Büyük bir çip talebi, kısıtlı arzla karşı karşıya
Kuzey Koreli ticaret yetkililerinin, yayımlanmış Kuzey Kore araştırmalarında belirlenen eski ekipmanların çok ötesinde hesaplama hedeflerine işaret eden bir taleple, Çin'den 20.000 gelişmiş Nvidia yapay zekâ çipi satın almak için yurt dışında yaşayan Korelilerden yardım istediği bildirildi.
İçindekiler
- Büyük bir çip talebi, kısıtlı arzla karşı karşıya
- Pyongyang ne inşa etmek istiyor?
- Eski ekipmanlar mevcut araştırma altyapısını ortaya koyuyor
- Yapay zekâ hamlesi nasıl gelişti?
- Elektrik ve veri, çipler kadar önemli
- Yapay zekâ istihdam programlarında şimdiden kullanılıyor
- Siber operasyonlar daha acil bir kullanım alanı sunuyor
- Askerî iddialar zorlu teknik gerekliliklerle karşı karşıya
- Öne Çıkanlar
Başvurulan kişiler, çipler ABD'nin ihracat denetimlerine tabi olduğu için talebi geri çevirdi. Bildirilen talep, Pyongyang'ın yerli bir yapay zekâ sistemi geliştirmeye çalıştığı ve teknolojiyi beş yıl içinde sivil sektörlere ve askerî operasyonlara yayma planları yaptığı bir dönemde gündeme geldi.
Nvidia'nın hangi modellerinin istendiği, başvurunun ne zaman yapıldığı ve sonrasında herhangi bir teslimat gerçekleşip gerçekleşmediği kamuoyunca doğrulanmış değil. Kuzey Kore'nin Çin veya Rusya dahil başka kanallar üzerinden de gelişmiş çip aradığı; kurumsal araştırmalarda ise Çinli aracılar üzerinden yapılan satın alımlara ilişkin iddiaların yer aldığı bildiriliyor.
Grafik işlem birimi (GPU), aynı anda çok sayıda hesaplama yapar. Başlangıçta bilgisayar grafikleri üretmek için geliştirilen GPU'lar, günümüzde yapay zekâ sistemlerinin eğitilmesinde kullanılan hesaplama gücünün büyük bölümünü sağlıyor. Eğitim, bir modelin sözcüklerin nasıl bir araya geldiği veya nesnelerin neye benzediği gibi örüntüleri öğrenebilmesi için örneklerin işlenmesi anlamına geliyor.
20.000 gelişmiş çipin satın alınması, Kuzey Kore'nin potansiyel hesaplama kaynaklarında kayda değer bir artış anlamına gelir. Bu çipleri kullanabilmek için sunucular, makineler arasında hızlı bağlantılar, soğutma sistemleri, kesintisiz elektrik ve ekipmanı çalıştırabilecek personel de gerekir.
Bildirilen başvuru, iş insanı Alice Huang'ın da dahil olduğu bir ağ üzerinden Çinli şirketlerin yaklaşık 240.000 Nvidia yapay zekâ çipi edindiği iddialarının yanında yer alıyor. İşlemlerin 7,5 milyar dolar değerinde olduğu tahmin ediliyor. İddiaya konu ağ, Çinli şirketler için yapılan alımlarla ilgiliyken Kuzey Kore'nin talebi başka bir olası alıcıya ilişkin. Bu miktarlar, kısıtlı yapay zekâ donanımına yönelik talebin boyutunu gözler önüne seriyor.
Pyongyang ne inşa etmek istiyor?
Kuzey Koreli yetkililerin, bilgi toplama ve dış kültürel etkiler konusundaki endişeleri gerekçe göstererek kurumlara yabancı yapay zekâ hizmetlerini kullanmayı bırakma talimatı verdiği bildirildi. Mart ayında denetimlerin başladığı, büyük kurumlara Ulusal İstihbarat Bilgi Ağı adı verilen yerli bir sistem geliştirme talimatı verildiği de aktarılıyor.
Proje, devletin kendi kendine yeterlilik doktrininden esinlenerek Juche Yapay Zekâ olarak tanımlandı. Amaç, yurt dışında işletilen hizmetlere bağlı kalmak yerine, Kuzey Kore dilini ve kültürel verilerini yalıtılmış bir yerli ağ içinde işlemek.
Devlet Bilimler Akademisi, Kim Chaek Teknoloji Üniversitesi ve Devlet Güvenlik Bakanlığı bünyesindeki araştırma gruplarının yerel verileri kullanarak dil modelleri geliştirdiği bildiriliyor. Dil modeli, metindeki örüntüleri öğrenir ve soru yanıtlama, belge çevirme ve konuşmayı tanıma gibi görevlerde dili üretmek veya işlemek için bunlardan yararlanır.
Bildirilen talimatlara uyan kurumlar için bu değişiklik, yabancı hizmetlere erişimin yerli denetim altında geliştirilen araçlarla değiştirilmesi anlamına gelecek. İşlemenin ülke içinde tutulması, yetkililere bu sistemlere girilen bilgiler ve sistemleri eğitmek için kullanılan materyaller üzerinde daha fazla kontrol sağlayacak.
Uluslararası Stratejik Araştırmalar Enstitüsü (IISS), yapay zekâ hedeflerine ilişkin değerlendirmesinde daha geniş kapsamlı bir gündemden söz ediyor. Kuzey Kore'nin 9. Parti Kongresi'nin nihai raporunda yapay zekâ, enerji ve uzay teknolojileri sanayi kalkınmasının öncelikleri arasında sıralanıyor. Raporda ayrıca mürettebatsız çalışacak, yapay zekâ kullanan saldırı sistemleri geliştirmeye yönelik askerî bir hedef de yer alıyor.
Eski ekipmanlar mevcut araştırma altyapısını ortaya koyuyor
Kuzey Koreli araştırmacılar, Çin'de arandığı bildirilen gelişmiş çiplerden çok daha eski donanımlarla yaptıkları çalışmaları yayımladı. Uluslararası akademik dergilerdeki makalelere dayanan bir değerlendirmede, sinir ağları ve konuşma teknolojileriyle ilgili çalışmalarda Nvidia Tesla P100 ve GeForce RTX 2070 GPU'ları ile Qualcomm Snapdragon 820 işlemcileri tespit edildi.
Söz konusu cihazlar 2016 ile 2018 yılları arasında piyasaya sürüldü. Bu ekipmanı kullandığı belirlenen kurumlar arasında Kim Il Sung Üniversitesi de yer aldı. Akademik makaleler, ülkenin hesaplama kaynaklarının tam envanterini değil, en azından bazı araştırmacıların erişebildiği araçlara ilişkin somut kanıtları sunuyor.
Ulusal Güvenlik Stratejisi Enstitüsü'ndeki İleri Teknoloji Stratejisi Merkezi'nin başkanı Kim Min-jung, bu donanımın araştırmacılara gözetleme, konuşma işleme ve video takibi deneyleri için yeterli hesaplama gücü sağladığını değerlendirdi. Değerlendirmesi, kapsamlı bir yapay zekâ hesaplama altyapısından ziyade deney yapma kapasitesine işaret ediyordu.
Eski işlemciler belirli amaçlara yönelik görevlerde hâlâ yararlı olabilir. Örneğin, sınırlı sayıda sözlü komutu tanımak üzere eğitilmiş bir sistemin işi, pek çok konuda soru yanıtlaması beklenen genel amaçlı bir dil modeline kıyasla daha dardır. Araştırmacılar, belirli bir amaca yönelik araç geliştirmek için gereken işi azaltarak başka yerlerde eğitilmiş modelleri de uyarlayabilir.
Değerlendirmede, kullanılmış ekipmanların Çin dahil başka ülkeler üzerinden Kuzey Kore'ye girmiş olabileceği belirtildi. Cihazların Kuzey Kore'ye transferi kısıtlamalara tabi; bu da erişim sorunlarının en yeni nesil yapay zekâ çipleriyle sınırlı olmadığını gösteriyor.
Yapay zekâ hamlesi nasıl gelişti?
Kuzey Kore'nin hedefleri; üniversite araştırmalarını, yabancı yapay zekâ araçlarının kullanımını ve askerî kalkınma planlarını bir araya getiriyor. Tarihleri belirtilen bazı gelişmeler, bu faaliyetlerin nasıl bir araya geldiğini açıklamaya yardımcı oluyor:
- 2023 sonu: Kuzey Kore askerî keşif uydusu fırlattı. IISS değerlendirmesine göre uydunun görüntü çözünürlüğünün sınırlı olduğuna yaygın biçimde inanılıyor.
- 2024: IISS'nin aktardığı verilere göre Kuzey Kore yaklaşık 25 milyar kilovatsaat elektrik üretti; bu, Güney Kore'nin üretiminin yaklaşık yüzde 4'ü.
- 2025'in üçüncü çeyreği: 38 North tarafından yayımlanan araştırmada, Kuzey Koreli bilişim teknolojileri çalışanlarının deepfake görüntüleri ve sentezlenmiş sesleri giderek daha fazla kullandığı anlatılıyor.
- Şubat 2026: 38 North'un bir araştırma makalesinde, yapay zekânın Kuzey Kore'nin istihdam programları, siber operasyonları ve askerî deneyleri genelindeki kullanımı incelendi.
- Mart 2026: IISS, 9. Parti Kongresi raporunda ortaya konan yapay zekâ hedeflerini ve bunların uygulanmasının önündeki engelleri değerlendirdi.
Bu gelişmeler, aynı anda ilerleyen iki faaliyeti gösteriyor: mevcut yapay zekâ hizmetlerini acil ihtiyaçlar için kullanmak ve devletin uzun vadeli hedefleri doğrultusunda yerli kapasite oluşturmaya çalışmak. İlk faaliyet, yurt dışında hâlihazırda bulunan araçlardan yararlanabilir; ikincisi ise Kuzey Kore içinde daha fazla ekipman, altyapı ve uzmanlaşmış veri gerektirir.
Elektrik ve veri, çipler kadar önemli
Kuzey Kore'nin elektrik arzı başlıca kısıtlardan biri. 2024'te üretilen yaklaşık 25 milyar kilovatsaat, Güney Kore'nin üretiminin yaklaşık yirmi beşte birine denk geliyordu. Ülke ağırlıklı olarak hidroelektrik ve kömüre dayanıyor; rüzgâr ve güneş enerjisi projeleri, hane halkının ihtiyaçlarını karşılamakta zaten zorlanan arzı destekliyor.
Yapay zekâ eğitimi, güçlü bir makineye ara sıra erişmekten ibaret değil; kesintisiz hesaplama gerektiriyor. Büyük ölçekli bir tesisin hem işlemcilere hem de bunların ürettiği ısıyı uzaklaştıran soğutma ekipmanlarına güç sağlaması gerekir. Kesintiler, uzun süren eğitim süreçlerinin yönetimini zorlaştırabilir ve operatörlerin üzerindeki yükü artırabilir.
IISS, özellikle askerî uygulamalar için uygun eğitim verilerine sınırlı erişimi de önemli bir engel olarak gösteriyor. Askerî teçhizatı tespit etmesi veya keşif faaliyetlerine destek vermesi amaçlanan bir modelin sensörlerden, radarlardan ya da uydu görüntülerinden elde edilen ilgili örneklere ihtiyacı var. Modelin yararlılığı, bu örneklerin kalitesine ve çeşitliliğine bağlı.
Enstitüye göre Kuzey Kore'nin 2023 sonlarında fırlattığı uydunun sınırlı çözünürlükte görüntüler ürettiğine yaygın biçimde inanılıyor. Ülkede gelişmiş radar ve sensör sistemleri de bulunmuyor. Bu sınırlamalar, hedefleri belirlemesi veya askerî faaliyetleri yorumlaması amaçlanan araçların eğitilmesi ve çalıştırılması için eldeki ayrıntıları kısıtlıyor.
Yurt dışında hesaplama gücü kiralamak da başka bir sorun. IISS, büyük ölçekli eğitim projelerinin genellikle onlarca veya yüzlerce GPU, bir yıl süren sözleşmeler ve kimlikleri doğrulanmış şirketler gerektirdiğini belirtiyor. Bu tür düzenlemelerdeki mali ve kimlik doğrulama kontrollerini aşmak, çevrimiçi bir yapay zekâ hizmetine kısa süreli erişim sağlamaktan daha zor.
Yapay zekâ istihdam programlarında şimdiden kullanılıyor
Stimson Center'ın Kore Programı, 38 North araştırma makalesinde, Kuzey Koreli bilişim teknolojileri çalışanlarının yurt dışında iş bulmak, kimliklerini gizlemek ve gelir elde etmek için yapay zekâ kullandığını anlatıyor. Makale, bu faaliyetleri teknik bilgi ve fikrî mülkiyet edinme çabalarıyla birlikte ele alıyor.
Araştırmacılara göre çalışanlar, özgeçmişlerini belirli işlere uyarlamak ve mülakatlarda yardım almak için dil modellerinden yararlanıyor. Gözlemlenen vakalarda, konuşma sürerken operatörler mülakatın altyazılarını bir modele aktararak yanıt ürettirdi. Kullanılan diğer yöntemler arasında sentezlenmiş sesler, değiştirilmiş görüntüler ve arka plandaki sesleri gizlemeyi amaçlayan gürültü engelleme yer alıyordu.
Makalede anlatılan vakalardan birinde, Kuzey Koreli bir çalışan Florida'daki bir işe alım uzmanı aracılığıyla yapay zekâ alanında faaliyet gösteren bir kuruluşla mülakat yapma fırsatı elde etti. Mülakat sırasında çalışan şirket bilgilerini kontrol etti ve yanıtlar hazırlamak için bir dil modelinden yararlandı. Aynı gün yaklaşık 20 başka şirket de yapay zekâ geliştirmeyle bağlantılı pozisyonlar için çalışanla ilgilendiğini belirtti.
Makalede, farklı sorumluluklara sahip bir iş gücü anlatılıyor. Çalışanların çoğu para kazanmaya odaklanırken bazılarına fikrî mülkiyet çalma veya belirli teknolojilerin peşine düşme izni veriliyor. Dolayısıyla bir yapay zekâ şirketinde çalışmak gelir, pratik eğitim ve özel çalışmalara erişim sağlayabilir.
Keşif Genel Bürosu'yla bağlantılı 227. Araştırma Merkezi'nin teknik personel yetiştiren üniversitelerin yakınlarında kurulmakta olduğu bildiriliyor. Makalede, bu tür tesisler yurt dışında edinilen becerileri yerli araştırma programlarına bağlayabilecek olası merkezler olarak sunuluyor.
Siber operasyonlar daha acil bir kullanım alanı sunuyor
Kuzey Koreli siber grupların kötü amaçlı kod üretmek, kimlik avı mesajlarını geliştirmek ve saldırılarda kullanılan yazılımlardaki hataları ayıklamak için yapay zekâdan yararlandığı bildiriliyor. Kimlik avı, birini bilgi vermeye, zararlı bir dosyayı açmaya veya sahte bir internet sitesini ziyaret etmeye ikna etmek amacıyla yanıltıcı mesajlar gönderilmesidir.
Dil araçları bu mesajları daha akıcı hâle getirebilir ve belirli hedeflere daha uygun biçimde düzenleyebilir. Kod üretme araçları, bir operatörün kötü amaçlı bir programın bazı bölümlerini hazırlamasına veya değiştirmesine yardımcı olabilir. Bu kullanımlar mevcut operasyonlara uyuyor ve Kuzey Kore dışında geliştirilmiş modellerden yararlanabiliyor.
IISS, bu faaliyetleri askerî görevler için yapay zekâ geliştirmekten daha az zorlayıcı bir iş olarak ayırıyor. Kamuya açık modeller anında metin, görüntü veya kod üretebilir. Bir silaha yön vermesi ya da belirli bir savaş alanını yorumlaması amaçlanan bir sistemin ise o ortama uygun şekilde ayrıca eğitilmesi gerekir.
Bu ayrım, gelişmiş çiplere yönelik kısıtlamaların yerli altyapıyı sınırlarken Kuzey Koreli operatörlerin yurt dışında yapay zekâ kullanmayı nasıl sürdürebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Hazır bir hizmete erişmek ile uzmanlaşmış bir sistemi eğitmek için gereken hesaplama ekipmanına sahip olmak farklı kaynaklar gerektiriyor.
Askerî iddialar zorlu teknik gerekliliklerle karşı karşıya
Kuzey Kore, yapay zekâyla donatılmış otonom keşif ve saldırı dronları geliştirdiğini ve güdümlü çok namlulu roketatarlarında yapay zekâ yönlendirmesi kullandığını öne sürdü. Parti Kongresi'nin gündeminde bu sistemlerin yanı sıra elektronik harp ve uzaydaki operasyonları aksatmaya yönelik kabiliyetler de yer alıyor.
IISS Kore Kürsüsü Başkanı Lami Kim, etkili askerî yapay zekânın Kuzey Kore'nin bilgiyi daha hızlı toplamasını ve işlemesini sağlayarak operasyonel kararların daha hızlı alınmasına destek olabileceğini değerlendiriyor. Güney Kore açısından endişe, askerî tesislerin, kritik altyapının ve liderlerin bulunduğu noktaların daha etkili biçimde hedef alınması olasılığını da kapsıyor.
Teknik gereklilikler hâlâ önemli. Nesneleri tanıyan bir dronun, sensörlerinden elde edebildiği bilgilerle çalışması gerekir. Bir keşif aracının eksik veya düşük kaliteli görüntülerdeki yararlı ayrıntıları ayırt etmesi gerekir. Bu görevler için eğitim, sistemin çalışacağı koşullarla bağlantılı veriler gerektirir.
Sivil araştırmalar ve devlet gözetimi de başka uygulama alanları sunuyor. Kurumsal değerlendirmelerde çeviri, yüz ve ses tanıma ile araç plakası tespiti üzerine çalışmalar anlatılıyor. Kim Il Sung Üniversitesi'nde uzman yetiştirmek üzere bir yapay zekâ okulunun kurulduğu bildiriliyor.
20.000 çip için yapıldığı bildirilen başvuru, Pyongyang'ın hedeflerinin ölçeğini gözler önüne seriyor. Mevcut faaliyetler, eski işlemcilerle yapılan deneylerden siber ve istihdam programlarında yabancı yapay zekâ kullanımına kadar uzanıyor. Çok daha büyük bir yerli sistem kurmak için Kuzey Kore'nin çipleri temin etmesinin yanı sıra bunları kullanmak için gereken elektrik, tesis, veri ve uzmanlık kapasitesini de artırması gerekecek.
Öne Çıkanlar
- Kuzey Koreli ticaret yetkililerinin Çin'den 20.000 gelişmiş Nvidia çipi satın almak için yardım aradığı bildirildi; ancak başvurulan kişiler ABD'nin ihracat denetimleri nedeniyle talebi geri çevirdi.
- Yetkililerin, kurumlara yabancı yapay zekâ hizmetlerini Kuzey Kore dilini ve kültürel verilerini kullanan yerli bir sistemle değiştirme talimatı verdiği bildirildi.
- Yayımlanmış araştırmalarda Kuzey Kore'deki yapay zekâ deneylerinde eski Nvidia ve Qualcomm donanımlarının kullanıldığı tespit edildi.
- IISS, elektrik, hesaplama altyapısı ve uygun eğitim verilerini büyük ölçekli projelerin önündeki başlıca engeller olarak gösteriyor.
- Kurumsal araştırmalarda yapay zekânın sahte istihdam programlarında, kimlik avında ve kötü amaçlı yazılım geliştirmede hâlihazırda kullanıldığı anlatılıyor.
- Kuzey Kore'nin Parti Kongresi, beş yıl içinde sivil ve askerî sektörlerde yapay zekâyı geliştirme planlarını ortaya koydu.






