Yatırımlar istihdam yaratımından daha hızlı ilerliyor
Hindistan’ın üretime bağlı teşvik (PLI) programları, Mart 2026’ya kadar 2,40,138 crore rupi yatırım çekti ve 22,66,412 crore rupi tutarında üretim sağladı; ancak istihdam, program hedefinin yalnızca %28’ine ulaştı. NITI Aayog’un değerlendirmesine göre hedeflenen alanların yaklaşık %70’i genel olarak planlandığı gibi ilerliyor. Bu tablo, imalat hamlesinde yatırımdaki güçlü kazanımların henüz aynı ölçüde güçlü bir işe alım artışına dönüşmediğini gösteriyor.
İçindekiler
- Yatırımlar istihdam yaratımından daha hızlı ilerliyor
- Hedeflerin %70’inin planlandığı gibi ilerlemesi ne anlama geliyor?
- İstihdam neden en önemli zayıf halka?
- Elektronik öne çıkıyor, ancak sıradaki sınav bileşenler
- Beyaz eşya, yerel tedarikçilerin nasıl kazanım sağlayabileceğini gösteriyor
- İlaç sektöründeki kazanımlar şirket ve ürüne göre değişiyor
- Otomotiv yatırım çekerken bataryalar geride kalıyor
- Güneş enerjisi, tekstil ve insansız hava araçları farklı ilerleme aşamalarında
- Önerilen değişiklikler hangi sorunları ele alacak?
- Öne Çıkanlar
NITI Aayog ile Hindistan Yönetim Enstitüsü Ahmedabad tarafından hazırlanan Kasım 2026 tarihli PLI Programlarının Etki Değerlendirmesi, yatırımı, üretimi, istihdamı ve ihracatı inceleyerek 14 sektörü ele alıyor. Değerlendirmede 849.069 istihdam ve toplam 1,91,049 crore rupilik kamu tahsisine karşılık 35,354 crore rupi tutarında teşvik ödemesi kaydediliyor.
Yatırımlar, yaklaşık 3,15 lakh crore rupilik hedefin %76’sına ulaşırken üretim ve satışlar, yaklaşık 35,38 lakh crore rupilik hedefin %64’üne ulaştı. İstihdam ise yaklaşık 30,18 lakh kişilik hedefin çok gerisinde kaldı. Bir lakh 100.000, bir crore ise 10 milyon anlamına geliyor.
Programlar, toplam uygulama sürelerinin %58’ini geride bırakmıştı. Başlangıç tarihlerinin ve sanayi gereksinimlerinin farklı olması önemli: cep telefonu montaj tesisi, ileri teknoloji pil hücresi üreten bir fabrikadan farklı bir takvimle büyüyebilir.
NITI Aayog Başkan Yardımcısı Ashok Kumar Lahiri, değerlendirmeyi Hindistan’ın 2047’ye kadar gelişmiş bir ülke olma hedefi çerçevesinde ele alarak imalat sanayisinin fabrika üretiminin ötesinde neden önem taşıdığını açıkladı.
İmalat sanayisi uzun süredir istihdamın, inovasyonun ve verimlilik artışına dayalı büyümenin itici gücü olarak kabul ediliyor.
Şimdi asıl sınav, devlet teşvikleri sürerken yeni fabrikaların daha fazla istihdam yaratıp yaratamayacağı, Hintli tedarikçilerden daha çok parça alıp alamayacağı ve ihracat pazarlarında rekabet edip edemeyeceği.
Hedeflerin %70’inin planlandığı gibi ilerlemesi ne anlama geliyor?
NITI Aayog program direktörü Ishtiyaque Ahmed, katılımcı şirketlerin ve göstergelerin yaklaşık %70’inin planlandığı gibi ilerlediğini söyledi. Bu değerlendirme programların kendi içindeki performansını kapsıyor; her sektörün tüm hedeflerine ulaştığı anlamına gelmiyor.
Yatırım, üretim, ihracat ve istihdam değerlendirmesinde dört sektör planlandığı gibi ilerleyen alanlar olarak belirlendi: büyük ölçekli elektronik üretimi, ilaçlar, telekomünikasyon ve ağ ürünleri ile gıda ürünleri.
Raporun yönetici özeti ilerlemeyi daha geniş kapsamda tanımlıyor. Elektronik, ilaç, gıda işleme, insansız hava araçları, tıbbi cihazlar ve beyaz eşyanın çeşitli ölçütlerde görece güçlü sonuçlar gösterdiğini belirtiyor. Telekomünikasyon, otomotiv ve özel çelikte yatırım ve üretim rakamları olumlu; ancak istihdam, ihracat veya yerli katma değer alanlarında daha fazla ilerleme gerekiyor.
NITI Aayog Üst Yöneticisi Anurag Jain, 14 programdan altısını "olağanüstü başarılı" olarak nitelendirdi. Ayrıca dört yılda imalat sanayisinin yıllık bileşik büyüme oranının %10,44 olduğunu belirterek bu büyümenin önemli bölümünü PLI’ye bağladı. Yıllık bileşik büyüme oranı, başlangıç değerinden son değere ulaşmak için gereken ortalama yıllık büyümeyi ifade eder.
Program, ilave üretimi ve belirli performans ölçütlerini ödüllendiriyor. Kamu tahsisi teşvikler için ayrılan bütçeyi, yatırım rakamı ise şirketlerin fabrika ve ekipmanlara koyduğu parayı ölçüyor. Bunlar farklı amaçlara yönelik ayrı para akışlarıdır.
İstihdam neden en önemli zayıf halka?
Değerlendirmede kaydedilen 849.069 istihdam, istihdamın nihai hedefine yatırım veya üretimden çok daha uzak olduğunu gösteriyor. Programların toplam süresinin %58’i geride kalmışken yatırım hedefin %76’sına, üretim %64’üne, istihdam ise %28’ine ulaşmıştı.
Yıllık istihdam performansı da keskin dalgalanmalar gösterdi. İstihdam, 2022-23’e kadar ilgili hedefin %86’sına, 2023-24’te ise yaklaşık %85’ine ulaştı. 2024-25’te yıllık hedefi aşarak %156’ya çıktı, ardından 2025-26’da %31’e geriledi.
Bu yüzdeler, yaratılan istihdamı her dönemin hedefiyle karşılaştırıyor. Dolayısıyla %31’e düşüş, istihdam edilen kişi sayısında oransal azalışı değil, son yıllık hedefin gerisinde kalındığını anlatıyor.
Değerlendirmeye göre fabrikalar, genellikle ticari üretime başlamadan önce yatırım çekiyor. Ardından ekipman devreye alınıp daha verimli kullanıldıkça üretim artıyor ve faaliyetler genişledikçe işe alımlar gelişiyor. Pahalı makinelere ve otomasyona büyük ölçüde dayanan sektörler, daha az çalışanla da yüksek üretim sağlayabiliyor.
Program değerlendirmesine eşlik eden daha geniş kapsamlı bir hesaplama, doğrudan ve dolaylı istihdamı yaklaşık 14,15 lakh, yani kabaca 1,42 milyon olarak veriyor. Bu ölçüm, hedef karşılaştırmasında kullanılan daha dar kapsamlı 849.069 rakamının ötesindeki istihdamı da içeriyor. İstihdam hedefindeki ilerlemeyi izleyenler için esas alınması gereken raporlanmış ölçüm %28.
Programın kilometre taşları, tek bir nihai tarihin sektörlerin ilerlemesini neden yansıtamayacağını gösteriyor:
- 2022-23: Tekstil programının uygulaması başladı; bu nedenle diğer bazı sektörlere kıyasla daha kısa bir faaliyet geçmişi var.
- 2024-25: Yıllık toplam istihdam performansı hedefin %156’sına ulaşırken beyaz eşyada yerli katma değer %55’e çıktı.
- Mart 2026: Ana değerlendirme kesim tarihi itibarıyla programlar genelinde yatırım, üretim, istihdam ve teşvik ödemeleri kaydedildi.
- Kasım 2026: NITI Aayog değerlendirmeyi yayımladı ve sorumlu bakanlıklarla yapılacak değişikliklerin gerekçelerini ortaya koydu.
Elektronik öne çıkıyor, ancak sıradaki sınav bileşenler
Büyük ölçekli elektronik üretimi, özellikle de cep telefonu üretimi, en güçlü performans gösteren alanlar arasında öne çıkıyor. 34,193 crore rupilik teşvik tahsisiyle programda 20,580.20 crore rupi yatırım, 11,61,505 crore rupi üretim ve 169.249 istihdam kaydedildi.
Değerlendirmedeki rakamlara göre elektronik, programların toplam 22,66,412 crore rupilik üretiminin yaklaşık %51’ini oluşturdu. Sektördeki istihdam, programlar genelinde kaydedilen 849.069 kişinin yaklaşık %20’sine karşılık geldi. Bu yoğunlaşma, imalattaki güçlü manşetlerin başka alanlardaki eşitsiz ilerlemeyle nasıl bir arada görülebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Raporda hem Hintli hem uluslararası şirketlerde üretim, satış, ihracat ve istihdam artışı kaydediliyor. Bu genişleme, 40,000 crore rupi tahsis edilen ve kısa süre önce başlatılan Elektronik Bileşen Üretim Programı’yla da ilişkilendiriliyor.
Sıradaki pratik sınav bileşenler. Hindistan’da nihai ürünün montajını yapmak faaliyet yaratıyor; ancak değerli parçaların daha fazlasını yerel olarak üretmek, Hintli tedarikçilere işten daha büyük pay sağlıyor. Bileşen programı, nihai ürün üretiminde şimdiden elde edilen ölçeği ileri taşımayı hedefliyor.
Beyaz eşya, yerel tedarikçilerin nasıl kazanım sağlayabileceğini gösteriyor
Klima ve LED ışıkları kapsayan beyaz eşya programı, üretim artışına daha derin yerli imalatın eşlik ettiği en açık örneklerden birini sunuyor. Mart 2026’ya kadar 6,409 crore rupi yatırım çekti, 43,150 crore rupi tutarında üretim sağladı ve 52.703’ün üzerinde istihdam yarattı.
Yerli katma değer, 2019-20’de yaklaşık %20’den 2024-25’te %55’e yükseldi; bu, 35 yüzde puanlık artış anlamına geliyor. Yerli katma değer, ürünün ithal girdilerle sağlanan kısmı yerine Hindistan’da yaratılan değer payını ifade eder.
Bu gelişmede kompresör, bakır boru, motor ve elektronik parçalar gibi bileşenlerin yanı sıra uluslararası ortaklıklar aracılığıyla teknoloji transferi de etkili oldu. Programa, 26’sı mikro, küçük veya orta ölçekli işletme olarak sınıflandırılan 80 şirket katıldı.
Telekomünikasyonda ise farklı bir tablo var. Programda Mart 2026’ya kadar 5,278 crore rupi yatırım, 1,10,016 crore rupi üretim ve 33.610 istihdam kaydedildi. Satışlar ve ihracat, 2023’teki geçici yavaşlamanın ardından 2024-25’te güçlü biçimde toparlandı.
Telekomünikasyon üretimi hâlâ yüksek değerli ithal bileşenlere büyük ölçüde bağımlı ve program yerli katma değer zorunluluğu getirmiyor. Hindistan’da tasarlanan, geliştirilen ve üretilen ürünler için ilave %1 teşvik sunuyor. Yerel tedarikçiler açısından raporun önceliği, daha fazla faaliyeti nihai montajın ötesine taşıyarak bileşen üretimi ve teknik kapasiteye yöneltmek.
İlaç sektöründeki kazanımlar şirket ve ürüne göre değişiyor
15,000 crore rupilik ilaç programı yatırım, üretim, istihdam ve ihracat alanlarında genel olarak olumlu sonuçlar verdi. Yatırım sürekli olarak hedefleri aşarken büyük şirketler ölçeklerinden ve uluslararası pazarlara erişimlerinden yararlandı.
Program kapsamındaki üretimin yaklaşık %61’ini büyük ilaç şirketleri gerçekleştirdi. Orta ölçekli işletmeler istikrarlı bir ilerleme kaydederken küçük şirketlerin sonuçları daha değişkendi. Özellikle müşterilere erişim ve rekabetçi ölçekte faaliyet gösterme güçlüklerinin devam ettiği ihracatta bu farklılık belirgindi.
Ayrı bir program olan 6,940 crore rupilik temel ilaç hammaddeleri programında dört segment arasında daha keskin farklılıklar görüldü. Belirli malzemeleri, ara ürünleri ve kimyasal sentezle üretilen etkin ilaç bileşenlerini kapsayan Segment IV en güçlü performansı gösterdi. Etkin ilaç bileşenleri, ilaçlarda hedeflenen tıbbi etkiyi sağlayan maddelerdir.
Segment I’de geç fakat keskin bir üretim artışı, Segment II’de düşük bir başlangıç seviyesinden kademeli büyüme görüldü; Segment III ise göstergelerin genelinde zayıf kaldı. Değerlendirme, temel ilaç hammaddelerinin ihracata etkisinin de zayıf veya kısmi olduğunu ortaya koydu.
Tıbbi cihazlarda 1,151 crore rupi yatırım, 14,945 crore rupi satış ve 5.268 istihdam kaydedildi. Değerlendirme istihdam etkisini zayıf veya kısmi olarak tanımlarken yönetici özeti kademeli iyileşmeye ve istihdamın yakın dönemde hedefleri aşmasına dikkat çekiyor. Yatırım sürekli olarak hedefleri aşsa da teşvik ödemeleri görece düşük kaldı ve ihracat bilgileri sınırlıydı.
Otomotiv yatırım çekerken bataryalar geride kalıyor
Otomotiv ve otomotiv bileşenleri programı, Mart 2026’ya kadar 44,326 crore rupi yatırım çekerek öngörülen 42,500 crore rupilik yatırım hedefini aştı. Teşvik kapsamındaki araç sayısı, elektrikli araç üretimindeki genişlemeyle birlikte 2023-24’te 76.838’den 2024-25’te 12,84,650’ye çıktı.
İstihdam, 148.147 hedefe karşılık 67.820’ye ulaştı; bu, yaklaşık %46’ya denk geliyor. Beş yıllık dönem için öngörülen 2,31,500 crore rupilik hedefe karşılık ilave satışlar 52,414 crore rupi oldu. Rakamlar, yatırımın programın istihdam ve satış hedeflerinden çok daha hızlı ilerlediğini gösteriyor.
İleri kimyalı hücre bataryaları ise çok daha erken bir aşamada. 18,100 crore rupilik program, 50 gigavatsaat üretim kapasitesinin yanı sıra niş teknolojiler için 5 gigavatsaat ek kapasite oluşturmayı hedefliyor. Şimdiye kadar yalnızca 1,4 gigavatsaat kapasite geliştirildi; bu, ana hedefin %2,8’ine denk geliyor. Ticari üretim ve teşvik ödemeleri henüz başlamadı.
Batarya üreticileri teknoloji açığı, yabancı uzmanlık ve ithal makinelere bağımlılık, nitelikli işçi sıkıntısı ve projelerin hayata geçirilmesindeki gecikmelerle karşılaştı. Hindistan’da ayrıca bataryanın iki elektrodu olan katot ve anot gibi malzeme ve bileşenleri tedarik edecek yeterince gelişmiş bir ağ bulunmuyordu.
Program, ikinci yılın sonuna kadar %25, beşinci yılın sonuna kadar ise %60 yerli katma değer şartı getiriyor. Değerlendirmeye göre bu şartlar Hindistan’ın sanayi altyapısına uygun görünmüyor ve gecikmelere katkıda bulunuyordu. Elektrikli araç talebinin beklenenden yavaş büyümesi de yatırımları etkiledi.
Güneş enerjisi, tekstil ve insansız hava araçları farklı ilerleme aşamalarında
Hindistan’ın güneş enerjisi üretim kapasitesi 8 gigavattan yaklaşık 116 gigavata yükseldi. Değerlendirme, 24 gigavatlık kapasiteyi doğrudan PLI destekli projelere bağlıyor; bu, mevcut toplamın yaklaşık %20,7’sine denk geliyor. Daha geniş çaplı büyümeye, bu projelerin dışındaki imalat faaliyetleri de katkı sağladı.
Güneş enerjisi üreticileri, Çin’deki kapasite fazlasıyla bağlantılı düşen panel fiyatları, kritik malzemelere erişim kısıtları ve değişen teknolojiyle karşı karşıya. Jain, bakanlıkların ayarlamalar yapmayı değerlendirmesi gereken sektörlerden biri olarak güneş panellerini gösterdi.
Tekstil sektörü, Mart 2026’ya kadar 8,117 crore rupi yatırım çekti, 11,241 crore rupi satış sağladı ve 33.427 istihdam yarattı. Program, teknik tekstillerin yanı sıra sentetik elyaflardan üretilen giysi ve kumaşlara odaklanıyor. Yatırımlar toplam hedeflerin altında kaldı. Daha kısa uygulama dönemi ve eksik raporlama da üretim ve istihdam kazanımlarının değerlendirilmesini sınırladı.
İnsansız hava araçları programı, 120 crore rupilik teşvik tahsisinin %77,5’ini kullandı; bu, adı geçen sektörler arasındaki en yüksek ödeme oranıydı. İstihdam ve ihracat verileri sınırlı kalırken ciro ve yatırım istikrarlı biçimde arttı.
Gıda işleme sektörü 9,207 crore rupi aşan yatırım çekti. Özellikle hazır yemek ve işlenmiş meyve-sebze üreten büyük şirketler en güçlü kazanımları elde etti. Yenilikçi veya organik ürünler üreten küçük işletmelerin sonuçları daha değişkendi. Özel çelik sektörü 23,896 crore rupi yatırım çekti; ancak istihdam, ihracat ve yerli içerik alanlarında hâlâ ilerleme kaydetmesi gerekiyor.
Önerilen değişiklikler hangi sorunları ele alacak?
Mart 2026’ya kadar teşvik ödemeleri, program tahsisinin %18,51’ine ulaştı. Ödeme oranı insansız hava araçlarında %77,5, cep telefonu ve elektronik sektöründe %55,8, ilaçlarda %44,4, gıda ürünlerinde %24,9 ve telekomünikasyonda %22,6 oldu. Beyaz eşya ve otomotiv bileşenlerinde bu oran yaklaşık %9’du.
Fabrikaların kurulması için gereken uzun süre ve idari gecikmeler, yatırım ile ödemeler arasındaki farkı açıklamaya yardımcı oluyor. Bilgi teknolojileri donanımı programı, bazı programların ne kadar erken aşamada olduğunu gösteriyor: Onaylanan şirketlerin çoğu faaliyete başlamış olmasına rağmen Mart 2026’ya kadar yalnızca dört şirkete teşvik ödemesi yapılmıştı.
NITI Aayog, üretim teşviklerinin imalatçıların alıcı bulmasına yardımcı olacak önlemlerle eşleştirilmesini öneriyor. Bu önlemler arasında yerli satın alma düzenlemeleri, ihracat pazarlarının geliştirilmesi ve Hindistan’da üretilen ürünlerin kamu tarafından stratejik olarak satın alınması yer alıyor.
Küçük tedarikçilere de odaklanılması gerekiyor. Değerlendirme, bu işletmelerin kazanımlarının çoğunlukla büyük imalatçılardan gelen siparişler, teknoloji ve pazara erişim yoluyla dolaylı biçimde sağlandığını belirtiyor. Sektörler genelinde bu programlardan yararlanan tedarikçilerin toplam sayısı hesaplanmış değil; kaç küçük işletmenin büyüyerek daha büyük ölçekli şirket kategorilerine geçtiği de sistematik biçimde ölçülmüyor.
Hindistan Mikro ve Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler Federasyonu Genel Sekreteri Anil Bhardwaj, işletmelerin büyümesini ödüllendiren politikalar çağrısında bulundu.
Hindistan’ın işletmeleri yalnızca küçük kalmaya değil, daha büyük, daha üretken ve uluslararası ölçekte daha rekabetçi hâle gelmeye teşvik eden bir sanayi politikasına ihtiyacı var,
Bhardwaj, tedarikçi geliştirme, teknolojiyi özümseme ve işletmelerin büyümesi için teşvikler önerdi. Jain, değişiklik gerektiren programların sorumlu bakanlıklarla birlikte değerlendirileceğini söyledi; bu kararlar için bir takvim açıklanmadı.
Öne Çıkanlar
- Mart 2026’ya kadar PLI yatırımları hedefin %76’sına, üretim %64’üne, istihdam ise %28’ine ulaştı.
- Değerlendirilen şirketlerin ve göstergelerin yaklaşık %70’i genel olarak planlandığı gibi ilerledi; ancak sektörler arasında önemli farklılıklar var.
- Kaydedilen üretimin yaklaşık yarısını elektronik sektörü sağladı; beyaz eşyada yerli katma değer %20’den %55’e yükseldi.
- Otomotiv yatırımları hedefi aşarken istihdam hedefin yarısının altında kaldı.
- Batarya kapasitesi 50 gigavatsaatlik ana hedefe karşılık 1,4 gigavatsaate ulaştı; ticari üretim henüz başlamadı.
- NITI Aayog, yerli tedarik ağlarının güçlendirilmesini, talebin desteklenmesini ve sektörlere özel değişiklikler yapılmasını öneriyor.






