Yüzde 70 hedefi, madencilik ruhsatlarını gündeme taşıdı
Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, Enerji ve Maden Kaynakları Bakanı Bahlil Lahadalia’ya madencilik ruhsatlarından elde edilen faydanın en az yüzde 70’inin devlete gitmesini sağlama talimatı verdi. Bu talimat, gerektiğinde madencilik şirketlerindeki hisselerin devlet kontrolüne geçmesi ihtimalini de gündeme taşıdı.
İçindekiler
- Yüzde 70 hedefi, madencilik ruhsatlarını gündeme taşıdı
- Devlet ne elde edecek?
- Yatırımcılar, kârın büyük bölümü paylaşılmadan önce sermayelerini geri alabilir
- Kasım talimatı, hazirandaki geri adımdan nasıl ayrılıyor?
- Eksik miktarların önüne geçmek için tek ihracat kanalı
- Prabowo Anayasa’ya ve yurt dışına aktarılan kârlara dikkat çekti
- Endonezya’nın nikel üretimindeki yeri öneriye daha geniş bir önem kazandırıyor
- Sıradaki adım, hedefi işleyiş kurallarına dönüştürmek
- Öne çıkanlar
Prabowo, 14 Kasım 2026’da Orta Sulawesi eyaletinin Palu kentinde düzenlenen Muhammadiyah’ın Tanwir toplantısının ve 114. kuruluş yıl dönümü etkinliğinin açılışında yaptığı konuşmada, Endonezya’nın yatırıma açık olmaya devam ettiğini söyledi. Ancak ülkenin maden zenginliğinden elde edilen kazancın büyük bölümünün Endonezyalılara fayda sağlaması gerektiğini belirtti.
Cumhurbaşkanlığı Sarayı, yüzde 70 hedefinin madencilik ruhsatlarının işletilmesinden elde edilen gelire atıfta bulunduğunu açıkladı. Duyuru, hükümetin maden ve kömür üretiminin yüzde 70’ini devlete vermeye yönelik önceki öneriden vazgeçmesinin ardından geldi. Bu nedenle, son talimatın madencilik şirketleri üzerindeki etkisini seçilecek uygulama yöntemi belirleyecek.
Endonezya’nın en büyük İslami kuruluşlarından biri olan Muhammadiyah’ın üyelerine hitap eden Prabowo, talimatını şöyle açıkladı:
Bundan böyle tüm madencilik ruhsatlarından elde edilen faydanın en az yüzde 70’i devlete gitmeli. Gerekirse hisseler devlet kontrolünde olmalı,
Prabowo’nun Endonezce ifadesi şöyleydi: "Semua izin tambang, semua IUP, mulai dari sekarang minimal 70 persen harus dinikmati oleh negara."
Cumhurbaşkanı, talimatı öncelikle Bahlil’e yönelttiğini, ancak diğer bakanlara da benzer talimatlar verdiğini söyledi. Açıklamaları üç hedefi bir araya getirdi: madencilik gelirlerinin daha büyük bölümünü Endonezya’da tutmak, devletin madencilik şirketleri üzerindeki nüfuzunu artırmak ve emtia ihracatını daha sıkı denetlemek.
Şirketler açısından pratikteki mesele, hükümetin bir madenden elde edilen değeri nasıl paylaştıracağı. Prabowo ise öneriyi Endonezyalılar açısından, ülkeye ait kaynaklardan yaratılan zenginliğin daha büyük bölümünü ülkede tutmanın bir yolu olarak sundu.
Devlet ne elde edecek?
Sarayın açıklaması, hedefi Endonezya’da IUP olarak bilinen devlet madencilik ruhsatları kapsamında yürütülen faaliyetlerden elde edilen gelire bağlıyor. IUP, bir şirkete madencilik faaliyeti yürütme yetkisi veren resmî ruhsattır.
Bir oran, ancak hangi miktara uygulanacağı tanımlandığında anlam kazanır. Satış geliri, işletmenin ürünleri karşılığında aldığı paradır. Kâr, ilgili masraflar düşüldükten sonra geriye kalandır. Üretimden pay verilmesi ise çıkarılan maden veya kömürün bir bölümünün tahsis edilmesi anlamına gelir.
Hükümet, yüzde 70’in gelir, kâr ya da başka bir ölçüt üzerinden mi hesaplanacağını; vergi, devlet hakkı ve diğer ödemelerin hesaba nasıl katılacağını veya mevcut ruhsatlara nasıl yaklaşılacağını belirtmedi. Uygulama kurallarını, takvimi, devlet kontrolüne geçebilecek şirketlerin adlarını ya da hisselerin edinilme koşullarını da yayımlamadı.
Şirketlerin masraflarını karşılamak ve yatırımcıları ödüllendirmek üzere ne kadar para tutacağını bu tercihler belirleyecek. Örneğin devlet hakları, kaynakların çıkarılması karşılığında yapılan ödemelerdir. Bunların devletin hedefi kapsamında sayılması, gelirlerden ayrı bir paya ek olarak tahsil edilmelerinden farklı bir mali düzenleme ortaya çıkarır.
Yatırımcılar, kârın büyük bölümü paylaşılmadan önce sermayelerini geri alabilir
Prabowo, gerektiğinde yabancı yatırımcıların ek sermaye sağlayabileceğini ve yatırımlarını geri alabileceğini, ardından kârın çoğunluğunun Endonezyalılara ait olması gerektiğini söyledi. Sermaye, bir projeyi geliştirmek ve işletmek için konulan paradır; buna, maden gelir getirmeye başlamadan önce yapılması gereken harcamalar da dahildir.
Madencilikte üretim başlamadan önce önemli miktarda harcama gerekebilir. Prabowo’nun açıklamaları, bu paraya duyulan ihtiyacı kabul ederken ülkenin uzun vadeli getirisinin, özel bir yatırımcının yatağı işletmesine izin vermenin ötesine geçmesi gerektiğini savundu.
Cumhurbaşkanı, Endonezya’nın madencilik yatırımcılarına açık olduğunu söyledi, ancak şu ifadeyi kullandı:
kârın ağırlıklı bölümü Endonezya halkına gitmeli
Açıklamaları mülkiyet konusunu da gündeme taşıdı. Kontrol hissesi, sahibine şirket kararları üzerinde belirleyici nüfuz sağlar. Devlet böyle bir hisse edinirse, elde edeceği mali getirinin yanı sıra madencilik şirketinin yönetiminde daha güçlü söz sahibi olabilir.
Mülkiyet ve gelirlerden pay alınması farklı kanallar üzerinden işler. İlki şirketi kimin yönlendirdiğiyle, ikincisi madencilikten elde edilen paranın nasıl dağıtıldığıyla ilgilidir. Prabowo, çıkarımdan sağlanan kamu faydasını artırmanın olası yolları olarak her ikisini de gündeme getirdi.
Kasım talimatı, hazirandaki geri adımdan nasıl ayrılıyor?
Yetkililer 2026’nın başlarında maden ve kömür için brüt paylaşım düzenlemesini görüştü. Bu öneriye göre üretimin yüzde 70’i devlete, yüzde 30’u ise madeni işleten şirkete verilecekti.
Brüt paylaşımda, işletme maliyetleri düşülmeden önce üretim paylaştırılır. Bu nedenle mali etki, işletmecinin kendi payından karşılaması gereken masraflara büyük ölçüde bağlıdır. Bu yöntem, maliyetler hesaba katıldıktan sonra kârın bölüşülmesinden farklıdır.
Bu görüşmelere ilişkin açıklamalarda Enerji Bakan Yardımcısı Yuliot Tanjung’in adı geçti. Bahlil daha sonra, Prabowo ile istişarelerin ardından hükümetin öneriyi rafa kaldırdığını söyledi.
Önemli tarihler, üretim paylaşımına yönelik bir öneriden faydalara ilişkin daha kapsamlı bir talimata geçişi gösteriyor:
- 2026’nın başları: Yetkililer, maden ve kömür üretiminin yüzde 70’inin devlete, yüzde 30’unun işletmecilere tahsis edilmesini görüştü.
- 8 Haziran 2026: Bahlil, Prabowo ile yapılan istişarelerin ardından üretim paylaşımına yönelik öneriden vazgeçildiğini söyledi.
- 14 Kasım 2026: Prabowo, madencilik ruhsatlarından elde edilen faydanın en az yüzde 70’inin devlete gitmesini istedi ve şirket hisselerinin devlet kontrolüne geçmesi ihtimalini gündeme getirdi.
Kasım duyurusunda önceki önerideki oran korunurken Saray, hedefin dayanağını madencilik ruhsatlarının işletilmesinden elde edilen gelir olarak açıkladı. Bu talimatın şirketlere yönelik yükümlülüklere nasıl dönüştürüleceğini belirleyecek mekanizma, yaklaşımın haziranda rafa kaldırılan öneriyle ilişkisini ortaya koyacak.
Eksik miktarların önüne geçmek için tek ihracat kanalı
Prabowo ayrıca, kayıtlara geçen sevkiyat miktarlarının Endonezya’dan gerçekten çıkan miktarlarla örtüşmesi için ihracatın hükümetin belirleyeceği tek bir kurum üzerinden yapılması gerektiğini söyledi. PT Danantara Sumberdaya Indonesia (DSI), maden ve doğal kaynak ihracatı için resmî kanal olarak belirlendi.
Cumhurbaşkanı endişesini, 100 tonluk bir sevkiyatın kayıtlara yalnızca 50 ya da 30 ton olarak geçmesi örneğiyle açıkladı. Birçok bölgedeki valilerin de benzer tutarsızlıklar bildirdiğini söyledi.
Verdiği örnekte, 50 ton olarak kaydetmek sevkiyatın yarısını beyan edilen miktarın dışında bırakır. 30 ton olarak kaydetmek ise yüzde 70’in bildirilmemesi anlamına gelir. Bu rakamlar, ulusal ölçekte eksik ihracat tahmini değil, Prabowo’nun örneğindeki tutarsızlığın boyutunu gösteriyor.
Sevkiyat kayıtlarının doğru tutulması, madencilikten sağlanacak faydaya yönelik öneri açısından önem taşıyor; çünkü hükümetin şirketlerin ne ürettiğini ve ne sattığını güvenilir biçimde bilmesi gerekiyor. Temel miktarlar yanlış kaydedildiğinde, daha büyük bir payı uygulamak da zorlaşır.
İhracatçılar açısından tek kanal, bildirim ve denetim süreçlerini belirlenmiş bir kurumda topluyor. Prabowo bu yaklaşımı, devletin emtia hareketlerini denetlemesi ve sevkiyatların büyüklüğünü gizleme fırsatlarını azaltması için bir yol olarak sundu.
Prabowo Anayasa’ya ve yurt dışına aktarılan kârlara dikkat çekti
Prabowo, madencilikle ilgili talimatını Endonezya’nın 1945 Anayasası’nın 33. ve 34. maddelerine bağladı. Hedefini, kendi görüşüne göre bu hükümlerden uzaklaşmış bir ekonomik sistemi düzeltmek olarak açıkladı.
Konuşmasında atıfta bulunduğu 33. madde, toprağın, suyun ve bunların barındırdığı doğal zenginliklerin halkın refahını en üst düzeye çıkarmak amacıyla devletin kontrolünde olmasını öngörüyor. Ayrıca aile dayanışması ilkesine dayanan ortak çaba biçiminde örgütlenmiş bir ekonomiyi ve üretimin önemli kollarının devlet kontrolünde olmasını düzenliyor.
Cumhurbaşkanı, ruhsat sahiplerinin Endonezya kaynaklarına erişim sayesinde onlarca yıl fayda sağladığını, ancak kârlarını yurt dışına aktardığını savundu. Eleştirisi, HGU olarak bilinen ticari amaçlı arazi kullanım haklarına ve HTI olarak bilinen endüstriyel plantasyon ormanı ruhsatlarına da uzandı.
Prabowo, şirketlerin naiplerden, valilerden veya bakanlardan ruhsat isterken Endonezyalı olduklarını öne sürdüğünü, ardından kazançlarını ülke dışına çıkardığını söyledi. İddia, Endonezyalı gibi görünen ruhsat sahiplerinin davranışları da dahil olmak üzere, elde edilen gelirin nereye gittiğine odaklanıyordu.
Önerilen karşılık, devletin payını artırmayı ihracatın daha yakından denetlenmesiyle birleştiriyor. Bu önlemler, aynı endişenin iki yönünü ele alıyor: kaynak şirketlerinin ne kadar değer beyan ettiği ve bu değerin ne kadarının Endonezya’da kaldığı.
Endonezya’nın nikel üretimindeki yeri öneriye daha geniş bir önem kazandırıyor
Endonezya’nın nikel üretimindeki rolü, madencilik düzenlemelerinde yapılacak değişiklikleri ülke sınırlarının ötesinde de önemli kılıyor. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu, Endonezya’nın 2025’teki maden üretimini içerdiği nikel miktarı bakımından 2,6 milyon ton olarak tahmin etti. Dünya genelindeki üretim ise 3,9 milyon tondu.
2,6 milyonun 3,9 milyona bölünmesi, küresel üretimin yaklaşık üçte ikisine karşılık geliyor. Bu rakamlar, çıkarılan kayaçların toplam ağırlığını değil, maden malzemesinin içerdiği nikel miktarını ölçüyor.
Bu ölçek, Endonezya’daki madencilik faaliyetlerinin getirilerini ve mülkiyetini etkileyen kuralların dünya nikel arzının büyük bir bölümünü ilgilendirdiği anlamına geliyor. Projelerin hesabın nasıl yapılacağına ve şirketlerin karşılamayı sürdüreceği maliyetlere bağlı olarak devlete daha büyük bir pay vermesi, mevcut sahiplerin kullanabileceği parayı azaltabilir.
Hisselerde devlet kontrolü de yatırım ve işletme kararları üzerinde kimin etkili olacağını değiştirir. Prabowo’nun özel sermayeye açık olduğunu söylemesi, hükümetin kamuya sağlayacağı getiriyle yatırımcıların harcamalarını geri alabilmesini önerilen düzenlemenin merkezine yerleştiriyor.
Sıradaki adım, hedefi işleyiş kurallarına dönüştürmek
Prabowo, mekanizmanın uygulanmaya başlandığını söyledi ve faydaların birkaç ay içinde hissedileceğinden emin olduğunu belirtti. Özellikle yüzde 70 hedefinin bundan böyle geçerli olmasına yönelik talimatı, açıklamalarındaki aciliyet vurgusunu ortaya koydu.
Talimatın başlıca muhatabı Bahlil’in bakanlığı. Pratikte yapılması gereken, cumhurbaşkanının hedefini madencilik şirketlerinin ve devlet kurumlarının ruhsatlara, şirket hesaplarına ve ödemelere uygulayabileceği bir formüle dönüştürmek.
Sonuçları en fazla etkileyecek kararlar; paylaşılacak miktar, yatırımcıların geri alabileceği maliyetler ve devletin mülkiyet rolüyle ilgili. Bu tercihler, Prabowo’nun kamuya daha fazla fayda sağlama vaadini madenlerin günlük işleyişine ve ürettikleri paraya bağlayacak.
Öne çıkanlar
- Prabowo, 14 Kasım 2026’da madencilik ruhsatlarından elde edilen faydanın en az yüzde 70’inin devlete gitmesini istedi.
- Saray, hedefi madencilik ruhsatlarının işletilmesinden elde edilen gelirin payı olarak açıkladı.
- Cumhurbaşkanı yatırımlara açık olduğunu söyledi, ancak yatırımcılar sermayelerini geri aldıktan sonra kârın çoğunun Endonezyalılara fayda sağlaması gerektiğini belirtti.
- Madencilik şirketlerinin hisselerinde devlet kontrolü, gündeme getirdiği seçeneklerden biri.
- Bahlil, 8 Haziran’da üretimi yüzde 70’e yüzde 30 oranında bölmeye yönelik önceki önerinin rafa kaldırıldığını söyledi.
- Prabowo, sevkiyat bildirimlerinin doğruluğunu artırmak için tek bir ihracat kanalı oluşturulmasını da istedi.
- Hesaplama yöntemi ve uygulama kuralları henüz açıklanmadı.






