verebilir?
  8. Rıza, hem yeniden canlandırılan kişiyi hem de izleyeni ilgilendiriyor
  9. Öne Çıkan Noktalar

Dede Kang, şapkalar, güneş gözlükleri ve renkli sokak modası kıyafetleri giydiği videolarla geniş bir izleyici kitlesine ulaşmıştı. Ölümünün 9 Eylül’de duyurulmasının ardından torunu ekim ayında yapay zekâyla hazırlanan canlandırmaları paylaşmaya başladı. Bazı videolarda dede, hayalî aile sahnelerinde gösteriliyordu. Diğerlerinde ise internetteki bir akım kapsamında tarih öncesi bir insana ya da eski çağlardan bir balığa dönüştürülüyordu.

Tartışmanın odağında, hukuki sonuçları da olan kişisel bir soru var: Bir insan öldükten sonra ne söylüyor ya da yapıyor gibi gösterileceğine kim karar verir? Bazı izleyiciler bunu sevgi dolu bir anma olarak gördü. Diğerleri ise kişi artık bu canlandırmaya onay veremeyecekken tanıdık yüzünün şakalarda kullanılmasına itiraz etti.

Kang Kang, videoların birlikte çekmeyi hiç başaramadıkları hikâyeleri paylaşmak amacıyla hazırlandığını söyledi. Çinli hukukçular, videolar para kazandırmasa bile yakın aile üyelerinin onayı olmadan merhum bir kişinin yeniden canlandırılmasının koruma altındaki hakları ihlal edebileceği uyarısında bulundu.

Üniversite hocalığından sokak modası şöhretine

Dede Kang, eğitim alanında 40 yılı aşkın süre çalışmış emekli bir üniversite profesörüydü. Torunuyla çektiği videolar, moda, mizah ve pozitif bir tutum etrafında şekillenen farklı bir kamusal yaşam sundu ve ona Dopamin Dede lakabını kazandırdı.

Kang, hayattayken verdiği bir röportajda, kısa videolar çekmenin öğretmenlik kariyerinin ardından sosyal çevresini nasıl genişlettiğini anlattı.

Eğitim alanında 40 yılı aşkın süre çalıştım ve bilgimi paylaşmaktan keyif aldım. Ancak kısa videolar daha fazla insanla bağlantı kurmama ve yaşam sevincini yeniden keşfetmeme yardımcı oldu.

Kang, Mayıs 2025’te doktorların beyninde tümör tespit ettiğini açıkladı. Tedavi süreciyle ilgili gelişmeleri paylaşarak izleyicileri, fırsatları varken güzel kıyafetlerin ve çevrelerindeki dünyanın tadını çıkarmaya teşvik etti. Hesap daha sonra, eylül ayının başlarında bir sabah uykusunda hayatını kaybettiğini duyurdu. Bu duyuruda 89 yaşında olduğu belirtilirken diğer anlatımlarda 90 yaşında olduğu aktarıldı.

Reklam

Yapay zekâ videolarında neler vardı?

Bir süre paylaşım yapmayan Kang Kang, büyükbabasını hiç çekilmemiş sahnelere yerleştirmek için yapay zekâ kullanarak yeniden paylaşım yapmaya başladı. Bir videoda Kang, torununun bebek hâlinin yanında görünüyordu. Bir diğerinde modaya uygun spor ayakkabılar almak için sıraya giriyor ve başka yaşlılara şarkıcı G-Dragon’ı sevip sevmediklerini soruyordu.

En sert eleştiriler, geçmiş yaşamlar akımını konu alan bir videonun ardından geldi. Torun, önceki yaşamında Kang’ın torunu olup olmadığını sordu. Yeniden canlandırılan dede hayır yanıtını verince video zamanda geriye gitti; Kang’ın yüzü önce 10.000 yıl önce yaşamış tarih öncesi bir insana, ardından 50 milyon yıl önce yaşamış eski bir balığa yerleştirildi.

Yapay zekâyla canlandırma, yeni bir performans üretmek için mevcut fotoğrafları, videoları veya ses kayıtlarını kullanabilir. Eski bir aile kaydını yeniden izlemekten farklı olarak, içerik üreticisinin tanınabilir bir kişiyi yeni bir durumda göstermesine ya da ona yeni yazılmış sözler söyletmesine olanak tanır. Kang’ın durumunda, sevilen bir kamu figürünün absürt komediyle bir araya getirilmesi, tepkilerin odağını bu yaratıcı kontrol yetkisine çevirdi.

Eleştirmenler, videolarda büyükbabanın belki de asla tercih etmeyeceği durumlara sokulduğunu savundu. Destekleyenler ise amaç kazanç sağlamak değil, yas duygusunu ifade etmekse sevgiyle hazırlanmış bir canlandırmanın kabul edilebilir olabileceğini söyledi. Aralarındaki anlaşmazlık, teknolojinin yanı sıra görüntünün ardındaki kişiye nasıl davranıldığıyla da ilgiliydi.

Tepkiler ve paylaşımların silinmesi

Kang Kang, 8 Kasım’da yayımladığı bir açıklamayla gelen tepkilere yanıt verdi. Hesap, hem destek hem de itiraz mesajları aldığını belirterek videoların büyükbabanın yaşamından anıları aktarmayı amaçladığını açıkladı.

Dede hayattayken onunla geçirdiğimiz zamandan ilginç kamera arkası anlarını paylaşmak istedik ve videoları bu şekilde yayımladık.

Hesap ayrıca, videoların üzüntüye yol açması hâlinde devam edip etmeme konusunu ciddi biçimde değerlendireceğini söyledi. 11 Kasım’a gelindiğinde paylaşımlar silinmiş, hesabın kamuya açık kimliği değiştirilmişti.

Başlıca gelişmeler birkaç aya yayıldı:

  • Mayıs 2025: Dede Kang beyninde tümör olduğunu açıkladı ve tedavi sürecindeki gelişmeleri paylaştı.
  • Eylül başı: Hesabın daha sonra yaptığı açıklamaya göre Kang uykusunda hayatını kaybetti.
  • 9 Eylül: Hesap, ölümünü duyurdu.
  • Ekim: Kang Kang, yapay zekâyla hazırlanan canlandırmaları yayımlamaya başladı.
  • 8 Kasım: Hesap, amacını açıkladı ve yeni videolar konusunda yeniden değerlendirme yapacağını söyledi.
  • 11 Kasım: Paylaşımlar silindi, profil fotoğrafı ve takma ad sıfırlandı.
Reklam

Çin hukukunda ölümden sonra korunan haklar

Çin Medeni Kanunu, merhum bir kişiye zarar verilmesi durumunda yakınlarının hukuki yollara başvurmasına olanak tanıyor. 994. madde; eşin, çocukların ve anne babanın, kişinin adı, görüntüsü, itibarı, şerefi, mahremiyeti veya naaşı zarar gördüğünde hukuki sorumluluk talep edebilmesini öngörüyor.

Görüntü hakkı, bir kişinin tanınabilir dış görünüşünü ifade eder. Yapay zekâ videolarında bu, kişinin gerçekte hiç bulunmadığı bir sahneye yerleştirilen yüzünü de kapsayabilir. Dolayısıyla hukuki mesele, yalnızca görüntünün inandırıcı olup olmadığıyla değil, nasıl kullanıldığı ve bu kullanımın korunan haklara zarar verip vermediğiyle de ilgilidir.

Çin Renmin Üniversitesi’nde hukuk profesörü olan Shi Jiayou, merhum kişiler hakkında yapay zekâ videoları hazırlayıp bunları en yakın aile üyelerinin onayı olmadan yayımlamanın, ticari amaç taşımadığı durumlarda bile yasal hakları ihlal edebileceği uyarısında bulundu. Çin Siyaset Bilimi ve Hukuk Üniversitesi Veri Hukuku Enstitüsü profesörü Zhang Linghan da yakınların onayı olmadan ölüleri yapay zekâyla canlandırmanın Medeni Kanun kapsamında ihlal teşkil ettiğini söyledi.

994. madde koruma altındaki haklara verilen zararı ele aldığından, her canlandırmanın koşulları önem taşıyor. Bir ailenin anma filmiyle kamuya açık biçimde yayımlanan bir komedi videosunun kullanım biçimi, izleyici kitlesi ve yaratabileceği itirazlar farklı olabilir. Kang’ın videolarıyla ilgili hukuki tartışma bu haklar üzerinde yoğunlaştı; konuyla ilgili herhangi bir mahkeme kararı ya da diğer yakın aile üyelerinin onayına ilişkin ayrıntılar açıklanmadı.

Kang Kang’ın torun olması da aile üyelerinin katılımı ile merhum kişinin isteklerinin neden ayrı meseleler olduğunu gösteriyor. Bir yakını aradaki bağı korumayı içtenlikle isteyebilirken diğer aile üyeleri aynı görüntüye farklı yaklaşabilir. Tartışmada hem aile içindeki izin hem de kişinin hayattayken dile getirdiği isteklere saygı önem taşıyor.

Özel anma da bir hizmete dönüşüyor

Başka Çinli içerik üreticileri de benzer teknolojiyi geniş kitlelere değil, yakınlarını kaybeden ailelere yönelik kullandı. Nisan ayında Hunan eyaletinde yaşayan genç bir adam olan Li Shaodong, 100’den fazla aile için 20 saniyeden kısa videolar hazırlamasıyla dikkat çekti. Videoları oluşturmadan önce yakın aile üyelerinden izin istediğini söyledi.

Güney Kore, senaryolu anma videolarının ücretli bir hizmete nasıl dönüşebileceğine örnek sunuyor. Vaice adlı bir şirket, üç ila beş dakika süren temel bir video için 600.000 won ücret alıyor ve şirketin CEO’suna göre ayda yaklaşık 300 müşteriye hizmet veriyordu.

Müşterilerden Lee Geon Hui, Lee’yi tek başına büyüten babası için merhum büyükbabasının yer aldığı bir video hazırlattı. Lee, büyükbabanın oğlunu çiftlikte çalıştırdığı ve kuaför olma kararına karşı çıktığı için özür dilediği bir senaryo yazdı. Babası önce videoyu izlemeyi reddetti, ancak izleyince ağladı.

Reklam

Lee, senaryonun babasına söylemek istediklerini ifade ettiğini belirtti. Böylece video, hayatta olan bir kişinin mesajını ölmüş birinin yüzü ve sesi üzerinden aktardı. Bu ayrıntı hem videoların duygusal etkisini hem de kaygıları açıklamaya yardımcı oluyor: tanıdık yüzler, yeni yazılmış sözlere son derece kişisel bir ilişkinin ağırlığını verebilir.

Kang’ın videoları milyonlarca potansiyel izleyiciye ulaştı; aile içindeki bir anma videosunu ise yalnızca birkaç kişi izleyebilir. Kamuya açık paylaşım, içerik üreticileri ve aile üyeleri için yeni bir karar daha doğuruyor; çünkü yabancılar canlandırmayı amaçlanan bağlamın çok ötesinde kopyalayabilir, yorumlayabilir ve farklı biçimlerde değerlendirebilir.

Tanıdık sesler neden teselli de üzüntü de verebilir?

Merhum Çinli oyuncu Qiao Renliang’ın babası, oğlunun yapay zekâyla hazırlanan bir videosunu izlemenin kendisini rahatsız ettiğini söyledi. Bu tepki, hayranların memnuniyetle karşıladığı bir görüntünün yakın bir aile üyesine neden acı verebileceğini gösteriyor.

Japonya’da yayın kuruluşu NHK, şarkıcı Hibari Misora’nın ölümünden otuz yıl sonra, 2019’da yeni bir şarkı için sesini yapay zekâyla yeniden oluşturdu. Yapımcı, daha sonra Japon Yapay Zekâ Derneği’nin düzenlediği bir etkinlikte, gelen tepkilerin insanların ölüleri farklı biçimlerde değerlendirmesi üzerine düşünmeye sevk ettiğini söyledi.

Bu örneklerde, Kang’la ilgili tartışmadakine benzer bir gerilim görülüyor. İzleyiciler, yıllarca izleyip dinledikleri bir kamu figürüyle yakınlık hissedebilir; aile üyelerinin ise kendi anıları ve beklentileri vardır. İçerik üreticisinin sevgi dolu niyeti, bu kişiler arasında çok farklı tepkilerle karşılaşabilir.

Biçim de deneyimi değiştiriyor. Senaryolu bir videonun sonu bellidir ve kimse izlemeden önce gözden geçirilebilir. Etkileşimli bir simülasyon ise soruları yanıtlamaya, tanıdık bir sesle daha fazla söz üretmeye devam edebilir. Bu nedenle bu araçları değerlendiren ailelerin, nelerin oluşturulabileceği, kimlerin görebileceği ve iletişimin ne kadar süreceği konusunda karar vermesi gerekir.

Rıza, hem yeniden canlandırılan kişiyi hem de izleyeni ilgilendiriyor

Cambridge araştırmacıları Tomasz Hollanek ve Katarzyna Nowaczyk-Basińska, hem verileri kullanılan kişinin hem de simülasyonla etkileşime girecek kişinin rızasının alınması gerektiğini savundu. Ayrıca bu tür hizmetlerin nasıl sonlandırılacağının önceden planlanmasını önerdi.

Bu yaklaşım, ölümden önce alınan kararları hayatta kalan aile üyelerinin ihtiyaçlarıyla ilişkilendiriyor. Bir kişi kayıtlarının kullanılıp kullanılamayacağını, ne tür mesajların kabul edilebilir olduğunu ve ortaya çıkan ürünün özel kalıp kalmayacağını belirtebilir. Mesajın muhatabı da canlandırmayla karşılaşmak isteyip istemediğine karar verebilir.

Etkileşimli sürümler sunan hizmetler, ilk izleme anının ötesinde pratik kaygılar da doğuruyor. Bir şirket fiyatlarını artırabilir, teknolojisini değiştirebilir veya faaliyetini sonlandırabilir. Aileler, orijinal kayıtları üretilmiş konuşmalardan ayrı saklamak isteyebilir ya da erişimi kimin sonlandırabileceği konusunda önceden anlaşabilir.

Kang Kang, paylaşımları kaldırarak hesabındaki yayımlama sürecini sonlandırdı. Ancak tanınabilir bir kişi üzerindeki kontrolle ilgili daha geniş tartışma sürüyor: Canlandırmaya kimin istekleri yön verecek, hangi aile üyelerine danışılacak ve hedeflenen izleyici bunu görmek isteyecek mi? Büyükbabasının popülerliği bu kararları kamuoyunun gündemine taşıdı; ancak aynı tercihler artık sıradan aileleri de ilgilendiriyor.

Reklam

Öne Çıkan Noktalar

  • Kang Kang ve Dede hesabının, merhum büyükbabayla ilgili yapay zekâ videoları tartışma yaratmadan önce 5.787.000 takipçisi vardı.
  • Canlandırmalarda hayalî aile sahneleri, moda şakaları ve tarih öncesi figürlere dönüşüm yer aldı.
  • Hesap, 8 Kasım’da amacını açıkladı ve 11 Kasım’a kadar paylaşımlarını sildi.
  • Çin Medeni Kanunu, merhum kişilerin belirli haklarını koruyor ve zarar hâlinde yakınlarının hukuki sorumluluk talep etmesine olanak tanıyor.
  • Hukukçular, ticari amaç bulunmamasının ihlal riskini ortadan kaldırmadığı uyarısında bulundu.
  • Çin ve Güney Kore’deki benzer hizmetler, yapay zekâyla anma uygulamalarının kamu figürlerinin ötesine geçerek aile yaşamında da yaygınlaştığını gösteriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir