Kazakistan, 16 Yaş Altındaki Çocukların Sosyal Medyaya Kaydını Yasaklamaya Hazırlanıyor

9 dakikalık okuma
Kazakhstan Moves to Bar Social Media Registration for Children Under 16

Önerilen yaş sınırı, daha kapsamlı dijital kurallarla birlikte ilerliyor

Kazakistan, WhatsApp ve Telegram gibi mesajlaşma hizmetleri için istisna öngörerek 16 yaşından küçük çocukların yeni sosyal medya hesapları açmasını yasaklamaya hazırlanıyor. Öneri; platformların sorumluluğu, 5.000’den fazla takipçisi olan anonim hesaplar, eğitim kursları ve çevrim içi yayıncılık konularını kapsayan çok daha geniş bir yasa paketi içinde yer alıyor.

İçindekiler
  1. Önerilen yaş sınırı, daha kapsamlı dijital kurallarla birlikte ilerliyor
  2. Çocuklar ve aileler için neler değişecek?
  3. Kullanıcının yaşını kim kontrol edecek?
  4. Yasa tasarısı Kurultay’a nasıl ulaştı?
  5. Platformlara yaş yasağının ötesinde yükümlülükler getiriliyor
  6. Kurs içeriklerini hazırlayanlar niteliklerini açıklayacak
  7. Medya, reklamcılık ve çevrim içi sinema hizmetleri de kapsama alınıyor
  8. Bütçe değişiklikleri ücretleri ve kamu hizmetlerini hedefliyor
  9. Singapur’la iş birliği ve bölgesel dijital ticaret
  10. Anayasal inceleme ve sosyal mevzuat da ilerliyor
  11. Öne Çıkanlar

Kurultay Başkanı Aibek Dadebay’ın başkanlığında 13 Kasım’da Astana’da toplanan Kurultay Bürosu, çevrim içi platformlar ve kitle iletişim araçlarına ilişkin değişiklikleri içeren taslak gündemi onayladı. Milletvekillerinin, ceza yargı sistemi dışındaki ihlallerin sorumluluğunu düzenleyen İdari Suçlar Kanunu’nda bağlantılı değişiklikleri de ele alması bekleniyor.

Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, dijital alanları çocuklar için daha güvenli hâle getirmek ve zararlı içerik dağıtan platformların sorumluluğunu belirlemek üzere Cumhurbaşkanının verdiği talimatın ardından yasa tasarısını hazırladı. Bakanlık, hukuka aykırı içeriklerin azaltılmasını ve dijital medyadaki değişikliklere uygun olarak mevzuatın güncellenmesini de temel hedefler arasında gösteriyor.

Önerilen kısıtlamalar henüz yürürlüğe girmedi. Aileler açısından temel değişiklik, çocukların 16. yaş günlerinden önce sosyal medya hesabı açıp açamayacaklarıyla ilgili olacak. İşletmeler ve içerik üreticileri içinse paket daha geniş kapsamlı; kimlik bildirme, kayıt ve açıklama yükümlülükleri getiriyor.

Büro toplantısında ayrıca 2027-2029 dönemi ulusal bütçesi, Singapur’la ceza adaleti alanında iş birliği ve Türk Devletleri Teşkilatı üyeleri arasında dijital ekonomi anlaşmasını içeren bir gündem de ilerletildi. Bu düzenlemeler önerilen yaş sınırından ayrı olsa da parlamentonun gündeminde yer alacak.

Çocuklar ve aileler için neler değişecek?

16 yaşından küçük çocukların sosyal ağ olarak sınıflandırılan platformlarda yeni hesap açmaları engellenecek. Öneri, sosyal medya sitelerini ziyaret etmeyi veya giriş yapmadan herkese açık içerikleri görüntülemeyi genel olarak yasaklamak yerine hesap açmaya odaklanıyor.

Mesajlaşma hizmetleri kapsam dışında tutulacak. Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, WhatsApp ve Telegram gibi hizmetlerin öncelikle kişisel iletişim amacıyla kullanıldığını ve çocukların ebeveynleriyle, yasal temsilcileriyle ve eğitim kurumlarıyla iletişimde kalmasına yardımcı olduğunu belirtiyor.

Reklam

Aileler için bu, sosyal ağ hesabı açmakla mesajlaşma hizmetine kaydolmanın farklı kurallara tabi olacağı anlamına geliyor. İstisna, hükümet sosyal medya platformlarına katılımı kısıtlamaya çalışırken günlük iletişim için bir yolun açık kalmasını sağlıyor.

Bakanlık, 16 yaşından küçük çocuklara ait mevcut hesapların nasıl ele alınacağını, yaşın nasıl doğrulanacağını, hangi kişisel bilgilerin toplanacağını veya bu bilgilerin nasıl korunacağını açıklamadı. Hangi şirketlerin kapsama gireceği, platform temsilcilerinin kayıt koşulları ve yaklaşan parlamento oturumunun tarihi de henüz belirtilmedi.

Kullanıcının yaşını kim kontrol edecek?

Önerilen kayıt kısıtlamasına uyma konusunda temel sorumluluk, platform sahiplerine ve Kazakistan’daki temsilcilerine ait olacak. Yaş sınırını uygulanabilir bir kurala dönüştürmek için hesap açan kişinin yeterli yaşta olup olmadığını belirleyecek bir yönteme ihtiyaç var.

Bakanlık henüz bir doğrulama yöntemi seçmedi. Görüşmelerde gündeme gelen olası yöntemler arasında Kazakistan’ın e-Devlet sistemi eGov, bireysel kimlik numarası, dijital belgeler, banka aracılığıyla kimlik doğrulama ve yüz tanıma teknolojisi bulunuyor.

Bu yöntemlerin kullanıcılar açısından pratikte farklı adımları olacak. Belge kontrolü, kaydedilmiş kimlik bilgilerine dayanırken yüz değerlendirmesi bir görüntünün işlenmesini gerektirecek. Sonunda seçilecek yöntem, ailelerin nasıl kayıt olacağını, platformların hangi bilgileri işleyeceğini ve kullanıcıların hataları nasıl düzelteceğini belirleyecek.

Kültür ve Enformasyon Bakanlığı, teknik ve kurumsal konuları Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma Bakanlığıyla birlikte ele almayı planlıyor. Ayrıntılı uygulama usullerinin, kamuoyu istişaresinin ardından yönetmeliklerle belirlenmesi bekleniyor. Yönetmelikler, yasanın uygulamada nasıl işleyeceğini ve yasanın düzenleme yetkisini kamu kurumlarına bıraktığı süreçleri açıklar.

Yasa tasarısı Kurultay’a nasıl ulaştı?

Hükümet, yasa tasarısını parlamentoda reform yapılmadan önce Meclis’e sunmuştu. Tasarı daha sonra, 1 Temmuz 2026’dan önce sunulan yasaları kapsayan geçiş dönemi anayasal hükümleri uyarınca Kurultay’a devredildi. Bu nedenle hükümetin öneriyi yeniden sunması gerekmiyor.

Yasama süreci birkaç ayrı aşamadan oluşuyor:

  • 1 Temmuz 2026’dan önce: Hükümet, çevrim içi platformlar ve kitle iletişim araçlarına ilişkin değişiklikleri Meclis’e sundu; böylece tasarının yeni yasama organına devredilmesinin önü açıldı.
  • 14 Ekim: Milletvekilleri, 2027-2029 dönemi için ayrı bir ulusal bütçe tasarısını ilk okumada onayladı.
  • 13 Kasım: Kurultay Bürosu, Astana’da yasama girişimlerini değerlendirdi ve yaklaşan oturumun taslak gündemini onayladı.
  • 29 Aralık: Bakanlığın taslağına ilişkin kamuoyu istişaresi duyurusunda, Açık Hukuki Düzenlemeler portalı üzerinden görüş bildirmek için son tarih olarak bu gün belirtiliyor.
Reklam

Kamuoyu istişaresi duyurusu ile parlamento gündemi, önerinin gelişimindeki farklı aşamaları anlatıyor. Kullanıcılar ve şirketler açısından belirleyici metin, milletvekillerinin kabul edeceği sürüm ve bu metnin nasıl uygulanacağını açıklayan yönetmelikler olacak.

Büronun onayı, değişiklikleri planlanan parlamento çalışmalarına dâhil etti. Önerilen yükümlülüklerin uygulanabilir hâle gelmesi için milletvekillerinin yasa tasarısını görüşmesi gerekiyor.

Platformlara yaş yasağının ötesinde yükümlülükler getiriliyor

Çevrim içi platformların temsilciliklerini Kazakistan’daki yasal usullere göre kaydettirmeleri gerekecek. Bakanlık bu şartı, yerli ve yabancı dijital piyasa aktörlerinin benzer faaliyet koşullarına tabi olmasını sağlama ve faaliyetlerinden elde edilen vergi gelirlerini artırma yolu olarak sunuyor.

Paket, zararlı içerik dağıtımı nedeniyle platformların sorumluluğunu da belirlemeyi amaçlıyor. İdari Suçlar Kanunu’nda yapılacak bağlantılı değişiklikler ana yasa tasarısına eşlik edecek ve yeni yükümlülükleri Kazakistan’ın idari yaptırım çerçevesine bağlayacak.

5.000’den fazla takipçisi olan anonim kullanıcılar için başka bir şart daha getirilecek: Bu kullanıcıların, yetkili kamu kurumunun kendilerini tanımasını sağlayacak bilgileri iletmesi gerekecek. Sınır, anonim hesabın takipçi sayısına göre belirlenecek. Gerekli bilgileri yetkili kurum belirleyecek ve bu kullanıcıların kaydını tutacak.

Büyük bir anonim sayfayı yöneten bir içerik üreticisi için önerilen kural, düzenleyici kuruma kimlik bildirmeyi hesabı işletmenin bir parçası hâline getirecek. Önerinin açıklamasında, içerik üreticisinin kimliğinin takipçilere açıklanması öngörülmüyor.

Değişiklikler, yetkili kurumun platformları izlemeye ve internet kaynaklarına, çevrim içi platformlara ve mesajlaşma hizmetlerine erişimi kısıtlamaya yönelik kurallar belirleme yetkisini de genişletecek. Dolayısıyla mesajlaşma hizmetlerine kayıt için getirilen istisna, erişim kısıtlamalarını da ele alan daha kapsamlı bir paket içinde yer alıyor.

Kurs içeriklerini hazırlayanlar niteliklerini açıklayacak

Eğitim kursları veya öğrenme materyalleri dağıtan kişilerin, bu içeriklere ilgili eğitim bilgilerini, diploma veya sertifika ayrıntıları dâhil olmak üzere, eklemesi gerekecek. Öneri, öğrenenlere eğitim içeriğine güvenip güvenmemeye veya bunun için ödeme yapıp yapmamaya karar verirken göz önünde bulundurabilecekleri, beyan edilmiş bir nitelik bilgisi sunacak.

Yükümlülük, eğitim içeriğine eklenen bilgileri kapsıyor. Öğrenme materyalleri bireysel sosyal medya hesapları ve diğer dijital kanallar üzerinden de dağıtıldığı için bunun pratikteki önemi resmî eğitim kurumlarının ötesine uzanıyor.

Reklam

Okült hizmetleri veya benzer faaliyetleri tanıtan içerik üreticileri ise farklı bir bilgilendirme yükümlülüğüyle karşılaşacak. İçeriklerinde, bilgilerin eğlence amaçlı olduğunu ve bilimsel ya da pratik bir doğrulamaya dayanmadığını belirten bir uyarı bulunması gerekecek.

Paket, bir kişinin görüntüsünün kullanımını da ele alıyor. Görüntünün kişi, yasal temsilcisi veya yetkili bir kişi tarafından daha önce erişime açık bir kaynakta yayımlanmış olması hâlinde ek izin gerekmeyecek durumlar öngörülüyor. Bu hüküm, daha önce kamuya açık hâle getirilmiş görüntülerin çevrim içi ortamda yeniden kullanımını etkileyecek.

Medya, reklamcılık ve çevrim içi sinema hizmetleri de kapsama alınıyor

Önerilen değişiklikler, bir kişinin şerefine, onuruna veya ticari itibarına zarar veren bilgilerin ücretsiz olarak düzeltilmesi şartını çevrim içi platformlara da genişletecek. Taslakta açıklanan mevcut hüküm kitle iletişim araçları için geçerli; yeni düzenleme ise bilginin yayımlandığı platformu da kapsayacak.

İlaç reklamları da dâhil olmak üzere platformlardaki reklamların, kitle iletişim araçlarını düzenleyenlerle karşılaştırılabilir yasal şartlara uyması gerekecek. Medya kuruluşları da kamu kurumlarından aldıkları resmî yanıtları etiketlemekle yükümlü olacak.

Çevrim içi video hizmetleri de paketin bir başka bölümünü oluşturuyor. Taslakta görsel-işitsel platformlar, görsel-işitsel kanallar ve bu kanalları dağıtan işletmeciler için tanımlar getiriliyor. Görsel-işitsel kanalların dağıtımının lisanslanması öneriliyor ve çevrim içi sinema hizmetlerine ilişkin bir bölüm ekleniyor.

Bakanlık ayrıca yayıncılık için bir süre sınırı öneriyor. Ulusal işletmecinin ücretsiz erişilebilen kanallar listesinde bulunan televizyon ve radyo kanallarının, listenin onaylanmasından sonra 30 takvim günü içinde yayınlarını başlatması gerekecek. Bunu yapmayan kanal listeden çıkarılacak.

Diğer hükümler, hukuka aykırı çevrim içi kumarhaneler, yabancı medya ürünleri ve Kazakistan yasalarına aykırı bilgiler taşıyan platformlarla ilgili mahkeme kararlarını ele alıyor. Taslak, ilgili faaliyetlerin veya dağıtımın ülke içinde durdurulması ya da askıya alınmasına yönelik mekanizmaları açıklıyor. Bu değişiklikler, yasa tasarısının çocuk hesaplarıyla sınırlı kalmadığını, dijital medya düzenlemelerini geniş çapta yenilediğini gösteriyor.

Bütçe değişiklikleri ücretleri ve kamu hizmetlerini hedefliyor

Milletvekilleri, 14 Ekim’deki ilk okumanın ardından 2027-2029 dönemi ulusal bütçesini ikinci okumaya hazırlıyor. İkinci okuma, milletvekillerinin daha ayrıntılı hükümleri ve değişiklikleri inceleyip oylamasına imkân veriyor.

Reklam

Bütçe üzerindeki çalışmalar sırasında milletvekilleri, Cumhurbaşkanının talimatlarını yerine getirmek üzere 2027’de harcamaların artırılmasına yönelik değişiklikleri destekledi. Öncelikler arasında asgari ücretin artırılması, ilçe doktorlarının maaşlarına yüzde 40’a kadar zam yapılması ve altyapı ile sosyal projelerin finanse edilmesi yer alıyor.

Büro duyurusunda ek harcamaların toplam tutarı veya önerilen yeni asgari ücret belirtilmiyor. Yüzde 40’a kadar yapılacak artış, öneride belirtilen doktorları kapsıyor; bütçeye ilişkin nihai kararlar parlamentodaki değerlendirmeye bağlı.

Çalışanlar, sağlık personeli ve projelerin hayata geçirilmesini bekleyen topluluklar açısından bu harcama kararları doğrudan mali sonuçlar doğuracak. Bütçe tasarısı, hükümetin üç yıl boyunca üstlendiği yükümlülükler için ayrılacak kaynakları belirlerken önerilen değişiklikler ek harcamaları 2027’de yoğunlaştırıyor.

Singapur’la iş birliği ve bölgesel dijital ticaret

Planlanan gündemde, Kazakistan ile Singapur arasında ceza işleriyle ilgili karşılıklı adli yardım anlaşmasının onaylanması da yer alıyor. Onay, bir ülkenin anlaşma yükümlülüklerini resmen kabul ettiği yasama sürecidir.

Anlaşma; delil elde etme, arama yapma, banka hesabı bilgilerini paylaşma ve suç gelirleriyle ilgili tedbirler alma yolları sunuyor. Bir ülkedeki soruşturmanın diğer ülkede bulunan belgelere, mali bilgilere veya varlıklara ihtiyaç duyması hâlinde bu usuller önem taşıyor.

İş birliği, anlaşmanın şartları ve her ülkenin iç hukuku çerçevesinde yürütülecek. Düzenleme, yetkili kurumlara sınır ötesi yardım talep edebilecekleri yasal bir kanal sunmak üzere tasarlandı.

Türk Devletleri Teşkilatı üyeleri arasındaki ayrı bir anlaşma ise dijital ekonomide ortaklığı konu alıyor. Anlaşmada belirtilen alanlar arasında elektronik ticaret, dijital ödemeler ve siber güvenliğin yanı sıra ticaret engellerinin azaltılması ve Kazakistan ürünlerinin diğer üye ülkelerin pazarlarına ulaşmasının kolaylaştırılması bulunuyor.

İşletmeler açısından hedeflenen değişiklikler, sınır ötesi satışları ve dijital ödeme almayı ilgilendiriyor. Engellerin azaltılmasına yönelik somut mekanizmalar ve bunların uygulamaya konulacağı takvim açıklanmadı.

Anayasal inceleme ve sosyal mevzuat da ilerliyor

Kurultay’da, Anayasa Mahkemesinin Kazakistan’daki anayasal hukukilik durumuna ilişkin mesajını içeren bilgilendirme yapılması planlanıyor. Konu, anayasal ilkelere uyumu ve hukuk sisteminin işleyişini kapsıyor. Büro duyurusunda mahkemenin vardığı sonuçların veya planlanan görüşmenin ayrıntıları yer almıyor.

Büro ayrıca zorunlu sosyal sigorta ve sosyal güvenliğe ilişkin yeni yasa tasarılarını kabul etti. Bir başka öneri de İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü’nün (SMIIC) tüzüğünün onaylanmasını içeriyor.

Reklam

Bu yasa tasarıları, görüşlerini bildirmeleri için ilgili komitelere gönderildi. Komite incelemesi, milletvekillerinin önerileri daha sonraki parlamento işlemlerinden önce değerlendirdiği hazırlık aşamasıdır.

Aileler açısından yakın vadede öne çıkan gelişme, önerilen kayıt sınırının ilerlemesi; platformlar ve içerik üreticileri açısından ise çok daha kapsamlı olası yükümlülükler. Nihai olarak uyulması gereken şartları, parlamentodaki görüşmeler ve ardından hazırlanacak uygulama kuralları belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • Kazakistan, mesajlaşma hizmetlerini kapsam dışında bırakarak 16 yaşından küçük çocukların yeni sosyal medya hesapları açmasını engellemeyi öneriyor.
  • Kısıtlama henüz yürürlüğe girmedi; yaş doğrulama yöntemi ve çocukların mevcut hesaplarının nasıl ele alınacağı açıklanmadı.
  • Platformların temsilciliklerini kaydettirmesi gerekecek; 5.000’den fazla takipçisi olan anonim hesaplar ise düzenleyici kuruma kimliklerini bildirmek zorunda kalacak.
  • Eğitim içeriklerinde nitelik bilgileri açıklanacak; reklam, düzeltme ve görsel-işitsel hizmetlere ilişkin daha kapsamlı değişiklikler de yapılacak.
  • Parlamento gündeminde ayrıca 2027-2029 dönemi bütçesi, Singapur’la ceza adaleti alanında iş birliği ve bölgesel bir dijital ekonomi anlaşması bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir